Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc publishcr to a library and fmally to you. Usage guidelines Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. About Google Book Search Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb at|http://books.qooqle.com/| nnf PATROLOGI.E CURSUS COMPLETUS SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTE6RA, UNIFORMIS, COMMODA, OEGONOMICA, OMNIOM SS.PATR(IH, DOCTOMIH SCRIPTORUMP EGGLESIISTICORI»!, 8IVB LATINORUM, 8IVB ORAGORUM, QUl AB ^VO APOSTOLICO AD TEAfPORA INNOCENTII III {ANNO 1246) PRO LATINIS ET CONCILII FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GRASCIS FLORUERUNT : RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QHiE EXSTITERB MONUMENTORUM CATHOLICiS TRADITIONIS P£R QUINDBCIM PRIMA ECCLBSUS SiECULA, JTJXIA BOXTIONES ACCURATI88IMAS INTKR SB GUMQUB NONNULLIS G0DIGIBU8 MANU8GRIPTIS GOLLATAS, PBRQUMA DILIOBNTKR CASTIOATA; DI88BRTATI0NIBUS. COMMBNTARIIS. VARIISQUB LBGTI0NIBU8 GONTINBNTBR ILLUSTRATa; OMNIBUS OPBRIBUS POST AMPLISSIMAS BDITIONBS QUiB TRIBUS NOVISSIMIS S^BCULIS DBBBNTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICtS, SlNOULOS SIVB TOMOS SIVB AUCTORBS ALICUJUS MOMBNTI SCBSEQUBNTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TBXTUM RITB DISPOSITIS, NECNON BT TITULIS 8IN0ULARUM PAOINARUM MAROINBM SUPBRIORBM DISTIN0UBNTIBU8 8UBJBCTAMQUB MATB- RIAM 8IGNIF1GANTIBUS, ADORNATA; 0PBRIBU8 GUM DUBIIS, TUM APOCRTPHIS, ALIQUA VBRO AUGTORITATB IN ORDINB AD TRADITIONBM BGGLBSIASTICAM P0LLENTIBU8, AMPUFIGATA ; DUCBNTIS ET AMPUUS LOCUPLBTATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPBRUM, ALPHABBTICIS, CHR0N0L0GICU9, STATISTICI3, STNTHBTICIS, ANALTTICIS, ANALOOICIS, IN QUODQUB RBLIOIONIS PUNCTUM, DOOMATICUM, MORALB, * LITURGICUM, GANONICUM, DISCIPLINARB, HI8T0RICUM» BT CUNGTA ALIA SINB ULLA BXGBPTIONB ; SBD PRiB- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS BT OBNERALIBUS, ALTERO SGILIGET RERUM, QUO GONSULTO, QUIQUID NON 80LUM TALIS TALISVB PATBR, VBRUM BTIAM UNUSQUISQUB PATRUM, NB UNO QUIDBM OMISSO, IN QUODLIBBT THEMA SCRIPSBRIT, UNO INTUITU GONSPICIATUR ; ALTBRO SCRlPTURifS SACRiC, BX QUO LBGTORX GOMPBRIRB 8IT OBTIUM QUXNAM PATRE8 BT IN QUIBU8 OPBRUM SUOflUM LOCIS 8INGUL0S SINGULORUM UBRORUM 8. SGRIPTURiB VBRSU8, ▲ PRIMO OENBSBOS USQUB AD NOVISSIMUM APOGALTPSIS, GOMMBNTATI 8INT. BDTIO ACGURATI8SIMA, G^BTBRISQUB OMNIBUS FACILB ANTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTUR GUARACTBRUM NITIDITA8 CHARTiB QUALITAS, INTBGRITAS TBXTUBy PBRFBCTJO COBRBCTIOMIS, OPBHUM RBCUSORUM TUM VARIBTAS, TUM NUMBRUS, FORMA VOLUMINUM PBRQUAM COMMODA 8IBIQUB IN TOTO PATROLOOIiB DBCUR8U CONSTANTBR 8IMIUS, PRBTU BXIOUITAS, PRiBSBRTIMQUB ISTA GOLLEGTIO, UNA, METHODIGA BT CHRONOL 30IGA, 8BXCBNT0RUM FRAOMBNTORUM OPUSGULORUMQUB HACTBNUS HIG ILUG SPARSORUM, PRIMUM AUTBM IN NOSTRA BIBUOTUBGA, BX OPBRIBUS BT MSS. AD OMNES iBTATBS, L0G08, LINGUA8 F0RMA8QUB PBRTINBNTIBU8 GOADUNATORUM. SERIES LATmA PRIOR, IN QUA PRODEUNT PATRES, DOGTORBS SCRIPTORESQUB BCCLBSI^ LATIN^ A TBRTULUANO AD INNOGENTIUM UI. AGGURANTE J.-P. MIGNE, BibltotheciB Clcrl ■nlTcrsae, SIVB CURSUUM COMPLETORUM IN SINGOLOS StilENTIiB ECCLESIASTIC^ RAMOS EDITORE. PATROLOGIiE TOMUS CLV. CODEFRIDUS BDLLONIUS HIEROSOL. REX. RADULPHUS ARDENS. LUPUS PROTOSPAT. ANSELMUS MEDIOL., BERNARDUS TOLET., ARCHIEPISGOPl. THOMAS EBORAC. ALBERICUS OSTIEN., AMATUS BURDEGAL., POPPO METEN., EPISCOPI. RICHARDUS DE DUMELLIS ABB. PRATELL. MANEGALDUS PRESB. GOSGELINUS CANTUAR., SULCARDUS WESTMONAST., PAULUS S l^ETR. C4RNGT; MONAGIU. FRATRES MAJORIS MONASTERII. BRUNO. I I . L ^ «i ** ' " "^*^ PARISIIS APUD 6ARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCGESSORES, IN VU DICIA : A VBNUB DU MAINS, m, OLIH CHAU88BS DU MAINB, 127. 1880 li typif soeietttls dieta Societu inonymt ittpressionis et librtiri» tdministrttioniim Yitnim<|iie ferrtttnut PAULO DUPOflT Directore. ftrisiis, in Yit dicu Jetn-iteqnes-lloatieta, 41. (Q.) lO.t.tt). •• • • • • • • • • • • • •: •• • • • •• •, SiBGULUM Xn GODEFRIDI BULLONII LOTHARINGIiE DUGIS POSTMODUM OIEROSOLTHORUM REGIS PRIMI EPISTOLiE ET DIPLOMATA AGGEDUNT APPENDICES AMPLISSMiE HONUMENTA PERPLURIHA DE RELLO SACRO GOMPLECTENTES SEQUUNTUR ADULPBI ARDEHTI8 HOBilLIJE DUOBUS TOMIS DISTRIBUTiE tNTBRWSCENTUR LUPI PROTOSPATAWI CHRONICON NECNON ANSELMI MEDIOLANENSIS. RERNARDI TOLETANI, ARGHlEPISCOPOnUM; THOMiE EBO- RAGENSiS. ALBERICI OSTIENSIS. AMATI BURDEGALENSIS, POPPONIS METENSIS, EPISGOPORUM; RICHARDI DE DUMELUS, ABBATIS PRATELLENSIS, MANEGALDI PRCSBYTERI, GOSGEUNI CANTUARIENSIS MONAGHI, SULCARDI WESTMONASTE- RIENSIS, PAUU S. PETRI GARNOTENSIS MONAGHI, FRATRUM MAJORIS HONASTERII» BRUNONIS. OPUSCULA. DIPLOMATA, EPISTOUE AGGURANTE J.-P. MIGNB, Blbn^tliMie Clerl mlrarM», SIVB GUR8UU1I GOMPLITORUIC IN 61N0UL0S SGIBNTLB BGGLBSIASTIG/fi BAIfOS BDITORB TOMUS UNICUS PARISII^ APUD GARNIER FRATRES, EDItOSES-^IPXff-lP^^HGxNE ^LtGGE^^ORES, IN VU DICTA : AVENUB DU MAIliiS, 'l8&, 0Mii:(»i«/5sI^^7 J3tr4rA/r*^»-'..^« .• •" •-,? • *f •- • • • .• •. • • • ^,- • . . • • .'• jst • '^ ^ «j •^ ^ ^*^ BERNARDUS TOLETANUS ARCHIEPISCOPijS. Sermones 147 MANEGALDUS PRESBYTER. Opusculum contra Wolfelmnm Colonien.<^em 149 >A(]LUS S. PETRI CARN0TENSI3 MONACHUS. * Vetus Agano 197 GODEFRIDUS BULLONIUS HIEROSOLYMORUM REX. Eplstote et diplomala 389 Ad Godefridum appeodices. — (Vide Ordinem rerum ad calcem voluminis.) ..... 431 RADULPHUS ARDENS. HiMUlUahuQ tdOtts primus 16C5 Hdfliniarum tomus secundus 1299 {Hamiliarium Radulphi Umum priorem^ quem typographomm oscitanlia loco mo movit^ po8t notitiam in Radulpkum^ col. 1290;) THOMAS EBORACENSIS EPISCOPUS. EpiUphium Guillelmi regis : . ... . . '. ... . . ........ 1625 Epistolse ad Lanfrancum 1625 Epistola ad arcbiepiscopos et episcopos per Angliam ■coBstitutes- 1626 RICHARDUS DE DUMELLIS ABBAS PRATELLENSIS. Commentarium in Genesin 1629 Epistola ad S. Anselmum Cantuariensem ; 1631 ALBERICUS OSTIENSIS EPISCOPUS. Epistolaad monacbosS. Orientii Auxitanensis 1631 SULCARDUS WESTMONASTBaiEt^IS MONACHUS. De fundatione abbatiae Weslmonasteriensis. . . ., , .^ 1635 JUM^Ujt BIj^PKG^NSIS EPISCOPUS. liallus, ex ordine divi Benedicti, monasticen in coenobio Bertiniano primum professus, tum postca ad monasterium Sancti Augustini CantuariensisinAngliamvocatus, ob eximias observantiaB regularis ac doctrin^e om- nifanfie dotes,scripsit diligentissime omninm Vitam sancU Augustini Caniuariensis archiepiscopiy post Bedam, libro i Historias Anglorum cap. 23 et se- quentibus, et libro ii, capitibus 2 et 3,duplici opus- curo, miijore scUic^t et mtnore, ut in prsfatione sua enarrat num. 4. Illorum alterum post Lanfranci opera, tacito auctoris nomine editum reperitur a Dacherio anno 1648,Parisiis,in-folio./l/(5rum nempe majus opusculum nusquam editum, evulgatur Sci- calo primo Sanctorum ordinis divi Benedicti, p. 499, cum iibro Miraculorum ab eodem Gotselino com- posito. Prologus maioris operis incipit : Dominis charissimis, etc. Libeilus autem incipit : Potentissi' mus triumjahator. etc. Glaruisse ipsum refcrt ad annum 1096 Guillelmus Cavus in Historia rei litte^ rariss ssculo xi, pag. 629, ad annum 1110 Gerar- dus Joannes Voesius libro ii De hutoricis Latinis cap. 48, pag. mihi 398, quorum utrumque verum esse potest.Prstcrea Gotselinusiste/yts/orzam/raru- lationis sancti 4ugustini dnobus libris sancto Ansel- mo Canluariensi episcopo nuncupatis comprehen- dit, mss. penes Joannem Mabilion, quos dabit in publicum Sseculo VI Sanctarum ordinis divi Renedicti, Commendavit quoque scriptia VitamsanctiSwithmi Winkmiensis eptscopi, qum ipsa vel saltem ejus epi- tome apud Laurentium Surium exstat tomo iV, ad diem II Julii. Prfleterea Vitas S, Laurentii arehiepi- scopi DublinensiSy Grimbaldi abbatiSy Erkenvaldi epi- sc4^pi, Edgith^f Milpuryjs et Witheburgx virginum, Item librum De ortgine sancti Ivonis et alterum De translatione ac miraculis ejus de quibus Vossius loco citato. Hanc babent y^cta tanctorum ad diem 10 Ju- nii, tomo II, pag. 287, ubi de S. Ivone episcopo Persa et tribus sanctis sociis in Anglia.Quam scri- Esit Goscelinus monachus Ramesiensis abbati suo erberto inscriptam, creato 1087, ac post quatuor annos episcopo Nortwicensi facto,cu.iusencomium habetur in monastico Anglicano pag. 1003. At Gos- celinus postea monachus Cantuanensis ad S. Au- guslinum scripsit Vitam S. Augustini Cantuaricnsis archiepiscopi datam ad diem 26 Maii, atque alias plures sanctorum Vitas, habitus post Bedam secun- dus in laudibus SS.Angliae eelobrandis, uti de ipso testatur Malmesburiensis lib. iv De gestis rc^um Anglorum, cap. 1. Hic infra in prologo oxplicat, quaenam ab Andrea Leucandro aboate nameseiensi pnmo \itae higas auctore acceperit, quidque ipse Patrol. GLY. X ex aliorum relatione addiderit. Quoe autcm cap. 4 habentur, ab eodem auctore adjuncta sunt, cum adhuc viveret Herbertus Nortwicensis episcopus, anno 1H9 22 Julii mortuus. Nullu8 qui pompa majore opcra Gotselini Berti- niani seu Canluariensis nionachi dcscribat,Hcnrico Warthon eruditissimo Anglicarum rerum viro, qui plura ejusdem opuscula ex mss. codicibus eruta evulgavit, tomo ll Anglix sacrw, de quo ita in prae- fatione, num. 3, pag. 6. « Gocelinus siveGotselinus,Bertinianus vulgodi- ctus, narrante Baleo, Cent. XIH, cap. 17,patria Mo- rinensis erat^ monachus ad S.Bertini fanum.Postea crebrescente eruditionis famaab Anselmo archiepi- scopo in Angliam accitus, primo apud Ramesiam sub Hereberto abbate, postea apud S. Augustini Cantuariense ccenobium vitam monasticam duxit, ct plures sanctorum Anglicanorum Vitas litteris consignavit. Paria habet Vossius, lib. ii De Histori- ws cis LatiniSyCap, 48, nisi quod ordine inverso, illum " raonachum primo Cantuariensem^posteaRamesien- sem fuisse vclit. Male uterque. Si enim Gotselinua ip Angliam ab Anselmo arcniepiscopo evocatus fue- rit, neutiquam potuit inter Ramesienses degere sub Hereberto abbate, qui abbatiam anno 1091 dereli- quit.Certiora hahet de Gotselino Willelmus Malmes- miriensis, lib. iv De gestis re{jum Anglorum in fine, inquiens : Goscelinus monachus de S, Bertino, cum Heremanno episcopo Satesberix quofidam Angliam venerat (Heremannus post tricnualem moram apud S. Bertinum fuciam, in Angliam rediit anno I0o8), insignis litterarum et cantuum peritia, Is multos epi- scopatus H abbatias perlustrans temporey prxclarse scientix multis locis monumenta dedity in laudibus sanctorum Anglix nulli post Bedam secundus, musicx porro palmam post Osbernum adeptus, Denique innu- meras sanctorum Vitas slylo extulit, veterum vel ho' stilitate amissaSy vel informiter editas comptius rr- novavit, Hujus quoque (S. Augusttni Cantuariensis) C translationis seriem ita expolivit ut eam propsentibus monstrasse digito, fulurorumque videatur subjecisse ocuio. Se inonachuin fuisse Sancli Augustini Can- tuariensis, Gotselinus in utraqueprgelatione ad Vi- tam S. Augustini testatur. Scripsit enim duplicem Historiam de cjusdem Vit^. Fecimus (inquitin prae- fatione ad Hist. majorcm) de eadem matcria duos co- dices, majorem et minoi^em. Majorem edidit Joan- nes Mabillonius in Actis Benedictinorum Sajculo I, pag. 499, addito etiam libro ejusdcm majori Dc mi- racnlis S, Augusthii, ibidem pag. 535. Hisloria minor De Vita, et alia minor etiam De miracu- lis S, Augustinij in Bibliothccae Lambethanae codi- ee^ inecnpt» Gotselino reperiuntur. Ex boo ritam A 11 GOSCELINI CANTDARIENSIS MONACHI. 12 mimreni dcscripsiraus cl lypis hoc tomo II, pag. 55, evulgari curavimus, nc primo apud Anglos fidei Christianfii praedicatori sua apud Anglos laus deesset, quamvis pcrpauca de illo CJotselinus nove- rit, quac non antea Beda scripseriL Longe amplior est Uistoria mnjor^ quae tamen si fabulas et inanes verborura phaleras omittas, nihil Historix minori intactum habet. Minorem antea edidcrat Dacherius in appendice ad Lanfranci opera, Parisiis 1618. pag. 57, sed auctoris nomine et integro capitulo36 destitutam.Pluriraa Gotselini opera in codice per- antiquo et pcreleganti Cottoniano Vespasianus Bj20, isthoc ordine exslant : « Hisloria minor de Vita 5. Augustini Cantuarien- sis archiepiscopi. « Historia minor de miracutis S. Aurjustini. « Historia major de Vita sancli Augustini ejus- dem. « Historia major de miraculis S. Augmtini. « Sermo in Festivitate S. Augustini. Incipit : Prx- clara diei prxsentis solemnitas « Libri 2 ad Anselmum d^ translatione S. Augus- tini, anno 1091, 0 Septembris facta. Hos Saeculo sexto Benedictinoin lucem profcrre ci. Mabillonius 8pondet.S<2?6M//uwi VI sanctorumordints divi Benedicti, quod est ab anno iOOO ad 1100 colligere cocpit do- minus Luca d*Aehery congregationis S. Mauri mo- nachus,D. Joannes Mabillon et Theodoricus Ruinart cjusdem congrcgationis, iilustrarunt et cum indici- bu9 necessariis ediderunt, 2 voL in-folio, Parisiis 1701, apud Carolum RebusteL llis libris continua scrie subjungitur Vita S. Petardi. « Vita S. MitdredtV. « Translatio S. Mitdredx, et institiUio monasterii ejusdem, « Vitx sanctorum iMUientii, Metliti, Justi, Hono- riij Deusdedit et Theodori nrchiepiscoporum Cantua^ riensium. In his quidquid historicum est, cx Beda totidem fcre verbis desumptum est, ampliatis dun- taxat magnificc Bedae sententiis,etmiraculismultis in singuiarum fine appositis. In Vita S, Laurentii auctor longa dicrcssione facla, Gdem sui temporis miraculis conciliare nititur. « Vita Adriani ahhatis S. Augustini, quem anno 708 obiisse refert. « Historia de translatione ejusdem, tempore Wil- lelmi regis facta. « Libetlus contra inanes sanctx Mildredx usurpa- tore5, probans corpus ejus non in parochia S. Gr©- gorii Cantuariensis,in ecclcsia ficto nomine Miltru- ais nuncupata, sed in ccenobio S. Augustini, ad quod ab ^lstano abbate tempore Ciinuti regis trans- latum est, adservari. Hactenus codex Cottonianus. B « Praster haec a Gotselino Baleus scriptas memorat Vitas SS. Swithuni, Grimbaldi, Erllenwaldi, Eadgi- thx, Milburgx, Witheburgx et Ivonis, et Historiam de translatione /iwm.Porrovetustum catalogum san- ctorum in Anglia sepultorura Saxonicc scriptura, Latine convertisse dicitur ab Usserio, Antiquitatum Britannix cap. 2, pag. 15. Cujus versionis pluriraa exemplaria in bibliothecis nontratibus reperiuntur. Ejusdem Croaicam laudat Guillelraus Thorn in Hi- storia S. Augustini, col. 1783. Nec de alio intelli- genda esse arbitror, qu« antiquura Ecclesiae Elien- sis registrura habct, cap. 40. Tempore Symconis abbatis (Eliensis, qui ab anno 1082 ad 1004 praBse- dit) intererat inter monachos quidam Gocalinus no- mine, dissertissimus, undique per Angtiam Vitas, mi- racula et gesla sanctorum sanctarumque in Historiis, in Prosis dimndo mutavit. Hic scripsit prosam S. EtheldredXy cujus initium est : Christo Regi sit gloria. Obitura illius Obituariura Sancti Augustini Cantuariensis ita commeraorat : Idibus Maii ohiit Gezelinus, mofiachus et sacerdos, Vitam S. Werebur- gx virginis auctore Goscelino raonacho, edidit Go- defridus llcnschenius ad diem 3 Februarii tomo I, pag. 386; quam illi asseril in commentariis ad Vi- tam praeviis paragrapho i, num. 2, pag. 384. Anno Suoque 1688, Antuerpiai apud MichelemCnobarum aniel Papebrochius in probatis sanctorum Vitis, tomo VI, Maii mensis ad diem 26, pag. 375 et se- quentibus, edidit opuscula Gocelini omnia ad Kt- tam S. Augustini Cantuariensis episcopi spectantia, nimirum De vila et miraculis libros 2, De translatio- ne libros 2 quibus commentarium p. 373 praemisity ad paginam autem 443 pertingunt. In eadem autem Cottoniana Bibliotheca sub ctiigie Vibe]lii,littera£;, codice 8, n. 15, exstat Vita sancti Kantigeani con- fessoriSy qui et Ingalschu nominatur, per Josceli- num. » Commendat eximie hunc Goscelinum Guillelraus Malraesburiensis lib. iv {>e regibus Anglorum, cap. C ultimo,et in libro De Dorobemensibus archiepiscopis, Csesar Barouius, in Annalibus ad annura 862, Got- zelinum hunc Morinensem appellat, alii monachum Bertinianum.qusB cum superioribus minirae pugnat ; nam ex oppido Sancti Audomari seu abbatia Sancti Bethini in Angliam aS.Anselmo evocatus est.Plura de illo Joannes Mabillon in observationibus prseviis ad Vitara sancti Augustini Cantuarise archicpiscopi, Sieculo I Sanetorum ordinis divi Uenedicti, pag. 498 ; quod anno 1668 Parisiis in-folio anud Carolum Sar- reux impressum cst. Gerardus Joannes Vossius, lib. II De historicis Ixitinis, cap. 47, pag. mihi 398. Valerius Andreas in Bibliotheca Belgica, verbo Got- seiinus, pag. 298, editionis 1643^ Lovani in-4o. S. AUGUSTINI ANGLORUM APOSTOU VITA MAJOR (Fide Potrologix tom. lxxx, col. 41.) EJUSDEM VITA MINOR {Fide Patrologi^ tomf cl, col. 743). 13 HIST. TRANSLAT. S. AIIGUSTINI. 14 HISTORIA TRANSLATIONIS S. AUGUSTIM EPISCOPI ANGLORUM APOSTOLI Aliorumque sanctorum qui in ipsius monasterio Cantuariemi quiescebant. AUCTORE GOCELINO EJUSDEM LOCI MONACUO iEQUALI (Mabill. Acta SS. Bened., tom. IX.) OBSERVATIONES ?RMY1M. 1. Gotselinus seu, ut codex ins. habet, Go^^//>2UJ,nionachus e Bertiniano in Cantuariense monasterium translatusytotum sese scribendis sanctorum historiis ita dedit, utpriKcipuus post Bedum Vcncrabilemre- ram a sanctis viris in Anglia gestarum scriptor a plerisque auctoribus censeatur. Jam ex co beati Augu- stini Anglorum apostoli Vitam Sioculo I Benedictino edidimus ad annum 007, reservata ad hoc usque tempus ejusdem sancti aliorumuuein monasteriosuburbii Cantuariensisquiescentium translationis histo- na» quod multum conterat ad illustrandas res ordinis nostri hoc prsesenti so^culo undccimo in Anglia gestas.Pluradeeodem auctore hiccongercre superfluum esset, cum jam satis superque notus essedebeat ex iis quie loco Sfleculi I lauduto de eo protulimus : ubi ctiam do sanctis in eadem translationis historia memoratis plura diximus, qusB hic repctore non juvat. 2. Superest itaque ut pauca soiummodo dicamus de aiiis sancti Auguslini translutionibus, quoi postea vnriis occasionibus facla; fuerunt, ut ex Willeliiio Thorno dii^cmius, qui monasteiii Augustinensis,in quo de^bat,Chronicon scripsit, adannum usqueI397productum,Hic auctor ait Widonem abbatem annoi09i slatim peiacta solemni, quam Gocelinus, describit, sanctarum reliquiarum translatiune, pleraque beati Augustini ossa in ecclesise muro abdidisse:nerorteirruentibu8DanissiveNorlhmannis,aut aliis barbaris, quod tunc in Anglia sspius contingebat, ossabeati pontilicis violarentur. Nec inutiiis fuit abbatis cautela. Nam annOfUt idem auctor attestatur, llf)8,die decollationis suncti Joannis Baptista3,combusta fermeinte- pra .\ugu8tinensi ecclesia, beati pontificis leretrum ita derormatum luit, atque exinde ita neglectum, ut paulo post plane ignotum fuerit quo in locosancti antistitis reiiquiae haberentur. Idtundem a?gretulerunt Augustinenses monachi:quare anno 1221 instigante Joanne ejusdem loci priore,cum aliis monastcrii se- Dioribus, jeiuniis, vigiliis.orationibus aliisque piis exercitiis vacare decreverunt,quougque tanti thesauri Dotitiam a Deo acciperent. Annuit eorum votis Deus, ac prior, uliquot fratrumconsilio,quihocsibiaDeo reveiatum fuisse fatebantur,jnssitmurum eiTringi juxtaaltaresancti Augu8tini,ibiquedetectusfuitsaxeus loculus, qui, indicante inscriptione, beati Augustini corpus continebat. 3. Aberat tunc Hugo loci aobas, ad Ludovicum Francorum rcjjem legatus : quo revcrso, convocatis ad solemnitatem multis abbatibus, aliisque Anglias proceribus, beati viri reliquise in locis con^ruenlibusre- condits sunt,exccpto capitc,quod in vase auro argentoque ac variis ct pretiosissimis lapillis ornatocon- clusum fuit, ut populorum venerationi statis diebus exponerctur. Ceterum vicennio postea, anno scilicet 1240, restaurato monasterii sacrario, corpus sancti Augustini in ejus medio coUocatum cst, habens ex utraque parte aliorum ejusdem loci patronorum corporaingyrum disposita:annisscciuentibusduoaltaria addita sunt, unum scilicet ex utraque parte, qua2 omnia egregia repraBsentat, tubula aeri incisa, quum tomo I Monastici Anglicani babes.eamuue Pupebrochius tomo Vl Maii Bollandiani ad diem xxvi ejusdem mensis inseri curavit, ne pereat tam illustris Anglican» pietatis munumenti memoria, quam Henrici octavi apostasia sanetuarii eversione alias abolevisset. Beati viri mentum hanc cladem evasit, quod reli- giose asservatur in monasterio sancti Salvatoris ordinis Cisterciensis apud Antuerpiam, celebrem Bel^ii urbem.Librum de hac re singularem reverendus dominus FraAciscusDierick,ejusdem loci abbas,edidit, qui anno 1624 typis mandatus est. 4. Porro licet ad calcem Vitae sancti Augustini Saeeulo I polliciti fuerimus nos huc integram transla- tionisejus historiam proIaturos,cum tamen eam postmodumcum V. C. Daniele Pupebrochio communica- verimus, oui illam ad diem xxvi Maii Bollandiani edidit,visum estsatis hic ea solummodo exhibere,qusB magis conTerre poterunt ad iilustrandam hujus Sa^culi historiam Benedictinam,relictis miraculisaliisque minoris momenti actis, quae apud ipsos Bollandianos, qui plura cupit, inveniet. INCIPIT PROLOGUS DOMNI GOCELINI Ad venerabilem Gantuanensero archiepidcopum Anselmum, de translatione sancti Auguslini, Anglorum apostoli, et sociorum ejus. Dux Anselme, Patrum Pater, et vigor ecclesiarum, Quem celebrat titulis Romanus et Anglicus orbis, Ne spernas imi pronum munus Gocelini. In arce sapientiaB ad mensam coeleslis philoso- ferculum tibi aureum afTerre gliscit cor meum, non phiSyecclesiasticeprincepsiprincipaliterprfiBsidenti xnei 8tudii,8ed Augustini summi opibus pretiosumi 15 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHI. 16 ejus virlutibus refertum, ejus charismatibus condi- tum, ejus sanctorumque sociorum ipsius auro et gemmis confectum. Codicellus est recentis transla- tionis, signorumque ipsius,suorumque consortum, qusB diversis locis per hoc fere ab ipsa transla- tione septennium, testibus fldelium praesentium as- pectibus clare patrata noscuntur. Beata tui pontifl- cii tempora, in quibus tanta diuturnitate clausa par- turiente sanctorum terra, reluxit nobis cum suis gemmis ha^c angelica margarita 1 etc. LIBEP, PRIMUS Caput I. Translationis hujus festum aliis SS, A commune. — Post anliqua evangelici protoparcntis anglorum Augustini solcmnia coelo triumphata,qua3 nuper egimus laudc festiva, nova nobis oritur glo- ria, novalffititia, solemnitas nova. Ipsa cst sua san- ctorumque collegarum suorum translatio nova,qua3 post centum (1) fcre lustra in nova ejus facta jam lucet Ecclesia, etc. Cap. II. Nova ecclesia amplior exstruitur, — Sub- limatum augustius nova) Augustini ecclesiai pre- sbyterium totum illud cum amplis porticibus am- plectitur spatium, quod sanctae Dei Genitricis ab oriente contiguum possederat oratorium, suo coj- lestiumque virtutum jugi solemnio ac signis illus- trissimum. Hinc reliqua navis veteris monasterii cederejussa ledificio 8urgenti,jamquereaminarum rv excidii, ne obruat diruitur. Ante tamen cuncta san- ctorum turha omnibus sacrariis difTusa a jactura eruitur, et novis tectis reponitur, sicut illi a mundi ruinacum Loth aDomino libcrantur. Sic apostolica Augustini aula ad dcslinatam metam tendebat, sed suaj dormitionis porticus obstabat.Quid faciatergo auctor aedincii devotus abbas Scollandus, dum nec illasancta penctralia tanto (evo intacta movere prae- sumit, nec opus coeptum, nisi ablatis obstaculis, procedere possit ; maxime cum praedecessor suus prsBscriptam Dei Genitricis basilicam fractam morte fuerit. Sed ipso inter hajc superno arbitrio de me- dio terrenarum curarum sublato, successit abbas Wido (2),cujus anno quarto (3) facta est quae ascri- bitur translatio. Cui rex consultus favens jusserat, ut cum pontificum et abbatum populorumque af- C fluentia decentissimc agerct haec solemnia, volebat et ipse interesse, sed tunc ibat (4) in expeditionem Scottiae. Sed monasteriarcha, ubi turrim praefatis porticibus supereminentem auguslo fastigio extule- rat,dum reliquam templi navim protendere flagrat, illud beatorum cubiculummoraiimpatiens, quasan- cti cruerentur, forti ariete subvertit, totque superni regni principcs longiturnapacesoporatos,festinata modo virtute negligcntiam excusante obruit. Antea tamen condignorum sanctorura Adriani confessoris * ct Mildretha; Ghristi virginis nardiflua pignoramira Buavitate vcrnantia solemniter exportari, et immi- nentem casum cvaderc fecit. Cap. III. lUxsx inter ruinas SS, reliquix. — At vcro ipsis primoribus,videlicet Augustino, Lauren- tio, Mcllito, Justo, Ilonorio, Deusdedit in praedicta obrutione relictis,divina protectione quasi manum submittente, saxa et ligna pepercere,quibus durior humana obstinatio non pepercit. Nam ubi tantas molcslapidum^trabiumtectorumqueplumbatorum, qua3 sacrosancta corpora obruerant, sunt ablatae, omncs illae illorum sepulcrales aedificulaBcumessent fractiles et lateritiae, sed et sculptura3 et imagines angelicae cum Dominica maje8tate(5)super tumbam magnifici Augustini mirifice formatae,cunctismira- cula Dei acclamantibus illaesae apparuere. Cap. IV. — Restabat interim paries australis,qua parte almus Augustinus, sacerque Deusdedit quies- cebant; qui tandem multo ariete solutus,dum certo nutu sanctos oppressurus crederetur, protinus inoistimabili Dci virtute,quasi in saltum excutitur, et ad austrum contra impellentes totus integra soli- ditate prosternitur;quantumque vastus et cacumi- natus erat,tantum spatii jacens occupabat. Vix eva- sissent securi impugnatores, nisi bis superna cle- mentia sanctorum meritis pepercisset. Tum vero ad tam evidens signum clamor laudisonus attoUitur omnium.Nam qui superius dilectos obrutos serva- verat, hic ne obrueretur, vetabat. Sic plerumque ipse sanctorum mirificator alios in mediis ignibus prote- gebat, ab aliis etiam ignes fugabat ; istos pcr pro- fundum maris sicco vestigio transtulit, alios super undas currere fecit. Cap. V. Sub dio relictx. — Jacuere tunc per no- vem hebdomadas illae coDlestes exuviae sub dio ac sivulgaria funera cxpositae^et ad omncm impetum aeris ac sordium patuere. Adeo, proh dolor ! terres- trisdissimulabat indignitas,quibus angelosconcives frequentasse crcdimus excubias. Certabat tamen fratrum devotio pro suo modulo defensacula spe- ciali principi suo parare Augustino. Cap. VI. Negligens corripitur. — Composuere tu- (I)Obiitan. 707. (2) Id est anno I()91. (3) Scollandus, ut dicitur infra cap. ultimo libri II, obiit uno dic antc Guillehnum regem, id est dio VIII Septembris anno i087. Guillelirjus enim Con- Suestor Rothomagi defunctus est ix Septembris ejus- em anni, ex Orderico Vitali et aliis auctoribus : hino emendandus Guillelmus Thorn, qui Scollandi obitum die iii Nonas Septembris consignavit. Scol- lando successit Wido, ex monasterii gremio as- sumptus. (4) Is erat Guillelmus Rufus,qui exNorthmannia T\ hoc anno, mense Augusto reversus, in Malcholmum regem Scottorum Northumbriam infestantem mo- vit. (5) Id est SS. Trinitaitis seu Gbristi. « HI8T. TRANSLAT. S. AUGUSTINL — LIB. I. 18 gnrium assiculis {id est) parvis asseribus), et unus A exsiliit, longeque ventilatus, omnestanmiraquam aat duo pro artitudine vicissim agitatabantvigilias cum luminibus et cantfcis divinis ; ubi unumforte somno praegravatum vox audita increpuit :«Ethic, inquit, non dormitionisedorationilocuscongruit; » qua correptione frater ille vigitantior est redditus in prece. Cap. VII. Omamenta mire servantur — Deinde candela oblata, candelabronegligenterarnxa,8uper tumulum sancti linteis et palliis solemniter orna- tum decidit, ibique trium pedum tractum signante favilla (aberant enim custodes) exarsit. Tandemsu perventum est^candela ablata, favilla excussa, lin- iea et pallia prorsus intacta fulsere; quo miraculo omnes Deo gratias exsultanter reddidere. inexperta prius dulcedine rcplcvit. Ouoque magis heec balsamatica apothecareserabatur,eoprofusius odor ccelestis jaculabatur. Continuo locus ob glo« riam Patris ct impctum populieorlinisambitur, in- tusque afidelibusdomesticisdesiderantissimusthe- saurus perscrutatur. Cap. X. Aperitur lumulus. — Jam patcnte ostio clara luminaria ingeruntur, etecce AngliaiChristia- nitatis institutor primicerius, tot saiculis abscondi- tus, tam desideratus, tam magno quam insperato gaudio ostensus, post annos fere quingcntos conspi- citur. Sane tot tempestatibus bellorum, tantodilu- vio paganorum, exterminiopopulorum, subversione urbium et ecclesiarum, mira Dei protectione Au- Cap. VIII. — Gundulfus ep, Roffensis translatio- tv gustinianum vestibulum, ut arca Noe, semperma- ^ • . *« j* «f d** *11 ^^^ !■*■ t TTl i 1* i* 1 **t * nem fadt, — Jam dies propositusgratissimeilluxe rat sacr» translationis. Adest venerabilis pontifex ecclesis RoiTensis Gundulfus, qui tunc archiprsesu- lis defuncti (5*) auctorali vice pollebat. Progredi- tur cum abbateetPatribusacofficialibushymnidlcis ad illud Sanctum8anctorum,adilludDominisacra- rium ac propitiatorium. Jubet primum summiAu- gustini aperiri ; nemo approximare prscsumpsit, ti- mor omnes absterruit. Videres artifices tanquam reos snb judicibus et quaestoribusacfulminetrepi- dantes. Viderant pridemegregiumjuvenemmonas- terii artificem celeri morte multatum,quijussuab- batis primus hanc sacram porticum impulit ; nec ille tam ofticiosus excusari potuit, quia prseceptori obetlivit, quin poenam prssumptricis gratias luerit, nebat intactum. Unde et ubi, et sicut primitus ipso cum beatis collegis suis a die dormitionis est con- ditus, eodem loco et eodem modo immotissimus est inventus. Patebat forma et quantitas corporis, pie- tas et qualitas antiqua? obsecutionis, primajque tu- mulationis. Cernitur cum casula, alba, stola, ba- culo,sandaIiis caBterisqnc pontificalibusinstrumon- tis, ut putaretur adhuc carneaj iategritatis, nisi tactus probasset conditionem mortaiitatis; quae ta- men est adaugmentumgloriaBimmortalis.Omnium ergo votis speluncam illam inestimabilis pretii thesaurariam fratres idonei cnm summo ingrediun- tur tremore ac reverentia, cum prece et laude Da- vidica. Colligunt in scrinia linteata, et palliata illa aurea, ac gemmea pignora, compagincetharmonia sed fidentissimusepiscopusjam triduana abstinen- C corporali rite composita. Asserit etiam aliquisillo- tia prslibata a fratribus, armatus fide, prece ac de- votione, ultro ferramentuminvadit,icturaintumbaB frontem dedit, suoque exemplo ct hortatu rcliquos in opus animavit. Cap. IX. Odor suavis e sepulcro S, Augustini, — Primo prxstantissimus artificum magister, templi- que spectabilisdictatorBlitherus, expetitapontificis benedictione, trepide, lacrymose et prostratim acce- dit, altareque capitis summiAugustiniadpavimen- tum exhaurit. Ibi complanatum arca; Parii marmo- ris candens saxum quadratumofTendit. Quopaulu- lum evccto, erumpens vapor nardifluus qusesitorem suum in ora reverberavit, et se adesse qui qusere- batur, sua suavitate pulsanti respondit. Intellexit rum veridica constantia se intor illum pulverem pigmentarium solidas adhuc carnes quingentarii depositi manu coritigissc, ct suppliciter fovisse : unde hic mcrito estimatur hoec sacra gleba in cu- stodia supernaj gratia^, longiturna durasse incor- ruptione. Cap. XI. Fil magna solemnitas. S, Auguslini corpus transfertur, — Interea indicta a praesule summa et omni nilore Isetitiae coleuda festivitate, totnm monasterium adornatur tanquam Paschali dignitate. Extemplo tantae novitatis fragrantiam procul odoratur turba remota, confluit urbs tota, inundat Cantia, undique concurrunt populorum examina.Gratulantur immensum Augustinum f uum ▼Ir prudens ultro oblatum, quem alto fossatuetla- n jam quasi dc morte rcductum, etc. Exportatur ita- borioso quaesitu formidaverat vix inveniendum ; stupensque et tremens lapidem reposuit,atquehoc mirificum thymiamaterium occlusit, perpendens sa- pienter non sui esse officii ulterius progredi.Cedit illico, testatus summisse quaesitum pignus adesse ; nec tacebat intereajugis psalmodia. Protinusjussu abbatis fratrum manibus removetur praedictus la- pis. Tum vero ingens spiritus suavissimorum aro- matam velut a pectore et ore dormientisAugustini (5*) Sedes Cantuariensis ab anno 1089, qno defunctus est Lanfrancus, vacua fuit usque ud S. Anselmi ordinationem anno 1093 factam. Gundulius que cum omni ornatu et processu acjubilocelebri- tatisecclesiasticao, cumvocum accymbalorummo- dulatione, cum supemorum et infimorum socia congratulatione, atque cumhaoaltisonagloria,ante authenticum altare summorum apostolorum,velut depositumca»lestecomponitur,donecparatodecenter thoro collocetur. Tanta vero gratarum Christicha- rismata rcfundebantur in populum de tanti Patris dulcedine, ut vclut inccnsum passim stillarent la- apud Bcccum iii Northmannia monachus fuerat sub liiio abbate. Ejus Vita cdita est tom.II Angliaj apud Herlui sacrce p. 275. *9 , .GOSCELINI CANTUARIBNSIS MONACHI. 20 crymis laetitiae, quibus ille dies paternae prffisenti» A ut omnium interventor adoratur. Quis vero tantam eo tenus inestiraatus potuisset clarescero. Cap. XII. ^gri sanantur, — Nec vacat iuterea a salute ille locus priori& quietis, illelectulusprolixaB dormitionis ; calet magni incolae accubitu, sudat opifera bals^ma, et odore suo curatmorbida:aegri, languidi, rfebiles, contracti vcniuntvespere,etinco- lumes redeunt mane, etc. Gap. XIII. Inimici reconciliatu — Magna erant tunc de Augustini priEsidio miracula corporalium sanitatum, sed majora sunt cordium sanatorum. Vidimus hic irremediabiiesinimicosconveni8se,^Mi ad sancti prxsentiam reconciliati sunt , etc. In tam nova tamque praeclara festivitate episcopus missas candido choro conjubilante celebrat, et post evan- vidit oblationem in auro, argento, cerisetcandelis, aliisqueresellisfidelium^Miraculoeratomnibustam insueta copia, non capiebant haec altaria, non sufQ- ciebant coliigentium certamina, noctes et dies non quiescebat offerentium lurba, etc. Cap. XVI. Transferuniur et alii sancti. — Vole- bant tunc et beatos ejus consortes transferre, qua- tinus una ejusdem diei celebritas uniusastringeret mentis collegas. Verum et ipso dieetsequenti,quaB erat, ut praedictum est, Nativitatis Matris Altissimi Verbigenae, in uno Augustino componendo raanus dcdere ; nec sufTecerant pror8us,intercurrentejugi plebium glomeratione, opus explere. Tertio demum die, id est tertia feria, vix aediculam et opertorium gclium de tanto tanti patroni tripudio populo ser- ^ accubantis ducis confecere. Quartatandemdie,qu8B . -,,, — __ -1^___ ± » A I • 1* ^^ * ■*•• • »"j»l •• % % !•• monem dispensat, tanta? lucis mysteriura curaspe boatae resurrectionis, visionis etcohabitationisejus perpetuae fideliter intimat. Postremo peccatorum absolutionem, poenitentibus remissionem,omnipo- pulo confluo ejusdcm primi praesuliset institutoris sui vice atque auctoritatedatbcnedictionem,peren- neraque in Christo confirmat pacem. Cap. XIV. Congaudent angeli, — Superna quoque agmiLa his solemniis congratulari suntvisa.Conti- git haec celebrabilis translatio in Sabbato, cuisan- ctae Dei Genitricis Nativitassuccedebatdietertio.In ipso Sabbato et subsequente nocte Dominica, pervigil Buorum custos Auguslinus cum pernoctantibus psalmicanis ante apostolicum altare praestolabatur apparatum requictionis suae. Est autem Cantiensis est quarta feria, quasi expeditislacertisadbeatissi- mos contubernales etsuccessoressuos, Laurentium ac Mellitum (G), adipsumprincipemdevehendosac- cessere. Laurentiuscum ipsoduce Augustino primus venit, cum quo et diaboli aciAm primus rupit, pri- musque ab ipso adhucviventeordinatusarchiponti- fex, ut quondam sanctus CiemenssummoPetrosu- perstiti successit; Mellitum veroelectissimumprae- cellentissimus Gregorius Augustino postmisit auxi- liarium inprocinctuChrististrenue succenturiatum. De beato Laurentio dulceessetmemoratuquomodo mortuum suscitaverit, super undaa maris pedibus cucurrerit, igne de caelo evocato virtute Eliae impios conflagraverit ; quomodo fontemaridislocisprodu- ctum inperpetuumrivumeffuderit, quapcenaarcea- civis presbyter notissimus, probatae fidei ac verilo- C tur omnis feminarumaccessusabeccIesia,quaBeju8 quii, qui tuncfortchospitatusWintoniae(frf>krg5(^), in ipsa nocte Dominicacircalucemparabatdoraum redire. Ecceautem inter somnolentiamvelexstasim, ut illejurcjurandoadstipulatur,viditeminuscoelum aperturasuperAugustinianurateraplum,scalaraque flarameo fulgore radiantcm ab ipsa superna janua usqueihcaputejusdcmecclesiaB,quasanctusDomini accubabat,quasi columnam libratam,angelorumqufl chorum candidissimo ac splcndidissimohabituper illara descendentcra usqueinipsaraapostolicaraau- lara; totuni vero monasterium quasi ingensglobus flammivonium tantusfulgorisradiuscumipsascalae extromitate involvcbat, ut repercus8ointuitu,quid intrinsecus, vel circa ca loca agerctur pcrpendere nequiret, ctc. Cap. XV. Populorum oblationes. — Deinde post illa Sabbati festa reccntia, affulgente Dominica, alia Augustino festivilatis secundatur gloria, cum universa chorea itcrum candidataet purpurata, cum prajcipitipopulorum fluvio etallisonolaudumjubilo adornato soIemnissiraethalamocollocatur,ubinunc a fronte et facie ecclesia; pervigil speculator, et custos domus, urbisque^cttotiusAngliajsuaeaurosa aedicula cxcubans, riteabomnibusveneratur,atque (6) Eorum Vitara dediraus Swculo II Benedictino. Laurentius coliturii Februarii.MellitusxxivAprilis. (7) Malcolrai uxor, quae adeo pietate enituit, ut apostolatui exstructa et consecrataestinScottia^ut nuper regina Scottiae inclyta Magareta (7), cum oblationibus aditum tentare ausa subito sit per- cussa atque repulsa, sedclericorumprecerestituta. Verum hae loci artltudino exclusus praetermitto, alibi Deo aspirantc retexenda. Mellitissimi vero Melliti, archipraesulis a primitivo Augustino tertii, probatissima sanctitas in HistoriafidelissimiBedae, conflagrantem urbera Doroberniaeseraetignibusop- posito liberat, flammasretrorsumtetapestateettur- bino violentius propulsat, a cujus facic redidunt ventique rogique, pereuntquecitiuscumsuo terrore. nujus etiam priraipontificisetillurainatorisLundo- niae condignis raeritisadscriptumIegitur,quomodo n inclytam ecclesiam Westmonasterii (Westminster) nocte Dominicae diei,quadedicaturu8eratinhonore Principis apostolorum, ipse claviger arduum opus prsveneri t,et pcr piscatorem transvectus Taraensem fluvium (to Tamise), omne officium et solemniade- dicationis ecclesiastico ordine exegerit ;quodcIaris indiciis intueri fuit, atque in signum facti xenium pontifici insignem piscem miserit. Cap. XVIL Quo ordine disposita SS. corpora. — Pium est etiam posteros audire, quod jam non est inter sanctas locum meruerit. Obiit anno 1097, die X Junii. Sl HI8T. TRANSLAT. 8. AUGUSTINI. — LIB. I. 2i yidere, quahic sancti prius requieverint positione. A utrumque habemus : verum hic uno doloro indi- Primus Augustinus suae porticusaustralclatus pos- sidebat, et sacris vestigiis orientalem maceriam pulsabat;ab ejus lasva primus successor et latera- lis Laurentius, ut praBmonstraium est,similispatio protendebatur, tantummodo remotus quantum loci altare beatissimi auctoris sui Gregorii, hinc inde utrumque adt»ciscens, occupabat. Cetera pars aqui- lonarislatitudinisasinistraalmiLaurentiiAdrianum sanctum exceperat ; virgo autem Christi Mildretha, unica patrum gemma, a borcali pariete australi Augustinoconcordirespondebatregione,quo8supra translato extulimus. Ejus veKici ut beati Augustini altare astabat;at capiti sacro Laurentii Mellilus ut proximus successor in producta ecclesia; area immi- gnitas nostra tabescit, quod dum scimus quid sit quod habemus, quis sit nescimus, nisi quod illum dc intimis Patris Augustini pignoribus fuisso, qui tali loco conscpeliri mcruorit autumamus. Nomen vcro, quia antiquum perdidimus, novum ct fami- liare sibi fidolilcr imposuimus, ut usque in diem revelationis vocetur nobis sanctus Deonotus. Sub eodem itaque Grcgoriano altari, sacrosancta gleba scpulti ad ipsum orientalem parictcm contiguum, sicuti Augusti et Laurentii porrigcbatur, qui tanquam filius geminorum patrum a;que mcdius, velut utriusqup alis fovebatur. Reserala ergo illa aromatum apotheca magis ac rr*ngis annitentes po- pulos roficiebat divina fragrantia. Unde raptum nebat. Melitus justifluum Justum secundum suam t% pulvisculum quidam naribus applicuit, et paradisi . •! • 1 i 1 1 T •• - 'L^± L* *± • • Buccessionem sibi accommodat ad caput : a Justi ▼ero dextera beatus Honorius successor Justi, a deztra Honorii sanctus et a Deo datus Deusdedit successionis sus ordine subjungebatur. Is nempe a capite summi Augustini ejusdem australis parie- tis thorum commeruit, quos tantum medium os- tium, quo intrabatur discrevit. Sic tamen erant omnia illa angelorum Dei mausolca distincta, ut transitus haberetur inter singula. Cap. XVIII. Ignoti sancti tumulus. Appellatur Deo- notus. — Igitur efTerendo beati Laurentii corpore, dum pavimentum, quod coram Grcgoriano altare interipsumetprsclarum Augustinum patebat,prius evellendum censeretur, quatinus a latere fracta tambafaciliorexitus8anctopararetur,mirumdictu ! amoenitatcm 8Bstimavit;quoque magis stupeas,cum statim pulverem reposuerit,manusejusdiutiusindc fragravit. Quia itaque die illa proplerimpetumpo- pali non poterant, ipsius Deonoti sacralissimam giebam plumbea thcca susceptam mane, id est quinta feria, in novam ecclcsiam Iranstulcre, et post novum altare nova3 porticus memoratissimi papafj Grogorii dccentor roposuorc. Ilabcmus unum ex scnioribus monasterii adeo notro probitatis, ut ejus assertioni non eredore injuria sit.Tcstatur hic sibi postcra nocte per soporem quasi hujus sancti faciem ct formam praiclarc conspectam, staturae proceritate ct monachili schematecondignam,seque ita allocutam : « Gratias amicabilcs habeo et mer- cedem porpeluam imprecor,aiebat,vcstra; fratemas fcrramenta et ingenia omniumridebatduritieslate- C devotioni, pro diligontia ct labore, quem pridie exhibuistis meo transfcrendo ac componendo cor- pori. At cquidcm non sum illc quem me cssc cen- sebatis. » Conferebant enim fralrcs inter sc, hunc csse Rufinianufn il]um,<}ucmboatus prpaGrcgorius quondam cum bcatis Mcllilo ac Juslo dcstinavcrat in adjutorium Evangclii sacratissimo Augustino, aut aliqucm ex iliius sacro contubernio.a Ncscitis, inquit, quis sim, nec adhuc scictis ; .«;cietis autem postea ad nutum supernaj dopositionis. Cap. XIX. Transferuntur.SS, Laurenlius et Mel- litus. Milus sanatur, — Isto igitur pra^vcniente vel, ut jucundiusdicam,supplantanlepriorumLaurcntii ac Melliti translationem, ad ipsos cum nostro stilo redeatur. Enucloantur tumbo} illorum a latcrc, ncc rum* Sane haec tam solida structura prodebat the- sauram nostra latentem saecula Sedquoniam labor omnia vincit, imo fides, quae in Deo persistit, sudo ferri robutissima ab antcriori margino suffodiunt et impellunt. Tandem rebellis fortitudo crobris ic- tibns 8ubjicitur;nec tamen munitissimuslaterculo- nim textus solvitur. Verum, mirabilc visu ! quasi ligneam tabulatum conclavatum adspatiumamplae jaaus integer sustoUitur. Dumque sic cxcrustato pavimento evulsa crates erigitur, sepulcralis cry- piula, quae coram ipso, vel sub ipso altari latcbat, evulso pariter lapillo vioIatur.Ua modico foramine facto, protinus ingens vapor inexpertae suavitatis ebu]]iens,non solum astantcs ut vehemensfiatusin faciem percussit^sed et totumclaustrummonasterii D niinus quam supra diximus,irruonti turbae cvnna- ac fratres in eo residentes nova aromatum virtute perflavit. Ad tam insperatum miraculum dioebant astaotes:» Quis iste est?» dicebant absentes: « Quid est hoc?» Itahicomnibusignotus pcrsonaetnomine, omnibus et praesentibus et absentibusinnotuitme- ritorum charismate. Adeo enim erat omni nostro aevo jam aboIitu8,ut nihilminusquisquamanimad- vcrtcret,quam quod sub illa pavimenti planitie ali- quid praster humum latitaret.Gratias Deo omnium bonorum largit^ri I pro noto patrono Laurentio, quem qusrebamus, ignotum consortcm invcnimus; crescitqae duplicatum gaudium nostrum, dum moma ot balsama sua effudere. Jamque paratus LaurentiusdignumconsortcmMellitumpraestoIatur. Composilis utrisque in adornatisdigneIoculis,prier cilertur, alter subsequitur : procedeate candida concione gloriosus in sanciissuis Dominus altisone glorificatur. Jam Laurentius ostiura nova3 ecclesiae intraverat, Mcllitus cxterius imminobat, ibi pium, ac celebrandum Dci miraculum ad intellectum bo- numpopulosanimavit. Aderat quidam miles, cujus ocnlnm doxtrnm carbiinculus, quod malum Franci pcr antiphrasim I3onum-maIannum vocant, adco posscderat, ut non modo dc visu, sed et de vita 23 GOSCELINI CANTUARIISNSIS MONACHL 94 periolitaretur. Ipse orbis, ipsa supercilia, nasusque spatium suura a tumore excesserant, tota ^acies largius extuberabat. Instabat, irapingebat, anhela- bat,ut ad unura remedium suum Augustinum per- tingeret ; sod turba, sicut in Evangelio caeco, cla- manti obstabat, et confertissima acie reprimendo accessum vctabat : sed vicit, ut assolet, perseve- rantia, vicit ut potuit, et salutcm violcntia rapult. Itaque impellens et irrumpens densatos cuneos elatum bracbium protendit, ac desuper nitens ex- tremam partem vectis, quo beati Melliti feretrum portabatur, summis digitis contigit; ipsumque ta- ctura quasi collyriura, quasi eraplastrum, quasi optimum ungucntura raorbido oculo infricuit, siraulque, « 0 sancte Augustine, subveni, » pro- claraavit. 0 Dei potentiara ! o sanctorum gratiam 1 0 bominis confidentiara! cum illius mali tyrannis aliqua l^esione irritata raagis rainetur exitium,sta- tim ad sacrum tactura ut incantatus anguis cre- puit, sanies pestifera defluxit, visus et vultus detu- muit, oraneraque dolorera subita salus et lux tene- bras profligavit, etc. Cap. XX. Cteca illuminatur. — Interea depositis ganctis ante altare praesidiis Augustini, agitur de ipt;is raissa celeberriraa, ut decebat sanctos sa- cerdotes Domini, in qua habito sermone ad po- pulum, illorum praeclara exponuntur merita. Undo fide illuminata anus quaedara, quse intererat, diu carens luce raundana, dura fideliter cleraentissi* raos patrcs interpellat, reseratis extcraplo lumini- bus, clare diem captat, etc. Post raissas adjungun- tur Augustino digni consacerdotes, prior Lauren- tius a dextris, secundus Mcllitus a sinistris. Cap. XXI. Tramferunlur cfPleriy Deusdedit, Jus- tus, Honoritis, Nothelmus. — His ita in quinta fe- ria compositis, sextam feriara nanciscuntur rcli- quis sanctis Justo, Ilonorio ac Deusdcdit (8) affe- rendis. Scd nirairum divina dispensatio Sabbatum his intendit, quap dies translationis Augustini jam erat octava, quantinus istorum sanctorum amplius innovarctur gratia,etomnibus pcr suos dies trans- latis consccraretur festiva, omncsque conjungeret ac solemnizaret paritcr hacc una dics ut charitas una. Ipsa ergo scxta feria itum est ad praenomina- tos sanctos, quasi facillime ac celerrime adducen- dos; accoditur ad sacratissimura Deusdedit, qui, ut praenotatum est, australem parietera post Augusti- num possedit. Incredidile sed vcrum dicemus. To- tum illum diem,totara scquentera noctcm in fran- gendo vel reserando ipsiusmausoleoattritis viribua consumpserunt, raane tandem Sabbati anhelo sudore cryptulam ejus porrupuerunt. Deinde cruptae bcati Justi usque ad horam primara attentius insuda- runt, et vix eam tandcm reserarunt. Postremo sancli Honorii, qui horum medius accusabat, pcr- tusa in latere crj'pta sancto egressura dabat. Hic (8) Ju«tus colitur die x Novemb., Honorius xxx Scplcmb., Dcusdcdit xv Julii. (9) In prologo Historio;, Nothelmus nusquam in A ergo interroga vitam almiflui Deusdedit,mira odo- ramentorura suavium gratia de ejus erumpens tumba enarrabit.Sciscitare quis sit Justu8,exponet tibi caelestium aromatura domus : Honorii quoque virtutes et merita uberrima loquitur apothecae suae fragrantia. Omnium ergo horum patriarchanim unica paterni affectus viscera, et pectora una pro- clamatdivinarum nardorum praerogativa.TrahsIata sunt itaque ha^c tria coram summa Trinitate ra- diantia candelabra in hac die Augustini octava, quod ad hoc, ut credimus, superna distulit ac re- tardavit benevolentia, quantinus, uti praetulimus, amplius consecretur et solemnizetur in tot hierar- chis haec eadem dies octava, totaque septimana festive exacta,octavareddatur prima : jamque my- j^ sterium resurrectionis in his sanctis operetur,qu8e post septena volumina 8aecuIi,octavainlerminabiIis na?cetur. Nec ab his separamus beatae memoriaB archipraesulem et coneortem suum Nothelmum,in- tra altare sancti Gregorii inter eos ante recondi* tum, et nunc secundo cum eis translatum, qucm auctorem et indicem historiae Anglorum scrlptor Beda praeconatur (9). Ducebat hos duces suos ut priores solemnissima processio et canora laudatio; ipsisque coram altare praesidiis Augustini, doneo suis sedibus inthronizarentur, missa festiva cele- lebratur. Gap. XXIl-XXin. — Hac etiam die irradiata cla- ris miraculis favere superna benignitas dignata est sanctis suis, etc. Cap. XXIV. Nova reliquiarum dispositio. — Nuno C autem hi senatores nos\n et Patres conscripU pari- ter ut primitus compositi requiescunt, sicut unus spiritus, una fides, una charitas, una religio et gratia erat in eis.Mcgordomus Augustinus frontem et principalem ecclcsiae porticum possidetcumpri- mo successore laureato Laurentio, sibi proximo a laeva, et mellifluo Mellito, successore sacundo, ap- posito a dextra. Ipse principale caput suaviter re- clinat assisto altari sanctae Trinitatis.Post Lauren- tiumjustissimusJustusetDeidato assumptusDeus- dedit subjuncti asinistris honorificentissimoHono- rio, et theorito Theodoro respondent a dextris. Hi sunt septem oculi Domini, per quos nos propitius respicit.Hi septem stellae in dextera ejus,et septem candelabra aurea coram se lucentia, quibus septi- Q formi gratia Spiritus sui Sbptempliciter Ecclesiara suam illuminat. Horum exterioris alae, borealis Mildreda et australis Adrianus propriastenentpor- ticus, et altaria ad capita ut Augustinus, Mildreda altari praenitet sanctorum lnnocentum,quos omnes virginali fovet gremio,et cum eis cytharizat et can- tat canticum novumSponso suoet AgnOjillumquo- cunque icrit paritcr sequendo. Adrianus Prolo- martyris Stepbani, nec non Laurentii ac Vincentii martyrum teuens altarium, martyrali vita marty- Martyrologiis ut sanctus celebratur, dicitur a God wino die xvii Octobris, anno 741, obiisse. S5 HIST. TRANSLAT. 8. AUQUSTINI. — UB. I. 26 rnm testatur oonsortium. Item e regione boreali A quoque ad Christum converterit gentem. De cujus 8uum quique in mcridiem salutant successorem, Laurentius Mellilum, Justus Honorium, Deusdcdit Theodorum, MUdreda cum temporali thalamo pa- trem Adrianum, omnesque praesidem efTerunt Au- gustinum. Cap. XXV. Jtuli elogium, Epistola Bonifacii pa" px S. Justo scripta, — Sed quia horum tres allissi- ms Trinitatis confessores, Justus, Honorius ao Deosdedit haiic hodiernam Augustini octavam,sua propria translatione vindicant primam;illorumdis- simulare dignitatem, aestimamus injuriam. Sane quia Beda Venerabilis in multipnci histx>riasua mi- Bus horum declaravit miracula, non ideo a fide Dostra obliierari debent tanlorum merita ; an non nuperrima revelaiione parum quid sed magnum fi- dei monumentum hic inserimus. Derogabat qui- dam flemulus huic sancto, praeferens illi quemdam ssBCularis opulentiae episcopum, qui Ecclesiam Dei multis opibus et ornatibus exstruxerii, cum istum tale aliquid utilitalis in via sua fecisse nullum vestigium sit. Quod ubi ejus loci alumnus prior nuntiatum aBgro fcrret, nocte subsecuta cuidam seniori ailate et moribus venerabili quidam ho- norificentissimus in visu adstitit, ita praeclare, ut recolat adhuc cujus formae illum assimilare po- tuerit, attonitoque de tam spectabili et magnifica persona ait : « Quare ille talis hesterno sanctum domini Honoritfm abusiva lacerare voluit detrac- sufficere tarditati duritiae nostrse potuit, quod Au- ^ tlone, in pontificis laudati praelatione? Cur his re- gustinam cum ipsis suis sociis apostolicam vitam latis, prior ex sancto Evangelio non respondit^quia et virtutes cum innumerabilibus signis imitari,at- que pro ipsa quam prsedicabant fide mori paratos descripsit? Parvaene sanctitatis testimonium aesti- mandum est, inter alia praeconia, quod sacratissi- mos papa BoDifacius, a prsecipuo Gregorio quar- tns (10),beatnm Justum apostolicis iitteria coUau- det, ejusque meritis ac coelorum praemiis gentium conversioDem adscribat, quod ipsa Epistola partim annotata gratius clarebit.« Dilectissimo fratri Justo, Bonifacius.Qoam devote, quamque etiam vigilanter pro Christi Evangelioelaboraveritvestrafraternitas, Don solum Epistols direct« a vobis tenor, imo iadQcta desuper operi vestro perfectio indicavit, ■ etc. httegra habetur apud Bedatn lib, ii, Hist,, eap,%, CapJDCVI. — Honorii elogium. — Honorium nihilo- mintts sanctissimum Justi successorem (anno 634) ab AQgustino primario quintum, beati papae Hono- rii suecessoris praescripti Bonifacii apostolicae litte- r« Qt ibrtissimum Ghristi agonistam victoriosa co- rooa triomphant.Pulcbre vero et grata divinae gra- tifi consoDantia, uno tempore eadem sanctitate at- que eodem nomine iste isti occurrit, ut Romanus orbis suum habeat Honorium, orbisque Anglicus pahter suum. Puichre, inquam, ille huic univoca pnerogativa hoc unanime dilectionis mittit oxe- niam. « Dilectissimo fratri Honorio, Honorius. In- isr plurima quffi Redemptoris sostri misericordia sois famiilis dignatur bonorum munera prerogare. omnibus aurosis et copiosis largitionibus divitum plus duae minutae valuerunt pauperculae apud Ju- dicem justum? » Gap. XXVII. — Deusdedit, etc. a Beda laudati, — Beatum quoque Deusdedit (12) sanctitate acyungi- mus consilii, qui beati Augustini apostolatui sex- tns subjungi, et eidem tam proxime meruif con- sepeliri. Hi sunt ergo omnes viri misericordiae, quorum justitiae oblivionem non acceperunt : quia enim praefatus historiographus (Beda) singulorum gesta describere nimium asstiraavit,in fine omnium merita sic conclusitiDe his omnibus recte et vera- citcr dici potest, quia corpora eorum in pace se^ pulta sunt,et nomina eprum vivunt in generationes et C generationes. De caeteris viro, id est, regibus, prae- sulibus, abbatibus, aliisque sanctis translatis nunc est subsedendum; de quibus jam alibi dictum est, vel suo tempore diccndum, cum parato templo thorum perceperint destinatum. Cap. XXVIII. Odor suavis ex S, MeHiti tnmba, — Post hoc ergo Sabbatum, cum in subsequente Do- minica tapetia, quae fracta et exhausta sanctorum corporibus monumenta tegebant, pluvia et lutum sordidaret, custos illorum venerabilis haerebat ani- mo utrum aufcrretenlaret,anin ipsorumobsequio, qui meliora reddere possent corrumpi sineret;rur- sumque recogitabat quod illorum gloria ornamen- torum ecclesiae detrimenta non ambiret. Tandem accedens trepide cum incensu psalmodiae ad beati iliudetiam olementer coUata suae pietatis munifi- n Melliti similiter perruptametevacuatamcryptulam centia tribuit, quoties per fratemos alTectus una- nimemdilectionem quadam contemplatione alternis aspectibus repraesentat, » eie.hitegram exhibet Beda lib. 11, cap. 18. Nec illud parve gloriae (ejus) prae- coniom est,quod per «anctum Felicem (11) ase or- dinatum* Orientalium Anglorum praesulem, illam (10) L^ndum quintus^ nam hic fuit Bonifacius hoc nomine quintus^ qui et auintus quoque fuit pontifex post B. Gregorium, et infra isti Honifacio snecessisse dicitur Honorius, numero sequenti. At qnidem hic Bonifacius quartus esse non potuit,qui tertius post Groeorinm niit, et obiit anno 6f 4. Jus- iiis vero anno 625 ex Roffensi ad Gantuariensem se pallium ab apertura paululum seduxit; et ecceex- pertus pridie vigor ccelestium odoramentorum ver- nantissime huncrepercussit.Ille perculsusprodigio. « Qnid est, inquit, Domine Deus, quid est hoc : Unde spirat gratia? An quatriduo vacua tumba adhuc sudat etiam absentia ba]sama?»Taliasecum dem translatus est,quo anno mense Octobri exstin- ctus est Bonifacius c^uintus. Justo, qui dcfunctus est anno 634, successit Honorius. (11) De hoc Bollandiani die viii Martii. (12) B. Honorio successit anno 653. Cantuariensi Ecclesiae praefuit usque ad annum 604. 27 QOSGBLINI G^TUAHIBNSIS MONACUI. 38 senior ille stupido corde volutans^reposuittegmina A piat. Quod factum esL Capp. 2 seqq. alia quoque mt- nardifluo foramini, ardens cujus esset hffic gratia racula narrantur. certius experiri.Illico obtrusus odor velut exclusus lucis radius evanuit. Rursus ille detexit, rursujj facta via effusus odor redolevit, etc. Cap. XXIX. Item cx 5. Augustini tumba, — Se- cunda dehinc feria, patente spatio, structura navis ecclesi» procedit ; fundatur columna spatiosa in aquilonari serie, ipso loco unde opulcntissimus thesaurus Augustini corporis assumptus est. Cujus tumbffi vel cryptul® sacratos laterculos alvo capaci pro sacris pignoribus illa complectitur. Substrati vero pavimenti, cui beatissima gleba incubuit,late- ros punicos, nitidos, plano tabulatu contextos, et Cap. XXXIII. Pulvis et lateres ex tumulo S. Au* gustini pro reliquiis, — Reliquias de pretioso Au- guslini corpore plurimi imploravere : sed nemo (tanta tamque pia estpatcrnithesauri servandi ava- ritia) vel unum capillum inde potuit obtinere. Ve- rum de p^ajscripto latere dalabeneficiaadhucloqui nos cogunt miracula, cujus servator supra memo- ratus dum hospitatus coBnobio Ramesensi (13) ser- mocinaretur de virtutibus ipsius prffistantissimi patroni, narrabat etiam ipsos thuriferos lateres, quibus incubuerat sepultus, sanitatum charismate redundare. Rogatus ergo a fratribus inde reliquias , . ^ ^ .. . . . . sub conditione celebrandae perpetuo translationis crocea nardo fumantes certatimexcrustantur, et m jj .. r ^ .n x u • ^. , ,.^ .. . p suas, adduxit secum fratrem ex illo contubernio altari novffi porticusbeatiGregorii supramemoraio U . , -^. . j , . -. 1. 1 . 1 X .1- . X XX idoneum, praemittensque eum cum simo ad con- dignum seniorem, dictum Elfwinum, hujus fidei rcconduntur. Sub his lateribus inventa est terra mundissima semipedis spissitudine fundamento, quod de pariete veteri Augustinian» porticus prae- eminebat superjecta ; hffic quoque terra penetrante lateres Augiistini odore, mirifica fragrabat suavi- tate. Quam ad praedicti fundamenti silices exhau- stam per sacrata busta Laurentii, Melliti ac Justi, quae ccclesiasticae structur» persecutionem evase- rant, distribuendam ac servandam censuerunt. Ne vero posteri nostri, hi qui fuerint filii dilectionis tanti patris,se nescire doleant hactenus descriptum ejus antiqui monumenti locum ; notet qui voluerit hanc columnam, quam paulo ante designavimus, ejus continere lateritiam tumbam, numeretque et amicissimumapud sanctum Augustinura,ipseoppe- riebatur ejus reditumad Bertingam,providesciiicet dissimulans, ne quis de ipso sacro arcano prsesen- tisceret a]iquid abdueendum. Ille particuiam pul- veris, quem de sepulcrali crypta sancti Augustini exhauserat^et duo laterum fragmina,quibussanctu8 indormierat, praefeto fratri remittit in bustula, qui Bertingensi (14) et Ramesensi ecclesis eque divi- deret utriusque gratis xenia. Susceptor itaque horum sacrorum, ut fuir metuens deprehendi, aut ut thesaurifcr depraedari,ociusdesanctoAugustino ad Christi (15) ecclesiam se rapuit,ibique consueta benignitate fratrum susceptus, nocte illa cum ipsis sciat ab illa. quAB turri onentali arcuatur, tertiam. n • «x »» i- i • . x •p • r^., . ..^ , ... .j , -x j 1 j ^ requievit.Mantica eius scrvatrixsacn mysterufons Quid enim pus hffircdibus non videbitur dulce de ^ "^ tanto progenitore dinoscere? Quid vero non sit triste ejus grati» ignoraret? Verum dc illis balsa- maticis lateribus praescriptus scnior fidelissimus, qui 88 hujus gratias innotesci repellit, unum clan- culo subduxit, nc dicam, furtim subripuit. Lau- dabilis haec cu1pa,quam fides adornat, charitas ju- fltificat : quia ille languentium remedio pio sacri- legio hoc prospiciebat. Nam divino instinctu haec sacra eum reservasse consequentia miraculorum probat. Cap. XXX, XXXI, XXXII. Miracula, - Orienta- lium Saxonum provincia illustrem virum Franci- genam novit incolam, cujus uxor diutino languore cum famulis remansitrfamuli autem insolescentes, et tantae virtutis prffisentiam vel revercntiam igno- rantes, ea nocte lanto terrore et horripilatione exagitantur, quantum nunquam in vita perpessi sunty ut jam interituros, aut in amentiam transi- turos crederent,cum cur,aut unde baec formido es- set, aut quid portenderet prorsus nescirent. Ipsum quoque fratrem vox divina increpuit per soporem : « Quare, inquit, frater, creditum tibi pignus lam negligenter exposuisti? » Sequenti nihilominus nocteipso in Roffensi ecclesia (Rochester) hospitato, rursus mantica sacrorum thesauraria cum famulis relicta,iterum brutos animos divinarum rerum in- dociles anterior pavor reverberavit, et plurimum jam desperabat salutem et vitam : revelatum illi Q noctis ut vecordes occupavit. Tertia die in Bertin- tandem in somnisest, quantinus propere adsanctum Augustinum Cantuariae mitteret, et latercm, qui ipsius salntifero corpori subjacuerat, aqua ablui expetat; quae inde bibens de Augustini virtute con- fldat, quia indubitatae sospitatis remedium perci- (13) De Ramesiensi cccnobio plura habentur in Vita S Oswaldi, qui ejus monasterii auctor fuit, Sffic. praeced. ad an. 992, pag. 727. (14) Legendum forte Berkingense^ cujus nominis parthenon exstitithaud procul Lundonioin comitatu Essekiensi. Certe infra reliquiarum delator per- noctasse dicitur in Roffensi eccle8ia,quae urbsinter gam ad Augustinianum monachum Augustiniana pignora exhibuit, quae ille laetissime excipiens, nocte imminente secum servavit. . Cap. XXXIV. Monachi visio, et abhatissse, — Ipsa nocte hic sacrorum aerarius magnis visionum Cantuariam et Berkingam medio prorsus itinere sita est. (15) Id est de monasterio suburbano S.Au^ustini ad ecclesiam eathedralem Christo Salvaton sao- ram. Utraque ecclesia monachorum Benedictino- num iuit ad Henrici VIII tempora. S9 HIST. TRANSLAT. S, AUGUSTINI. — LIB. II. 30 ftgitur mysteriis, etc. Ut ergo diluculum hausit, il- A Jas pulvereas sed miriOcas reliquiasecclesise intulit, ipsique Deo amabili Anim» abbatisssB, quam ob gratiosam sinceritatem Charam-gratiam patres ap- pellavere,rem omnem visionis et prodigiorum expo- suit ordine.UIa dum ejus miratur relationem, am- plius admirando propriam sic ingreditur eodem fere tempore declaratam exponere visionem, etc. Cap. XXXV. — Ornatis itaque sacerdotibus et clericis, nec non sororia processione festive induta, excipitur sua medietas sacrati lateris,et pigmentati pulveris a devotissima ecclesia cum laude dulci- rooda, altera medietate alteri ecclesiffi, quam pra3* monstravimus, reservata. Colligitur hoc prctium pompose decorato 8crinio« circumfertur claustro a sacerdoUbus in benedictionem cum jubilo.comita- tur patemis laudibus virginalis concio. Agitur in beata Augustini memoria missa solemnissima,mo- dulante angelica camina, et superante aerea organa virginum melodia.Tanto adeo decertant triumpho, ac si Augustinum tenuissent corpore solido ; mis- sam personat Augustinensis monachus, servalor et distributor suorum sacrorum fidissimus. Hic ergo, sacra prsfaticne flnitacum angelico hymno summas Trinitati sacraio, grande apparuit prodigium, nos- troquesaBCulotamobstupescendum quam insuetum. Cap. XXXVI. Apparel ipse Augustinus. — Soror »vo maturior, qus admistrabat altari, dum adstat B psalmis et orationibus intenta, aspicit palam pre- signatum sacerdotem, sicut dominicis sacramentis conticiendis assistebat, etc.Eadem ergo solemnitate processionis, modulorumque et ornatuum, atque missarum, suscepta est altera medietas sa^pefati la- teris et pulveris quae obvenit Ramesensi monaste- rio : et ita ceiebrari in perpetuum translationem dignissimi patris Augustini promissum et confir- matum est sicut in Bertinga. Cap XXXVII. Translationis fesium, — Hanc ita- que semper recolendam sanctorum translationem festivam, annus incarnati Salvatoris millesimus no- nagesimus primus, octavo Idus Septembris nostro aevo gratissime consecravit, quo juniorem Willel- mum regem Anglia, et Widoncm abbatem htgus festi latorem Augustinia habuit, cui RofTeusis prae- sul Gundulfus memorabilis pro archiepiscopo ama- biliter obsecundavit Ipso quoque abbate volente, placuit praestantissimo archipraesuli Anselmo caste- risque pontificibuSyhaberi in perpetuum hanc octa- vam praecipuam ac celeberrimam pro prima,quate- nus tam Augustino duci quam caeleris coHegis suis. Romanae scilicet Ecclesiae alumnis et legatis, atque Angliarum principibus, ipsorumque successoribus in commune omnibus consecrctur ; in quaomnium facta translatio,ut jum supra memoratum est,com- probatur. SequunCur miracula ad finem hujus lihri^ qu3S omisimus. • V « • • " b < J « •» »(,*<> 9* LTBER SECUNDUS - • *, «,«,.• » o • ♦_ • • J w • (. • • • Primitivus noster Augustinus, cum posterius Q translatus sit cum suis lateralibus,prima narratio- nis serie anticipatur : cseteri hujus amici ante ip- sum translati post ipsum recensentur.Ordo praepo- Bterus, sed necessario commutatus. Quare? Quiaet cui potissimus haBC solemnitas praescribiturprima- tus debetur, et esurientibus paternas dapes citius medetur, ne longo suspendio diuturnae ambagis, antequam ad triclinium pen^eniatur, esger exspec- tator exanimetur. Nunc ergo quia grata occasio renovati templi hunc nobis in assumpto Augustino csterisque primaiibus peperit triumphum, con- gruum videtur a superioribus patribus id ipsum pariurientibus textum secundare, et,intercurrenti- bus miraculis, gratiam tam ipsorum quam nostro- rum dierum celebrare.Sic ambitus causarum (pen- sabit) moras colligendorum de pratis Elysiis florum, (et) diversas translationes praecedentium sanctorum ad Augustini jam translati referemus sacrarium. Cap. I. Almerus abbas S. Augustini, Item Elfsta" nus — Primo igitur Augustinensis abbas Alme- (i6) Seu Elmerus ; Vulfrico successit anno KXX), et anno 4022 factus est episcopus Schireburnensis. De quo Wilhelmus Thorn ait quod licet pie sanctus D rus (16y\ quasi qucdam voto et praesagio futurae translationis, arcus et colnmhas super sanctorum corpora Romana elegantia sotemniter aedificatos abstulit,quantumque audebat, viam exsurgendi illis paravil : de ipsis vero columnis et arcubus mona- sterii sui claustrum exornavit. Hinc de abbate in pontiflcem mire renitens assumptus est Scire- bourne, Elfstano condigno, qui beatissimam Mil- dredam ad suum Augustinum transtulit,succedente. Verum ipse judicio Dei misericordiae, verberantis quos diligit, caecitate percussus, episcopatum tam voluntarie deserens, quam invite susceperat, ad paternum Augustini sinum rediit, et in cella infir- morum degens,otium suum in psalmodiis et oratio* nibus exercuit. Ncc praDtermittendaesthic admira- bilis super eo visio.Jacebat ejus minister vir hono- rabilis in ecclesia sancti Mauritii,adhaerente ipsi col- lulae infirmorum:viditquadamnocte ut accubabat, plene vigilans, duas personas venerabiles episco- pum de eadem cella,in qua quiescebat,hinc inde in ipsam Thebffiorum martyruin basilicam adducen- creda1iir,ipsius tamen festivitas absque auctoritate apostulicae sedis celerari nequit. 31 OOSCELINI GANTUARIENSIS MONACHL 82 tes, ibiqne illam sibi medium familiariter assiden- tes^multamque cum eo sermocinationem, quam ille contemplator palam audire, etc. Cap. 1L Henricus inCp, desiderat reliquias 5. Au- guslinu — Prsstantissimus autem abbas i£lstanus Romam proficiscenSyapraQcellentissimo imperatore Henrico ob gratiam famosissimi patris Augustini magniflce suscipitur (H), ubi cum de tantohierar- cha sermones solemnizarent, exclaraat impcrator : « 0 sivel minimum articulum, vel aliquem capillum, vel tandem extremum pulvisculum de tanto thesauro nancisci mererer,quantis rerum pretiis id emptum vellem I quod insstiraabilis splendoris bravium I quantum Anglia adeptum gaudet, tantum Roma ademptmn fleret, nisi fldes utrobique eum adesse, et ubique prodese de regno superno crederet.» Hsc dicens piissimus princeps insistebat magnopere venerando abbati, quatenus illud tam preciosum decus Romani imperii, ac generis humani jam transferretySibique aliquid tam sacrorum pignorum conferret : quod si obtineret, quidquid vellet in ter- ris, vinetid, auro et argento sublimiter impetraret ; msuper ipse tanti thesauri scrinium auro purissimo pretiosissimisque gemmis augustaliter ambiret.Sed abbaSyquamvis eum accessum ad paternum aspec- tum, quem nostra dies meruit,cunctis opibus tsrr» pr8Bponderaret,tamen pro cunctis opibus rerum ,nec 8UO9 nec imperatoris desiderio obsequi auderet. Regressus domum,dum post monasterii sui provec- tum ^trenuissimQ, {Lpjtum quadriennio ante obitum languferiVB^giuEft^sui: gl^gis* ^wetcjft! Vultricum (48), saeculan et eccrestasticVae^ittfera^i eruditione ^r^clanum, .abbatem sibi ad apostolicura sancti ^Patrl altace; antiqua vMeli»5et «Pcraani Jprvilegii ao libertatis consuefudine,' apostolibfii ^c^oritate pri- mitus llrmata, ordinari fecit. Cap. in. De Vulfrico abbate. — At Vulfricus, qui in dilatatione reipublic» commissae omnes anteccs- Bores studebat ffiquiparare, in ecclesia tandem su8b restauratione omnes certabat evinoere. Verum im- praesumptum cseteris conatum verebatur inconsulte presumere,et illud.tam antiquum,tam primarium, tam innumerabilium sanctorum domicilium sine auctoritate publica temerare. Interea illud splendi- dissimum ac sanctissimum jubarnostri siBCuIi papa Leo(49)Simoniacam hsBresim inGalliis debellabat, nummulariorum mensas et cathedras vendentium columbas evertebat,omnemque negottationem ava- ritiffi de templo Domini ejiciebat. Mittitur ad illum Anglicarum Ecclesiarum principis Augustini vica- (47) Id Roms seu in Italia contigisse videturi abi erat S. Henricus hoc ipso anno, quo >£lstanu8 lactus abbas Romam petiit. (i8) Vulfricus, hujus nominis secundus, >£lstano Buccessisse dicitur anno 1047. (19) Leo nonus,qui anno 1049 Simoniacos est in- secutus in concilio Remensi, cui Vulfricus abbas oum Dudocone ex Anglia adfuit. Ejus concilii acta et Rcmigiani archimonasterii basihcffiyin qua habi- tum est,dedicationis historiam habes partei.h^jus A nus ipse VuifHcu8,pro ecclesiasticis magistratibus et gente sua responsurus, a rege scilicet Edwardo destinatus, ut erat in transmarina regnaetsumma negotia mitti tam assnetus quam idoneus ; comites illi adduntur spectabiles, Dudeco Sumersate epi- scopus, et Raraesensis abbas yEIfeuvinus. Tunc magnus sacerdos (Leo IX) Domini Remensem eccle- siara Sancti Reraigii dedicabat, et fidum Christi dispensatorem miraculis ostcndebat.Discussis ordi- nibus sacns,qui8 per ostium intraverit,quis aliunde ascenderit, Anglos innocentiores Christi consul in- venit ; Anglos, et maxime Augustinensem legatum pro tanti nominis dignitate, ampliori benignitate excepit. Nara antea venerabilis memorise pontifex Scriberiffi Heremannus (20),cui laterales adhsreba- P mus, Romae in amplissimo pontiQcnm senatu (24) lucide disputaverat coram ipso beatissimo Leone^ de Anglorum inexcusata omnigenis,vel peregrinis, vel civibus hospifalitate ; de ipsa Anglia ecclesiis ubique repleta,qu8e quotidie novis locis adderentur nova; de innumera ornamentorum et signorum per oratoria distributione^regumque et divitum in h»- reditatem Ghristi amplissima largitate. Qaudebat summus amicus Doraini Leo, adeo ut elatis mani- bus gratias ageret Deo.Addidit etiam prsefatus epi- 8Copus nobilitatem Anglic® hierarchiae exponere, quod scilicet Cantuariensis praesul apostolica au- ctoritate, Romae assidere debeat sanct® Rufflnffi pontiiici (22) ; Augustinensis vero abbas abbati ca- 8tri Gasini. Quaesitum est in decretis et invcntum, ibique papae atque omniumassensucorroboratum. C Hujusmodi favoribus idem beatissimus papa Angloa familiarius habuit; VulfricoveroobsanctiAugusti- ni gratiam,atque suam concinnitatem deditior exsti- tit : omnia rememorantera de i pso sancto suisque con- dignis collegis amantissime audivit ; suggerenti rao- nasterii sui restaurationem gratissime annuit, ao benedixit. Sic Nathan David regis desiderio in aedi- ficando templo favit : sed cum esset uterque pro- pheta, uterque hic a Dei consilio ut homo erravit, necquisquam quicquam poterit,nisi cui et quando Deus decreverit. Hoc desideriosus abbas non per^ pendens, ct ad sibi incessum opus frustra ni- tens, facta legatione,templun; suuma fronte diruit, beatissimam virginem Mildredam ante principale altare Apostolorum conditam in porticum patris n Augustini tran8tulit,etjuxtaAquilonaremparietem contra sanctum Augustinum coUocavit. Partem quoque ab occidente oratorii sanctae Dci Genitricis cum portioibuSy quibus circumcingebatur, dejecit, Saeculi. (20) Tunc Hermannus Wiltoniensis erat episcopus, sea cum sedem suam anno 1078 Sarisberiam tran- stulerit, noster auctor ex nova sede eum denomi- nat. (21) In concilio, ut videtur, Romano, anno 1049, paulo antequam Leo in Gallias ad dedicandam basi- iicam Remigianam veniret. (22) Is erat unus e septem episoopis cardinalibus, 0UJU8 sedes Portuensi cpisoopatai uniia est. 33 fflST. TRANSLAT. S. AUGDSTINI. — LIB. II. 34 etmterutramqueecclesiam,fk*atrum cimiierio quod A adjacebat purgato, totum spatium ad fabricam cor- ripit, parietes erigit, columnas et arcas componit. Lstabatur novo opere Gantia^quanquam monastic» habitationi incongruum feoisset artificum impe- ritia. Gap. rV. Yulfricus ob dinUam S. M. ecclesiam pu- nilus, — At offensa est Regina poli de injuria templi sui : hoc suum sacrarium ; hoc, juxta An- glicum elogium, suum vestiarium ; hoc multorum sanctomm sinus erat et gremium.Hic,ut in conse- quentibus patebit,audiebatur concentus angelorum, hic organa virginum hic assiduabatur virtus mira- eulorum. H»c rerum Domina per visum apparere dignata cuidam anui : a Vade,inquit,et die Vulfrico abbali, quia morte punietur ob. destructionem ora- ^ torii mei.» Hoc semel,hoc denuo, hoc tertio mulier admonitatandemper sororem abbatis bene religio- sam.quia illum verebatur,mandat sibi coelicaman- data.llle reformidans ad tant® Domintc majcstatem, sed renuens credere quasi anilcs fabulas ad nuntii vilitatem, tenuit propositi intentionem, et sidere® querels neglexit satisfationem. Ruit enim plerum- que humanus impetus irrevocabiliter, juxta iilud Nasonis : Difficiles aditus impelus otnnis habet. Incidit itaque reus in sententiam divinam,percussus estlethaiisa gitta aegritudinis circa GGenam Domini : quotidie tamen et in ipsa GcBna,et in Parascevc, ct Sabbato sancto, et die PaschsB, secunda quoque ac teKia feria, majores missas in congregatione seipso C et ipsa infirmitate fortior complevit ; subsequenti vero necte, repentino transitu, priusqiiam fratres accarrere possent, decessit (23), et festos dies suos eis in lamenta convertit : opus autem suum, innu- meris sumptibus et laboribus frustratis,ad destru- ctionem aliis rcliquit.Nemo tamen judicet tantum virum post ultionem Dei misericordia destitutum, nec bon« voluntatis suaB fructu exinanitum. Pro- phets inobedientiam quaestor leo punivit, sed de exstincli cadavere, quasi jam purgati, jam justifi- cati, non comedere, nec ipsum ejus asellum leedere prssumpsit. Gap. V. Egetsinus abbas privilegio donatur.— Post hunc domnus Egelsinus monasteriarcha attollitur, et in palatio regia consecratur, qui Romam profec- n tus ab Alexandro papa mitra et sandaliis sacerdotali- busdonatur,hi8queutipontificalivicejubetur.Hunc, inquit, apicem habere perpetuo rectorem decerni- mus Augustinensem, ob ipsius scilicet et Romano- nim alumni et Anglorum apostoHAugustini dignita- tem.Hanc itaque prsrogativam illedomum revexit, et interim in Augustini potentatu habuit : sed ubi (23) Hine patet falsos fuisse eos qui Vulfrici mor- tem ano 1049 consignant. Hoc quippe anno mense Octobri Remia interfuit conctlio in eoclesia Remi- giana habito. C^) Anno 1066 Willelmus Angliam occupavit. abbatiam mutavit^Augustinensi suocessori sua jura aiibi impraesumpta reiiquit. Gap. VI. De Scotlando abbate. — Interea Willel- mus,dux Northmannorum, Deo dispensante erudl- tionem plebis su»,in regem transiit(24)Anglorum, a quo domnum Scotlandum, virum probum et pro- dige eruditum,Augustiniana domus Patrem suscepit accommodum. Hic, ut cffiteri antecessores, ordina- tus in suo monasterio, cum in ecclesis suse longiua protendends sdiilcium,largum extenderet animum, graviter ofTcndebat eum adstans opus impediose productum, ofTendebat et angustum decrets machi- ns spatium : terrebat vero Dei Genitricis in abbatem auperiorem de prsrupta ecclesia sua judicium ; ter- rebat de veteri monasterio longa carie consumpto ruinae periculum.In his angoribus rapitur legatione regia Romam ad Alexandrumpapam.Ibipostregia rcsponsa, consilium accipit ab ipso papa et benedi- ctionem de transferendis sanctis, de destruenda et relbrmanda basilica sua pro suis votis,ac nutu su- pernne largitatis. Dehinc revercndus apostolicus de eadem antomurali ecclesia quam proximo muris civitatis imminerct; praeccllentissimus Augustinua et decentissimi consortes sui qua parte ecclesiffi, quo ordine, simul an distinctis porticibus requies- cerent, cum diligentissime indagaret, et prfficlarua abbas ad omnia optata satisfaceret : « Hffic,inquit, est arx civitatis prffieminentissima,ac decentissima totius regni regia, ubi i)le dux suffi propagationis ecclesiarum, princeps comitum beatorum, hoc est, princeps principum, et in suo apostolatu sanetua sanctorum Augustinus, suum thorum,suumque ad CGelos porrectum posuit triumphum. Quam prs- clara domus tot et tantorum coeli siderum ! quam veneranda aula universffi genti Anglorum I quam beata patria sanctorum radiis illustrata patrono- rum ! » Cap. VII. jEgre destruit oratorium beatx MaruB^ in quo sepulti sancti abbates et reges. — Tum ab- bas fidclis ad tantum tanti viri testimonium obstu- pescens et gratias agens, domum propcrat,inchoa- tam molem novi operis subvertit. Verum residua pars virginalis oratorii summffi Mariffi ejus impctum morabatur; nostr» quoque orationis cursum' hic modo remoratur.Occurrunt hujus sacrarii supema prfficonia,ct in ejus gremio adjacentium sanctorum miracula.Hic ipsa prfficelsa parens Altissimi sffipius visa, et cum dulcimodo virginum choro inefTabili suavitate coelestis harmoniffi noscitur audita. Huio candidissimo contubernio angelam DoiLini exerci- tuum, et post Augustinum suosque consortes niti- dissimum dccus Anglorum,famiiiarius ac frequen- tiusinterfuissebcati8simumconstatDunstanum(25): et ut cervum sitientem ad fontes aquarum, ita illum Egelsino abbati Agustinensi,quiregisindignationem incurrerat, non comparenti Scotlandus Nortmannua suffectus est. (25) Ejus Vita data eat Sffioulo superiori ad an- num. V^ 35 GOSGELINI CANTUAHIENSIS MONACHI. 36 supernae modulalionis dulcedine captum inexplebi- A rarelur religiose informavit, ornamentis et opibus liter assiduasse hnnc sanctorum paradisuni. Ne etiam nostris temporibus hujus fidei desit experi- mentum, ipse Dominici gregis custos ScoUandus, quadam nocte ante nocturnasvigilias expergefactus a somno, uti accubabat in vicina ipsi ecclesisB cella, choms mire dulcisonus alternatim auditur psallen- tium, tamquam virorum et puerorum gratissimam consonantiam diapasoa reddentium, dnm modo junctis modulis concinerent,mododistincti8organis parvuli viris responderent.Haerebat in insoeta me- lodia, tamen nondum animadvertens ecBlestia car* mina, cogitabat fratres jam expletis matutinalibus sacris proce8sionem,ut tunc dies et noctes solebant, in ipsa agitasse ecclesia. Ilogat excitalos socios an signa matutinalia audierint, omnes negant. Rogat « pretiosa? vi an sibi auditos cantns audiant, omnes se planoau- Eligensis n dire et monachi et laici asseverant.Mittiteo fidelis- simum fratrom,Sinvoldum nomine,reicertitudinem explorare : venit,et ostia clausa invcnit,ncc qncm- quam ibi cernit,nec ullum jam sonum audit. llc- gressus omnes lectos fratrum circuit, omnesque dormientcs reperit. Quod ubi patri retulit, ille in- clinis lectulo modice obdormivit, et ecce vocale si- gnum matutinorum intonuit. Tum vero obstupe- stjenSjintellexit incunctanter cum omnibus audien- tibus vere in illo loco olympica convenisse agmina, 82Bpiusque ante narrata mvracula verissima sibi cla- ruisse experientia,et vere supernos civcs hasc inco- lere habitacula. Nam hunc locum Deo et omni sae- culo amabilis Patris nostrique post summum Augu- regiis, terris et rerum neeessariis abundantissime ditavit, interque i*egalem villam Northbuma appel- latam adjecit ; praeterea Christian» fidei propagands beatis Patribus adjutorem et cooperatorem devotum se exhibuit. Cap. IX. De Lothario, — Secundus erat Lotha- rius,rcge Edbaido avo,et rege Erconberto patre, ao Deo dilectae virginis Mildreths avunculo editus.Cu- jus mater sanctissima regina Sexburga, in insula Scapeia monasterium Dei Genitrici prima fundavit et sanctimonialium choro instituit, ibique, mutato Iq sacrum velum regni diademate,ancilli8 Christi se coAJanxit^ipso filio suo faventeyterrasque et divitias inibi sufiFlBcturas regaliter adjiciente. Qu« postea i^ini,germanaB suaj Etheldrcthae (28), in monusterti successit regimen. Lotharius, duni post fratrem suum Egbrihtum, Racuifensis ccenobii fundatorem, duodecim annis regnasset, bcllo Australium Saxonum a nepote suo Edrico, fratris sui Egberli fiiio^ oppugnatus^ubique vulne- ratus, dum medetur emoritur. Edrico autem post annum et dimidium regni adepti sublato,rege8 ex- terui (29) et incerti dominati sunt temporealiqiian- to : quorum unus, nomine Muius,conscpultus erat superioribus ordine tertius. Cap. X. De Wilhredo, — Quartus erat legitimus rex \Vithredus,alter supcrioris Egbrihti regis filius, qui virtute et religione potens paternum regnum ab exteris tyrannis eripuit. Ipse, jubente sibi beato Martino per visum,in ejus honore ad Doveram con- stinum optimi institutoris Adriani (2(i), irradiabat C stituit primus monasterium.ac Oei famulis regali- prfficipue signi-potentissima gleba, simul et sancti Albini (27) discipuli ct successoris sui,necnon beati JohanniSjSuperiori tempore abbati8,veneranda cor- pora.Ad hoc plures sancti episcopi et abbates nu- merosi, quatuor quoque reges, cum regalibus con- jugibus et libcris ac longa nepotum genealogia au- lam Dominicam illustrabant et nobilitabant dormi- tione sua. Cap. VIII. De Ebaldo, — Horum autem regum primus noscitur Edbaldus, tertii Anglorum regum, sed primi GhristicoIaB iEdelberti filius, qui ab er- rore idololatriae velut ab Acheronte emergens, per beatum archipraesulem Laurentium apostolo Petro pro desperata ove pastorem verberante ad Christi bus donis perpetua reddidit copiosum ; Augustinensi vero Marijje et beatissimo incolae ejus Adrianointer cetera munera principe digna regiam mansionem, quae Listleburna appellatur, perpetualiter largitus est; sicque in ea domo requiem haereditavit quam opibus auxit. Cap. XI. Transferlur S. Adrianus. — Igitur tot sanctis cum sublimibus per8onis,ante ipsius eccle- siae dejectionem transferendi^, praelustris abbas, magna supremi Uegis Genitrice suis devotorumque fratrum jefuniis, orationibus ac lacrymis placata, primo ad eversionem altaris et tumbae patris Adriaui exportandi venerabiliteraccedit.Instrumentnm ope- ris areae complanatur, et Sancti sepulcralis lapis sinum confugit, paternaeque pietatis aemulator D ^^^"^^^^^"^^ expurgatur; thesaurus assumendus. hanc ecclesiam prajcelsae Dei Genitrici condidit et dedicavit; in qua hactonus requievit, haereditans quod fecit,et possidens quod dedit,cum justisscili- cet,quos in nomine Justi suscepit. Hanc abbate et ordine monastico ut Augustiniano ccenobio incorpo- (26) Missus fuit a Vitaliano papa in Angliam, si- mul cum Thcodcro archiepiscopo.Ds his SaBc.II ad annum 690, ex Beda, etc. Colitur ix Januarii. ^ (27) Is ex Anglis primus Augusliniano monaste- rio praefuit saeculo viu labcnte. Bedae Historiae scri- bendae auctor fuit. Nusquam inter sanctos colitur, sicut nec Joannes abbas infra memoratus, qui se- oundus ejusdem monasterii abbas fuit. Obiisse di- quasi ad manum elatus, in noctem diifertur^ne quo forte inexperta spes laedatur. Nocte cum luminibus suae lucis gaudium abducere paratis animis redeunt, sepulcralem lapidem auferunt, prosperato sanoti corpore quasi parietem a fundamento surgentem citur an. 618. (28) Ethildritae Vita a Thoma Eliensi monacho scripta habetur Saeq.Il Bened. ad an. 679, pag. 738, ubi plura de Sexbui^a et Mildtretha hic memoratis, sicut et de Eliensi monasterio. (29) Cedwala, Westsaxiae rex, et Wolf, ejus fra- ter,a «loniiuUis Mului diotus. 37 HIST. TRANLLAT. S. AUGDSTINI LIB. II. 38 ioveniunt. Exiemplo confusa pectora nox mceroris A occupat, gelidusque per ima cucurrit ossa tremor, patantibus omnibus se tanti Patris prssentia frau- datos. Sed jussu abbatis illa obstructione lapidum eversa, altius fodientibus, a laeva cryptula oCfertury qua pertusa, coolesti odore nuntio prorumpente, sanctus Albinus ostenditur; a dextris vero ingens candidi marmorissarcopbagum respiciunt, naoxque animi et gaudia de inventione optatissimi Adriani redeunt. Quod circumfodientes dum operculi amo- vendi casso laborare nituntur, ad pedes inductum sarcophago lapidem contemplantur. Hoc exempto, subito testis et prsco qussiti desiderii exsiliit, para. disum Domini spirans fragrantia. Sed ad gratiorem Uttitiam iterum tentantur tristitia, dum a quodam fratre timide inspiciente proclamatur tumba vacua. -o Ast aliorum cura perspicacius intuita responde- tur potius vere plena vera sancti corporis gleba, qj£ ita \idebatur formosa, ut putaretur adbuc sicut primitus erat impositus, carnc jaccre inte- gra. Tandem ipse dux gregis inspexit, vidit, atque lilico magna exsullatione, Glorui lihi, Chri^te, pro- clamavit. « Verc, inquit, h Cum igitur inter cruditos sitis conveniat srep.i dictum Goscelinum litteris mandavisso Vilam S. Swithuni, noque auctor huc uscjue, ^uantum e^^o quidcm existimo, illo prior a^si^nan quoat, qm idom hoc litterarii curriculi staduim dcf^uiTcrit ant.?. ipsius tempora, suni^rest ut ad hunc unun G)scelinum,tanquamal pnmum fontem, quid(|uid sive Joannes Timuthonsis sive Capgravius sub^^ccutistemporibusedid iro rcferen la esso viiicantur. Nisi fortasso i[»si etiam Goscclino aliouid lucis pra^lulerint Lantfrodus^et forte etiam W«)lstanu3, de quibus nunc tractabimus. 12. E^ponsis hisco verbi3,qua5 auclor tr.mslatio- nis corporis sancti antistiti^^ nostri, historiiB a sc consciipl.-e ins^.riiit : « Nos ila g^^stum vidimus, qiomaamodum prajsons domonstrat codicillus ; » et islis insuper, quB ibilcm dicit : « Qui noslra tempestate dignatus est sanctum suum signlsot vir- tntibus mirificaro;» expensi8,in'[uam,hisc50 ve :b's, li juct, prtedictum auctor?m translationi corporis S. Swithnni co.evum fuisse, quin eliam oculatum tostom, jam voro quoniam satis convonitinlereru- dilosLantfredum prielihataj translationis historiara sive miracula post mortem sancti patrata, consi- goasse orationo soluta;et quoniam aliundenon mi- nus c^rto c(»nstat ipsum floruisse CTca annum 980, n >n cquidom vidfo cuinam probabiliuset ciim ma- joro Vt^.rirjimililudino trihui videatur posse hoc no- struin iiis , qiiod typi.s damns, quam cidem Lant- frodo, hoc s illfun sonsu, quod noslrum ex ipsiiw s-rlpJis sit do'umpfuni,ot extractum, omissis aliis ni"FMouIis, qua^ scripsi.^St-'. cnm m ijore in numero prmum fiet ex iis (jur^ dcin dicontur ox Mabilione. E! quidiii hoc ipsum sit idcm,vd ex iisdcm sallom fiuribns hanstum, cum eo quol iu lurem mitlere pri>tormissil Mabilio, contentum, miracula S Svvi tlumi sumniilim tanlum rclulisf^o, « ritus, inquit, Lantrrodi ct Wolslani opera, qua3 nones nos habc- nius, non csse tanti ul lucem uulilicain nicrcan- tur. In illis c^urodam duulaxat ODservatu digna iu- A vcnio,quaj in fine hujus corapendii relaturus 13. Nos, salva viri eruditi pace, censemus tra, apprime esse consontaneum antiquitatis tatori, neque dum ab cjus instituto alienum, rand«B vctustalis monumcnta e tenebris eru profcre in publicam lucem, nec non lucro ap| quidquid hujusmodi, modo sit sincerum ao j num,ad posteros transraitti po8sit,cuiu8 vel et unicum saspe pretium est candida, anti< primcEva siraplicitas. Fortasse hoc ras. no coincidit cura alio iIlo,quod,sicuti scribit rec quidara auctor, « exstat in eximiae antiquit pulchritudinis codice bibliothecaj Gottoniar Pierons E. I. » Ad praedictam translationis ac culorum historiam prout in apographo nosti Lantfredo attribuendam tanquam auctori, m diocriter conducunt haec ejusdem apographi « Hujus tamen mirabilis prssulis vita et prisc versatio nobis incoffnita sunt, quia scripta DC jj habentur. » Ex quibus apparet convenire a hujus nostri apographi id quod de Lantfr Wolstano assortum reperio apud Mabilionei « conqucrunturquod praescriptorumsocordi dc ojus (S. Swithuni) vita transmissura sit i stcros. » Non equidem concipio quomodo cohfierere aut conciliari possint cum opinione qui,testoMabilione, « in libro do scriptoribus siasticis Anglorum, Lantfredo tribuit duo£ Swithuni vita et miraculis libros, lametsi, Mabilio, unum duntaxat invenio de translati miraculis, noc ullum de ojus vita scripsissov Lantfrcdus, qui S. Swithuni gesta propt^r in scriptorum ignorata esse conqueritur. » 14 Postremura illud roslat ut miracula ill Mabilio ct Woldtani ot Lantfredi scriptis exc hrc producamus. Primura est de homine par ab annis novem, illud ob crimcn ferreis vi consiricto, etcatenis soluto, « quod miracuU p tradit praedictus Mabilio, in capite24 narrat ^ fredus, » (et apud nos refortur inter miraci sumpta ex antiquis membranis Ileginae \ numer. 32). « lloc genus pajnitentiae, quaie i alias observavimus, ita sequentibus versicu scribit Wolslanus lib. ii, cap. 7 : Gonligit interea quemdara patrasse reatum, Nam occidit proprium crudeli morte parentc Undc rco statim pnecepit episcopus urbis, Ferrcus ut veutrera constringerot acritcf om Circulus, ct similem paterentur brachia pcen Continuosque novem semet cruciando per ac Atria sacrorum lustraret saepe locorum, Viscret et sacri pulclv^rnma iimina Pctri. Quo veniam tanta; mcrerctur sumerc cuipae. P''rgit dictus Mabilio.«Item aliud in capitese factum rclertur de servo cujusdam Flodoaldi divitis mercatoris Wintoniensis, qui servus Eadrico praeside incerti criminis insimulatus, p tur, ut Portaret nndaque manu carbona rubentera Ignitura calihein : foret inculpabilis et si Pergeret incolurais : si vero noxius esset, Plecterot hunc gladio tortor cervice retecto. 15. « Tertiura est in capite U de Birferthi i chi Abandunensis oculis restitutis,Otgaro tu bate Abandunensi,cui successit Wlfgarus,qu stano haec soribente florebat. Quartum est i -12 de caeco illuminato, gui die jojunii Wint< adiens roligioni duxit solvere jejunium ante s ncm horam Nonam.Quintura estdemuliere qv Gallicana, (ju.ie dum nocte quadam oscitarel signum crucis impriraerct, subito maxillae in tate porciissa est. Sextura cst de lege Ei ro^is, in latronos constituta, utquisqui huju Icris rcus deprehcndcretur, caecatis luminibus catis manibus, avulsis auribuSj inciais naril subtractispedibuscruciaretur diutius,et sicdi 53 VITA S. SWITHUNI. 54 dccoriata pelle capitis cum erinibus pene mortuus relinqueretur in agris devorandus a fcris et avibus atqae nocturnis canibus, quod postremum l.ant- fredus in capite ultimo commeraorat. » Qui isthaec proxime commemorata S.Swithunimiracuiacontu- lerit cum iis qus jan^am nos sumus daturi, facile aoimadvertet pleraque omnia ibidem describi quse hic recensentur. Nos putavimus loctoris interesse, at omnia hicquae e Wolstani et Lantfredi scriptis a Mabilione excerpta sunt, ponerentur, cum facere possint si non ad notitiam illorum miraculorum, qus aliunde habentur ; poterunt tamcn facere ad majorem illorum confirmationem. 16. « Ad apographum nostrum,tractans demira- culis Saocti nostri et extractum est a membranis antiquissimis reginae Suecifle, quod attinet, nihil habeo vel de auctore qui illud scripsit,vel de tom- pore quo scriptum est, certi aut explorati, prorsus ut nihil dicere mihi sit in promptu,pr8Bter paucula qus ea occasione diximus paragrapho pr(ecedente, quo lectorem remitto.Suus hic quoque detur locus epistolas Lantfrcdi, quae ab eo tanquam auctore edita legitur in Anglia sacra apud Warthonum parte i, pagin 322, sub hoc titulo : « Lantfredi epi- stola praemissa hisiorise de miraculis S. Swithuni episcopi Wintoniensie. >»Spero huc ipsam secundo lectore insertum iri,({uia tametsi non magnam ha- bet afHnitatem cum iis,quae sparsim per hujus pa- ragraphi decursum tractata sunt ; propteroa quod nioil admodum novae lucis eruditionisve historico; prsbeat, servire tamen eadem poterit loco prologi, nistoriae miraculorum a S. Swithuno patratorum, pr^mittendi.Epistola haeo ita sonat:(( Dilectissimis iratribus Wintt»niae commorantibus in S. Petri ca5- nobio,quod nuncupatur Vetustissimum, jugis con- cordia, salns ac perhennis gIoria,gaudium inenar- rabile, splendor sine fiae, pax sempiterna, caritas continua hic et in ccelio multiplicetur a Domino. Licet.charissimi acaiTabilesadelpbiyper universam ferme Eiiropam sintdivul^atapenitus miracula.quc-e pnepotens auctor miraculorum dignatus estlargiri gentibus Anglorum per S. Swithuni meritum ; ta- men ne tanta Dei benedcia queant popteritatem la- tere succedentem, nequissimus cunctorum pravis actibus hominum, utpote nulla diviuae pra^rogativa scientis, nulla fultus boni^atis auctoritate ; verum vestris obtemperans jussionibns, vestris confisus orationibu9,tremensad tantam pelagi ma<^nitudinem acce69i,et quasi stillam de unais Oceani,ita dcplu- rimis Sancti miraculis, perpauca decerpsi. 17.«« Quapropter efflagito Gonditorem rerum qua- tenus non meum respici «t meritnm sed affectus jubentium. Vos etiam pro meis precor orare dilec- tis, ne nie seducat spiritus falsilatis.Nimirum ani- mus terrenis irretitus curis, nihil veritatis excogi- tarc poterit,nisi prius fallacis calig[ines erroris spi- ritus soienti® et pietatis expulerit. Et quoniam perparum scimus de signis mirabilibus, prodigiis ac virtutibus,^us Sanctus iste in sua gessitoratio- nibus vita : nimirum, ut inquit Priscianns, auctor grammaticffi artis peritissimus, studiis litterarum transeuntibus in negligentiam per scriptorum in- opiamiveniamus ad ea quee post ejus obitum indubi- tanter sunt peracta ad viri Deitumulum.Idcircoque accessimus maxime ad evolvenda hujus Sancti miracula; quoniam ut beneflcia Dei dignissimum est laudare.et justissimum eum nescientibus prae- dicare; sic impiissimum est illa silcndo negare, et nequissimum eadem ignorantibus non enarrare. Humanua animus istius est naturae,ut quotiescun- que legendo didicerit, vel audiendos «^nTos mc'us antiquorum vel mores patrum.relinquatcordis du- ritiam,deseratque mcntis contumaciam sectatrirem vitionim, et inclinetur ad misericordiam^ sectctur- qiie humilitatem magistram virtutum. » Nihil, ut Yidiflti leetor, nove lucis, nihil notitise suppeditat prsdieU epietola, nihilo tamen secus hisce inse- A r ndam judicavi^ne quis fortasse eruditus eam hic dcsiderare posset. § III. liespondetur nonnullis quxsilis ad vitam ac mortem S, Swithuni pcrtinentibus. 18. Quo fuerit loco natali beatus noster praesul, quo genere oriundus, quod professus vitae institu- tum, antequam sacras infulas Wintonienses gesta- rit,non puto in antiquis monumentis distincte ali- cubi denniri. « Nobili parentum stirpe eum ortum scribit Florentius Wigorniensis anno Christi 827,» ut videre est apud Maihewium;hoc parachronismi unde hauserit, non discutio. Quod attinet ad vitae institutionem ante episcopatura Wintoniensem,re- spon-^et Mabilio : « Eum Wintoniaein coenobio ve- teri monachorum fuis c censent Harpsfeldius et Maihewius;quorum proinde haec sententiaest.Win- toniensem S. Petri cathedralem ecclesiam medio sasculo IX a monachis excultam, subinde migrasse n ad canonicos saeculares, quos ^adgarus rex post medium saeculum x monachis mutavit. Et quidem ita diserto mentem suam explicat Maihewms, ut etiam Wintoniensem ecclesiam principalem, guae postmodum vetus monasteriura dicta est, ab ipsa sui institutione per beatum Birinurp episcopum, monachis Benedictinis paruisse cx^stiniet. Qua de re fusius in scquenti saeculodisseremus.wHabemus e VitaGotzftlini,posteaancbisproducenda,pueriIem ejussimplicitatem,morum innocenliam,clericatum, sacerdotium, institutionem Adulphi seu Ethelwlfi, regis Egberti filii,nihilqueprastereaquod dfstinctio- rem explicatioremque nobis rerum a S. Swithuno ante episcopatum gestarum mentionem ingerat.As- serit quidem Pitseus ex Lelando, ordinis S. Bene- dicti monachum fuisse Swithunum ; sed raajorom mereretur fidcm. si quam rotundo hoc dicit, tam verosimilitcr probaret. 19. Hisce non obstantibus professio ejus mona- p stica antc episcopatum, non obscure ernitur et ^ asseritur apud Mabilionem in An^alibus Bencdi- ctinis tom. Ill, pag. 98, ex instrnmento apud quod sine dubio nondum hahuit eotempore,quoconscri- bendis Actis Sanrtorum ordinis S. Bcncdicti dabat operam, sed postea nactus fuerit ; quando ad con- scribendo? Annales prasdictos animumappulit.Pro- fertur illud instrumentum in historia majoreWin- toniensi tomo primo, Angliae sacrae, de qua supra. pag. 201 et seqq., in qua citatur professio Sancti nostri, facta in manibus Colnoti archiepiscopi Do- roverniae antequam in episcoprm Wintoniensem esset consecrandus, ubi inter alia, quae edicit, ter- minis expressis raonachum antea fuisse se profite- tur : « Ego, inquit, Swithunus monachus,servulus servorum Dei.Iicct indi^nus ad episcopalem sedem electus WentanoB civitatis Ecclcsiao, in primis con- fiteor tibi, revercndissime Pater, Celnode archiepi- pcop , continentiam meara, quam prius in profes- sione raonachali expressi, ct dilectionem meam ad D tc, quod absquc ambiguitatis scrupulo, et absoue uUa falsitatis commentione est.Credo in Deum ra- trem, » e^c. Itaque dubitari minirae potest quin S,Swithunus antc epi8Copalura,raonastici instituti fuerit sectator, sed quale isthuc fuerit,an Benedic- tinum, an aliud, ab antiquis non exprimitur.Vide- tur tacite Fupponere MabilioinstitutiBenedicti mo- nachum fuisse ; cum in Actis Benedictinis suum ' quoque locuhi ei concedat, non secus atque aliis praBniemoratis ordinis sectatoribus. 20. Ouaeri prffiterea possit quo anno Sanctus no<»tpr Wintoniensibns athedrae administrationem po^s(\-sioneuique adierit. Contigisse illud saeculo nono satis consentiunt auctores,sed quotopraedicti 6a?ruli anno id rontigorit,maior inter illos lisestet controvcrsia.Certum pono et indubitatum, necdum cum ad ge»taraen pastoralis pedi fuisse promotum anno 833.Asscrtionem meam ric stabilio.Anno 833 Withlafius, rex Merciorum, cum, uti narrat Aifor- 55 GOSCELINI CANTUAR1ENS1S MONACllI. 56 ^us noater . in Croylandensi sccessu profugus mo- raretur, dipl omate^regio sanxit se, si regnum re- cipcret, iili loc o faclurum bene;quod saneabundc et cumulate p raestitit, subnotavitque :n concilio Londoniensi publ icum instrumentum, quod ab In- gulpho, prajdieti monasterii abbate relatum,videri potcst apud cumd em Aifordum et alios scriptores. Frivilcgio isti regio subscripserunt, primo quidem loco Celnothus arch iepiscopusDorobernensisalque alii deinccps ordine suo archiepiscopi, episcopi, et abbates ; quin et ipse post iilos rex Egbertus, et ejus lilius Adclwlfus, nec non duces tres. Et tan- dem post memoratoshosceomnes subscripsitetiam Swithunus his verbis : « Ego Svvithunus presbyter regis Egberti praesens fui. » Itaque anno 833 S. Swithunus duntaxat crat presbyter regis Egberti atque adeo nondumeratepiscopus.Assero prasterea non fulsisseipsumdignitate episcopali anteannum 837, patetque ex eo quod Helmstanus, deccssor ejus m episcopatu, anno tantum 837 e vita mi- grarit. 21.Huc faciunt eaqu > habcntpraelibatusAlfordus inAnnalibusecclesijeadannumChristi praedictum : tt Moritur hoc anno Ilelmstanus, Wintoniensis epi- scopus, cum quinquiennio ecclesiam gubernasset. De eo haec habet Godwinus in catalogo : « Obiit « Helmstanus anno octingentesimo trigesimo se- « ptimo,et tumulatus jacet super parietem septen- « trionalem presbyterii. » Tum pergit Alfordus : « Eumdem mortis annum consignat Wigorniensis, quod ideo notandnm;quia non desuntetiamnobiles historici qui putent mortuo Helmstano Ethelwol- fum successisse regem occidentis.Sed qui regnum ingressus est iv Februarii, non potuit episcopi se- dem septennio occupare,ut velle videntur auctorcs aliqui.Bene igitur scripsit Godwinus. « Hac circiter « tempestate Athulfum,sive Athelulphum,qui post- « ea rex fuit, episcopum Wintoniensem creatum « contendunt historicorum nostror m non pauci, « Simon Dunelmensis, Henricus Huntindonius.Ro- « gerus Hovedcm,aliiquc,et huic scdi annos septem « praefnisse. Id quod mihi nullo modo probatur. » Ita Alfordus ex Godvvino. 22. Maneat itaque fixum non occupatum fuisse locura Helmstani Wintoniensem ante annum 837, cui Helmstano, non Athclwifus, ut nonnullis cajte- roquin non infimie notae historicis placuit commi» nisci^ sed S. Swithunus successit ; idque vel anno proxime sequenti; videlicet 838, tjuem praelaudatus Alfordus dicit in fastis notari;vel anno praicedenti 837,diccnte Maihewio in trophaeis Benedictionis An- gliaB ad diem 2 Julii : « Agente Etheluulpho, jam rege eonstituto, ac propterea post illius regni ini- tium, quod contigit 837, eum sedi illi cpiscopali fuisse praBDositum, consentiunt omnes.» Conscntit enimvero Malmesburicnsis lib.ii De Gestis Pontifi- cum Anglorum:« Ethelwolfus, inquit, Swithunum ut altorem doctorcmque suum suscipiens(sicenim eum vocabat) non prius abstitit c[uam episcopatu Wintoniensi honorarct, consentiente clero, ordi- nantc archiepiscopo Cantuaria; Geolnotho.» Conso- nat praBterea Florentius Wigorniensis, qui ad an- num 837 sic habet : « Re«e vero Ethclulpho reg- nantc, S. Helmstanus episcopus vita decessit; cui jussu regis B. Swithunus successit. » 23. Thomas Rudburnuo, supra memorktus, or- dinationem S.Swithuni factam quidem as.serit«de- functo llelinpstano, Wyntoniensi antistite, » ac regnante Athulib scu Etfielwolfcsed illam removet ac dilfert usque ad annum 852; ak quo nixus fuerit fundamento, non salis assequor. Et vero idem auc- tor antca proxime producit privilegium, seu dona- lionis chartulam,qua3 « scripta est anno Dominic» incarnationis 844,mdictione iv,» (qua3 est septima) ubi Swilhunus nominatur episcopus his verbis : « Placuit autem tunc postea episoopis Alstano Shi- rbeurnensis eccIesiaB,et Svsdthuno Wyntacestrensis A ecclesia; cum suis abbatibuset servisdictumconsi- lium inire. » Whartonus,commentator citati Rud- burni seu schoIiastes,censet introitumSwithuniad sedem episcopalem recte aRudburno positum anno 852 ; at sphalma irrepsisse in diploma praedictum, seu donationis chartulam, ct pro anno 844 substi- tuendum esse 855 ; eo quod indictio iv ibidem ap- posita ad amussim concordet cum illo anno (quo fuit ind.iii non iv) discordet autem cum anno 844, in quem non indictio quarta sed nona(septima)in- ciderit. Item Warthonus ex incuria lapsum arguit Godwinum,c{uia mortemHelmstani consignatanno 837. Sed an ipsius in hac materia judicium tanti esse debeat, ut praeponderet auctoribus antea al- Iegati8?Patet contrarium vel ex erroribus indictio- num. 24. Lapsum majorem patentioremque commisjt Usseriiis, dum in indice suo Chronologico statuit SwithunuminepiscopalisedesuccessisseHelmstano g anno 937, his verbis : « 937 Helmstano in Winto- niensi episcopatu successit Swithunus, quem in Ga- tabriensis academiae cathedra sacrae theologiae pro- fessorem fuisso volunt ; horum aequali, Bonagratia de Villa Dei,in epistola ad nigros monachos Angliae illud attestante.» Haec Usseriusin indice,p08tquam in sua historla de Britannicarum Ecclesiarum pri- mordiis pag. 340 dixerat seauentia : « Qui superest Swithunus, ipse fuisse viaetur, quem anno 937 Helmstano in Wintoniensi episcopatu successisse notat Florentius Wigorniensis in chronico. » Sed ibidem diserte signatur annus 837, nullaque aut de Helmstano aut Swithuno, anno 937 fit mentio. Tum praefatus Usserius pergit:« Nam ethunc Can- tabrigiensem fuissevolunt,idqueauctore Bonagratia de Villa Dei, ex cujus epistola ad nigros monachos in Anglia a Thoma Ruabumo Historiae ma^joris li- bro III, c. 2, et historiolae Wintoniensis Ecclesiae 8criptore,vefrba producuntur ista: « Cum a propria p « exsulans patna, in Anglia apud sanctissimos ac ^ « rcligiosos monachos totius regni vestri degerem « in Wentana urbe,HeIm8tanum venerabilem abba- «tem cathedralis ecclesige et venerabilem Swithunum « ejusdem ecclesiae praepositum,et in professione sa- « crae theologiae in studio Cantabrigiensi cathedra- « tum,me inter aerumnosaexilii dtscriminaspeoiali « remunerandae recreationis gratia confovebant. » 25. In quae verba Warthonus commentatur in hunc modum: « Vereor ne Swithunus 8enior,Win- toniensis etiam episcopus, SS. Dubricii et Davidis familiaris et litterarum fama celeberrimus, cum juniore male permistus fuerit. De illo vide Galfri- dum Monumetensem Histor. Britan. lib ix cap. 12, et Giraldum Cambrensem in Vita S. Davidis. De antiquitate academiae Cantabrigiensis splendide fabulatus erat Rudburnus in historia minori hisce verbis : « Anno Domini 871 combusta est univer- « sitas Cantabrigiensis, quae fuit aedificata anno a « mundi creatione 4815 a Cantabro duce, et fVe- D nientem causa necessariae coemptionis.Gui intima- vit ea quae per somnia viderat,et humiliter eum fla- gitabat ut taliasuo domino narraret.Quo postquam ad proprium pervenit herum per longinqui interval- lum temporis, illius rei immemor siluit, sed post- modum poenitentia motus domino suo cuncta quae a fabro audivit diligenter narravit. Qui clericus eo tempore non solum antistitem Wiutoniensis dioece- sis, verum etiam cunctos fratres ibidem commoran- tes pertffisos habens propter expulsionem canonico- rum, nefandis moribus ac spurcissimis utentium, pro quibus venerabilis Athelwoldus eos a praedicto expulerat eoenobio.magis quam sancti Patris jussa implere studeret, audire renuit.Postea vero expleto duorum curriculo annorum, favente superni cle- mentia Gonditoris, qui cunctos, quos pressit in C vineam laboraturos Dominicam,gratis ad suam de- ducit gratiam ; idem clericus qui nuper erat,factu8 est... venerabilis monachus. Nam nos ipsi ita ges- tum vidimus, quemadmodum praesens demonstrat codicillus.Benedictus omnipotens Deus, qui pecca- tores justificat, qui in se sperantes salvat, qui su- perbos humiliat,qui humiles exaltat I 6. Igitur biennio ante sacri inventionem corporis, virquidamgibberosus,etpropteringentemstrumam valde incuryus,persomniumaudivit utWinthoniam veniret,et ibi per sancti meritum Swithuni,sanita- tem reciperet. Qui mane consurgens, sicut valuit, gibbum geminis sustentavit camburtis (56), et ad Winthoniam pervenit,ibiquediu mansitans,angelica visitatione iterum admonitus ad tumbam sancti prae- D sulis Svdthuni perrexit, et flexis genibus, rogavit Dominum,quatenus ibi sanaretur ipsius sancti me- ritis,quemadmodum in somnis audierat. Qui mox, u: surrexit a precibus, ita curatus est divinitus ut nusquam deformis gibbi locus appareret.Appropin- quante vero sacratissimae solemnitatis die, quo ve- nerabilis Dei antistes Swithunus corporeis nexihus solutus, de hoc mundo migravit ad Dominum, vir quidam daemoniacis deceptionibus, omnibus mem- bris miserabiliter debilitatus est.Qui cum diu tor- queretur, vicini illius et cognati ad sancti Dei tn- mulum eum perduxerunt, et illam noctem pervigi- lem cum amico languente assiduis orationibus pe- regcrunt. Languidus vero mane oppressus somno, paululum obdormivit, et visum est illi quaai qui- dam ad eum accederentetalterameicalceamentum de pede subtraherent. Qui statim cum amicis do- mum sanus reversus est, Subtalaris tamen ejus nimium quacsitus est ; sed nusquam repertus. Cu- rati sunt alii octo debilesadsanctivirimausoleum, antequam ossa ejus inde elevarentur. GAPUT II. Corporis translatiOy atia miracula. 7. Quibus transactis Idus JuliisvenerabilisAthel- woldus episcopus cum aliis coepiscopis, et abbati- bus, cum pluribusque monachis sanctasreliquias, imperante glorioso rege Fabgaro (Eadgaro) de mo- numento sublevantes, in basilica apostolorum Petri et Pauli cum magna veneratione collocaverunt. Ubi beneficia praestantur omnibus vera fide petentibus. Postea vero quatuor asgri medelam acceperunt ad ejustumulumperintervallumtrium dierum. Deinde per quinque mensium spatia raro fuit aliqua dies qua non sanarentur languidi ad ipsius sancti hono- rabiles reliquias. Aliquando autem tres, aliquando quinque, modo septem, modo decem, nuncduode- cim, nunc vero quindecim. Vidimus namque plus- quam duceritos in decem diebus aegrotos per meri- tum sancti curatos, et in anni circulo, qui careot numerb. Quapropter increduli ad sanctum Dei ve- niant, ut beneficia Gonditoris agnoscant et Greato- rem laudent. 8. Gognoscant denique fideles quia Dominus no- ster Jesus Christus, Dei unigenitus, qui in exordio hujus aetatis velatus amictu carnis per semetipsum caecos illuminavit, claudis otficium ambulandi prae- buit, surdis auditum reddidit, paralyticos curavit, mortuos suscitavit, supra mare siccis vestigiis am- bulavit ; idem noslris temporibusadclarificandum suaemajestatisomnipotentiam, etad manifestandum egregii sacerdotis Swithuni meritum, confert sani- tatis beneficium aegrorum corporibus, prae multitu- dinc innumerabilibus ut maris arenaj, quibus non est numerus. Benedictus omnipotcns Deus, qui nostra tempestatedignatusest sanctum suum signis et vir- tutibus mirificare; qui cum Patre etSpiritusancto vivit et dominatur per cuncta saecula. Amen. 9. In illo tempore quo Dominus rerum manifesta- bat hominibus sanctum suum Swithunum, accidit ut venissent Winthoniam in una die viginti sex aegri, causa recuperandae sanitatis. Ex quibus qui- dam erant caeci, quidam surdi, quidam muti, qui- dam etiam paralytici. Qui cumaccessisseritadsan- cti praesulis monumentum et preces corani- Deo ef- fudibsent, per ipsius interventionem omnes curati sunt in spatio trium dierum, sicque laeti domum cum ingenti gaudio redierunt,magnificantesetlau- (56) Camburta significat 5tt5(^/acu/ttm vel baculum. 65 VITA S. SWITnUNI. 66 dantes Dominum. Nec multo post accesscrunt ad A eumdem sanctum exdiversisAnglorumetSaxonum finibas centum viginti quatuor infirmi, multiplici- bus constructi languoribus . hi homnes per sancti pnesulis meritum avariissgritudinibusDeovoIente curaU in duarum revolutione hebdomadarum, et benedicentes Domino reversisuntincolumesadpro- pria, q\ii debiles convenerant. Gscatus est quoque qnidam vir in litania Megore causa latrocinii : sed qui innocens caecatus erat, venit in Epiphania Do- mini ad sancti Swithuni mausoIeum,preces humi- liter effundens. Et oculi ejus, qui erant ferro ex- stincti, et omninoevu]si,iIluminatisunt.Ethabebat posiea claros oculos omni tempore vitae suse.Ergo, quia cuncta miracula, qu» Dominus per sanctum Swiihunum dignatus est operari, nequaquam enu- ^ merare valemus, rogcmus ipsum sanctum praesn- lem, quatenus animarum nostrarum languoribus mcderi dignetur, pro nobis apudDominuminterce- dendo, cum quo pro bonis operibus sine fine per- manere promeruit. Igitur dum tantasignaSalvator mundi ad venerabilis Patris Swithuni tumbam osten- dere decrevisset, beats memoriae Athelwoldusepi- scopus imperavit fratribus ibidem commorantibus ut semperquandoquispiamsgerpcrmeritumsancti Viri medelam reciperet, protinus omnes ad ecclesiam pergerent et Deumhymnisetlaudibusglorificarent. 40. Accidit autem ut quidam post aliquot dies graviter ferrent, quod excitarentur per noctem ali- " quando quater, aliquando ter. et suadere coeperunt caBteris prave relinquere, quod imperatum fuerat pie illis a suo pracsule. Quod dum incauteforetpraeter- missum per intervallum quindecim dierum, appa- ruit ipse eanctus Swithunus cuidam fideli viroper somnium, dicens ad eum : Vade ad monasterium vetus, et dic fratribus quod omnipotenti Deo ni- mium displicet murmuratio eorum, quoniam quo- tidie miracula multa coram illis facit, et ipsi tam injuste agunt, quod ei non refcrunt laudes, sed ca- duca studia divinis operibus praeponunt. Adde etiam ad haec quodsialaudibuscessaverint, protinusces- sabunt magnalia Dei ; si vero non desinent glorifi- care Deum, tot mirabilia ibidem facict quot a ne- mine vivente recordantur uspiam peracta. Virvero praefatus post sancti recessionem evigilans, ad epi- scopum Athelwoldum festinabat, et ipsi intimavit omnia qua; sanctus Dei imperaverat. Qui commo- tus animo, cur fratrcs nonegissentsecundumillius prfficeptum, rursus mandavitmonachiscummagna coraminationc, ut ad omnes sanitates, quae ad san- cti tumbam fierent, factosigno, omnessimuladec- clesiam pergerent, et Deoomnipotentilaudeshym- nidicis vocibus canerent. Quod ita deinccps hacte- nus observatum audivimus. Cui gloria et laus Deo omnipotenti, qui sic sanctum suum glorificare di- gnatus est, qui vivit et regnat in saccula saeculo- rum. Amen. MIRACULI SWITUNI Ex anquitissimis membranes in cod, reginx Sueciae num. 769. CAPUT PRIMUM. Pars prima miraculorum, 4. Post quam sanctissimi corpus pontificis infra ecclesiam, sicut prasdictum, est positum, quatuor sgri, sive quinque, medelam recepcrunt ad ejus tumulum per intervallum trium dierum. Expieto autem triduo, ferme pcr interstitium quinque men- sium, raro fuit aliqua dies, qua in basilica, in qua sunt repositae sancti viri reliquiae, non sanarentur languidiv quandoque pIuressedecim,veloctodccim, quandoque vero pauciores, quinque, vel tres, cele- berrime etiam septem, octo, deccm, duodecim, quin- decim. Vidimus plus quam ducentos in decemdie- bus per meritum sancti curatos, et inannicirculo, qui carent numero. 2. Vidimus etiam circa praescriptum (57) mona- sterium plateas adeo refertas uti obique turmis aegro- tantium ut quispiam viator difficile reperiret iter gradiendi ad ipsum. Qui post aliquot dies,itasunt (57) Id est, frxdictumy prsefatum monasterium, De quo aetum esse Biipponiturabauotore,cujushic dami» bistoriam non miegram, sed ft*agmentua>, eatenas mltMa quod capite sea principio ac fine sit mutila. curati, Deo favente, meritis sancti ut etiam infra basilicam vix qdinque invenirentur languidi. Qua- propter invidi sileant, ac reprobi, qui gloriosahujus sancti miracula aut negant, aut quod negare ne- quunt, in sinistram partem vertunt. Increduliquo- que etiam ad sanctum Dei famulum veniant, ut beneficia Conditoris agnoscant, et Creatorem lau- dent. Gognoscant (58) denique fideles quia Domi- nus noster Jesus Christus, Dci unigenitus, qui in exordio hujus aetatis velatus amictu carnis, per semet caecos illuminavit, claudis otTicium ambu- landi praebuit, surdis auditum reddidit, paralyticos curavit, mortuos suscitavit, supra mare siccisves- tigiis ambulavit; idcm, nostris temporibus ad cla- rificandam suae majestatis omnipotentiam et ad- manifestandum egregii sacerdotis meritum, confert sanitatis bcneficium aegrotorum corporibus prae multitudine innumerabilibus, ut maris arenae, qui- bus non est numerus. (58) Consonant hic aliquot periodi cum ms. Bi- gotiano, de quo supra. Vide illud a numero octavo nde colligas ex eodem profiuxisse fonte tam hoc, quod hic damus, quam illud apographum. 67 GOSGELINl GANTURIENSIS MONACHI. G8 3. In il]is dicbus tres mulieres in Vectam csBcae A manicis. Tum a quibusdam intimatumestejusdo- degebant insuiam; unalucem corporalem nunquam conspexerat oculis ; du« vero per spatium erant cscalte novem annorum. Quae dum audirentadtum- bam Eancti prffisulis csecos illuminari et per virtu- tem Domini Jesu Gbristi infirmos quoque curari, rogaverunt cognatos earum et affines quatenuseos quamprimum transducerent (59) insulam,qusun- dique undis Oceani.est circumsepta, unde facilius quivissent pervenire ad locum, in quo quiescebat somate, (GO) Cbristi prsesul. Cumque extra insulam esscnt expositffi, et flucluarent absque ductore, et penilus ignorarent quid agere possent, ciemensCon- dilor crealuraruni, miserlusinopixearum,contulit eis (quemdam juvoucm a nativitate mutum) (Gi) ffitate circiter 20 annorum. Qui dum ad eumdem devenissent locum, cceperunteumviraginesflagit.ire unanimi voce ut eas ad Wintoniensem duceret ur- bem, ubi sanctuspollebatepiscopussignismirabili- bus. Qui mirabili dispositione Dei, precibusearum allubesccns, in reilexo calie caecas prjBlutum per- duxit ad locum. Ipsa autem nocte, quaiutraverunt basilicam in qua ossa Dei famuliquicscebant,prffi- dictse trcs c(ccse,persanctimeritumpraesulis,a voro lumine Dco meruerunt recipere lumen oculorum. 4. Juvenis vero viraginum duclor,clarescenteau- rora lucis, recte quivit fari quidquid voluit,etniox signum fecit custodi ut cxtraecclesiamexiret,qua- tenus illi loqui potuisset.Qui admirans quiddicere vellet, ad eum venit intcrrogans cur eum vocaret. Juvtnis iili ait : Scias verissime quod modo loqui B mino quod ad sanctum Dei Famulum prffifatacon- fugisset servula, ct per cjusbenGficiaessetdecom- pedibus absoluta. Quod cum audisset, permotus iracundia, summa cum festinatione iiloperrexit,et non sua sponte, sed Deo cogente manicas reserva- vit, et praedictam abire illaesam sivit, etdeillofaci- nore nibil mali intulit ei. 6. Vir autem quidam multos paralyticus per on- nos in provincia Anglorum commorabatur, quae eorum lingua Hamme dicitur, adeo omnibus mem- bris dcbilitatus ut de fulcro, quo rccubabat, nulla ratione surgere praevaleret. Isaudiensmiraculaquae Dominus Wintoniae faciebat per sancti Vaiis merita, CGcpit sagaci mente praemedilariquodsuaviusesset illi, si ante salutiferas viri Dci exuvias, saltem unam pervigil duceret noctem. Qui oonvocans cognatos et amicabiles vicinos, quibus prfficepit flagitando nimium quatcnus falerarent sonipedes eorum, ac semet baccaulo (62) imponerent, atque ad sancti praesulis corpusculum defcrrcut. Qui dictis amici obtemperantes aegri, ocius pcrcgerunt quod eis praecepit. Vcrum antequam aegorsermonemfinirety per pietatcm gloriosi curatus pontificis, dc lectulo consurgeus, iter arripuit pedibus, et universos co- mitcs cursu praecessit cquitos, qui cum ipso itine- rubaut complures, et volucrigrcssuadveneraudum almi reliquias cpiscopi pervcnit incolumis, adbuc sodalibus longc remancntibus, canterinis licet et adminiculis suITragantibus. 7. Quaedam etiam praepotensmatronacommane- ppssum rccte. Custos inquit: Nunquid antealoqui C bat in alia Anglorum provincia quae eoruni lingua poteras ? Qui respondit : Nunquam antebaclocutus Bum, et nunc prima audisti verba quae de oremeo sunt progressa. Ast ego hesterna luce mutus, tres muliercs buc deduxi caecas, (quae) Deo juvante, modo sunt videntes. Quapropter pei^ge, voca fra- tres, ut solito more reddant grates. 5. Eodem denique temporequaedamancillulapi*o parvo erat commisso religata a proprio Wintoniae domino compedibus ferreis, et exsecrabilibus ma- nicis ; haec pertrahebatur in crastinum crucianda diris verberibus, ac uonnullis vibicibus. Haec tota non cessavit nocte perfusis Deum lacrymis exarare, ut eam liberaret a pessimo tortore per sancti prae- sulis interventionem. Rutilante autem diei hora, quo nuncupatur Bedeforshire (63), haec erat spatio trium adeo caecata annorum ut ncc splendorem luciferi posset solis contemplari. Quae dum ingentibus cru- ciaretur doloribus, promisit sanoto se daturam multa sancto praesuli Swithuno donaria, si per ejus meritum lumcn recipcret oculorum. Cumque hffic a clientulis foret deducta ad viri beatissimi ossa, dcdit Deo sanctoque Swithunovestemquam- dam, quam dum altari supponeret, illico lumen re- cipere meruit, quod dudum amiserat. Quae, mente devota laudes Dco referens atque post perceptam salutcm cibum capiens, domum rediit laetissima, qux ad sancti monumentum pontificis accessit mao- stissima, per virtutcm omuicreantis Dei et Salvato- debebatur affligi gravi tortura, interprecesetgemi- n ris nostri Jesu Christi. tus, ceciderunt compedes de ejus pedibus ; quae 3- Alia quoque marterfamilias valida aegritudine illico periculum evadens^ dormientibus dominis, coepitinfirmarieadem tempestate. Omnes itaquevi- confugit ad tumbam sacri pontificis adhuc ligata cissim affines, et famuli ad eam accedentes, horta- (59) Ducercnt trans insulam. Vecta ^uippc insula in mari Britannico, Hantoniae provinciae, in qua sita est Wintonia, fere adjacet, ot non nisiexiguoabea freto dirimitur. (60) Id est corpore. Ex Graeco muin reduceret quandocunque vellol, iem- )dain iratus duclor, nipQium longe ab liospi- joii C£cum,qui cum prorsus ignorarel qua- imm remearet, oravit ad Deum rectorcm ■obiuxis clamoribus ut illum respiceret ias, talibus effundens precibus. 0 Domine, imi dominalor et bomiuum, sclo quia nihil nam latere providentiajn, vldes me captum longe remotviai a propria mansione, et a lei desertum ductore. Humilitaiem meam i^ctus propriqs iu tua volunts^te dispone, meos ad te dirige, et mibi nequis^imo in flede lucem sempiteruam cum sanctis et io^cede. Miserere mei, Domine, secundum ;ein tuam, et fac mecum juxta tuce pictatis iam. Ne ddrelinquas, nio Domine, amplius porum manibus, sed v^l auimam de hoc lUo meam suscipe, vel per sancti merita liy c«citati mem iumen clarum rcstitue. Te (gOyClementissime praesul, per quem Auctor oagnificus prsbet medelam diversis sgro- Iguoribus, quatenus mihi succurras tuis lecibus. Qrcdo nempe quoniam impetrabis lii^quid petieris a D.mino. Quapropter ^mlnis Principem quo mibi oculorum re- pmen. imque tales cscus ille preces cum ingenti profudisset, protinus in eodem loco aperti ili cgus,et conspicere valuitclarilatem aeris, equivit septem annis cernere retroaclis, pe prasduce rediit douium incolumis, vi- G parentibus, ultra quam crcdi possit, ad- bjis, quomodo cognatus illorum, qui iiide nte discesserat lumine privatus, evidenter %o sit illuminatus. Qui dum cognovissent > per venerabilem Dei pontilicem amicus recaperasset sanitatem, unanimi voce Do- glpriGcaverunt^ qui facit magna solus mi- cui nomen et imperium sine fiue permanet la ssculorum. i illis etiam diebus qualuor homines utrius- 118 degebant in parte regionis Britannicas ncnpatur Elastsexan (69),qui per multarum ones aestatum cruciabantur doloribus, ac languoribus; duo scilicct viri manebant > hioffi mulieres utrisque manibus debiles, r\ ici8claudicantes.Qui,audientes Dei bencAcla, r sunm omnipotens Deus famulum dignatus ^ri dissolutis artubus languentium, vene- . sacri pontificis mausoleum, supplici prcce AS tnnum et unum CGeli terr/cque Dcum. m pervenissent in unum, illico aperti sunt ecorum, sanitasque sincera protinus femi- manibus restituta est ac pedibus, et ambu- ram omnibus ccepere circumstantibus, si- ne crocia sanotas manibus earum imprimere Valgo Essex^ Latine Es$exia, provincia in ^rientali Anglis. PinoL. GLT. fronlibus, et perflcero omniaquae erant nccessaria, sicque redeunles domuui beucdixerunt Dominiim, auctorcm sanitatum. 23. Eadem nempe tenipestaie viri cujusdam ser- vula furata fuerat in aquilonaribus Anj^lorum cli- matibus, atque deducla ab avidis niungof)ibus ad urbem, in qua quiescebat sanclus corpore (!hristi praesul, el distracta cuipiam viro prffifala^ civitatis Urbano. Ha;c dum per longi spalium temporisinibi sub alio mansilaret domino, contigit ut vir idcm, a quo prius lurto sublracla fuerai, Winloniam veni- ret, quatenus sibi neccssaria emeret. Quod cum ancillula audiret jam prajsignata, audacier ad pri- scum loqui venit dominum sine illius licentia cujus imperio tum erat subdita. Cum hoc ergo rescirct domina cui serviebat haBC famula,quod fibulareiur de alia cum homine proviucia, jussii cam vincirj compcdibus iufesta niuiium, ne possei ad aniiquum ullo modo remeare patronum. 24. Accidit autem in sequenti die ut mulier ea- dcm lucescente cgrederetur manc, ad quoddam ne- gotium sibimet proruturum, ci domi compeditam relinqucrct lamulam. Quic mox sicut poiuit, foras exivit, et juxta ipbius limcn domus miserabiliier consedit. Tum tota mcntis intentioue cuncticrcan- tem Deum co^pit exorare ut eam liberaret a diris pessimaB ligaminibus domiuae. Conversa auicm ad templum illud, in quo corpus sancti praesulis vene- rabatur dignis honoribus,diligenter, perejus inter- ventum, Dei exoravit beneficium, et confestim desi- deratum adcpta est suiTragium. 25. fnterea quidam saccrdos canitie venerabilis, vestibus ornatus candidissimis, properanter ad ca- tenatam acccssit mulicrcmam, dulcibus affaminibus interrogans,quid haberet elcgam (70), cujus bra- chium dextcra arripiens manu, eam vexit ad sancti tumulum in pungeniis ictu, atque inter innumerabi- lempopuli multitudinem,qua3 munitionis simililu- dine vallabat monasterii limen, infraaditum adhuc illigatam compede, cxposuit juxta sacrum altare^ super quod vir sanotus requiescebat somate. Mirum enim et mirabile fuit quod nemo circumstantium eam vidit, nec sacerdotem, qui eam illo detulit, donec exposita in sacello exstitit, quod obseratum clave a custodibus, prassens tum ccrnebat populus. Domina vero ejus,in quautum valebat,concita ser- vulae subsequebatur vestigia. 26. Cum autem hanc vidisset monachus qui cu- stodiebat sanctum,ctdc sacello habebat claviculam, quo quiescebat praesulis corpusculuro, admiratus nimium,dixit ad se ipsum : Quis iufra sancti came- ram,quam cerno, isiam clausit feminam? Putasne januam reperit apertam, quam paulo ante opposita clausi ipse serula. Qui accedens ad sacelli valvu- lam, audiente populo, inquit ad eam : Quis te, fare mulicr, intra venerandum,quo nunc stare videris, introduxit locellum? Qua confisa temeritate clau- (70) Id est tristem, Graecobarbara vox a Gr«co 75 GOSGELINI GANTUARIRNSIS MONAGHI. strum pr8B8ump8isti penetrare quo Christi prflesul A ctum ex dtversis Anglosaxonum finibus centu requiescit corporo? Qua ratione potuisti latere,quia te nequaquam vidi, quando ostium clausi. Tum illa, conspiciens quemdam clericum juvcnem retro se stantem extra balconem (71), edili quidem respon- dit, inquiens : Memet renitente clericus iste, me super scapulas elevavit suas, atque ad suum depor- tavit locum, modoque exposuit ante sanctum. Qui econtrario respondit cura juramento : Nusquam te oculis ante hac conspexi meis. 27. Mulier dixit : Tu etenim ipse huc detulisti me. Clericus rcspondit : Mallem ut nocturni canos te haberent corrasam diris morsibus quam dorso imponercm meo tam inhonestum pondus. Quse, ad se revcrsa, rctulit talia : Presbyter quidam, canus viginti quator, multiplicibus constricti lang bus. Ili omnes per sancti praesulis meritum, a ^ ffigritudinibus, Deo volcnte, curati sunt in du revolutione [dierum,] et benedicentes Domin versi sunt incolumes ad propria, qui debi ffigroti convenerant. 32. Indignum quidem sestimo praeterire nl quod vir quidam pro parricidio quod com illicito... illigatus chalybe fuerat diiissime, qv vem orbes ferrese molis gerebat corpore, toi annos peregre se cruciando pro scelere; fam lanle, inclyta audiens Dei mirabilia qusB pei sancti meritum patrabantur in provincia Anglc Wintoniam venit ccelitus de transmarinis part oc valde venerabilis, amictus induviis splendide ^ Qui,dum submissis precibus Deum depreca fulgidissimis, me flentom in limine comperit Do- minae^ dulcissimo nec non est consolatus aCfamine, qui arripiens dexteram mese veslis manicam, mox ad istam evcxit basilicam, cum tanta celeritate cor- porisque suavitate quantam scrmone non possum cnarrare ; ct quoniam postquam in isto me deposuit adito, non vidi alium circum astantem clericum prajtcr juvenem istum ; idco cogilavi quod ipse esset, qui me huc detulisset. 28. Cumque haec audirent turbee popuIorum,quffi praesentes adcrant ex diversis partibus Anglorum, admiratae nimium glorificavcruntDominum regem omnium, acSalvatorem hominum,qui tam inaudi- ta dignatus cst fnccrc miracula per sancti gloriosa sacerdotis sui mcrita.Ipsi gloria, laus et imperium, qui cum Genitore sanctoquc Pneumate (72)vivit unus, C et regnat Deus per infinita tempora saeculorum. 29. Tcmporc autem illo ex longinquis occidenta- lium flnibus bins mulieres accesserunt ad viri Dei mausoleum precibus. E quibus una propriis lumen nequibat conspicere oculis, altera erat muta a nati. vitate, usque ad senectutem ferme.Muta etenim r e gebat toto itinere caecam, quo pro ductrice a trans- euntibus requircbat ambulandi semitam. Cumque pariter ad locum devenisscnt, in quo sanctus quie- scebat pontifex; caeca recepit lumen, ct muta lo- quendi facultatem. Quae coelitus medicatae, per vir^ gloriosi meritum, mox redierunt domum, glorifi cantes omnipotentem Dominum. 30. Venerunt deinde Wintoniam liiginta sex aegri diutius quo per sancLi medicabilem pontificis i ventionem refrigeraret intolerabilem sui cruc dolorem, Deo faveite ferreus, qui ventrem sec circulus,in tantum utvitaliajam penetraret ini disruptus prosilivit extra hominis viscera, c cruciebat immenss magnitudinis pcena. Aiius que orbiculus, qui gravi tortura affligebat bracl hominis iIIius,'quoniam turgescente carnis vul totus jam sanie tegebatur ac sanguine, conft antc pedes ejus cecidit, et acre doloris tormei continuo ab eodem recessit. Ille nempe annuli tantum erat strictus ut vix esse trium capax vi tur digitorum,ct ideo fuit mirum quoniam in posillivit de hominis brachio, et in testimoi hujus miraculi in eodcm suspensus est crcnob 33. Praesiguatis deniquc temporibus, quidan gotiator, nomine Flodoaldus, vir in rebus pm saecularibus, plurimis abundans opibus, hal quemdam famulum, quem diligebat nimiun pro quodam facinore comprchensus a regis pr« jussns est a regalibus custodiri clientibus, d ejus veniret dominus, et ignitum carbonibus fei nudis manibus idcm portoret protinus, ct si inculpabilis, relinqueretur incolumis, si culp« inveniretur, capite plecteretur. Audiens igitu nior (73) illius, quod ipse servus in vinculis tenei sub diris custodibus, festinantius quam potuil perrexit, exposcens regis praBfcctum,ut dimit judicium, et servuli praescriptum conditione fi lum possideret illcesum. causa recuperandae sanitatis, ex quibus quidam n 34. Qui minimc favens ejus sponsionibus, erant caici, quidam surdi, quidam muti, quidam etiam paralylici. Qui, dum acccssissent ad sancti praesulis monumentum, et preces coram Deo efi*u- dissent,per ipsius interventionem omnes curati sunt in spatio trium dierum; sicque laeti domum cum ingenti gaudio rcdiorunt, magnincaiites et laudan- tes Dominum. 3i. Ncc multo post accesserunt aJ eumdem san- (7i) Italis balconi, Galiis bnlcons, sunt exedrae proeminentes. De qua voce Acharisius apud Can- gium :«puidam vocem propriam Venctorum, alii Genuensium esse aiunt. » modum superbiens, pro mundanis fascibus s ferri Ciilidam praecepit gerere massam. Dom autem ejus hoc audiens de servo, nimium peri condolens, rursus praeposito spopondit regio puri librara argcnti, et similiter concessit ser illi possidere praefatnm, exorans, ut iniquun: mitteret judicium,quoniam dispendium tanti d coris minime quibat perpeti, ut mancipium il; (72) Id est, spiritUy a Graeco itviCiia. (73) Barbarum a voce Gallico seigneur, domii Vide Glossar. Gangii. VITA 8. 8W1THUNI. 78 li scelere jugularetur cl criininc. Amici quin A et p«irentes culpati hominis tristes gastoldo gis ingentia promiserunt donaria, gestientes nm magnopere eorum liberare de contume- Qorte. Praefectus verumtamen precibus eorum ab- , prsdictum compulit hominem nuda ferre ehalybem eximis molis fervenlem,multoque 16 rubentem. Quem dum vir iile coactus a e, manu gestaret timide,protinus ingeusar- •plevit ejus volam torgore adustam. Sigillata tem manus ejus solilo more, usque in tertium nodoaldus autem in sequenti die convocavit sm, ac reperit eum damnatum, ac culpabilcm. lu commotus dolore pro perituro homine, 1 convocans et socios qui aderant, domum n lieponebat, quoniam, uti praediximus,patien- rre non poterat quatenus verna illius se co- ;plt&lem subiret sententiam. ^id multa? Ipse doninus cum omni comi- laltitudine exoravit rerum Auctorem supplici nt liberaret illum bominem a contumeliosa ir sancti Swithuni intercessioncm, preces ims ad cosmi Salvatorem,toto mentis cona- tiquiene : libera, Domine Deus omnipotens, incipiumyper gloriosi prassulis intervcntum, ipsi sancto tradam illum, per cujus sanas m languores diros «egrotantium, si ccclitus 18 eum de nefandis manibus mortilicantium. .eta denique secunda dic postquam porlavit un, Phosboque tcrtiam replicante hyme- 5)t deductus est ad pr equuleo postridie tali 8U8| retur pro crimine. Is audierat a negotiatc Oceanum causa commercii transmoantibni sanctum inventum in transmarinis partilM cujus interventum sgri sanarentur a multi languoribus, cujus in obscurae noctis remtn tenebris, Dei incomprehensibile exoravit i Omnipotentis, quatenus... Cetera desiderantur, raei. (80) Id est fur, a Grffico xX^irctic VITA S. YVONIS EPiSCOPI PERSJE IN ANGLIA DEPOSITI ET TRIIM EJUS SOCIORUM AUCTORE GOSCELINO (Apud BoIIand., Acta Sanctorum^ Junii tom. II, die 10, pag. 287.) COMMENTAMDS PRiEVIUS De xtate SancH et Vitx scriptoribus duobus. Guilielmus Cambdenus in sua Britannia describens comitatum Huntingdonensem, a precipaa ui^ tingdonia denominatum,in meditullio Angliee ad septentrionalem ripam Uss fluminis sita : « HinCyi] VITA S. ITONIS EPI8G0PI. m sproripiens, cazn Gantabrigienses jam aditurua est, oppido satisnitido, inter amoBnissimaprataaf- Ar ; q^uod Slepe olim Anglo-Saxonice, nunc vero 5. Yves dicitur, ab Yvone Persa episcopo ; qui circa D Chrusti, ut scribunt, sexccntesimum, Angliam magna sanctitatis opinione perlustravit ; divinum m scdulo proseminavit ; suumque nomen huic loco, in quo fatis concessit, relitjuit. Unde tamen brevi B eju9 Ramesejam transtulerunt rcligiosi. » H®c ibi. Est Rameseja abbatia m eodem Huntincdo- sgro versus septentrionem, quinque leucis ab oppido S. Yvonis dissita, sub primo cujus aboate ho peracta est nsc translatio, anno lOOi, hoc die x Junii, quo ^jus solemnitas hactenua fuit cele- dnotbo creato an. 1008 episcopo Dorcastriensi, factus ex priore est abbas Wlsius ; quo a Danis inter- suceessit tertius abbas Andreas Withmannus, sive Andrcas Leucander an. 4016 ; uui quarto regi- aiino profectus est Hierosoiymam, et anno sequenli reversus, invenit Ethelstanum aboatem. Hic vero lii ce^ere, sed Withmannus noluit, et elcgit vitam solitariam apud Nartheje, ibique vixit plusquam i aDnis.Eodem tempore idcm Withmannus (guod ctiam testatur Molanus in Auctano Usuardi ad hanc •r scripdit elaborate Vitam Yvonis, episcopi Persarum, in Anglia sepulti : quam postea Goscelinus unras el^antiorem ah'quanto reddidit.» Priorem illam hactenusnon sumus assecuti : posteriorem, «BmperYooscribitur,damu8,Maclovioarevercndodon)inoLeandro i^richarto Benedictinosubmissam» pmi Gocelinusseu Goscelinus^tunc monachusRamesejen8is,hanc Vitam abbati sno Herberto,crcatoan. Moost annos quatuor facto episcopo Norwinccnsi : cujus encomium habetur in Monastico Anglicano, OOS. Goscelinusinprologoexplicat cjusnam a dicto Andrea abbate, primo Vitae auctore, acceperit, neipse ex aliomm relatione addiderit. Qu» capite quarto hobentur, sunt ab eodem auctore adyjuncta, hperBt adhuc Herbertus episcopus Norwicensis, mortuusxxii Juliian. 1119, oumqueregnaretHenri'- imus, rex factus an. 'flOi, vita functus iii Decembris an. 4135. liam Vitam edidit Joannes Capgravius in Legenda sanctorum Angliae, ex qua in Appendicc damus tla intercessione S. Yvonis patrata, quae, aut saltem aliqua eorum, videtur Goscehnus adjunxisse, Btri apographi scriptor omisisse. ReliquadcActis Gapgravii observamusinadnotatis. Gelebrisetiam ■loria S. Yvonis Persa apud alios scriptores rerum Anglicanarum qui post Goscolinum vixcrunt,ut lorentius Wigomiensis, Willielmus Malmesburiensis,Henricus Huntingaonensis,Matth(Eus Westmo- ensis, Joannes Brompton,aIiique ; et inter recentiorcs, Guilielmus Gambdenus supra relatus, Nico- ftrpsfeldius, Michael Alfordus atque alii.quorum aliqui in subjunctis adnotatis referuntur.Denique ia ejusdem S. Yvonis celcbratur in ms. Martyrologio, a nobis Roma3 repcrto inter codices antiquos kllempsii, in quo ista leguntur : « In Anglia apud Rameseiam translatio S. Yvonis archIepiscopi,cum soeiis : super cijgus sacras reliquias candidissima pervolabat columbaper scptem miIIiaria,quoad- tn terram sanctam vehercntur.>» In Martyrologio Richardi WiIfordi,Anglice Londini an.l526excuso, bentur : « In Anglia festum S. Yvonis archiepiscopi. Hic erat oriundus ex Pcrside et regia familia : Bt exantlatos plnres labores venit in Angliam, etnabitavit inloco Slepe, nuncS. Yvonis dicto,prope tsdoniara, octo milliaribus Ramcseia; quo per revclationem traaslatus, magnis claret miracuiis. » Molanus et alii. 9 tribus sociis eorumque duplici translationc, agitur infra in Actis, quorum ideo memoriam titulo mos. Horum unum Romanus, patricis dignitatis, senatoris filius, idco patricius num.Sappellatus, im Perss censentur;qui, anSithiusneposetlntbius cognatus apud Capgravium recte appellentur, oias: ideo solum Ires socios nominamus. Temnus adventus illorumarbitramur fuissecircainitium fleplimi, quo Anglia coepit converti ad fidem llhrisli : etsic possunt circiter cenlum lustra censeri anslationem corporis, licctsex aut octo lustradesint.Gsterum Yvonis nomen nequaquam existimes aicum esse,vel ex Perside allatum ; sed potius, lateudi facilius causa,assumptum inter peregrinan- er Kaliam Galliamve, fortassis ex aliquo cum patrio nomine afOnitate vocis. INCIPIT VITA PROLOGIS. A nus in parvo facilius quam inter multa quod qus- ectori Hereberto frater Goscelinus. Qu« de ritur inveniatur, citiusque breviori via quam longo ati Vvoni8referuntur,avenerabiIi abbate An- ambitu ad terminum perveniatur, et de confeota slcbrata noscuntur ; qui de Anglia ad Domini- mensula qnam de horreo paratius edatur, et de fon- rbem Hierusalem peregrinatus, tam arduam ticulo gratius quam de fluvio bibatur. Nec adeo ta- exprcuit, et ei credere nullus fldelis dubitave- men de copia fecimus inopiam, ut intellectus queri iabatnrautem in Graeciaejusnomenetvitam possit condimento huic nostro tenui deesse, quod multis et miraculis haberi clarissima, ct bono illi alteri opimo supcrfluit ; sed modus servatus est, Ihristigratiarumlongalatequenotissimaejus quo nec avidior nec fastidiosior oCfendatur. Hsec ■aBConia. Abinventione vero ejus revelationes amabilietseternas memoris tuffi^honorificentissime ligia, qus hic prscessor scribit, tam oculis abba, in sacratissimo Patre Yvone condidimus, qui [lam fidelium testimonio comprobata, adhuc eumsuscepimusvenerandum tuffisalutisprincipem mnium fratrumRamesiensium nonnullorum- cum principatu Ramesiensi : quatenus sicut hio )rcnsium cordibus, memorabilius quam in li- ipsnm honoriflcasti et coluisti, ita te in fine assu- iwt scrip^, et scriptis luculeiUius memorant mat in gaudia sute lucis. prctcrmissa. H«c igitur gratia hu,jus Patris j. GAPUT PRIMUM ssimi.totiusqueConventus hujus charissimiet Vila sancti Yvonis episcopi. ibiJis petitione, paulo brevjus collagi ; quale- 2. Doctor (81) apostolicus, et veri solis nuntius, Que apod Gapgravium, dc urbe nativitatis, scopatu rcferuntur, cum Goscelino omittimus, ut m, episcopatu et parentibus, et dein archiopi- non salis nobis probata ; ea apud illum,et Alfordum 83 GOSCELINI CANTDARIENSIS MONACHI. Yvo praesul incJylus, in Perside^ut oricntale sidus, est ortu8,finibus occiduis Britanniffi a Domino desti- natus. Reliquit dulcem patriam,utexsilium,conci- vis supernarum virtutum ; et peregrinus Christi in toto mundo,ad aBlernum tendebat regnum.Quocun- que devenit, suis radiis refulsit ; omnia Evangelio Christi seminiverbius rcplevit ; gentes et nationes documentis ac exemplis atque innumeris miraculis ad Salvatorem traxit. Post magnam Asiam,post II- lyricum, post Romam (82), post innumeras urbes et populos transitos, Gallias penetravit ; ibique ni- hilominus tantis signis coruscavit, ut ejus coBlestem vitam et angelicam doctrinam mirificaBvirtutes lo- qucrentur. Cumque eum (83) rex Francorum et op- timates regni ac populi, tanquam angelum De],di- gnis honoribus retinere tentarent ; ille, qui parcnta- lem mundi gloriam exsulando fugerat,et per multas tribulationes intrare in regnum Deidecertabat,nuIIa gratia terrena retineri poterat. 3. (84) Omnibus ergo confirmatis fide^transfreta- vit,cum dignis comitibus suis ac80ciis,in candidam Albionem Britannias;gentemque candidam paterna miscratus pietatc, tam signis quam praidicatione, prout Dominus dedit, idololatriae absolvit errore, ac veriuacandidificavitbaptismate.Sequebaturquoque amantissimum patrem adoleseens patriciae dignita- tis, vocatus Patrlcius, cujusdam senatoris filiu8,qui amore Christi, ipsum per S. Yvonem vocantis, non solnm dulcesnataleset patrios honorcs postposuit, vcrum ctiam dcsponsatam sibi virgincm cum tota spe SiBCuIi intactam descruit,duIciquemagistrotamcha- ritalc quam iuiitatione inseparabilisadhacsit.Bcatus qui intimi illiiis et pectoralis Christi amici Joannis assecutus ost exemplum 4. Dcindc salulifer advena Yvoin provinciam Mer- ciorum progredilur, ad oppidum quod Huntedun appellatur,etin proxima villa quae (85) Slepe voca- tur; cum se intelligensaDomino ad certum locum deductum, multis annis perseveraverit ad vitae ex- itum.IIicverotantaflagrantia ccelestem conversatio- nem induit, quasi hinc demum coepisset, et quasi post longam sitim fontem petitum reperisset. Hic, inquam, tam sus quam omnium saluti jugiter invi- gilando, hicDominum usquein finem exspectando, ardentibus lucernis virtutumcum castitatis baltheo, tandeni venienti et pulsanti aperuitcum gaudio;et ad an. 600 legi possunt : Florentius Wigorniensis maluit ad eumdem annum describere hoc initium Vilae, a Goscelino propositum : quod ctiam postea insertum est apud Capgravrum. (82) Apud hunc sic legitur : w Cum Romam per- vcnisset concilio papae, Britanniam intravit. » [bli) Potuit hic luisse Clolharius secundus, qni cccpit regnare an. 584, factus monarcha an. 613, morluus an. QzS. (84) Malniesburiensis lib iv De Gestis pontificum Anglorum pauf. 292 : « Yvo, ait, pertaesus deliciarum quas anipli&simus episcopatus administrrtbat, reli- (juilclHni suisomnia,peregrinationem longissimam tribus lantum sociis ajzgressus. Mullorum ergoun- iiorum iler permensus. ctVusticum 8e,habitu pan- A Yvo Domini ivit ad Dominum, qui exivit a Pat venit in mundum, ac de mundo triumphato rc' electorum triumphum.Hicquoquein pace factu locus ejus, et in pace sepultus est : ubi quamvis tum circiter lustris (ut ex sequenti revelatione ( putatur) latuerit notitiam bominum, nomen vivit in aeternum. Quantus vero in tota viia, cl tate, benignitate^ pietate, mansuctudine,humiJi modestia, constantia, patientia, continentia, c quela, eleemosynis, jejuniis, vigiliis, orationi praedicatione, omnique virtutum jubare claru* quanta signa vel in loco quietis susb vel ubivis tiumperpetraverit,fideliusquisinenarrabilecre quam colligere poterit. Benedicat terra nostra minum,qui tanquam solem ab Oriente in Occi n tem, et tanquam angelum pcr medium cocli v* tem, tam luciferum nostro Occidenti destinavi rentcm. CAPUT II. Inventio corporis 5. Yvonts, 5. Dominoautemadtempusquidem sustinen docente, sed sempiternaliter infinitapraemiared te^ubi tandem post tot annos placuit coclestem th< rum absconditum in agro propalare homin: quem haberent pretiosum, ac de sub modio li nam ponere super candelabrum;rusticus impi molitus vomere tcrram, impegit in hoc sacrc ctum sarcophagum. Continuo attonitus ct sp cri erectus, boves haerentes revocat, et toto nis cum purgat. At ubi humanum sepulcrum oculis sitjconsortesaratorcsadvocat. Qui, ablato oper C invcniunt sacordotalis xstimationis vencrandi gnora.Capiuntur astantis calicis splendore radi quem argenteum rati,certatim confringunt.Raj pontificalcs fibulas, vitreo nitore pcrspicuas, cum sancto corporeetipsis fragmcntis calicisde Ramesienses hiereditavere.Advolat monachus praepositus villae, cum fabro villico.Tunc proxi Ednothus ceieri accersilur nuntio, etlotadilig( tam bpcctabilis Dei famuli membra asportari ir clesiam, et juxta altare collocari fecit. Plebsac rens arrectis animis optabat, ut Dominus, qui 1 dedit inveniri, darct etiam quis esset agnosci. 6. Ut ergo claresccret non fortuito casu, scc vino nutu hanc inventionem factam, nocte su quente ejusdcm villa» (87) fabro, innoxio et sim D noso, videntibus ementitus,Angliarti tandcm a* vlgavit: delectatusque admodum i^otae linguae barie, quod auasi fatuus ab omnibus rideretui lutosa provincia subi^titit ; ibique vitam bm quanta fuit, exe^it. » (85) Harpsfeldius saec. xi, cap. 22, de S. Y^ ista habet : « Pervenit ad quemdam locum, .^ Anglicc appellatum (quod est, si interpretcre, milio) prope oppidum Huntingdonense et mom rium Uamesiense. Loctiam lociin Christo dorm ibideinque sepultus est. » (80) Ciipjjravio pricpositus appellatur Elnotl scd quia abbalis Ldnothi tunc evocati ab eono mentio, videtur nominum facta confusio. (87) Eidcm dicitur « faber Ezi vocatus. » 85 VITA S. IVONIS EPISCOPI. 86 viro (qualibas Dominus ore ad os loquitur, et sua A credit arcana, et sapientibuft abscondila revelat par* vulis) Yvogloriosussoporatoastitit,staturaprocera, facie candida, specie vivida^oculorumacieflammea cum pontificali insula et virga, atque archiepisco- pali cruce praetensa; attonitumque hominem visio- Qem insueta mulcet vocemelliflua,atqueait:Quem modo in tali loco miraminirepertum,ipsesumYvo episcopus, qui hic cum beatis sociis hactenuslatui tumulatus. Accede mane, et metire locum octo pe- dibus a dextro latere meimausolei,ctinvcnicstum- bam unius sancti socii mei Alterquoqueconsepul- tus non longius aberit qua)renti,quimecumtrium- phant in gloria. His ergo indiciis certiflcatus, sug- gere ex me praeposito, ut ipse nuntiet abbati Ed- notbo, quatenus me cum eisdem sociis meis tran- ^ sferat ad Ramesiensecoenobium. >» VerumdumhaBC prscepta superna homo pauper spiritu formidat refcrre, sequenti nocte increpata ejus negligentia, cadem admonitus est auctoritate. Tertia nihiiomi- nus nocte adhuc dubitanti, ubi prioribus soporibus, praBceptor idem astitit ; jamque districtius inobc- dientem rcdarguit, trementemque et signum dari sibi postulanlem, episcopali virga pulsavit : « Et boc signum, inquit, habebis, quo nequaquam ca- rehis, nisi jussa nuntiaveris. » 7. Ex his evigilans, itadoluiteolocoquoseictum scnserat, ac si ferro confossus esset. Qui, ubi manda- ta cum signo doloris retulit, ipse quid^m convaluit: vcrura,ad mnjorem Sancti declarationem, idem pra- positus credere noluit ; el rusticum, vclut phanta- smata narrantem, repulit. « Et viles quosque, ait, C cineres cujuslibet sutoris transferre et celebrare de- bemus pro sanctis? » Sic refellentem nocturnus somnus corripit : quem sanctus praesul, austeriori modo et habilu visus, cum districtione excitavit : « Surge, inquit, surge quantocius. Nam ego ille, quem tu sutorem hesterno die subsannasti, ocreas tibi durabiies paravi. His indueris, his domum in memoriam mei equitabis. » Ad haec assurgcnte et assidente somniatore, justus castigator ocreas stri- ctissime ejus informit cruribus. Sicitaqueconcus- sus evigilat, jarpque arctissiraus dolor totas tibias a j»cdibus constrixerat, nec standinecprogrediendi facultas er.it. Equitabatadmonastcriumalienoges- tatorio; ingressusque, propria (88) poena exordine nuntiat omnia, quae per alium credere noluerat : tam- n que apgritudine quam voce vcra praedicat, quse ve- lut phantasmata refutaverat. 8. Tum vero abbas Ednothus, exhilaratus tam insperato ccelestis thesauri lucro, et ejus tam evi- dcnti indicio, devotissimasgratiasegitlargifluoDo- mino, cum magno scilicet totius consortii gaudio, (88) Westmonastcriensis ad an. ^OOI hanc poe- nam ascribit abbati, eumq^ue a praeposito non dis- tinguens, inquit : « Inventionem cum non rcvercn- ter acceptasset abbas Ramesiensis, graviter pnni- tus est. » (89) S. Oswaldus vita functus est anno 91)2, die ultimo Februariiy ad quem diem ejusActaillustra- quamquam compaterentur dispendiofraterno. Tum- que injungcns omnibus orationum subsidia, currit ad revelata Sancti sociorumque corpora, in ipsam ejus viliam Slepe, octo lcucis Anglicis a Ramesia, et tribus ab oppido Huntendun distantem, Ousaa fluvio imminentem. Pigri ei crant currcntes equi, et omnes pennas antevolabat ipsius desiderium. Occurrentibus ergo illi primoribus, et plebe laetitia indice descenditinagrum,Sanctorum thesaurariam: flectit genua cumcomitibusfratribus, etadoratoDei adjutorio, ipse abbas ferramcntum fossorium inva- dit : eoque ordine nitens, quo sanctus Yvo docuerat, citius quassitum desiderium reporit. Deinde ulterio- rem spem .percipicns, utrosque Sanctos, vero di- vini praesulis indicio, cum supradicto sanctopatri- cio comprehcndit ; raptosque inde inecclesia, cum ipso beato Yvone, in tempus desccntioris transla- tionis composuit. 9. At praBpositus,utdiutinumforetexemplumnon contemnendi coelestia ; utque diuturna praedicaret debilitate,quem praecipiLi repudiaveratinndelitatc; quindecim annis, et ad ipsum vitae terminum, in compedibus ipsius almi Patris debilis permansit ; quod tamen illi dilTusa in sanctis Dei gratia fructum salutis cumulavit. Nam septimo die ante exitum, idemserenissimusconsolator, splendidovultu etha- bitu ei gratulanter apparuit ; cique refoventissiraa voce dixit: • Jam tempus instat ut verbera quibus te corripui, in remedium tibi transeant sospitatis ; et pro longa nocte incolatus, laetissiraum diem possi- dcas aetsrnae felicitatis : septimoquippcabhincdie, ruodo paratus esto, veniam te suscipereinnostram lucem de hoc carnis ergastulo. » Haec ubi ille con- fratribusexposuitjObnixeprfBVcniensfaciemDomini in confessione, et transiens praidicto die, certissi- mos omnes reddidit promissae gratiae. Utetiamres magis innotcscat ex generis claritudine, is eratar- ctissimo atque illustrissimo Eboraci praesule (89) Oswaldo nobili avunculo ; germano qiioque pollens, coenobiali et priori aequivoco (90) Oswaldo, ut liber ejus versificus testis est, erudito tam dcvoteinDo- mino ut abstineret oblato pontificio.Hicitaqnema- nifestationis ordo sacratissimi Yvonis omnibusex- stat praeclarus : quisquis haec minus exposuerit, scriptor copiosus non est. 10. Facta est autem hffic ejus inventio anno Do- mini millesimo primo, rcgnante rege Ethefredo, octavo Kalend. Maii mense Aprilis. Aprilis autem quasi Aperilis ab aperiendo appellatur, cum coelum in aestivos solesclariusaperitur, etmundusinflores et fetus animatur ; et tunc omnis ager, tuncomnis parturit arbor ; tunc frondent silvae, tunc formisis- simus annus, tunc vireta floribus,etvolatiliacanti- vimus. (90) S. Edowardus confessor et rex, instinctu Oswaldi monachi nopotis S. Oswaldi, varia dedit Ecclesiae Ramosicnsi an. 1047, uti explicatur in ]M«m;« repertos evehcbant. Ingens turba prodequitur, rura et oppida huc confluunt ; vix patentes oamdi eon- martyrum quoque gemellorum (92) Ethelredi atque |^ currentes populos admitlunt. Preces et hymnilaa Ethelbricti gcrmanorum corporibus illustravit : jam- que ad altissimum principcm pulsante la:iguore vocabatur. Qui a B. (93) Elfcgo tunc prcesulc, deinde martyre, confessione solutus, oleo unctus, divina communione rctectus, fine urgente suppliciterorat astantes septem psalmos decantare poenitentiales. His finitis imponit extrcmum rsalterii organum, iMudaie D&mintm, Ubi veroultimumverbumhujus ultimi hymni canebBnt, ipse mente et oculis coelo intentus cum eis psallcbat, ac tertio repetiit : Omwis spiritus laudet Dominum. Sicque inhocverbo, cruce Domini se consignans dextera, et oculos claudens sinistra, spiritum emisit in fide Trinitatis etmise- Picordia, Fcpuliusqne est ineodemmonssterioquod aBdificavcrat sanclo Patri Bencdicto : qui sicut illi disoni aera gratificant:coelumipsumBanotisfavere, sol totis radiis adgaudere videbatur, adeo dnlcici hora et dies serena illuxcrat. 13. Asserunt etiam plerique fideles quod totoiii- nere hujus festivae translationis, colutnba candidis- sima supervolaverit giebam beatissimi Yvonia, tam contemplabili multorum miraculo, ut cam ccelitns advcnisae in grati^m Sancti omnium essetattestatio. Occurrit cum reliqua plebe Eamesiensis caterva, al- bis candidata, et purpureis ornatibns redimita, pr»- ferens crucifera Christi vexrlla et anrata Evangelia, et splendida sanctorum scrinia, et candelabrorum lumina, et thuribulorum incensa tbymiamata^ et qnidquid potuit devotio votiva. Cantibus etoymba- lis et tintinnabulis totoresultatinsula: resplendent mansionem pra^paravit in tcrra, itaab ipsorecipicn- C i^.lvae et flii^uina. Sic angelis desuperexsultantibus dus credilur in suam mansioncm supernam, inter monachorum conporlia, diccnte Salvatorisclemen- tia : « Qui rccipit juatum in noniine justi, mercndcm justi accipict (Mattli, x, 51). » Hujuscrgo trisLitiam funeris iisdcm Kalendis, ut dictum est, abstersit il- luminatio B. Yvonis. CAPUT III. Translalio corporis S, Yvonis Ramesiam, 12. Postquam sanctissimum corpus beati Patris Yvonis,divinituS^raemonstratum,divinaaspiratione pjacuit Ramesiam transferri ; accersitus famosissi- m[Usabbas(94)Germanus, Floriacensisinstitutionis, qui prajfato Oswaldo ArchipraBSuli diu adhseserat ; quem indc glorisissimus rex Edgarus monasterio cum humano choro, pretiosffi margarite votivo in- feruntur templo. Tum hymnum Ambrosianum dc- cantant laudisone, abbate Edriotho gratanter inci- ptente, Te Dcum laudamus, subsequuntur missalia Bolemnia, et dies 8. Yvonistranslatioriequartaldus Junii consecrata, indicitur perpetuo cetebranda. 14. Cumque aflatim sollicitareritor, qnonlam loco decentii s eum thesaurizarent ; ipse pervigil sufTra- gator Yvo, noctu visuscuidamfratridevoto,deman- dat Patri monasterii, ut eum tali loco recondcrent, quo cuique ad orationem accessibilis esset. Sicque relatis sacris artibus, ac pretioso panno involutis, repositus est in ascensu presbyterii : ubi adhuc cla- ret, osculis et oculis attrectabilis. Apparet plane cceli (91) In Vita S. Oswaldi Ailwinus dicitur cap. 2, ^ (95) Colitur S. Kenelmus, rex Merciorum, 47 Ju- ubi ejus genealogiam deduximus. Donaria ab ipso huic monastcrio facta expIicanturinMonasticoAn- glicano pag. 234, ei pag. 239 lcgitur « donasse200 hidas terrtB. » (92) Coluntur hi martyrcs \2 Octobris, Ramesi® sepulti, occisi intra annum 668. (93) Elfegus tunc erat episcopus Wintoniensis, postea archiepiscopus Cantuariensis, an. 1012 oc- cisus 19 Aprilis, quo die Acta ejus illustravimus. (94) Aimoinus in Vita S. Abbonis abbatis Floria- censis, an. 1004intcrempti, 13Novembri8, meminit hujus Gormani « ex sacro Flori acensi assumpti monaslerio ; » sed perperam ahbatem Haniesaisis monaslcrii Qiaimi : forte ob hanc translationeni in errorem adductus. lii, de quo et Winckelcumbe monasteno m agro 6locestronsi,consuIe Monasticum Anglicanum pag. 182 et sqq. (96) Cetesige in textue8t,astinmargine5^ptonta, Shastburie in agro Dorsetensi ; et ita debere esse, colligitur ex mox indicato Eduardo rege mart.vre, de quo et dicto monasterio late actum est ad hujus Acta XVI n Martii. (97) Siricius dicitnr sedisse apud Cantuarienses, ab an. 989 ad 995» qiio tnmpore regnabat Ethelredus, scilicet post S. Efiuardum fratrem, an.978o6cisum, usque ad annum ^OIt); ideo Longievus diciufi, hpui Huntingdonensem De Vitis sanctorura Angli», ubi sub eo corpus revelatum S. Yvonis ait. B9 VTTA S. IVONIS EPISCOPI. 90 civem, non hic locum ambire eminentiorem, sed tantum hominum qusrero salutcm : nam sanclis^ qui terrena contempserunt adhuc degentesin terra, qui nunc inccelis regnantibus conferat indma mun- di gloria ? 45. Ulud etiam ad anliquam Patroni nostri noti- tiam pertinere videtur,quod apud villam quaB Hirst appellatur,pratum Yvonis dicitur.Ante hscquoque tempora in Roma vir granda!vus,quemdam ex An- glla ad orationem venientcm aliocutus,ubi Angliam esse didicit, percunctatur atteutius, utrum villam qus Slepe dicitur nosset : quam cum se optime Dosse advena respondissct, haec senior prosccutus cst : « Grede,et indubitanti serva memoria,quia non longe a vado propinqui fluminis elarissimti Intent himinariRt qnaj suo tempore attoUentur perspicua notitia. » Haec Anglus revcrsus in patriam l«ta fide ▼ulgavit,qus postea revclata nobis hodictenus veri« tas probavit.Perduravit etiam ad hsc quidam fide- lia ciericu»,nomine Durandtis^qui sffipius promisit, qum fkcta Tidemus. 16. Bis ergo rebus jam effectu probalis, abbas £dnothu8 voto omnium fratrumecclesiamcondidit, iD honorem et raemoriam B. Yvonis, in eodem sct- licet loco so« tomfoiB atque inventionis : qus ita or- nat« estvOt ipsa tomba almiflua dlmidium infra pa- rietem, et dimidium extra protendcret ; quatenus adventantibos, tam obserata janua quam aperta, aqoa gnitia non deesset.Mirabili enim Domino cxis- tente in sanctie 8ai8,qoi flnmina educit de petra,ip- snm (d8) maosoleum scatet unda dulciflua,et hic flu- minis impetos latificat civltatem Dei in populo fideli. Beneqoippe apparetin sepulcrali lapide,quod de in- timo pieiatis su« ventre flumina quondam fluxerunt aqo» viTB et fons scatens in vitam «ternam, qui docendo et succurendo in omnee efi^ueerit paternam venam.De multis itaque hujus aqus remediis,mul- tisqoe almiOci Yvonis signis atque revelationibus^ hie sobnotamus pauca juxta prioris scriptoris cora- pertissima oculis vel auribus testimonia,qufle et H- delium adhuc perdurant in memoria(99)... CAMfT IV. TraruUuio sociorum S. Yvonis ad hujtu ecclesiam : Reli^uias eorumdem^ regnante rege HenricOy ad ec- de^iam InveMionis tetehuntuf. 17. Apud prasdium quoque quod Hamcsicnsis ec- clesiejorisest Slepe vocitatum,ubi quondam sancto- (UB) Malmeeburiensis, loco sopra Indicato, bsc ita describit : « Ex ipsismausoleisinuoflisanfracti- bus erupit unda,bullis uberrima fugacibus. Manat ad bnnc dicm fbns dulcis potui, accomodus om- ttiomvaletudini.Necpotestnunoeroftstimari^nMum comprebendi scripto, muititudo per beatum illum sanatonim ; adeo ut nuUus in Anglia sanctns Yvone vel exoratu facilior vel effectu erHcacinr. Vidi ego quod dicam. Monachus quidam morbo intercutis aquae languebat. Jam turgida pelliB in altum creve- rat : jam gravis halitus astantps submovebat; ipse sibiepotaturustotosamnes, cxsicraturus plena do- liavidebatur. Admonitus in somnis ad S. Yvonem perrexit : ibique tertio potata aqua.undam superflui A rum Yvonis sociommqrte cjjns corpora,ip«in8S.Yvo- nis gloriosa revelatione invcnta, et Ramesiam cum digno honore a fratribus translata sunt,crebra diver- sorum debilium signis sanitatum divinitus perpe* trantur.Quidam etiam ejusdem villae coloni,noctibu8 multis,coruscs lucis radium, ab ipso locousqucin Ramesiam extensum,aliquando in ccelum usque di- rectum, manifeste se vidisse testantur. Villa autem illa non longe a Remesia,sed quasi septcm milliboB passuum disparatur. 18. Igitur quorumdam virorum illustrium hortatu atque consultu, fk*atribus Ramesiensibus placoit, trium B.Yvonis sociorum,inscparabiliterlateri ejus olim adhsrentium, reliquias,in tbeca argentea die- center simul reconditas, ad ejusdem priedii eccle- n siam, in honore eorum constructam referri; ut et ipsa ecclcsia ob reverentiam Sanctorum honoratior atque celebrior haberetur, et apopnlis undique dif- fusis,pr8esentium intorcessionc patronorum^aniuen- tius atquedevotius frequentaretur^adjicientesetiam justum videri, ut magister majorem locnm trans- lationis, discipiiii vcro minorem locellum inventlo- nis sua prassentia honestarent.Verum,ne temeraria praesumptione divinae dispositioni contraire,et8anc- torum excellentise vel venerationi derogare videren- tor,Yigiliisetorationibus ac triduano jejunio volon- tatem eorum hac de re consnlere deoreverunt.Quie dum agerentur,puella qufledam,a sinistra parte ooN poris sui scmiparalytica, in somnis accopit, apud mcmoriam beati Yvonis sociommque ejus se esse Fanandam. Quod cum illuc advenisset, et aliquan- C tisper in oi-aLione pi-ocubuissot,somnii sui effectum in conspectu fratrum consecuta est. Gujus Judicio signi Isetiores et fidentiores effecti, jejunii et ora- tionibus peracti8,cum laudibus et bymnis atque ho- nore congruo arcam 8anctam,CGelesti manna refer- tam,ad pisfatam ecclesiam v Idus Augusti transta- lerunt; deputatis ibidem fratribus, quorum vigilanti solertia ccelestis custodiretur thesaurus, atque dl- vinum ofHcium die noctuque devote perflceretur. 19. Ut autem divina clementia piam actionem et sinceram devotionem eorum approbasse se,et san- ctorum suorum praecelsa merita quantnm sibi es- sent accepta evidentcr ostenderet ; qua die haec age- bantur,tcr quinos diversis infirmitatibus debililatos homines sanitati restituit; atque exinde in eodem Q loco,sanctorum suorum interventu,opemmiBericor- dise suos poscentibus conferre non Jesistit. humoris ore reiecit.Deiumuit venter,remorcuonmt crura : et ne plura, totus homo in sanitatem revi- ruit : tandemque gloriatus est pro tam salubri vo- mitu,se aliquando satiari posse de potu.>»Haec Mal* mesburien8is,Go8celino aliquando junior,et an.l 142 vita functus. (99) Haec in nostra relatione desunt ; aliqua in Ap- pendice ex Capgravio dantur.Sequentis vero capitis specialis titulus hic habebatur.« Ut sacrae reliquiae sociorum S.Yvonis, triduano jcjunio celebrato, rc- gnante rege Henrico, ad ecclesiam inventionis eo- lum, V Idus Augusti, a rratribus Rameseiae, reve- hebantur.» Regnavit autem Henricus 1 ab anno 1088 adllOO. 9( GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHI. 92 APPENDIX MIRACULOKUM Ex nova Legenda Angliso Joannts Capgravii. 20. Adolcscens de Venetia, conBularis dignitatis, diabolico instinctu sororom gravidam interfecit.Poe- nitentia ductum ferreis nexibus episcopus alligat;a Bcapulis ad rencs fcrro constringit.venlromet bra- cbia ferro accingit : sicque vinctus mundi per\'aga- tur climata, sancforum poscendo suffragia. Apud S. Dionysium tandcm dcvenicns, vinculum unum Sancti prece rumpitur : mareque transiens, et ad tumbam S.Yvonis pervenien8,cum Magnificat in Ves- peris cantarctur ; et vcrsus iste : Et misericordia ejus a progenie in progenieSf diceretur; invisibili virtute corripitur, totus a tcrra levatur, terrasque citius deponitur : rumpuntur fcrri ligamina.et vinculaci- Uus sunt discussa. Alii quoquc quatuor, ferro per episcopos in pocnitentia astricti,ad tumbam S.Yvd- nis a vinculis sunt absoluti. 21. Mulicrem,propter ca»cilatis plagam a viro de- relictam, visu reddito, confortavit. Adolescentem miracula sancti episcopi deridentem,Sanctoque de- trahentem, curvatis gcnibus ct rigidis, usque ad mortem ad ambulandum reddidit incptum.Monacho famulos suos in ejus fcsto operibus scrvilibus in- sistere cogcnti, sanctoque convitia inferenti, appa- ruit, dicens : « Tu, nunquidmc nosti? » lilcvero trcmens respondit, « Non. — Ego sum,inquit,Yvo, quem nuper te nescire dixisti, et fcstum meum co- lere volcntes prohibuisti ; » et dedit ei zonam, di- cens : « Ista zona pra?cingere,et mei notitiam amo- do tene; » et prsBcingens eum,abiit.Expergefactus, quasi ferreo vinculo arctissime se circumligatum sentit : interius vitalium incisione torqucbatur : exterius, carnc in putrodinem deflucnte, venenosa tabe et inflatione vexabatur.Tandem, quod in San- ctum deliquerat lacrymabiliter confitctur ; tumbam- que ejus devote visitans,8anitatem rcportavit. 22] Gum monachus quidam, normam abborrens, aufugere conatus csset,spiritus nequam eum inva- sit ; et circa mediam noctem,cum jam mclius habere coepisset.duos ad se tctros homines venirc conspexit, qui dicunt ei : « Quia de loco isto fugere voluisti, te ad inferni claustra rapientes deducemus. » Quo audilo, concitus surgit, et Kyrie eleison clamando, ad monasterium confugit, in domum inOrmorum deducitur ; et apparcnte sibi S. Yvone, et signum crucis super ipsum faciente, sanus effectus est. Ex tumba S.Yvonis, aqua perspicua, visu delectabilis, gustu suavis, sumentibus salubris erumpit ; surdis A auditum,cfficis vi8um,desperatis et in extremis agen- tibus conferens sanitatem.Duo leprosi,eadem aqua perfusi, sanantur ; et caeci trcs oculorum luci resti- tuuntur. 23. Puer quidam, a dominis suis mercatoribus vicem coquinx sibi deputatam studiose adimplcns, aquam de tumba Sancti hauriens, olloi imposuit,ct ignem copiosnm accendit : carncs tamen discum- bentibus apposits, crudas et sanguine plcnae sunt repertdB. Res ut erat aperitur, aqua in olla omnino fngida invenitur : aqua enim S. Yvonis, sempcr in eodem statu permanens; nescit occasum, nec ali- quando patitur cclipsim ; et si quandoque in quan- titato magna avidius sumatur, sumenti nunqnam malum inducit,nec bibentis uterus inflatur. B 24. Mulier qnsedam in tantum juri diaboli fuit mancipata,ut idem malignus cum ca in specie lepo- ris frequentissime coirct ; ita quod in ipso coitu infelix illa,quod dictu horrendum est,fluxum semi- nis per os,ad majorem sui confusionem, evomeret. Gonfessa est tandem cum lacrymis priori loci de- licta sua : et ab eo vasculum cum aqua S. Yvonis accipiens, et de Dei misericordia confidens, videt dflemonem,insolita forma astantem, sed nullatenus accedere praesumentem ; comminantem tamen ct incrcpantem,quia contra sc murum aqueum erigere voluisset. Mulier vero, de potestate diaboli erepta, nihil confusionis praeteritae experta, incolumis et gaudens ad propria remeavit. 25. Mulier quaedam, a nativitate caeca,8anctorum C per Angliam circumquaque terens lim^na, a B. Thoma martyre rediens, S. Yvonis petitura suffra- gia, villae illius prope sitae appropinquans monti- culo, fessa residens, paulisper dormire ccepit. Gui duo praeclari viri in habitu pontificali (unus itinere, quo veneral, veniens : alter, via qua itura crat) as- tantes,duos oculos valde lucentes (ut ei videbatur) in munibus gestabant : quorum unus unum quem tenebat oculum, alter alternm capiti suo adapta- bant. Expergefacta mulier oculos ee pcrccpisse ac visum,gavisa est : quod autem hoc miraculum beato martyri Thomae sanctoque Yvoni sit ascribendum, nuIH venit in dubium. 26. Viri tres, morbo hydropico inflati,aqua San- D cti hujus hausta, sedato tumore sanitatem repor- tarunt. 93 VITA S. WEREBURG^ VIRQINIS. 94 VITV SANCTtE WEREBUHGtE VlllGlNLS REGIS MERCIORUM FILIiE AUCTORS GOSGELINO (Apud Bolland. Februarii tom. I, die 3, pag. 384, ex ms. Guilielmi Cambdeni.) COMMENTARIUS PRvEVlUS § l. 5. Werhurgx progenies regia. Vita conscripta. A Tempus prwfecturx monasticx. \ . Prognata est S. Wereburga patre Wulfhero, Merciorura,Mertitepraneorum Anglorum, et regno- rum Australium rege Christianissimo.ejusque piis- sima conjuge S.Ermenilda regina,cui sacer cst dies XXIII Febr. quo cum Actis ejusdem Ermenilriae con- juQgemus res praeciare a Wuifliero marito gestas, unaque regni Merciorum in ejus proavo Crida, seu Crcadda fundati,aliarumque annexarumdein regio- nura situm conditiouesque nec non variss ex eadem CridaB et Wulfheri familia succedentes reges : in- guiremusque quomodo ab aliis S.Wereburga unica S. Ermenildae proles habeatur; ct tamcn anonnul- lis Ceonredus, seu Coenredus rex (quem intcr et Wulfherum regnavit S. Ethelredus hujus frater) dicti Wulfheri filius prodalur.Sed vel maxime ibi- dem expungemus fabulosum parricidium, quo a vi- ris etiam in antiquitate historica Anglo Saxonum n alias erudilis, creditur Wulfherus,aut acerrimus a regni exordio Christianorum hostis,autfu!dissimus a fide baptismoque ante suscepio ad idololatriam relapsus, apostata, proprios iilios in odium Chri- stianae religionis sua ipse manu interemisse : doee- bimus(|ue SS.Wulfhadum et RuI*finum,quiob fidem Cbristi occisi martyres coluntur, non fuisse fratres S. Wereburgae, a dictis Wulfhero et S.Ermenilda genitos. Reliquam S. Wereburgae slirpem mater- nam e regibus Cantiorum, eisque conjunctam legi- timis conjugiis familiam regiamet Anglorum orien- taliuin,et Francorum transmarinorum infra ad Acta ipsa explicamus.In eisdum refcrunturWeduna,na- tale S. Wereburgae solum, ejusque miraculis illu- stre : Eliense monasterium, ubi vitam monasticam primo amplexa est : Tricingham, vulgo Trentham, altcrum monasterium ejus moilc clarum; ac ter- tium llamburgense, uLi ejus corpus conditum, ac longo tempore divina virtule mansit incorruptum. « 2. Acta S. Wereburgae damus ex antiquissimo ^ codice ms.ex Anglia a Guilielmo Cambdeno ad Ro- sweydum misso. Nomen auctoris non apponitur : 18 est^nostro iudicio, Goscelinus ille,aut Gotzeiinus qui, teste Malmesburiensi,I.iv De geslis regum An- glorum c.l, « innumeras sanctorura Vitas stvloex- tulit,vel informiter editas complius emendavit,po8t Bedam secundus in laudibus sanctorum AngliaB enarrandis » Floruit is circa annnni Chr.llOO,tt S. Anselmo archiepiscopo Cantuariensi aliisque ob doctrinam ac pietatem singularem in Angliam evo- catus e Belgio, ubi ante monachus S. BcHini apud Audomaropolim varias sanctorum Vitas illustrarat easque inter eliam stylo cultiore emendarat Vitam S. Amelbergae virginis : quam pencs nos ms. habc- mus, edituri ad 10 Julii, dicm ejus natalem. Eam au^m Vilam dum bic c.6 suo stylo recusam agno- acit; et hmus sc auctorem esse prodit. Utraque praierea Viia eadem ratione suie est capitibus pro- priisque titulis distincta.PraBterea auam ex Catologo scriptorum Britanniae Molanus ad Usuardum viii Julii, et hunc secutus Valerius Andreas in Biblio- theca Belcica observant a Goscelino scriptam esse Vitam S. WiteburgaB vir^inis, eam potius suspica- mur S. Wereburgae Virgmis esse.cujus illa magna matertera fuit, scu S. Sexburgae aviae hujus soror: quffi, ut infra dicomus. cum S. Wereburga ob no- minis similitudinem confunditur : quamvis,ut plu- rimorum SS.Vitam conscripsit Go8celinus,itaetiam utriusque et S. Witeburgae et S. Wereburgae Acta exarasse potuerit,cum Ramcsiae degeret non pro- cul a monasterio Eliensi, ubi et S.Wereburga habi- tarat, et tum requioscebat corpus S. WiteburgaB, Derha ex comitatu Norfolciae, ubi constructo caeno- bio vitam monasticam sanctae egerat, istuc transla- tum; appositumque rcliquiis sacris duarum soro- rum S. Ethcldrodac et Sexburgae, hujusiue filiae S. Ermenildce. Ut denique S. Anselmus Hugoni co- miti, de quo infra,auctnr fuit ut ecclcsia monaste- riunique Ccstrcnse S. Wereburgae darotur mona- chis; ita Goscelinum,ut hanc S. Wereburgae Vitam conscriberct, facile potuit inducere. Compendium hujus Vitac habent Joannes Capgravus in Legenda sanctorum Angliae et codex ms. coenobii Rube» Valiis prppe Bruxellas,ipsis verbis Goscelini reten- tis,ut vcl hinc colligere liceat,alia ejusdem Capgra- vii compendia saepe ex eodem Goscelino desumpta essc : quod observamus ad Vitam S. ErmenifdaB mairis,et S. Laurentii archiepiscopi Dorovernensis 11 Februarii, ubi plura de Goscelino damus. 3. Partim ex eadem Vita, partim aliundehaec le- guntur iii Eliensi Historia ms. « Werburga filia S. Ermenildaj, post mortem patris sui, intravit mona- sterium S. Ktheldredas apud Ely, sicut legitur in Vita sua, priusquam mater sua idem monasterium intravit:cujus sanctitatem cum rex Etbelredus pa- truus suus coTnperissct, eam inde ccpit, et princi- palummonasteriorumsanctimonialiumquein regno suo ei tradidit. Sponsa igitur Domini Werburga, cum quibusdam Ecclesiis praeessetjpost dilectae ge- nitricis sua3obitum,jure praelationis etiam monaste- rium Elgae suscepit. Cum ergo omnium familiae et monasteriissibicreditis,praenimia charitatfc ardens, optaret adesse, et econtranulli tolerabile yideretur sua dulci praesentia carere, elegit cum divina pi •€- scicntia Ilehamburgae monasterio corpore requie- scere. Quamobrem prajcepit Hehamburgensi fami- liffi, ut, ubicumque migraret ex hac luce, ipsi in- cunctantcr venirent, corpusque ejus ad monaste- rium suum portarent... Legitur m Anglico, quod Sexbur^a in ecclesia de Scepeia, quam construxit, a Theodoro archiepiscopo velamen sanctitatis acce- pit,ntqueil)idemfiliasuaErmenildasub eanormam religionis, spreto regni culmine, postea sumpsit : quae, dum iter apuu Ely paravisset, filiam suam Werburgam pro se in monasterio ablati8sam,sicut diu optaverat, constituit. » Est autem Shepeia in- 95 GOSCELINI GANTUARIENSIS MONACHI. M Bula Gantu orientalis, in qua ob monasterium san- ctimonialium tunc exstructum, vicus etiamnum Minster appellatur. 4. De tempore quo aut reliquis monasteriis prae- f^osita fuerit, aut ex hac vita mortali ad praemium aborum suorum abierit nihil uspiam traditum est. Monasterium Eliensc coepit acdificare S.Ethreldreda an. 673,vita ct regno functus est Wulfherus rex an. 675, a cujus obitu sub S. Etheldreda, an.679 mor- tua, sacrae religionis habitum sumpsit apud Elien- ses, quibus secunda abbatissa tum daia est S.Sex- burG;a : qnae Malmesburiensi 1. iv De pontificibus Anglorum, dicitur sub religione et nomine abbatiss» consenuisse. Sed tum prorsus vctula, cujusex filia neptis S. Wcreburga jam pridcm vivo patre Wul- fhero nubilis sollicitantes ad matrimonium procos repudiarat. Hinc Edowardus Maihcu in suo indice chronologico ad Trophaea Anglicana ordinis Bene- dictini bflftc habet an. 680.« Eodem temporeclaruit S. Sexburga regina et abbatissa. Item S.Ermenilda C^QS fllia regina,deinde abbatissa; » quasi non diu supcrfuerit S. Sexburga,eique tertia apud Elienscs -Bttccesserit S.Ermenilaa : quod nobis magis proba- tiir»quam quod legimus apud Wionem in notationi- bu8 ad 13 Feb. S. Ermenildam factam abbatis- Bam anno Christi 703, quando eam, aut etiam ci- tiiis, e vivis exccssisse credimus. Quo autem tem- pore illa ad Elienses migravit, S. Wereburgam fi- nam praefecisse Shepeiano in Cantio monaslerio di- oenda esset si Anglicano monumento ab EUcnsibus citato fidendum est.Inde csset tum apatruosuoS. Etheldro Hege evocata, et monasterii sanctimonia- Hum regni sui jure abbatissaB (uL explicat Wigor- Diensts ad annum 676) praifecta : et simul a morte B. Ermenilda matris Ehensis quarta abbatisrsa fa- cta. Ab eadem S. Wereburga Wedunam, Wulfhera patris sui regiam sedem,in monasterium conversam e&ae tradunt post Ramulphum Cestrensem Cambdc- IU18 in Goritanis ageiis de comitatu Northamptoniae, Harsfeldius saBCulo 7,c.23,et Edovardus Maiheu in lao de S. Wcreburgac Vita tractatu. S. Ethelredus r^icto regno monachus factus est an.Christi 704, quo tempore S. Wereburga adhuc supererat : ad qvam vero senectutem pervenerit,quove anno deces aerit, nusquam legimus.Aliqui S. Ermenildam ma- tvem scribunt ad annum 7)0 supervixissc, quod 1108 de filia ejus dicere mallemus : si tamen diu- tins non superfuerit. § II. 5. Wereburgse reliquisg Cestriam translata^ ejus publiea veneratio, 5. Duplex apud Dritannos Urbs-Legionum, vulgo Caerleffian.aeix Caerlianj dicta ab hibernis vel stati- vis legionum. Altera in Britannia u apud Silures, l9ca priscisy tum Legio ii a Ranulfo Cestrensi i. i. Polychronioi, c. 48,Demetias, seu Suthwalliae ascri- pta; in eaque illius parte ad fluvium Oscam sita, 3u« eomitatu Monemuthcnsi circumscribitur. Se- em olim archiepiscopalem sub primis Britonibus Chrtstiaaifl habuit, inae Landavam ac postea Mc- neutam, quam S. Bavidis urbem dicimus, transla- tam. Huius Urbis-Legionum cives fuisse SS. Aaro- nem et Julium in Diocletiani persecutione martyrii palma coronatos tradit libro de excidio Britanniae GiLdas Britannicorum scriptorum antiquissimus. Utrique islic a Britonibus ecclesiam enxtam esse docent Giraldus Cambrensis I.iltinerarii Cambrie, c. 5, et Galfridus Moneniuthensis l.ix (list.Britan., e. ^12, de quibus agemus ad Kal. Julias. Altera non roinus clura permansit Urbs-Legionum, Britannis (iaer-Legion^ Cj^r-Leon-Vaur, Saxonibus Lege-ces- ter, vulgo Anglis Chester, et a situ Vestchester, La- tine Cestra et Ce5/r/a,comitatui adjuncto nomen de- dit : Romanis creditur Deva, Deunana, vcl Divana diota, a Goniaviis exculta, et provinciaB Flaviss Ge- sariensi BSoripU : ftanulpbo, qui hic suam Histo- riam elaboravit, « tempore Brilonum caput et Me- A tropolis VenedotiaB et Nortwallias habetur, postea in confinio Anglorum ad conspectum Cambriae : in- ter duo marina brachia,sive duo flumina Deo et Mo- see sita. » Creditur sub initium saeculi septimi adhuc a Britonibus detcnta ejusque episcopns cum aliis Britonibus interfuisse colloquio cum S. Au- gustino Dorovernensium archiepiscopo in' iinibus Wicciarum et Saxonum occidentalium instituto, de quo agit Beda 1. ii, c. 2,et de episcopis Britonibns varia aisputat Usscriusde Britannicarum Ecclesia- rum primordiis c. 5. Ranulphus Ccstrcnsis l.v.Po- lyohronici c. Id,tradit« T.Wereburgam Hamburgae sepultam usque ad adventum Danorum jacuissc. TuiB hiemantibusDanisapud Rypemdon,fugetoque Rege Merciorum Burdredo (quod factum esse anno 884 legimus in Ghronologia Saxonica), Humbur- genses cives sibi timentes,cum feretro corpus Vir- ginis continente, tunc in pulverem re8olutaB,ad Le- f;ecestriam, quae nunc Gestria dicitur, tanquam ad ^ ocum tutissimum contra stragem barbaricam con- fugerunt, » 6. Volunt interim Gambdenus et Spedus, ubi de Gestria agunt, hanc a Danis misero deformatam es- 8e,8ed praeclare restauratam ab iEgclflelda Mercio- rum domina, sorore Eduardi senioris regis,qui An- glis imneravitab an. 901 ad 925,sub quo iEc^elfleda cum Etnerendo marito usque ad annum 912, et vi- dua septem dein annis Mercios rexit.Snccessit huic Eduardus iEthelstanus, a cujus tempore in urbe Gestria, secundum Ranulphum, « usque ad adven- tum Normannorum, canonici saBculares,collatis vi- cissim possessionibus, ad virginis laudes milita- runt; at secundum Malmesburiensem 1. iv.De pon- tificibus Anglorum, ex antiquo sanctimonianiim monasterium fuit,inter quas S. Werburgam cceli- batum professam plurimo tcmporum curriculo bo- nis emicuisse virtutibus, » male adjungit. Anno Chr. 973 Gestria Eadgarum regcm pompa magni- p fica Iriumphantem vidit ; ouando Regibus Kynatho ^* Scotorum, Malcomo Cumbrorum, et Macco pluri- marum insularum,ct subregulis WalliaB quinque ad remos locatis, ipse clavo gubemaculi arrepto, a palatio ad monasterium S.Joannisnavigavit ; facta- que oratione ad palatium remeavit,ut pluribus nar- rant Wieorniensis aliique. Successit Eadgaro fi- lius S. Eauardus, dein martjr, et post alios alter S.Eduardus confessor; de priore agemus 18 Martii posteriorem celebravimus 5. Jan., ubi c. 7. Vitae ejus, » comes Lofricus vidit Ghristum in ara con- 8istentem,dextera superregem extentasignum san- ctae crucis eum benedicendo depinxisse. Hic comes Leofricus, et uxor nobilis comitissa Godiva, Dei cultrix, et S.Maris semper virginis amatrix devo- ta,mona8terium Conventri a fundamentis constru- xerunt : Leonense etiam et Winlaconense coBno- bium, S Joannis Baptistae ac S. WcrburgaB virginis monasteria in Leogecestra sita, et ecclesiam S. Marias de Stowe pretiosis ditaverunt ornamentis. D Wigornense quoque monasterium terris, et Eoves- hammense aeaificiis,ornamentis varii8,terrisque lo- cupIetaverunt.Decessit Leofricus in bona scnectute 11 Kal. Sept. anno 1057, » ut ad eum annum refe- runt Wigorniensis, Hovedenus, Westmonaterien- sis,Ce;trensis, aliique. Cambdedus addit. « a Leo- frico ecclesiam Cestriae in honorem S. WerbugaB positam esse. » Sub Guilielmo conquaBstore Petrus episcopus sedem suam Licbfeldia Gestriam, ut ob- scrvat Malmesburiensis, transtulit: dein teste Wi- gorniensi, an. M02 Coventriam relatam Sunt au- tem Lichfeldia et Coventria urbes comitatus Slaf- fordiensis : a quibus omnibus sedibus s«pe poste- riores episcopi appellationem sumunt. Hic Guiliel- mus I rcx Hugoncm Lupum haereditarium palati- num, Cestria3 comitem creavit, cui ex haeredibus sez Comites ordine successerunt.Hio iHe est Atgo, per quem « loco sanctimanialium mpoiiaBterium Oe- strense S Werebums monacfars npletum fhtase » 01 VITA S. WEREBURGJE mGINI&; 98 iradlt MalmesburieflBHi do PoDtif^Dffl.Jib.iv,quo9 X tameD « mooacbos reguIaresmavuUGcslrcDsissuc- cessisse caDODibus sa^cularibus^quos pauoulos ejo- ctos focdo et paupere victu vitam traDsigeutes n Bcribit etiam MalmesburieDsis lib. ii. De Gestis re- gum Angl., c. 13, ut bi tum soli fueriDt, aut sau- ctimoDialibus additi ad diviDum offlcium deccDtius relebraDdum.CambdeDus additc£thelredo. Idem rex hujus sanctitatis exemplo fit por- beatissimus monachus. V. Werburga ut mater pia, ita fit omnium mi- nistra pro magistra. VI. Volatilium agmina precepto captivat et re- laxat. VII. Humilitas ejus. Carnificem retorta in t^r- gum integrum cervice increpat,et suppliccm reformat. VIII. Transitus ipsius 3 Nonas Fcbruarii. IX. Corpus ejus Triecengehamenses custodien- tes obdormiuDt : et Hamburgeoses divioitus reseratis foribus auteruot. X. Post Dovem aoDos elevata, ioveota est toto corpore et vestibus ut viveos vernantissima. INCIPIT VITA CAPUT PRIMUM. Rlusiris ex quatuor regiis familiis p^ogenies S. We^ reburgse. 1. Filia regnm, et sponsa Christi deoentissima, virgo WerbaigaiD Castria civitaterequiescit,merito- rvm signis gloriosa.CIara est in tota Anglia,et pura sanctitate, et regia dignitate, et virtutum attesta- tionfi, atqne An^icarum historiarum eelebritate. A (i^ 8. Bthdbertus rex abavus vita functus an- Do 6io, coMtiir 24. Febroar., quo die de ejus ma« joritai «gemas. D primis Anglorum regibus sublimiter splendescit; a rege vero Doroberniae, quod est Cantuari», potain- tissimo (100) iEthelbrichto, qui primus Angbimm regum per protodoctorem suum (101) Auguslinum Christo sacrari meruit, imo a quatuor regnis (tl- tum et sanctum genus tradit:quod hic sequenti or- dine exponi dulce videtur: quo Dei gemmacharius appretietur, et quasi de prffiviis sideribus heee ma- (101) S. AuguBtlnus colitur 26 Maii, cjus «kmus et m arohiepiscopatu successor S.LQorentias 2Fa* bruwr. dd GOSCELINI GANTUARIBNSiS MONAGHI. iOO tutina stella clarius spectetur.iElhelbrichtus igitur ex ( 102) Berta regina filia regis Francorum (103) Eadbaldum cum iEthelburga filia procreavit, qucm sus pietatis et regni oplimum haeredem reliquit (104). iEthelburga vero regina post proprii rcgis Nordanhumbrorum (105) ^Eduini interfectioncm, reversa ad fratrem .Eadbaldum in villa (106) Lim- minga monasterium ffidificavit,in quo cum (107) S. iEadburga requicscit;Eadbaidusquoqueex aUerius (108) rcgis Franco^^um fiiia Emma (109) Eormre- dum atquc (110) Ergombertum principcs sanctam- quo virginera (111) Answytham, quae apud (112) Folcanstam deposila vcncratur propagavit. Eorm- rcdo autem cx iiiclyta conjuge Oslava nati sunt (113) iEthelredus, atque iEthelbrichtus, quos inno- center jugu'atos, splendida lucis (114) columna de ccbIo prodidit Ghristi martyres : quatuor quoque sibi filia) sanctae (115) Domneva, >^rmenberga, /Er- A menburga, et ^Ermengida, velut paradisiaci fonlis quadrifida emicuere flumina. Fratri vcrocjus Mr- gomberto regi (116) Annae regis filia (117) Saxbur- ga, soror perpetuae virginis (118) iEtheldretha», re- galiter conjuncta peperit (119)iEgbrichtumac(120) Lotharium reges cceloque dignas (121) Eormhil- dam atque (122) Eorkengodam re^*inas. Eormhilda (123) Wlfero rrgi Marciorum (124), Pendae regis fiIio,tradita,spIcndidissimam Werburgara, cui haec parcntalis purpura infloratur, gencravit. 2. Beatissima vero matertcra ejus virgo Eorken- goda amorc sacrae religionisporegrinatatransmare requiescit, ubi se a Domino susceptam tamquam advenam suam multis virtutibus ostendit.At bcata et regia (125) Domncva rcgio Wlferi germano Mer- ^ walc conjugata, ad summae Trinitatis graliam tri- plicem virginitatis protulit lauream, sanctissimas scilicet sorores (126) Mildburgam, Mildrydam, et (102) Berta, S. Gregorio Adilberga, filia Chari-« berli rogis Parisiorum, qui S. Wereburg» atavus obiit anno 570. Chlotharius I tritaviis 562, Chlo- doveus I, tritavi pater, 509. (103) Eadbaldus proavus regnavit ab onno 016 ad 640, qui, teste Beda 1. ii, c.6, « analhematizato omui idololatriae cultu, » in quem ab obitu patris relapsus fuerat, « et abdicato connubio non legi- tirao, » quod cum noverca contraxerat, « suscepit fidem Christi, et baptizatus, Ecclesisc rebus, quan- tum valuit, in omnibus consulere ac faverc cura- vit. » De obitu ejus agit Beda I. iii, c. B. (104) Colitur S.Ethelburga 8 Seplemb.Bedae I. ii, cap. 9. « Edfilburga, alio nomine Tate ; suo matri- monio occasio fuit fidei percipiendasgentiNorlhan- hymbrorum.wQuara illi epistolainraisit Bonifacius n V papa, refert Beda c. ii. ' (105) S. Edwinus, primus rex Christianus Nor- thumbrorum, rognavit annis 17, occisus an. 633, 12 Octobris. De eo agit Beda a. c. 9, paucis inter- positis, ad c. 20. (106) « Rex Eadbaldus sorori suae Ethelburgae dedit villara Limming, in qua ipsa monastcrium construxit, et a B. Honorio Archiopisc. Canlua- riensi velamine consecrata.mater plurimarum Vir- ginum et viduarum fuit. >» Ita Capgravius in Vita S. Honorii. Est autem Lyming Cambdeno in di- strictu seu latha Shepwayensi, prope oppidum Etham, non procul a mari et portu pubrensi. (107) Eadburga, sive EdburgOy Capgravio in po- pna Vita dicitur filia S. Ethelherti,uihic legendum sit cutn sorore JEadburga requiescit : quod huic auctori ma^is congruit. Sed ca Edburga Capgravio cum altcra iuniore confunditur, quae in insula Ta- neto vixit abbatissa monasterii S. Mildredae, cujus r^ corpus ea transtulit in novam ecclesiam.dedicatam ^ a Cuthberto archiepiscopo. quem « Nothelmo xvi, Kalend. Novemb. anno 741 defuncto » successisse scribit Wigorniensis post Chronologiam Saxoni- cam. (108) Quis fuerit hio rex, nusquam legimus. Em- ma nubente regnabat monarcha Francorum Chlo- tarius II, cujus fuerit aut filia, autsoror : aut cog- nata a regibus Austrasiorum aut Burgundionum orta. (109) Aliis Ercomredus et Ermenredus, in Historia Pctroburgensi ms. sanctus dicitur. (110) ErcompertuR, avus S. Werburgae, regnavit ab anno 640 ad 664. Hic, teste Beda 1. iii, c. 8, idola destrui in toto regno praecepit, et jejunium quadragesimale observari* (111) S. Eanswida, sive Enswida colitur 12 Sep- temb. (112) « Folhstonium, inquit Cambdenus in Can- tio,AngIo-Saxonibu8 religionisnomine celebrefuit, a monastcrio,quod Eanswida Eadbaldi regisCantii filia virginibus consecravit; nunc viculus est, ejus- que partem maximam abrasit Oceanus, » cui adja- cet prope Dubrim versus occidentem. (113) Coluntur hi fratres Ethelredus et Ethel- brictns 17 Octobrir,quo die ad monasterium liam- sciac translati sunt sub rcge Ethelredo. (114) « Radius prolixae immensajque lucis instar fla^rantis tacis per sumraum aulae regiae culmen,» ubi sepulti nocte ipsa erant,«usque ad coDlum pro- tendcre regi visus cst. » Vita ins. (115) In eadcm Vita dicuntur Dompnena, Ermen- burga, Ethcldritha et Emie7igitha : ex his Ermen- burga colitur 19 Noxembris. (110) Anna alter proavus, rex Anglorura orien- talium, occisus an. 654. Ex deccssoribus regibus fuit S. Sigbertus martyr patruelis cjus, cui sacer est 17 Septemb. Ipse Anna Bedae lib. iv c. 29, « vir bene religiosus, ac per omnia mente et opere egre- gius, » in Eliensi Uistoria ms. etiam sanclus appel- latur. (117) S. Sexburga avia materna colitnr 6 Julii : hujus etiam sorores S. Withburga et Ethelbuga, 8 et 7 Julii. (fl8) S.Ethildritha, Etheldreda,sive FAheldrudis, primo Tondberlo principi, tum Egfrido Nordhum- brorum postea regi annis \2 nupta, virginitatern servavit. Agit de ea Beda I. iv, c. 19 et 20. Colitur 23 Junii. Incoepit regnare Egfridus anno 670. (119) Egbertus avunculus rcgnavit in Cantio ab anno 664 ad 673. (120) Lotharius, alter avunculus, post fratrem regnaWt ad annum 685. (121) S. Ermenilda mater colitur ^3 Februar. (122) Earcougota, sive Erkengotlia, sub matertera S.Ethelburga abbatissa vixit in monasterio S.Farae dicecesis Meldensis, non procul ab urbe Parisio- rum : coluntur S. Earcongota 25 Febr. et S. Ethel- burga 7 Julii. Agit de iis Beda 1. iii, c. 8. (123) Wulferus pater regnavit ab anno 657. (124) Regnavit Penda avas paternus ab anno 626 ad 655, cui tum Peada alter lilius, huic Wulferus successit. (125) Convenit Vita S. Milburgas apud Capera- vium, et Vita ms. fratrum S. Etheldredi et Etnel- brecti. Contra, S. Ermenbnrgam MerwalaB, seu Mervaldo, nuptam scribunt Malmeburiensis lib. i. De reg, Angl., c. 4, Wigorniensis ad annum 675, Westmonasteriensis ad annum 676. (126) Coluntur S. Milburga 23 Februarii, S. Mil- dreda,0ett MilthridQ 13 Julii,De S.MUwida egimua lOi VITA S. WERBBDRGiB VIRGINIS. iOS Mildgylam, qnm distinctis monastoriorum suorum A lapidibus irradiant patriam. Naius cst ci et Merevin filius, qui ad sanctos innocenlcs a baptismate ra- ptus est parvulus. Almifluae quoque WerburgaBge- nerossitatem ac sanctimoniam proxime exomant sanctissims amitaB sua) Pendse regis flliae (127), Ky- neburga, et Kynewida, quas cum propinqua sua beatissima Tibba (128) Burgenscm supcrni janiforis Petri illustrant ccclesiam. Suus vero gcnitor prae- nominatus ac patrut reges, id est, Pcada (129) /Edel- rcdus, ac pr«edictu«Merwalapra?dictarumsororum fratres, Cbristians institutionis non solum cultores, verum eiiam primi atque iniensissimi fuerepropa- gatores : et sicutiEdelbrictusDoroberniflB,itaWlfe- rus in Merciis Christianitatem primus dilatavi/. Sic itaquc, ut praemisimus cx quatuor rcgnis ct anti- ^ quis regibus rosa Christi Werburga florescit. A principe suscepts fidei iEdelbricbtoGantuariorum, a Berta vel Emma Francorum, ab Anna rege, et avia Sexburga Orientalium Anglorum, apatrevero luculentissima facta Merciorum. Hsec vero ad glo- riam prsdicandae virginis praetitulantur, ut de ra- dice sancia ramum sanctum deceat sanciiiudo; imo de coniempta rcgni exccllentia major ascribatur claritudo. Restat nunc, ut explicemt/s sanciam ip- sius conversationem, ct probabilcm in Domino fi- ncm. CAPUT II. Conversatio S. Wereburgse in Eliensi monasterio ; prxfectura vanorum monasteriorum. 3. A tenero ergo aevi flore, cum formse pulchri- iudo insigniter responderet generositati suae, ca;pit C spcciosa facie cum speciosissima mente ad illum qui speciosus est forma prae filiis hominum (130) oontendere: cujus ut inaestimabilem dulcedinem prae- gustare potuit, protinus in ejus amorem anhelo pectore exarsit, et, ut cervus ad fonies aquarum, virginalis anima ejus in ipso sitivit : adeodulciset suavis Spiritus Domini a Paire dilectionis procedens illam attraxit, CGelcstes concupiscentias in ejuscor- de accendit, terrenas extinxit. Illa amore perpetuae virginitatis ad sponsum aeternae integritatis convo- lavit, procos et amatores regiflcos angelica pudici- tia repulit, imo Christus electam sibi inhabitans omnibus appetitoribus eripuit Sanctissima parens non cessabat assiduis moniiis irrigare hortum Do- miQi,et plantare in eaimmarcescibiliagerminapa* jx radisi, et accendere lampadem ejus oleoetflamma cbaritatis inextinguibili. Ad illam enim vitam fla- i7 Januar, ubi multa de Merevinopuerodictasunt, de regno Men^aldi agemus 23 Februarii. (127) S. Kineburga etKineswida,aliisCAtne^ur^a et Chineswida, coluntur 6 Martii. In vita S. Tibba conjungitur et 13 Decembris obiisse traditur. (128) Corpora harum anno 1005 dicuntur trans- laia « ad monasterium de Biirgo S. Petri, » vulgo Petrohurgum, exstructum a Wulfero, et fratibus et hisce sororibus. De eo agims ad Vitam S. Er- menildae. (129) S. Ethelredus colitur 4 Maii. In Appendice Wigor niensis alius frater acy ungitur Mercelmus, ubi grantissimann prolem exercebat, quamipsaadhuc sub jugo maritali gemitibus inenarrabiiibus suspi- rabat. Verum altissima Dei providentia benigne dis- ponsans omnia, matrcm cam in regno siatuit om- nium inopum, omnium necessitudinum refugium, simul etiam ut piis vesceribus pignus Deo gigneret accepiissimum, et ampliorem coronam dilaiorum iandem reciperet desidcriorum. Viluerant divitiae tam matri quam filiae : palaiium habebani pro mo- nasterio: aurum, gemmae, vestes auro textae, et quidquid fert pompatica mundi jactantia, onerosa sibi magis erant quam gloriosa ; ot, si forle his uti ad icmpus regia compellcret dignitas, dolebant se potius vanitati subjectas tamquam captiviias. 4. Al vero virginalis B. Werburgae libertas, mox ut vajuit, haec vincula exuit, et ad (131) Eligense monasterium cum officio sublimium parentum hos- tia Dei commigravit : ubi primum beata, et inteme- rata matertcra sua (132) yEtheldrcda, ac deinde so- ror ejusdem virginis, sua, ut praedictum est, avia, principabaiur Sexburga.lllico abjicitur culius ter- rcni niioris, induiiur habitus sacrae religionis, ve- siis pulla pro ornamento glorise, velum capitis hu- milc pro regni assumiiur diademate. Ita praeclara virgo certabat fastum mundi calcare ; mente et convcrsaiione, velut hic peregrina, ad supernam patriam tendcre ; iota animi submissione bumili- mam Cbristi exhibere ancillam, quam ipso exal- tare dignaretur in sponsam. Omnes monasterii fa- mulatus aniicipabat : omnibus se inferiorem exhi- bebat : crga omnium necessitates vulneratae chari- tatis viscera impendebat. 5. Jam Deo amabilis pater ejus Wlferus, multa- rum ecclcsiarum aediflcator, Christianae fidei sum- mus amator ac dilatator, quippe qui etiam subje- ctos reges (133) ; datis provinciis in mercedem, ad Christi cultum attraxit, septimo decimo imperii sui anno (134 de temporali regno ad perenne trans ivit. Tunc beatissima regina Eormenilda post pios fletus triumphans se soluiam a mundiali caiena, diu desideratam conversalionem arripuit, etcum beata niia in Eliensi monasterio jugum Domini suave subiit. Hic dcinceps ianta virtutum flagrantia in omni sanciiiate et religione vixitinfatigabilis, utet virginibus exempium esset castitatis ac totius vir- tutis. Coniendebant alterutra pietaie mater et filia, quae humilior, quae possit esse subjectior : mater sibi praeferebat ejus, quam genuerat, virginitatem; virgo matris auctoritatem : utrimque et vincere et ctiam Merewaldus^ hic Merwala, sanctus habe- tur. (130) Capgrav. et ms. Rub. val. conscendere. (^31) Eiige Bedae 1. iv, cap. 19 ; aliis Elia et Eli^ olim monasterium, nunc oppidum in insula cocno- mine ah ang uillis iuxia Beaam appellata, ad fluv. Grantum in comitatu Cantabrigae apud orientales Anglos. (132) Exstruxit illud monasterium an« 675, obiit an. 679. (133) Haec plene illustramus 13 Febr, (134) Anno 675. 108 GOSCBUN! £AN.TUAJtIKNSIS MONAGHI. iiM Tinci gftudebani. Nunc aittem in eodem coenobio ad A <^una autem regio patrimoiLioauQ, cp^Ci Q^ in namr fialutiferam ipsius benignisBimfle parentis tumbam ii8 animam ^us communiens,acorporeexce- m manibus Domini commendavit.Interim so- isdam trepida^e Sanoti Dionysii ccclesia, ubi & virgo obiityad monasterium currit.auditque )TO tanquam psallentium magnam frequen- [taqiie bsrenti ei occurrit quidam eleganti vul' habitu insigni,aitque ad eam : « Noli huc pro- iocedere,angeli enim sancti Godam puellam (ita n migori gratia eam appellabat,quae patria voce cognominabatur) hinc secum asportaturi sunt udia 8empiterna,ut cum hac melodia coelestis itus in aulam perpetu» jucunditatis ingredia- Kcque anno vicesimo tertio aetatis 8uaB,decimo Kalendas Octobris, migravit ad Ghristum, annum Domini nongentesimum octogesimum Qm : sepelivitque eam heatus Dunstanus in lia Sancti Dionysii quam ipsa exstruxerat. aatem locum prsesaga mente virgo sancta cre- inviserat, dicens : « Hic locus est requietis » enmque assiduo lacrymarum imbre irrigans. lo autem atrio monasterii xenodochium,in quo fque tredecim pauperes reficiuntur, instituit. Apparitio ejus. Brithgxnae baptismus. — Porro (imo ab obitu suo die, upparuit virgo sancta G i mtd Wlflrudi, formosavalde et hilaris,atque ne sicut vestimento amicta et splendida,dixit- lli se Regi suo bene charam in gloria sempi- : Satanamque ipsam coram illo accusasse, iaetorum apostolorum patrociniis se contri- eaput ejus, et cruce Domini Jesu eum se ravisse, atque ex iilo triumphasse.Eodemtri- 10 die nata est ex illustrissimis parentulis in- Im, de qua ante ejus obitum rogata beata Edi- nt eam e sacro fonte susciperet, respondit se tptnram, quemadmodum Domino visum foret. (um ipsa prius nata esset ccielo, quam puella lo, allata est puella ad ecclesiam, et sancto o illam baptizante, et cereum ei ofTerente at- lieente : « Accipe, puella,Iampadom,cum qua q oas ad nuptias Domini : » subito quasi sancta la ilfam puellam tenente palmulam tenerrimam gens, cereum suscepit ac tenuit. Mox vero tns episcopus Eifegus intellexit admirandum •se divine electionis prffisagium,atque parenti- puelle : « Hanc infantulam soli Deo desponsan- notriteyet post ablactationem,monasterio eam te.» Ea puella Brithgina (459) appellata est, et apud Wilthoniam postea abbatissa effecta, in san- ctitate vitam suam finivit. 8. Edithse corporis elevatio. — Post decessun) Banct® Edithae tredccim elapsis annis, illa beato Dunstano archiepiscopo apparuit, dicens : « Remi- niscens Dominus miserationum suarum^assumpsit me, placetquo inelTabili bonitati illius ut apud ho- mines in salutem fldelium ejus honore afficiar^cum ille me apud angelicos cives in ccelis honorarit Ito ergo Wiltdniam, divinaque jussa capessens,corpu8 meum e terra elevato. Ne dubites,nec ullo te phan- tasmate deludi putes, hoc enim veritatis erit si- gnum quod prster offlcia membrorum quibus in puellari levitate abusa sum, puta oculorum, ma- nuum, pedum, reliquum corpus mcum uti illiba- tum, ita et incorruptum invenies. Libidinis enim et crapulae expers semper fui. Pollicem quoque dex- trse manus, quo mihi assidue sancts crucis signum impressi, lllaesum videbis, ut appareat clementia Domini in parte servata, et paterna castigatio in parte assumpta. » Dunstanus ergo cum apud Sa- rum prope Wiltoniam pernoctaret, per visum trans- fertur in ecclesiam Wiltonis usque ad tumulum sanct» virginis : et ecce videt angelica claritate sanctum Dionysium altari assistere, ct virginem Editham luce et candore conspicuam,dilectum pa- tronum hisce oompellare verbis : « Sci8,Pater,quid de me divins gratiae placeat ; tu ergo summi consi- lii interpres, et divina voluntalis legate, huic ad- venae,qua fide et auctoritate ipsum huc invitaverim, expone. » Sanctus Dionysius ait : « Animadverte, frater^ visionem quam nuper vidisti, veram esse de higus dilect» dominae declaratione.Dignaestenim quam terrigenae venerentur, quae inter ccelicolas mcruit coronari ; «Jignum est honore hoc corpus, hoc templum virginalis pudicitis^ in quo amator virginitatis regnavit Dominus Rex giorifle. E^'us etiam Christo gratissima suffragia mortalibus sunt necessaria. » Ita etgo tertio Nonas Novembris cor- pus sanctum e terra levatur, et omnia, sicut pr»- dictum erat, inveniuntur. 9. Monachus quidam Glasconiae^Edulfusnomine, collectam temere in rugam a corpore sancto tuni- cam praescidit, simulque sanctum corpus ferro percurtsit ; confestim sanguis inde copiosus,perinde ut solet ex vena incisa.prorupit, atque in vestes ct pavimentum manavit. Territus frater temerarius, ferrum cum sacra rapina proJicens,in faciem ruit, admissum facious lacrymis expiare contendit ; sur- gens inde nuUum prorsus cruorem vidit. Itemque soror quaedam, ut conata est de vitta sacri capitis partem abscindere, miro modo impedita est, vitali capite 80 attollente, et temeraridm minaci indigna- tione deterrente. 10. Clerici Piclorum in capsa circumferebant 9) i?rt Reddita autem terra quam abstulerat, con- festim animam exspiravit. pontificibus Anglorum. Floruit medio ssbcuIo ix. SANCTI LAURENTII EPISCOPI CANTUARIENSIS ELOGIIJM HISTORIGLM (Mabill., Acta Sanctorum ord. S. Bened. Ssbc* II, pag. 60.) -1. Beda et Gotselinus de Laurentio scripsere. — FraBterVenerabilem Bedam,S.Laurentii Vitam SBque ac ejus decessoris Augustini descripsit Gotselinus monachus Bertinianus,qui in Angliam a S.Anselmo Cantuariensi antistite evocatus, Ramesias primum, tum Dorobernia)'habitavit, ubi varias sanctorum scripsit Vitas.Gotsclini de Laurentio lucubrationem cum reperire non licuerit, juvat quas de ipso idem auctor in Historia translationis S. Augustini, cap. 16,commemoravit hic inserere. Laurenti facta ex Gotselino. — « Quarta tan- dem die, quas est quarta feria, quasi expediti ad beatissimos contubernales et successores suos Lau- rentium ac Mcllitum ad ipsum principem (Augusti" num) devehendos accessere. Laurentius cum ipso duce Augustino primus venit, cum quo et diaboli aciem primus rupit, primusque ab ipso adhucvi- vonte ordinatus archipontifex, ut quondam S. Cle- mens summo Pctro supcrstiti successit.» Et infra : « De beato Laurentio dulce esset memorare quo- modo mortuum suscitaveritjSuper undas maris pe- dibus cucurreril,ignc dc coelo evocato virtule Eliae impios conflagraverit^quomodo fontcm aridis locis C productum in perpetuum rivum efTuderit^qua poena arceatur omnis feminarum accessus ab ecclesia qus ejus apostolatui exstructa et consecrata est in Sco- tia, ut nuper regina Scotiac inclyta Margareta cum oblationibus aditum tentare ausa, subito sit per- cussa atque rcpulsa,sed clericorum prece restituta. Verum hssc loci artitudine exclusive praBtermitto, alibi Deo aspirante retexenda.» 2. Quara hic promittit anctor S.Laurentii Vitam, edidit sine dubio,teste Willelmo Malmesburiensi in lib.De pontif. Angl. his verbis : « Huic (Augustino) successit Laurentius annis quinque, ciyus virtutes et cffiterorum fde quibus Beda narrans breviter per- stringit omnia,ta)dii scilicet ofifensam veritus) Got- sclinus quidam quantum veterum relatione addis- rv cere potuit,scripsit, miras prorsus et praBdicandas adjiciens quas oculata fide perspexerat virtutes. » Hunc Gotselini de Laurentio fetum legcrat Molanus, qui istius fetus exordium refert in Add. ad Usuar- dum 2 Febr. Dominis charissimis et patemx, etc. Gotsclinum Joannes Gapgravius in compendium re- dcgit. Sufficiunt quae ex ipso Gotselino superius de- libavimus. H7 S. LAURENTIl ELOGIUM HISTORICUM. 118 3. LaurenUus presbyter et manachus, — Dubitant DODDuUi an Laurentius ex Italia cum Augustino, an ex Gallia in Britanniam ab ipso evocatus profectus sit. Dubitant etiam fueritne monachus, quem Gre- gorius passim (Gr£G., lib. ix, epist. b2, 55, 56) et Beda presbyterum appellant. De primo explorata videtur esse res, tum ex Gotselino supra tum ex ipso facto Augustini qui « archiepiscopus genti An- glonim ordinatus, » inquit Bcda in Hist. lib. i, c. 26, n misit continuo Romam Laurentium presbyte- rom et Petnim monachum, qui B. pontifici Grego- rio gentem Anglorum fldem Ghristi accepisse ac se episeopum factum esse referrent ; » non missurus profecto nisi quos Roma secum adductog, Gregorio Dotos habebat. Ex quo apparet etiam Laurentium monacbum fuisse, cum nonnisi « monachos timen- tes Deum (Beda lib. i, c. 25) » ex Italia Gregorius in Angllam miserit. Quoniam vero rariores tum erant in monasteriis presbyteri, hos presbyteros, non mo- nachos appellare solebant, quo nomine Beda pres- hyter cclebrari consuevit. Adde in Ecclesia Cantua- riensi ab Augustino ad longa usque tempora, nul- los antistites nisi monachos preefuisse. Bcdam dn Laurentio dicentem audiamus. 4. Laurentius successor ab Augustino designatus, strenue officium exsequitur» — « Successit Augus- tino, » inquit lib. i, cap. 4, « in episcopatum Lau- rentius : quem ipse idcirco adhuc vivens ordinave- rat, ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis vel ad horam pastore destitutus vacillare incipcret. In quo ct exemplam sequebatur primi pastoris Ecclesia?, hoc est beatissimi apostolorum principis Petri, qui, fundata Roms Ecclesia Ghristi, Glemcntem sibi ad- jutorem evangelizandi sitoul et successorcm consc- crasse perhibetur. » Hoc et Valerium Hipponensera « contra morem EcclesiaB » prajtitisso in magnura Augustitinum Possidius in Augustini Vita, cap. 8, au- ctor est. « Laurentius archiepiscopatusgradupoti- tus, strenuissime fundamenta Ecclesiae quae nobili- ter jacta vidit, augmentare atque ad pcrfcctum do- biti culminis et crebra voce sanctae exhortationis et continuis piae operationibus exemplis provehere cu- ravit. Denique non solum novae quae dc angelis erat collecta Ecclesiae curam gerebat, sed et veterum Bri- taDniae incolarum, nec non et Scotorum, qui Hiber niam insulam Britanniaeproximamincolunt, popn- lis pastoralem impendere curabat sollicitudincm. » 5. Scotos ad ritus catholicos adducere conatur. Epistolam ad eos scribU. — « Siquidem ubi Scotto- rum praefata ip8oruDr*patria,quomodoetBrittonum in ipsa Britannia, vitam ac professionem minus cc- clesiasticam in multis esse cognovit, maxime quod Pascb» solemnitatem non suo tempore celebrarent, sed, ut supra docuimus {cap. 2), a quarta decima luna usque ad vicesimam Dominicae Resurrectionis diem observandum esse putarent, scipsit cum co- episcopis suis exhortatoriam ad eos opistolain, ob- eecrans eos et contestans, unitatcm pacisetcatho- lice observationis cum ea qu» toto orbe difTusa est A Christi Ecclesia tenere ; cujus videlicc cpistolae prin" cipium hoc est : « Dominis charissimis fratribus, « episcopis vel abbatibus per universam Scotiam, « Laurentius, Mellitus et Juslus episcopi,servi ser- « vorum Dei. Dum nos sedes apostolica more suo, « sicut in universo orbe terrarum, in his occiduis « partibus ad praedicandum gentibus paganis diri- « geret, atque in hanc insulam quae Britannia nun- « cupatur contigit introisse ; antequam cognoscere- « mus, credentes quod juxta morem universalis « Ecclesiae ingredcrentur,in magna reverentia san- « ctitatis tam Brittones quam Scotos venerati su- « mus. Sed cognoscentes Brittones, Scottos melio- « res putavimus.Scottos vero per Daganum episco- M pum, in hanc quam superius memoravimus in- l> « sulam, et Columbanura abbatem in Galliis ve- « nientem, nihil discrepare a Brittonibus in eorum « conversatione didicimus.Nam Daganus episcopus « ad nos vcniens, non solum cibum nobiscum,sed « nec in eodem hospitio quo vescebamur, sumere « voluit. » « Misit cnim Laurentius cura coepiscopis suis, etiam Brittonum sacerddtibns littcras suo gradu condignas, quibus eos in unitate catholica confir- mare sategit. Sed quantum haec agendo profecerit adhuc praesentia tempora dcclarcnt. » Reliquum epistolai desideratur.Non caruit fructu illa epistola, uti constat ex Vitae S. Laurentii per Gotselinum scriptae fragraento,quod Usserius in notis ad epist, 7 Hibern. sic rcddit : « S. Tercnanus archipontifex n Hiberniae ad eura transiit, vir tantae sanctitatis ut tres mortuos suscitasseperhibeatur.Qui audiensB. Laurentiumde Paschae observatione aliisque aposto- licis institutionibus mutuo convcntu disputantem, dedit manus veritati,suosque discipulos indignantcs quod tam divinus vir tali advenae subjaceret,ad ve- ritatis lineam suo exemplo cum sua gente correxit,» id est arguit.Uaec cnira quaestio agente S. Wilfrido anno Christi 664 defmita ac pene sopita est. Lege Bedae Hist. lib. iii, cap. 25 et 26. 6. Gregem relicturus a B. Petro corripitur. — « Cura vcro Laurentius, » ait Beda cap. 6, « Melli- tura Justumque secuturus, ac Britanniam essetre- licturus, jussit ipsa sibi nocte in ecclesia beatorum apostolorum Petri et Pauli, de qua frequentcr jam D diximus, stratum parari; in quo cum post multas preces ac lacrymas ad Deura pro statu Ecclcsiae fu- sas ad quiesccndum raerabraposuissetatque obdor- misset, apparuit ei bcatissimus apostolorum prin- ccps.et multo illum tempore secrctae noctis flagellis acrioribus afficiens, sciscibibatur apostolica distri- ctione quare grcgem quera sibi ipse crcdiderat, re- linqueret, vel cui pastorura oveS Christi, in medio luporum positas fugiens ipse dimittcret. An mei, inquit, oblitus es exempliy qui pro parvulis Christi^ qnos inihi in indiriinn sux dilcclionis commendave- raty vinculn, verbcra, carccrcs, afffictioncSy ipsam postremo tnorteniy mortem autem crucis, ab infideli- 'H9 LUPI PROTOSPATARII. 430 bus et inimieis Christi, ipse cum Christo coronandus, A pertuli f 7. Ostensis plagis regem ad fidem reducit, — « His beati Petri flagellissimuletexhortatioDibusaniina- tus famulus Ghristi Laurentius^moxmane factove- nit ad regem (scilicet Eadbaldum), et retecto vesti- mento,quantiB esset verberibus laceratus^ei osten- dit. Qui multum miratus, et inquirens quis tanto viro tales ausus esset plagas infligere, ut audivit, quia eausa suae salutis episcopus ab apostolo Chri- 8ti tanta esset tormenta plagasque perpessus^exti- mait multum, atque anathematizato omni idolola- tri» eultQ,abdicato connubio nonlegitimo,8uscepit fidem Gbristi, et baptizatus Ecclesi» rebus quan- ium valuit in omnibus consulere ac favere cura- vit. » 8. Mellitum et Justum e Gallia revocat. — « Mi- slt etiam in Galliam, et revocavit Mellitum et Ju- tum,eosque ad euas Ecclesias libere instituendas redire praecepit. Qui post annum ex quo abierant reversi sunt. Et Justus quidem ad civitatem Roflfl {Rochester) cui praefuerat rediit:Mellitum vero Lon- donienses episcopumreciperenoluerunt, idololatris pontiflcibus magis servire gaudentes. Non enim tanta erat ei (Eadbaldo), quanta patri ipsius, regni potestaa, ut etiam nolentibus ac contradicentibus B paganis antistitem su» posset Ecclesiffi reddere. Ve- nimtamen ipse cum sua genteexquoadDominum conversus est, divinis se studuit mancipare prsce- ptis. Denique et in monasterio beatissimi apostolo- rum principis, ecclesiam sanct® Dei Genitricis fe- cit, quam consecravit archiepiscopus Mellitus. » 9. Idem auctor paulo post S. Laurentii obitum perstringit his verbis : « Hoc enim regnante rege beatus archiepiscopus Laurentius regnum cceleste conscenditf atque in ecclesia et monasterio S. apo- stoli Petri, juxta prsdecessorem suum Augustinum sepultus est, die quarto Nonarum Februariarum, » nempe anno 619, uti colligitur ex Beda in fine higus capitis, dnm Mellitum Laurentii successorem post regiminis annos quinque afflrmat obiisse anno 6^, Laurentius prope S. Augustinum in suburbana S. Petri basilica sepultus, tale meruit epitapbium, si Harphsfeldio credimus : Hic sacraj Laurenti, sunt signa tui monumenti. Tu quoque jocundus Pater antistesque secundus. Pro populo Christi scapulas dorsumque dedisti^ Artubus hui ! laceris multa vibice mederis. Vcrum hi versus Leonini posteriorem longe «ta- tem sapiunt, et fortasse ad saecali xi fincm, quando sacrum ejus corpus una cum aliis levatum est, re- ferendi sunt. ANNO DOMINI MC. LUPUS PROTOSPATARUS NOTITIA fflSTORICA (MuRATORif Rerum Ital. ScripL, U V, p. 36, ProoDm. ad Lupum Protospatarium.) Hic auctor,genere Apulus, in cujus regionis re- C bus est fere totus, Materensis civis nonnullis repu- tatus est, ex ilia dicendi forma sibi usurpata in Chronico ad ann. 1093 persuasis, Urbanus papa ve- nit in Materam. Nescio cur hoc eodem argumento non illum fecerint Antiocbenum, qui ad an. 1098 dicat:^ /im/mni bellando venerunt usque Antiochiam. At Latinissime dictum, venire pro ire tritum est ; illud minua, c^uod observavit Salmasius ad Hadria- num Spartiani, r^dtre pro ire, sicut reddere pro tra^ dere. Apud prssentes etiam Italos priora ula duo vocabuta saepe confundi vel puerinorunt.Aliiautem Lupum crediderunt Barensem, quod ille simpliciter ac quasi antonomasticos ad an. 886 et 890 Barii dy^ nastam principem vocal.\h bis minimedissentirem; in rebus enim Barensibus multus est Lupus.si Ra- rii, non Beneventi princeps fuisset Aio ille utrobi- quc descriptus. Erat igitur, diccs, Beneventanus. Krit, quibus ea argumentatio probtttur ; eritque etiam genere Grsscus, quia sxpe grsecissat, ac Gras- eos impense se ostendit amare. Mihi autem Apulus est ; (]uam gentem diu Graecis variaaue fortunaolim subditam etcommistam, pleraque illorum vocabula quotidiano etiam in sermone usurpasse, ac ut fteri per factionem solet, plerosque Apulos etiam post sfficula Grscorum amorem animo servasse, non est diffitendum. Verum fueritnc munere, an gente di- ctus Protospata ; fueritque ex Grsci protospatarii munerisnominegentiledeductum sus genti nomen» comperti nil habeo. Illud novi, in antiquissimi ope- ris ]apidca columna apud Brundusinm, referonta Scipione Ammirato, uoi de lo^otheta et protonoia* rio, insculptum litteris sequions svi haberi hoc epi- gramma : Protospata Lupus, ni inverso ordine le- gerdan sit : Lupvs Protospala^ utpote in orbiculata sup€rficiedescriptum,in qua non facile dixeria quid primum quid secundum. Si is fuit hic noster, certe vcl |.atrla, vel incolatu, aliave occasione Brundusi- nus censendus est. Hsc de auctoris genere ; de ffitate vide ad an. 1088. ISl • GHRONIGON. ISS LUPI PROTOSPATARII CHRON CON AGcaSDUNT . ANNALES BAEENSES (Edidit novissime D. Pertz, Monumenta Germaniss historica^ Script. tom. V^ pag. 51.) ADMONITIO C)^Ii deceBnovennales in Ecclesia Baronsi adnotationibus aucti compluribus opusculis inde dedvatis originem dederunt. Habemus enim Annales Barenses, quos ex codice \) Vaticano inter Urbinates n.983 sienato et circa annum 1490 scripto ope Nicolai Aloysi® descriptos Muratorius Antiouitatum, t.I. sub ti- tulo Chroaici Barensis {\) primus evu]gavit,nosqne jam opere V. Cl. D. Heyse Ph. aoctoris cum codice coUatos multos emendatiores sistimus. Qua in re usi sumus praelorea 2) C. re^io Matritensi V. 83,mem- branaceo, 8«c. xv, qui magnam Annalium nostrorum partem Chronico Lupi Protospatarii illatum in lin- guam Italam convertit, atque ex codice vetustiore, Urbinatis fonte, derivatus est; qui quo fato Matritum perveaerit si nescitur,id saltem constat eum antea in Italia descriptum fuisse,prout in codice Lupi apud ducem Andriae olim asservato videtur (2). Complures etiam notitiae in 3) Chronico quod sub ignoti Ba- rensis nomine a Peregrinio primum editum est emanarunt (3) — Uitimam Annalium partem circa annos 1040-1043 adjectam tuisse, facile credas. Annalibus Darensibus usus est etiam auctor Chronici quod sub Lupi Barensis Protospats nomineinde asaeculo xvii laudatur. Ediderat id Antonius Caracicolus in Chronologis quatuorNeapolia.l626evulgatis, p.93,ex apographo codicis Urbinatis maJe confecto,adhibita versione Itala ducis Andri»; cinus editionem Moratorius (4), Burmannus (5), Carusius (6) et Pratillus (7) repetiverunt. Auctor quisque fuerit — nam Lnpi nomen codicum nuUns profitetur (S)— patria BarensiSfCycfis antiquis et Annahbus supra laudatis(9^ Q8U8, exeunte ssculo xi, fortasse annis 1082-1090, scripsisso videtur, nisi etiam annorum ^091-1402 historiam ei potius quam continuatori cuidam Materensi attribuas.Fontibusautminusaccuratisususaot bonis abusus est, siquidem e. g. Ottonis I victoriam de Ungris anno 945,Ottonis II pugnam cum Sarra- eenis anno 981, Ottonis III obitum anno 1000 tribuit, loco Heinrici III Cononem pro Willelmo 1 Gon« ^estore Robertum scribit. Annum nonnunquam cum Salernitanis ab Incarnatione Domini d. 25 Martii mchoat (10). Novam operis recensionem subsidiis compluribns in rem nostram collatis instituere licuit,quoram pri- mam locum obtinet. 1) C. Vaticanus inter Urbinates n. 983, supra laudatus, circa a. 1490 exaratus, quem in usus nostros cam editis contulit cl. Heyse Ph. D. (11). Aa quem proxime accedit versio Itala sive. la) G. Matritensis V. 83, membr., ssc. xv, a beats memoriae F. Heinrico Knust Hannoverano. sodali nostro naper heu I pramaturo fato exstincto, exscriptus, quem ex Annalibus Barensibus interpolatum supra monui. Versionis auctor textum nonnunquam male intellectum in universum tamen bene expres* sit.In8cribitur ita : IifGOMiNciA il libro de li annau db li oesti fagti in Italia ab anno Domini Vlcmo in FiNK AD Mno Gmo Hdo. 2) G. Regius Parisiensis n. 6061,chart., in-8vo, sso. xvi ineuntis, in compluribus quidem cum codicd Urbinate consentit, in aliis tamen una cum reliquis ab isto recedit. Gontuht eum cum editis Bethmanus noster. 3) C. Musei Burbonioi Neapolitanus, chart.. in-4«>, s»c. xvi vel xvii ineuntis, V. F. 52 signatus, cu|u8 in Annalibus nostris t. V, p. 157, mentionem feci, jam 1822 a memetipso cum editis celiatus, in univer- lom enm superioribus consentit; et cum iis a corrupto. 4) Editorum textu recedit, cujus singula vitia repetere nefas duxi, cum omnibus facile ad manus sit. Adjeci lectiones paucas. 5) et fSb). Ghronici sub nomine ignoti Barensis supra laudati,cujus auctor nostrum ante oculos habuit, aed malia addidit, qus utpote a re nostra aliena et librariorum incuria vitiata omittenda atatui. NOTiE. fi) Reeasam a Pratillo in Hist. prino. Long., IV, grinii proBf. 348 aeoq. (9) Cf. a. 901, 924, 926, 927, 947, 994, 1002. (2) V. Per^^nium in praefatione ad Lupum. 1010, 1019, 1040, 1042, 4043. (3) B. g. a. 1026, 1034, 1035, 1040, 1042. (!0) Anno 1067 cometam, qui a.d. viii Kal. Maii ,L\€^Q f*.i v -y^,-- ^ 1066 apparuit, etinvasionem Angliae, anno 1099 synodum Barensem tribuit. , . (H) C. Vatic. reginae ChristinaB N. 378 est recens (7) Uist. princ. Lang. IV, 17. anographum editionis Carracciolii, adyectis lectio- (8) De Lapo Protospatario Brundusino v. Pere- nJbus oodicis Urbinatis. 123 LUPI PROTOSPATAHII. 124 Chronicon breve Northmannicum annorum 1041-1085 a Muratorio in SS. t. V, p. 278-279 editum, ma' zimam partem ex Lupi Annalibus fluxit. ANNALES BARENSES. A Anno 605 obitus sancti Gregorii papae. Focas re- gnavit annis 8 *. 782. Hoc anno Carolus rex celebravit sanctum pascha in Roma, et baptizatus est Pipinus, filius ejus, ab Adriano papa. 902, Hoc anno descendit Habraam rex Saraceno- rum in Calabriara, et mortuua est in Cosentia in ecclesia sancti * Pacratii '. 925. Hoc anno Orie (12) capta est a gente Sara- cenorum mense Julio, et obitus Eusebii in Clauso. 928. Hoc anno comprendit Michael *, rex Scla- vorum,civitatem Sipontum mense Julio,die sanct® Felicitatis (13), secunda feria, indictione \b (aw. 926, JuL 10). LUPUS PROTOSPATARIUS. A • transitu sancti Gregoril papae anni 252, anni Domini 855, indictio 3. Anno 890 indictione 8. Hoc anno ' comprehensa est civitas Barum * ab imperatore •, 861 (17). Mortuus est Michael imperator, et sur- rexit Basilins parahenumeuus *°[rilius ejus "jet re- gnavit ann. 21 ipse solus, et anft^ 9 *' cum filiis ". 866. Intravit Ludovicus imperator Beneventum. 867. Incensa est Matera a Ludovico imperatore, et idem Ludovicus imperator intravit civitatem Oriae »» (12). 868. Exierunt Agareni a Baro civitate per Fran- cos, tertio die intrante mense Februarii *♦; eodem- que anno comprensus est praedictus Ludovicus in 929. Hoc anno Tarentum captum est a gente |> Benivento (18) Saracenorum mense Augusti, in solemnitate sanc- tffl Mariffi (Aug, ^5). 949. *. Hoc anno intraverunt Hungari in Italiam, et venerunt usque ad Idrontum, et fuit interitus ]boum *]. Et Placipodi obsedit Cupersanum. 979. Hic inchoatum est monasterium Barense sancti Benedicti a domino Iheronymo, venerabili abbate. 981. Hoc anno fecerunt bellum Sipontini et As- culenses in Vado Somilo. 996. Hoc anno obscfesa est Materies (14) tribus mensibus currentibus ab iniqua gente Saraceno- rum; et in quarto mense,id est Decembri, per vim inde eam comprehenderunt ; in qua qua^dam femi- na filium suum comedit. 875. Intraverunt Grfleci in " Baro *• mense De- cembr., die natalis Domini, feria " 3 " Gregorius stratico, qui et Bajulus dicebatur. 880. Exierunt Agareni de Tarento *«(19). 884 **. Surrexit Aio «* princeps " mense Octo- bris. 885. Mortuus est ^ Basilius imperator, et cojpe- runt regere Leo et Alexander **,filii " ^U8,anni26 Boli, et •• cum oo annis 9. 886. Facta fuit perditio ^ in Baro mense Junii, quando '• princeps fecit pralium cum stratico Tra- pezi *• (20) et Graecis. 890. Obiit Aio princeps, et surrexit Drsus ^ fra- ter ejus ". 891. Intraverunt Graeci Beneventum mense Oc- 1003. Hoc anno obsessa est civitas Bari a Saphi C tobris, et stratigo Sabbatichi ^ in Siponto mense apostata atque caiti (15), et perseveravit ipsa obsi- Junii. 894. Exierunt Graeci de Benevento in mense Aug. per Francos. 900. Descendit Melisiano '• stratigo in Apulia. 901 *♦. Descendit Abrami rex Sarracenorum in Ca- dio a mense Maio usque ad ^O Kal. Octobr. Et li- berata est per Petrum, ducem Venetiarum, bon» memoriffi. iO\\, Hoc anno rebellavit Longobardia (16) cum VARF^ LECTIONES. * in ed. addilur : A. 612 Domitianus regnavit annis <5. Quod ad annum 80 referendum est, et notaf primi cycli majori eidem paginoi inscriptas fuisse ostendit; cf, infra a. 95^. * alia manu in 1. itachael c. ♦ In ed. a. 931 additur : Hoc anno obiit Ambrosius Mediolanensis antistes, quae a, 399 perttnere cxj- clorum duplicium ratio demonstrat, ^ ita supplendum esse, patet ex Lupo, • • ex Ann, Marensibus annorum 605, 6^2, 782 annotationes repetit, "^ Uoc modo : Auro . . . indictione . . . Hoc anno, etc. cujusque anrU notatio incipit, quod ex cyclis decennovennalibus ftuisse videtur^ hic tamen omitti placuit, ban 5. » Constantinopohtano addunt 3. 4. »o paroscenumenus 1. parast. 2 parascensu 3. " f. e. desunt i. i*, " octo 1. »«* f. suis 3. 4. » oriem 2. »* Septembris 3. " deest 3. 4. »• bari 3. barum 4. " f . 3. deest 1. " III, et G. 3. 4. *» taranto 3. **> 883. \, " alo cod, omnes semver. « prmceps 1. ^ de^t 1. " alexius ^. " fiUus 1. «• et c. eo a. 9. desunt V. " prodigio 2 — 4, perditione et uccisione '•. « quod 3. — *» st. detrapegi la. ^ urso 3. »> ind. 4. addU 1. ** sabbathici 3. » mechtanus 3. 902. ind. 5. la. qui haec ex Ann. Bar. habet. NOTiE. (12) In provincia Hydruntina. D drenus ib., II, p. 221 ; Zonaras XVI, 2, ed. Par. II, (13) Dies 10 JuHi a. 926 in feriam sccundam in- p. cidit. (14) Matera in Basilicata, haud procul Tarento. (15) Militaris oficii nomen apud Sarracenos. (16) Apuliae pars quas Longobardis olim paruit, (17 A. 867. (18) Cf. Chron. Salern., o. 107, et Simeon ma- gister de Basilio c. 20, ed. Bonn., p. 694 sqq. ; Ce- 170. (19) Cf. Theoph. cont. V, 66, ed. Bonn., p. 306 (Cedrenus, II, p. 233.) (20) KwvaTavctvo^ 6 xfi^ TpaiciCT^? Simeon, 00. Bonn., p 701; cf. Georgius mon. ib.,p.852; Theoph.cont.. VI, c. 5, ed. Bonn., p. 356 (Cedrenus, II, p.253).Cf. etiam Erchemp., c. 76. 125 CHRONICON. 126 ANNALES BARENSES. A Mele ad ipsum ^ Curcua mense Maio,9 die intran- te. Et fecerunt bellum in Betete (21), ubi multi Barenses ceciderunt. Et Ismaol fecit bellum in Monte Peluso cum ipsis Graecis, et cecidit illic Pa- siano. 1013. Hoo anno obseasa est Bari a catepano (22) BasiHo cognomento Sardonti,undecimo die astante mense Aprilis,et completis diebus sexaginta unum fecit pacem cum ipsis, et ipse intravit castellum BariyUbi sedes est nunc Grscorummagnatum (23). 1021. Oic fecit proclium Basilius Vulcano •* cum Francis, et vicit illos in civitate Ganni. 1027. Hic anno descendit Ispo chitoniti (24) in Italiam cum exercHu magno, id est Russorum, Guandalorum,Turcorum« Burgarorum, Vlacborum, p Macedonum aliorumque, ut caperet Siciliam ^^. Et Regium restaurata est a Vulcano catepano. Sed peccatis praepedientibus, mortuus in secundo anno (25) Basilius imperator; qui omnes frustra reversi sunt *. 4035. Hic in epiphania Domini obiit Bisantius episcopus, qui fuit piissimus pater orfanorum, et fundator sanct^e ecclesiae Barensis, et cunct® urbis custos ac defensor, atque terribilis et sine metu contra omnes GrsBcos.Et electus est in ipso episco- patu ab omni populo Romualt prothospatarius. Et in mense Aprilis vocavit eum ad se imperator in exilium ; et quinto Idus intrante Augusto electus est Nicolaus. 1040. Hic nono die intrante Januarii obiit Nichi- foniB, qui et Dulcbiano,catepanus in civitate Asco- C lo.Et quinto die intrante mense Maiioccisus^stMi- chacl Criti »•, qui vocatur Kirosfacti, sub castello Mutulae ab ipsis conteratis ^ (26). Et septimo die astante venerunt omnes in civitate Bari cum Argi- ro, filio Meli.Tunc ipse Argiro sauciavit Munsondo *S qui erat primus inter eos, et ligatis manibus, misit eum in carcere cum Jobanne Stonense. Et omnes conterati dispersi sunt. LUPUS PROTOSPATARIUS. labriam, et ivit Gosentiam civitatem, et percussus est ictu fulguris. 9ii. Complentus ab obitu sancti Martini 500 ** anni *^. 913. Coronatur est Constantinus imperator,niiu8 prsefati Leonis, qui regnavit ann. 47. 916. Exierunt Agareni a Garaliano *♦, et sunt anni 750 quo intraverunt Langobardi in Italiam sub Alboin rege eorum. 919 ♦». Explentur octoginta *« anni, ex quo Aga- reni introierunt in Italiam ". 920. Introierunt Hungari, id est Hunni *•, in Itsr* liam mense Februarii. 921. Interiit Ursileo stratigo in praBlio de Asculo mense Aprilis, et apprehendit Nadulfus *• Apuleo w (27). 924 ^K Capta est Oria a Sarracenis mense Julii, et interfecerunt cunctos mares, reliquos vero du- xerunt in Africam, eos venundantes. 926. Comprehendit Michaei Sclabus Sipontum mense Julii ". 927. Fuit excidium Tarenti " patratum, et per- empti sunt omnes viriliter pugnando; reliqui vero deportati sunt in Africam. Factum *♦ est in mense Augusti in festivitate sanctae Mariae. 929. Nandolfus *' et Guaimari •• principes intra- verunt in Apuliam (28). 936. Venerunt Hungari in Capuam. 939. Obscuratus est sol et apparuerunt stell» mense Julii adstante tertia die, feria 3, hora 3, luna 29. 940. Intraverunt Hungari in Italiam mense Apri- lia^ Et in ipso anno factum est praelium in Matera a Graecis cum Langobardis cum stratigo Imogala- pto «"^ (29). Et necavit " Pao »• in mari. 942. Obiit ^ Nandolfus " princeps decima die astante mensis Aprilis. 945. Ccciderunt Romanus •* (30) et •• Ubo (31) VARIyE LECTIONES. •» ipm sum 1. •• uulano 1. sed v. infra a. 1027. " la quale presa, Regio fu eic, 2. »• la viffilia de sancto Martino. Et vivente ello renuntio lo imperio a Roraano : et dedeli per moglie Zohi sua Geliola.t;/'. Lupum a. 1020. •• ita corrigo ; cati 1. dc Cato 2. *o eonterati cive rocti e vinti 2. ** musando 2. *• qumgenti 1. V. 2. quinque 3. LI. 4. *3 hssc ilesuni 1*. ** gariliano 2. 4. carigliano 3. ** 916. 2. 4. An- noque eodem 3. *»40 2. 4. ♦' haec desunt 1 a. *• hunnil 1. *• nandolfus andulph. 3. pandulphum 4. •• apuleium 3. •« 925. !■ ex Ann. Barens. " junio 1. " zarenti 3. •* A. Id f. 2—4. est hoc 3. •» nadolfu^ 1. nandulphus 3. pandulphus 4. •• graimali 1. grabiraele * guaymari 2. ffuaymarius 4. "^ imo galacto 3. •• negavit eum p. 4. »• Laeo 3. paholo preselo anegho in mare 1». •" obii 1. •* nadol- fus 1. nadulfo 1*. nandulpbus 3. pandulphus 4. •* romano sxpius 2. romani 3. •^ deest 3. NOTiE. (21) Fortasse Bitecto propre Barium. Prat. (22) I. e. capitaneo. (23) A. 1071 Bari a Northmannis capta est. (24) I. e. xotTwvCTTi^, cubicularius. (25) Obiit, Basilius anno 1025, Constantinus a. (26) I. e. concivibus. (27) 1. e. Landulfu^ Apuliam. Gedrenus, II, p. 355. D (28) Cf. Chron. Salern., c. 158. (29) Fucritne Graeci hujus ducis nomen ex no- mine ductura. 6}xoY4XaxTo?, sive dicas agnomeo,quod valct collactaneuSf non defmio. Prat. (30) Imp. Graecorum a. 944, Dec.,depositus, ob- iit a. 948, Jul. (31) Hugo rex Italiae a. 947. 427 LUPI PROTOSPATARII. 128 ANNALES BARGNSES. A 1041. Hic venit a Sicilia in Lombardia ^^ Michael protospatarius et catepanus^qui et Dulkianojunior. lilense Novembri inlravit in Bari;qui et jussit •* in patibulo furcs appendi quatuor homines ^ super murum Bottontinum.Mense Martio decimo septimo intrante factum est proelium NormannorumetGrffi- oorum juxta fluvium Oulibentis ^"^ (32). Et cecide- runt ibi multi Russi et Obsequiani *^(33).[pse vero Dulkiano cum reliquo exercitu, qui remanserat ex jpso proBliOyfugam petieruntin Montem Pelosum(34). Deinde collectis niense MaiiinunumomnibusGrad- cis apud Montem Migorem juxtafluentaAufidi^ini- liatum est proBlium quarto die intrante, ubi perie- runt plurimi Natulichi (35) et Obsequiani **,Ru8si, Trachioi (36), Calabrici, Longobardi, Gapitinates. «> Et Angelus presbyter episcopusTrojanusatqueSte- phanus Acherontinus episcopus ibi interfecti sunt. Nam nempe,ut dictum est ab omnibus quihsecno- verunt,aut (37) pluresquam duo '^miliaNormandi fuerunt ''*,GraBci vero ducem et octo milia, exceptis servitoribus. Hinc rediens Michael confusus cum pauciSyrelictis semivivis pro pavore Normannorum servientium, scripsit ad Siciliam, et venerunt ipsi miseri Macedones et Paulikani et Galabrenscs ; et collectis insimul cum reliquis in catuna (38) Mon- tis Pilosi, tunc descendit catepanus filius Budiano in Apuliam; Michael rediit ad Siciliamjubente im- peratore, unde venerat. 1042 Hoc anno tertia die intrantemenseSeptem- bri Grscorum exercitus descenderunt ex Monte Pi- luso, et Normanni ex oastello Siricolo ; inter duos C montes inierunt conflictum maximum,in quo omnes miseri Macedones ceciderunt, et pauci de reliquo remanserunt exercitu.Ibi quippo Bugiano vivus ca- ptu8, et portatus est per toiam Apuliam usque Be- neventi patriam.Nam,ut aiuntveraciter qui in ipso bello inventi sunt, Normanni septingenti, et Grsci decem millia fuerunt.Postmodum peracto bello tertio Jam dicto,inierunt paotum cum ipsisFranchis Ma- LUPDS PROTOSPATARIUS. mense Decembri, et perierunt Ungari a rege Otto- ne " (39). 946. Factum est homicidium in Baro mense De- cembris ". 947. Introierunt Ungari in Italiam, et perrexe- runt usque Idrontum. Et Platopodi obsedit civita- tem Gupersani ^^. Fuit eodem anno interitus ^* bo- vum "^* per omnem terram. 950. Obsiderunt Grsci Ascolum "". 951. Malechiano fecit proelium in Galabria cum Saracenis, et cecidit " (40). 956. (41) Incensi sunt Marantius Glemeri ^* et Excessula '^ in Baro. 960. Obiit Constantinus imperator, qui regnavit ann. 47, et surrexit Romanus, filiua ejus. Et fuit proeelium inter Adralistum et IsmaeL 961. Insula Gretes comprensa est a Grscis sub Romano Mense Martii (42), et " Trabomen •* cap- ta est a Sarracenis, et obscuratus est soL 963. Obiit Romano inperator, et elevatus est Ni- chiphorus, qui regnavit ann. 7 ; et Otto rex intra- vit Romam, et obscuratus est soL 965. Introivit Manuyli ^ patritius in Siciliam,ct mortuus est ibi (43). 966. Introivit Nichoforus magister •* in civitatem Bari, et sunt anni 400 ex quo intraverunt Lango- bardi *• in Italiam, 967. Descondit Otto rex et aenex, pater Ottonis regis, qui pugnavit cum Bulchassino rege Sarra- cenorum et interfecit eum ••. 969. Introivit Otto rex in Apuliam mense Martii, et obsedit civitatem Bari *^et in alio anno intravit in Calabriam menso Octobris,et sol obscuratus est in mense Decembris (44). 970. Occidit Simischi ** Nichiforum imperaio- rem, et elevatus est ille* 972. Pugnavit Atto ••, filius Transamundi •• (45) marcise •Scum 40 milibus Sarracenorum.Caytua •• eorum Bucoboli vocabatur; et vicit Atto •• cum 60 VARIiE LEGTI0NE8. 3. 4. ■" et obtinuerunt addunt 4 1*. '• 3. 4. addutU : Anno 955, descendit Marianus patritius in Apu- liam. " demeri 2. cremeri !■ cleri (clericus ?) 3. cleri 4. ^ thessuia 1*. •* tertio 1. •« titabomen 3. 4. ctrabomen l*. •• manuli 1. manuelis 3. manuyci 4. ^^ deest 1. •» long. 1. 2. •• et furonvi morti qnaranta milia pagani add, !• cf. infra a, 982. «' irritu conatu addunt 4.1*. •• simihi 1. simichy 2. si- mischi 3. 4. •• apto 1. acto 2. actho 3. asto 4. octo 1». •• transmundi i. 1*. •* marase 1. marcnisii 3. 4. •• caycuB 2. •• asto 1 ? 4. acto 2. aotho 3. octo l*. NOT-fi. (32) Videtur ease Aufiduminnuensrivus Olivento D Prat. prope Venusiam. (23) Auxiliares esse videntur. f34) Mons Pilosus ab oriente Venusia. (35) I. e., Anatolici ; orientalea. [36) I. e., Thraces. 0 I. e., haud. (38) Gatuna adhuc vulgariter apud Galabros Catajo,^ locuB oavernosus paiustris et subtus mon- tem aiiquem situs, in qua armenta asservantur. 360. (39) A. 955. 40) Gf. Gedrenus II, p. 358. [41) Cf. Theqph. cont. VI, 30, p. 453. 42) Cf. Leo Diacon. II, 6-8. 43) Gf. Leo Diao. IV, 7, 8 ; Cedrenus II, p. 353, (Zonaras XVI, 24.) 44) A. 968, d. 22. Decemb. 45) Spoletani. 129 CHRONIGON. ANNALBS BAHENSES. A terfenses et Earenses, dum non esset qui ex ipso- rum manibus eos eriperet.Deinde mense Februarii Normanni et cives Barisani elegerunt Agiro, qui et Meli, principem et seniorem sibi.Mense Aprilis de- sccndit Manicbi in Tarentum, qui et magister, et coadunavit omnem exercitum Grscorum, et fecit suda (46) in loco qui diciturTara.Tunc scripsit Ar- giri in Avcrsam ad ipsosNormandosetinMeliflam, et omnes vcnientes quasi '* septem milia in Mutu- lam. Tanc ipse iniquus Manicbi una cum cuncto agmine hostium pavore nimio exterriti,nocte fugien- tes reclusi sunt in Tarentum.AtipsiNormannicum starent ante portamterraneam,qusrentespugnam, etminimeesset qui eis percunctaret.deprsdaverunt totam terram Orice, et sio reversi sunt ad sua. -o Mense quidem Julio miseri Juvenatienses (47),per- ftcto fcedere cum ipsis Grscis manentibus *' in Tra- ne, ips6 princeps Argiro circumdedit eandemmise- ram Juvenatiam cum Normannis et Barensibus ; et co (48) flebilis tertia die sus obsessionis pervim capta est et expoliata omni suppellectili ; ot Grsci nec non interfecti in eadem sunt.Populum vero ipse princeps virorum ac mulierum multaprsce libera- vit ex Normannorom manibus. Postea vero dum Tranenses non acquiescerent Baresanis malum in- gerere, ultima bebdomada mensis Junii ipse prin- ceps cum ** Normannis et Barensibus obsederunt eam triginta sex diebus. Quam proeliis vel aliis calamitatibus angustiavit eandem fortiter.Nam ta- lem turrem ex strue lignorum ibidem componere ^ fecit,qualis humanis oculis nusquam visa est mo- demis temporibus. Sed ipse Agiro, susceptis im- perialibus litteris foederatis et patriciatus an cathe- panatus ^ vel vestati (49) honoribus, jussit argu- menta incendL Et reversi Bari, ad laudem dedit * sancto imperatori Constantino Monomacho cum 8uis concivibos. Hactenus facit talia;nunc ad Ma- niachi impietatem reducamarticulum.Igiturremo- tis, ut dixero, Normannis ab cjus finibus, conglo- bato in unum exercitu, mense Junio Maniachi sub nocte una ad Materiem civitatem profectus est ; ubi quantos per segetes et undecumque homines capiat, ante coram Materialis oculis plus quam dacentem occidi feclt impius. Similiter secunda D LUPDS PROTOSPATARIUS. milibus ^ suis, persequens ^^ Agarenos usque Ta« rentum. 973. *®* Obiit Passarus protbospatarius "'. 075. Ismael interfectus est, et Zacharias Botiin- tum ^^ accepit. 976. Sarraceni obsederunt Gravinam *<**, et obiit Simischi ^^^ imperator, qui et Joannes,et cceperunt regnare Basilius *^ et Gonstantinus germani. 977. Incenderunt Agareni civitatem Ori« ^®', et cunctum vulgus in Siciliam deduxerui^t. 978 ^^. Mortuus est Joannes episcopus, et sur-i rexit Pao *^' archiepiscopus indict. 6. 979. Occidit Porfirius "<> prothospatarius An- dream episcopum Oretanum **' in mense An- gusti. 981. Fccit prcBlium Otto rex cum Sarracenis in Calabria in civitate Columns "'^et mortui sunt ibi 50 milia paganorum "^ cum rege eorum, nomine Bullicassinus "*. 982.Tradita est Barus in manu Calochiri patritii, qui et Dalfina "*,a duobusfratribucSergioetTheo- philacto cnse Junii 11 die. Et Otto rex obiit Roms. 983.Coniprehendit prsdictus Dalfina '** patritius civitatem Asculum **^ mense Decembris. 985. Descendit Romanus patrilius cum filio suo in Apuliam. 9S6. Sarraceni comprehenderunt sanctam Chi- riachi "" civitatem (50), et dissipaverunt Cala- briam "•. 937. Occisus est Sergius protbospatarius a Ba« rensibus mense Februarii quintodecimo die. Et in ipso anno mortuus est Andralistus ^^ a Nico« lao Criti mense Augusti die 15, et obscuratus est 80l. 988. Sarraceni depopulaverunt vicos '" Baren* ses, et viros ac mulieres in Siciliam captivos du- xerunt. 989.Descendit Joannes patritius.qui et Ammiro- polus,et occidit Leonem Cannatum ^^ et Nicolaum Critis *** et Porfirium. 990. Occisus est *** Bubali et Petrus exubitus «« (51) mense Martii* 991 . Fecit bellum Atto ^^ comes cum Sarrace- VARyE LECTIONES. •* quas 1. •• ma^tibus 1. •• deesl L ^ cathepanus 1. •* d'd' 1. •• ita \* LX 1 — 4. *•• prosequena i ? 2 7 ^^ 977. 1. «Wprotospatha 2, constanter. *•» butontem 2. botritum 3. *<>* irrito conatu addunt 4. 1*. '•• simicbi 1. simichy2. *•• basulux 1. »•' horiae \, *•• totus annus deest 1*. "• paulus 5b. **• profreus 2. *" horetanum 1, oratanum 3. "• colupna 2. columna 3. cotruna 4. "• poenorum 2 — 4. "^ bullicassimus 2. bulcassino 3. bulcassimus 4. horum loco 1* notain a, 982. Ann. Barensium refert, ^^* delfinaS. 4. "• delphinus francorum c. a. 3. *" ascoli 1. "• kyrathy 2. chirachi l*. "• totam addit 4. *•• andraliscus 2. *•* vichi cio et casali <•. *•• canutum 3. *•• cretis 1. *•♦ descendit 5. *•• exsu* bitoB 2. '•• apto i. achto 3. octo 1*. NOTiE. (46) Tallam, castrum. (47i Incolfi civitatia Giovenazzo. (48) I. e.v ab eo. (49) Dignitas quffidam palatina. 50) S. Ghiriaco. (51) Excubitor, munns in aula Bysantina. 131 LUPI PROTOSPATARIl. ANNALES BARENSES. A LUPUS PROTOSPATARIUS. 132 nis in Tarcnto, et ibi cedit ille cum multia Baren- sibu3. 992. Facta est fames magna per omnem **• Ita- Uam »*». 993. Defunctus est Pao **°archiepi8Copu8,etChry sostomus elevatus est "*. 994. Obsessa est Matera a gente Sarracenorum tribus mensibus, et in quarto mense oomprehensa est ab eis. 997.0cci8us est Marco **' Theodorus ezubitus "» in civitate Ori® a Smaragdo "* et Petro germanis. 998. Venit Busitu caitus ^^* cum Smaragdo praefato in Barum mense Octobris, et praefatus Smarag- dus eques intravit Barum ^^ per vim a porta occidentali, et exiit iterum ; tunc Busitu cognita fraude discessit. 999. Descendit Trachamoti *'"' catepanus "8.139^ qui et Gregorius, et obsedit civitatem Gravinam, et comprehendit Theophilactum. protcctione in Monopolim iniquus facere non ti- muit. 1043. Hoc anno mense Septembri descendit Tu- baochi prothospatarius et Pardus patricius etNico- lau8 archiepiscopus Idruntum cum Ghrysubulo *" et Simpatia» Tunc ipse iniquus Maniachi pacifica fraude eis obviam exiens, statim occidi jussit Par- dum gladiOy et Tubachi retrudi in custodia, quem mense Octobris occidi similiter fecit. LUPUS PROTOSPATARIUS. Anno ^OOO. ab incarnatione Domiai indict. iS. captus est praedictus Smaragdus **^ a Trachamoti mense Junii \i, die, et in ipso anno obiit rex Otto *** in Roma. 1002.0bsedit Sapi caytus Barum astante Maio 2. die usque ad sanctum Lucam mensc Octobris; tuncque liberata est per Petrum ducem Veneto- rum. 1003. Obsederunt Sarraceni Montera Cavcosum **' mense Martii ^*'. 1005. Rediit Durachium *** in manus imperato- ris per Theodorum. 1006. Descendit *** Siphea *** catepanus mense Julii. 1007. Defunctus est praefatus catepanus in civi- tate Bari »". 1008. Descendit Curcna *** patritius in mense Maii. 1009. Gecidit maxima nix, ex qna siccaverunt arbores oliv(B, et pisces et volatilia mortua sunt Et in mense Maii incepta est rebellib, et in mense Augusti comprehenderunt Saraceni **• civitatcm Cosentiae rupto foedere nomine cayti Sati ^^, 1010. Obiit Curcua, et descendit Basilius catepa- nus Marsedonici "* mense Martii ; et Sillictus "* incendit ipsos homines in civitate Trani **'. 1014. Venit Henricus*" imperatorRomammenso Februarii,et Cassanum ^^^ inccnsum in mense Au- gusti. B 1015. Apparuit stella cometffi mense Februarii, et Saraucl rex obiit, et regnavit filius ejus. 1016. Occisus cst ipse filius praefati Samuelis *"* a suo consobrino, filio Aronis, et regnavit ipse. Et civitas Salerni obsessa est a Sarracenis per mare et per tcrram *'"'. -1017. Obiit in Bulruntio Marsedonici ^^ catepa- nus, ct in mense Novembrio interfcctus est Leo, frater Argiro.Et in hoc anno descendit Turnichi *" catepani mense Maii.Et fecit proelium cum Mele *^ et NormannisLeoPotiano exubitus.Iteruminmense Junii 22. die proelium fecit pracfatus Turnichi *** catepani, et vicit Melera et Normannos, et raortuus est Patiano ibi ; *** Condoleo descendit in ipso anno. n 1018. Descendit Basilius catepanus, qui et Bu- gianus, et Ablanti "' patricius mense Decembris. Et Ligorius Topoterici "* fecit prcelium in Trane, et occisus est ibi Joannatius prothospatarius, et Roraoald **® captus est, in Constantinopolim de- portatus est. 1019. Fecit proelium supradictus Bugiano in mense Octobris cum Francie et vicit. Et Mel fugit cum aliquantis Francis ad Enerichum imperato- rem. 1020. Descenderunt Sarraceni cum Rayca ***, et obsederunt Bisinianum et apprehenderunt eara; et mortuus est ipse admira ^^"^ ct Melis dux Apuleae. 1021. Captus est Dactus **' et intravit in civita- VARIiE LECTIONES. ^^ chyrisubulo 1. *" totam 3. 4. "• et annonae caritas addunt 3. 4. "^ pau 5. "* hsec desunt la. *" nearco 2. marcus 3. marcho 4. *^ excubitus 2—4. *'* smaralgdo L ^^"^ kaytus 2. chaytus 3. "* in baro 2. *" trancmonti 3. «*8-»»» catapanus csnstanter 2. ^^ S. in tracamotto 3. *** opto I. *** scaueo- suml. *** et nihil profecerunt ad•, et ligavit Aprilis, et tunc obiit Barensis *•* episcopus Joannes, eum vinculo ^'^, et introivit cum eo in Baro. Et con- et factus est Bisancius archiepiscopus. terati dispersi sunt. 1029. VenitEustachiuscum filiisBasilisco"*et*** 1041. Descendit Dulchiano *^ a Sicilia ivitque Mandatora, et adduxit honorem catepani ad Chris- Ascolum, et in mense Martii Arduinus Lombardus toforum ; etOrestes praefatus descenditin Constan- convocavit Normannos *^' in Apuliam in civitate tinopolim cum Bugiano. Ethoc acno mortuusCon- Malfise, et praedictus Dulchianus fecit prcBlium stantinus imperator in vigilia sancti Martini, et se cum Normannis fere "° tribus milibus, et cecide- vivente imposuit in sede sua Roraano, et dedit ei runt Graeci ; et mcnse Maii iterum prceliati sunt Qxorem Zoi, filiam suam. Tandem Raycha et Zaf- Normanni feria 4. •" cum Graecis, et fugit Dulchia- fari *•* obsiderunt castellum *•• Obbianum ; qui Ob- nus in Baro (57). bianenses, extraneos tradentes, pacificaverunt cum 1042. Venit Exaugusto •*• (58) fecitque bellum ipsis, Et in mense Julii *•• venit Potho *•"' catepani, cum Normannis •*• 3. die intranle mense Septem- fecitque pugnam cum Raycha *•• in Baro. Hoc *•• C bris, et comprehensus est ille ibi et in Melfia depor- anno obiit Guamarius princeps Salerni. tatus est. Et in mense Decembris obiit Michail im- 1031. In mense Junii Sarraceni comprehenderunt perator, et •'* elevatus est caesar •*• nepos ejus no- civitatem Cassani; ettertia die astante mense Julii mine Michail imperator. Et in mense Febr. factua fecit prcelium Potho **° cum Sarracenis, et cecide- estArgiroBarensisprincepsetdux Italiae.Etinmense ront Graeci. Aprilis descendit Maniaki •" (59) magistro '" Ta- VARIiE LECTIONES. »««in Capitinata addit 4. "<> bayca 3. "* taffari 3. safTari 4. zaffari ^a. "« pelag. 3. *'• disu- tile • deest i, 2. •*• f. t. m. desunt 2—4. •'* normanni quadringenti i. •*• ex augto 1. 2. exagusto 3. mense aug. 4. Exagusto catapanus fllius Bugiano. Iterum fecit 5. '^' et cum Atinolio dux eorum de Venebento sub monte Pelusio 5. '^^ et e. e. c. n. e. n. M. i. desunt \ . la. •" cesarus 2. •*• manniky 2. maxiachi 3. •" magister 3, 4. NOT.E. (52) Nunc Palesciano. * D (57) Cedrenus 1. 1., p. 546. (53) Cf. Cedrenum, II, p. 479. (58) Graecum patritium qui in praelio captus est, (54) Idem ut videtur qui Cedreno^ II, p. 503 A^b>v appellat Boiannem Cedrenus II, pag 546. Sed Guil- 6Xrrd(t Qua3 autcm contra Epistolam Wenerici scipturum sc promiltit, nusquam exstant. IJaud dubie idem Mamgundus est, quem Henricus Gandavcnsis cap. 28, ait ingenii sui monumenta in expositione Psalmorum'cl Epistotarum Pauli posleris reliquisse, Huic Mane^oldo Teutoni Iribui a nonnullia Com- niontarios in Psalmos, Coloniae 1536, foL, editos, Mirfpus ex Joan. Molano adnotavit, quostamenRe- migii Anlissioderensis opiscopi esse communis efet persuasio. Verisimile etiam clarissimo Muratorio visum de eodem nienlioaem fieri in Ptolemaei Lu- censis Annalibus ad A. 1690 : Per idem tempus flo- ruit in Teutonia quidam philosophus, cui nomen Me- negaldus, cujus uxor el filia: in philosophia fnerunt pennaximss, Anonymus apud Andream du Chesne tom. IV, de rebus Francor., pag. 89 : Hoc tempore (1) Acta Sanctor. tom. III, Februar. pag. 52. A tam in divina quam in humana philosophia flot Lanfrancus Cantuariomm episcopus, Giiidd baraus, Maingaudus Teutonicus, bruno R^ qui postea vitam iuxit eremiticath, Fuit bic i ter Manegoidus dc LutenbacJi inler primoa 9 003 et prspositus canonicorum regulariuid 1 censium in Alsatia, de quo Bertholous Consti Bts in appendice ad Hermannura Gontracil A. 1093 et 1098, et auctor incertus ad A. apud Urstium tom. II, pag. 83. Diversus duobus ejusdem temporis, Man4!goldq abbate S gii in Suevia, cTuem a monacliis suis occfs refert idem Bertnoldus ad A. 1100, et a ittff Raitenburchensi decanOy cujus librum pro sione Gregorii VII compositum ipsoadhucvi tamcn ab ipso non approbaCum memorat chus prspositus Reicnersbergensis apucl c Pczlum tom. II Anecdotorum, parte 11, pai Confer ejusdem prolegomena ad illum t Q pag. XXIX sqq. et Diarium eruditorum tom. XV, pag. 32 sqq. (Opusculum a Mui edilum longe diversi est argumenti ac censi: Fabricius. Totus enim in co est ut demc haud ita probanda esse veterum pagahoranfi 1 ut omnia indiscriminatim admittantur, cum in eis csse evincat qga^ dogmatibus fidei 1 adversahtar. Hacc contra Wdlfelmum usqiief 23 disfputahtur'; 'tum vero dublFus tantuB capitibus de causa Gregorii Vll ogitur, qus cisse se in prsfatione operis auctor profit€ quod sciret Wolfclmum dominum papam ( rium pcHluto ofe laderasse ; ideo ait : aliquid adnectendum duxi, mansi.) L. A. MU^MtORn IN OPUSCULUM SUBSEQUENS ADMONITIO {Anecdota Latina IV. Patavii 4713.) Ex codice ms. 305, lit. S. Ambrosianae bibliothecaB descriptum est hoc dpusculum. lljusauctorB tantum ac raagistrali muncra mihi notus, cffit«;ra ignolus, aeillonihilafferentibuBcelebrioribush litterariaBscriptoi:ibus. Neque porro mihi aut satis otii ut exqutram, aut satis librdrum'at'Hir?dQllifcti'(ii 149 OPUSC. CONTRA. WOLFELMUM. iSO de illo et de Wolfelmo Coloniensi fortasse ampliorem notitiam. Quod memini me legere olim, in clariss, Bnluzii Miscellan. tom. IV memoratur Mnnegaudus quidam, qui vixisse et scripsisse nonnulla videtur cir- ciler an. i.h. 1150. In schedis quoque meis mss. reperio brevem cataiogum librorum nondum editorura exhibitum olim eruditigsimo Holstenio.Bibliolhecaj poslca Vaticanae prt-cfecto, ubi hapc habentur :« Metie- galdus vel Menengaldus, Latinus historieus : f/istoria ecclesiaslica. Qu\ phirima e Trogo Pompeio et Justi- no quo^d profana transcripsisse videtur.Initium operis hoc cst : ./sstjriorum requm potentissimus olim fuit iiintu^qui hcllum finitimis inferens regibus^ etc. Sequitur adnotatio. Lucas Holstenius : lo credo che sia un Manigoldo auctor nullius judicii nec pretii, quorum centurios reperiuntnr passim in bibliolhecis monaste- riorum^quatU Petrus Comestor, Vin^cntius Bellovacensis,aliique ejus farinw consarcinatores, qni cum nuUum suis kistoriis initium reperire possent, ab exordio mnndi repetebant, ut mali poetx Trojanum bellum qemino orditmtur ab ovo. Forie $ub fimm ad particularem alicujus gentis Historiam, et ad sua tcmpora delabilur, qu3S usui esse possent ad illorum temporum cognitionem : quod de proximo^ et in prxsenti desperandum. At incer- tura mihi an ista ad Manegaldura sivo Manegaudum nostrum aliqua ex parte perlinoant. Ouo taxnen tempore scriptorhic flonicrit,conjeclura assequi non dinicile possumus.Ag^t ille de celcber- rimis Gregorii VII pontificis maxirai controversiis cum llenrico IV imporatore, atquc ila a^il ut rem non antiquam, sed recentcm, et litos ante paucos annos agitatas,non obscure innuat. Garpit onmi cap. 22 in Wolfelno ejusquesociis contentiones et dissensiofies quibus vos operarii carnis maxime lotis his temporilus Huduistis. Tum cap. seq. apertius de his agit,Grogorii VII causam dotcnden3,.jtt|iic intor c*Btera scribit: Ifon defuerunt eo tempore rnri magni et religiosi, quibus iniquitas tanta non placuit; hodieque supersunt in eodem r^^MO(Teutonico)^ wam plurimi, aui miserante Dco nondum Baal genua curvaverunt., ftic,,\nhai8uhd\i : Pudori salt&n vestro sufficere poterant discreti viri in circuitu vestro constituti, ctc, schisma vestrum libera detes^atiottc impugnantes.Schismale igitur adhuc scjuncti crant ab apostolica sede Germani lienrico fa- ventes, et adhuc nulla fere civitas, ut ipse ait, in tota Latiaitate erat quae non haberet divisum in varia studia populura, his pro Grcgorii Vll, jara vitafuncti, mcmoria, illis vero pro Hcnrico IV,ut reor, vivento pugnantibtis.Addit insuper Manegaudus : Vos ad irritandum Altissimum, et augmentum profanationiSf in mcrificiis vesiris pro Wiperto tanquam Patre et pontifice animarum vestrarum divinam clementiain implora' tis. Qusb smnia sua()ere videntur adhuc in vivis fuisse Guibertum antipapara eura ha?c scriberet Manegau- dus. Reliqua le^antur quae idem auctor habet copite primo et postremn, actandem,ni fallor, statu*».tur, eompositom fuisse opusculum istud ante annura Ch.millesimum et centesimum primiim(quo verisimilius cst e vivis exoessisse pseudopapam Guibertumaut saltcm non longc ab iis trmporibns In eam itaquo son- teniiara feror non alium fuisse opusculi hujus scriptorem a Manogaldo,cujnsmenlioneni fortc oslendi in JlQDalibi&s Ptolemaei Lucensis, pag.952, tom.XXV Biblioth. Patr. Ita vero scrit>it historicus illcad annnra Christi 1090 : « Per idem tempus floruit in Teutonia quidam philosophus, cui nomen Mcncgaldus, cujus uxor et liliae in philosophia fuerunt pcrmaxirare. » Javablt autem hinc dicere cap. 4 rationem cur vetcres Christiani antipodas negandos sibi censcrcnt. Nimirum qui eos statuebant, teilurem excogitarunt in quatuor habitabiles partcs divisam, quarura dus saltem a reliquis prxcisc^e ita essent causa interposits zona) torri(lae,ut nullura hominura inter eascora- mercium interc^dere posset : quarc his positis excidebat certissiraura, divinitusque traditum dogma do bamani gfneris ex Adamo propagatione, et de annuntiando Evangclio per totum torranim orbem.At Co- lombus, ac oaBleri Americae Indiarumque histralores primi, tum elhnicorum hypothesim,tura Ghristiano- rom metum hac de re omnera sustulere. Deinde cap. 23 discas histonam rerum geslarnm aGregorio Vli W>a ekKubratara fuisse per Salisburgensem archiepiscopum,quera Gcbbardum sivc (lebehardum fuisse troitror, in Baronianis Annalibus memoratum.An autem llistoria hncc idcm sit ac epistota S.Gebhardi ar- ihiep. Salisburg. odHermannum Metcnsem, qusi a Tengnagelio edicta est Ingolstadii an. 1612 inter Fetera Jhnummta c&ntrasehismaticos ^eic.t aliorum erit inquirere. Iterum habes cap. 24 auctorem epislolae cu- josdam dolosie admodum et calumniosce contra Gregorium VII fuisse Wiricum Trevirensem raagistrura, qui Virduneosis episcopi personam induiU Tu reliqua ad thcologiara et philosophiara spectantia per- pende. MAGISTRI MANEGALDI OPUSCULUM CONTRA WOLFELMUM COLONIENSEM Cam ntiper in hortis Lutenbach conveniremus, A divinis litteris eruditum, innata fcritate et studio et moTC scholarium de Scripturis, quae tunc inter contradicendi, quae nescire velle defendere, aut si manus erant, sermo mihi contra te oriretur,multa ita sentires ut dicebas, planc a rationibus sinceraB oratione decursa in hoc quasi qoemdam nodurain- fidei deviasse Et quia contingcrc solct quosdara cidimuSy et trahere coBpimuB contentionis funem, strepitura verborura et supcrficiera narralionis at- Dttu pauca, qu8B tibi displicerent, philosopho8,at- tenderc, non expenderc sensum mentemque scri- que Macrobium Dc soranio Scipionis, de quo tunc bentis,velut qui sinc gustu et ofloratu radioera qui- Terbom erat,dixisse contenderes ; ego e contra plu- dem rerum,sed vim saporis et odoris sensu perdito fima fidei et saluti nostrae contraria in ipsis me in- non discernunt; quosdam vero per orationum so- venisse assererem; ac eo usque cursus vcrborum nnm sonsuum socrcta rimari, ct sicut frigida exte- :pcolapfiii8 6Bt,jit:facileipatere posset aut te parum riuo seponunt a culicUs,ita intcrius bona secernunt 151 MANEGALDI. isa amalis, qu® tanto validius reprobaut, quauLo in A Yirgine natus sit, destructa philosopJiorum canse' bonis fuerint delectati ; ideo accessi propius, et per te ipsum cognovi morbum tuum : obtestans utrum iia tibi in perccptione illarum sententiarum aoquiesceres uteas credentibus non intelligeres csse damnosas,bic satis temerarie respondens subjecisti nescire te quidquam in eis,quod multum tuus ani- mus aspernaretur. Itaque multis a te conviciis la- cessitus furibundum minantemque reliqui.Propono ergo aliquid inde ad te scribere, ut in eorum libris et scnsibus de quorum errore dissimulas^manifeste cognoscas bajreticam pravitatem contineri. Simul etiam arbitratus sum de domnopapa Gregorio^quem pollulo ore laceras, aliquid adnectendum, ut reco- gitcs quia amplioris peccati causa solet esse praece- dens peccatum. CAPITULATIO SEQUENTIUM. CAP. I. Quod non omnes philosophorum sententix abjiciendtC sint, sed illx, in quibus decepti sunt, et decipiunt, et de Pythagorx sententia dc anima val' de detestanda. CAP. II. De PlatonCj et cjus involucris, quihus osten- dit ex quibus constet anitna, et quod in distantia penetret corpus. CAP. III. De diversis sententiis philosophorum de anima, CAP. IV. Quod in mensurando solem, et lunam, et habitabiiibus maculis decepti sint, et si quis inde Macrobio crediderit^ in fide facile periclitetur, CAP. V. Quod secundum Apostolum talia probanda sunt, et ad sobrietittem Christianx regulx rese* canda. CAP. VI. De non sana eorum conlesdone, et dj casu Origenis, qui se nimis eorum dogmatihus affedt. CAP. VII. De sancto Spiritu, et ejussana et modera- ta doctrina, quod superbos deserat, et immundo Spi- ritui dissecandos permittnt, CAP VIII. Quod philosophi patriarcharum benedi- ctionibus privali nihil digne de Trinitatis mysterio scntirc mcruerinl. CAP. IX. Quod a Spiritu maligno talia orta sinl, et divisionis auctor idololatriam multis argumenlis te-, xuerit. CAP. X. Quod ipsi sunt jEgyptii a nobis deprxdan- (iif et qmd nobis eloquiorum thesauros et omatus paravcrint. B C quentia. CAP. XV. Quo proventu natus sit. CAP. XVI. De Deo nato quod omnis veritas Scriptu- rarum ab eodem aperta sit^ et de suscitatipne ani- marum, et doctrina humilitatis. CAP. XVII. De simplicitate Petri apos(bli, et merito fidei sux. CAP. XVIII. De duobus sacramentis regenerationis et refectionis ante passionem in Coma institutis. CAP. XIX. Quod in cruce Jesu Christi sit remissio peccatorum^ et redemptio omnium, et priorum san- ctorum. CAP. XX. De gloria resurrectionis, et quod discipuli, non ad philosophandum, sed ad vitam xtemam an- nuntiandam vocentur. CAP. XXI. De adventu Spiritus, et quid in eis effece- rity et quod in prxsentibus non sit perfectio,sed m- choatio beatitudinis. CAP. XXII. Quod breviter de istis dictum sit, ut ostendatur quantum periculum sit acquiescere illo^ mm scripturis, qui nihtl de eorpomm resurrectuh ne novemnt, et quod eomm definitio destmcta sit et hoc spiritus cami subditus ncn capit. GAP. XXIII. Quod TetUonid quidam ab obedientia, et unitate Romanx Ecctesix exciderint, dicentes se non habere pontificem nisi Cxsarem. CAP. XXIV. De epistola ab eis contra sanctum papam Gregorium facta, et quod d epistotx per gratiam Dei respondendum sit. CAPUT PRIMUM. Primum discretionem legentium volumus esse prsmonitamnosidnequaquamdephilisopbissusce- pisse, ut omnes eorum sententias damnabiles sen- tiamus, quarum quasdam pro sua subtilitate vix penctrare sufflcimus, quasdam vero a sanctis viris susceptas non ignoramus.Verum temeritatcm tuam velle compescere, qui sic eorum subtilitatea com- mendas,ut multifarios errores figmentis illis impli- citos non altendas.Neque enim in illis usque adeo primi parentis culpa dotem naturas damnaverat, quin secundum humanas rationes quarumdam re- rum communitates.etdiscrepantias diligenter satis commodcque distinguerent, quantum homo de se ipso prsesumerc poterat.Sed quiasineSpiritu illius erant, qui docet omnem veritatem^ cujus sapientia CAP. XI. De DeOj quem habemus loquendi materiam, [) attingtt a fine usque ad finem fortiter, ac disponit et de recta confcssione, et creatione angeiorum, et hominum, circa quorum casum sententia Domini misericorditer lemperata est. CAP. XII. De prasceptis obediemliy quibus homo re* paratur contemptos nwndati, qux reparatio muitis modis designata sit, ita ut casus priorum patrum ad designandam magnitudinem gratix permissi sint, sicut David, de cujus genere Aurtor venix na- tus est. CAP. XIII. De prophetis duos advcntus prxvidentibus, nc desiderantibus. CAP. XIV. Quod ordinatis qux oporiuit, Deus de cuncta smviter, neceesse erat sicut homines,et ideo mendaces, eos interdum fines veritatis exccdere,et semcl suscepto patrocinio falsitatis per varia dece- ptionum argumenta raptari. Inde fuit quod Pytha- goras inter primos duceshujus traditionis quibus- dam utiliter infentis et traditis»cum tandem ratio- nalis animalis scrutaretur arcanum, et eam natu- ram, quai sine auctore naturaB male sciri potest, mortali rationepersequietcomprehendere niteretur, exinanitum ejusingeniumadtantam demum bestia- liiateni redacium est, ut humanam animam perpC'- tua ratione donatam aliquando irrationabilem fieri 153 OPUSC. CONTttA WOLPELMUM. 154 mentiretur.Eo scilicct modo quo a simplicitate sui dimota voluutate incorporandi ad haecinfimalabe- retur ; qu« quidem si in primo corpore male vive- ret in praesenti saeculo.vel aliquo sasculorum futu- rorum, quorum infinitam seriem promittebat, cor- pus deterius sortiretur,etita multiplicatis sceleribus td hoc ultimum deveniret,ut qui ante fuerat homo, ad vivificandum quodlibet fcedissimnm corpu8,hor- ribiii carcere truderetur. Ecce ad quem proventum ^ublimis meditatio illa evaserit ({ualemque necessi- tatem secundum stultitiam cordis sui illi creaturse, qu» ad imaginem, et similitudinem Greatoris om- nium condita est indicere non expavit. Dic, quaeso, si a sententia ista non dissides, quid honestas spei concipere potes, quidve de illorum beatudine exs- pectas, qui in perfecta corporum et animarunj re- surrectione duplicem stolam recepturi sunt,secun- dum ea quae interim oculus videre non sufficit, nec auris audire, quae videlicet in abundantia gra- tiaeet gloriae suae praeparat Oeus diligentibus se? Hoc enim sensu philosophico fit, ut tu ot cajleri complices tui in regno Teutonico constituti, qui ab apostolica sede, et obedientia sancti papae Gregorii dissensiatis, et ob innumera flagitia damnationis sententiam excepistis, a praesenti corpore separati in futurum saeculum corpus turpius subintretis, quod cum rursus ferina contagione pollueritis per infinitas species animandorum corporum praecipi- tati,ad ultimum in viscerjbus terrae ac sordidis lo- cis conciusi «Bterna salute in perpetuum careatis. CAPUT IL Verum nec in tempore illo a succedentibus philo- iophis,qui dignius de se ipsis senserunt,crudclitas (/. credulitas) ista approbata est, sed per leviores insanias temperata,inter quos Plalo acutius caeteris rerum primordia perscrutatus compositionem ani- m« quibusdam involucris praegravavit, et ex indi- vidua et dividua essentia.nutura eadem et diversa, eam constare affirmans, sic cojlestia, et terrestria corpora per ipsam vivificari commentatus est,ut ille vigor perpetui ignis pro natura corporum a se vivi- ficatonim propriaevirtutis dispendia pateretur.Quod Macrobius Ciceronem, Virgilium et alios Latinos pbilosophicae disciplinae sectatores sensisse testatur, sicut manifestius cognoscere poterit qui tractatum «aua De somnio Scipionis videre curabit. Hic itaque sicut per introductum discipulum suum Timaium eommemorat, ut per quaedam quasi delira.xenta a numeris tracta consideratione eamdcm animam quodiibet animatum corpus indistanter penetrare et vivificare ostenderet,cum de heo fabricante ani- mam loqueretur, praedictarum essentiarum com- mistionem fermentum appellans ; Primam, inquit, ez omni fermento partem tulit, hinc sumpsit duplam partem prioris^ tertiam vero hemioliam secundXy et alia qnaedam, quae pro nibilo ad memoriam reduce- remus, quoniam ipsa suae obscuritatis insolcntia animum auditoris obtundunt.Si quis vero ea audire desiderat, ab eodem Platone, sive a Macrobio, qui B A easdem tenebras quodammodo clucidandas susce- pit, haec auimadvertere poterit; mirum tamen erit, si non audita contemnat. CAPUT IIL Habes ibidem coadunatos Pythagoram,Platonem, Xenocratem, Aristotelem, Possedonium, Hippocra- tem, Heraclitum, Zenonem, Democritum, alium, Ileraclitum, Crisolaum, Hypantum, Anaximenem, Empedoclera, Parmenidem, Xenophontem,Boelem, atque Epicurum, quorum plures diversis errorum spiritibus devii,et sensu carnis suae inflati,tanquam per quaedam abrupta dispertiti, contra se dissonas et controversas sententias inanimaesuaejudicioedi- derunt.Quorum Plato,quod ad verum satis videtur accedere,animam definivit essentiam se moventem, aIiusnumerurasemoventem,aliusentelechiam,quod interprelantur corporis formam, alius harmoniam, alius ideam,alius exercitiura quinque sensuum,alius tenuem spiritum.alius lucem, alius stellaris essen- tiae scintillam, alius spiritum concretum corpori, alius spiritum insertum atomis, alius de quintacs- sentia, alius ignora, alius acrera, alius sanguinem, alius ex terra et igne, alius ex terra et aqua, alius ex aere.et igne et spiritu mistamln tam variaigitur divisione considera si te unum omnibus san.o sensu accommodare possis,ac si consentire potes animam tuam jure sanguinem nuncupari, dic rogo,quae cce- lorura regna exspectes? Hoc enim modo tu cons- tansjsanguis etcaro,regnuraDei possiderenonpotes. CAPUT IV. Quod aulcra de sphaera, orbibus, et coelesti C harraonia, de fallaci mensura solis et lunae, et or- bis terrae, de quatuor habitabilibus maculis in cir- cuitu terreni puncti secundum fidem tui Macrobii constitulis, et de antipodis, seu Antoecis per eas incommeabiliter dispositis affirmatur, in quantum periculura talia dicantur, parum mihi attendisse videris. Suscepto enim semel, quatuorhabitationes hominum esse,quorum ad seinvicem nulla penitus possit esse per naturam commeandi licentia, dic, age, quomodo verum erit, quod sancta et aposto- lica rationabiliter confitelur Ecclesia, Salvatorem videlicet, per primos Patres ac ipsis, ut ita dicam, hujus mundi cunabulis praesignatum et a patriar- chis et prophetis consequenter multifarie et multis cvidentibus raodis praefiguratum,tandera in plenitu- D dine teraporis^inelfabilibus humilitatis et charitatis suae operibus cognitum ac clarificatum, in salutem totius humani generis advenisse, si t'ia hominum genera exceptasunt,quae praedictus Macrobius prae- ter hanc habitabilem quam iocolimus secundum zonarum coeli et terrae temperiem possc esse persua- det, ad quae tantae salubritatis notitia pervenire non potuit? Ubi est, quod ille fidelis quem invenitDo- minus virum secundum cor suum, in spiritu ve- ri^atis claraat : Anle conspecium genlium revelavit justilinm suam Deus. Et ibidera : Yidebunt omnes fines terrx salulare Dei nostrij si aliqui fines terrae sunt ab hominibus, inbabitati, ad quos.sonus pro- IS8 MANEGALDI. 1S6 phetarum el ftpostolofum nostrorum prohibente A Aatura per inaccesslbiles aquarum, frigonim calo- rumve distantias transire nequivit? CAPUT V. Equidem legi haec tecum, et, ut recordor, fre- quenter dicere solcbam haec ita debere accipi, ut dphera3 tantum nolitia haberetur, non ut veritate inunita crederentur, quia sccundum Apostoli prae- 6eptum omnia probanda sunt, et puro mcntis intui- tu examinanda ; quoniam sicut in his quse sensibus subjecta sunt, ita quoque in intellectualibus, prae- sertim in scientiis,tam multae et variae species sunt, ut nisi spiritus pietatis adsit, cujus regula diriga- mur, cor hominis pravum et inscrutabile pronum sil verisimili rattone seduci ; et nisi sobrietate qua- dain intelligentia refrenetur, aliquando in altum q felata ipso tandemlumoreinimmensum crescente rumpetur, quandoque vero sinistrorsum nimis ad ima devergens in tenebras fatuitatis submergetur. Providebat hoc animus Apostoli, Spiritus sancti gratia ill-ustratus, qui inter regulas fidei quas nobis imitandas prseflxit, summopere admonuit, nonp/t^ sapere quam oportetj sed sapere ad sobrietatemy Proinde cum aliquid menti nostrae occurrit quod ipsa 8ui sublimitate atque probabilitate delectat, liabemus quadraturam Ghristianae doctrinae, quam inte1le6tis et cognitis juxta ponere debemus, et si quid de meditationibus nbstris excesserit, ad nor- mam illius festinato judicio resecare.Itaet damna- bilium efrorum periciilum devitari, et philosopho- tain peritia, quae tanqnam «uperflua quaedam Im- mensitas nostris studiis apta est,commode salubri- X» ferque poterit,famulari.Ut autem indissimulabiliter pemoscas quam perniciosum siteorum imitari fiderti quorum ingenium admiramur,aspice quid praeten- digit ih prima parte sui philosophicaj coufessionis assertio, quam ab eisdem sumptam Macrobius libro Biio apponendam curavit his verbis. CAPUT VI. u t)eUs,qni prima Causa et est, et vocatur, unus omntum,quae sunt,qu8eque videntur esse, princeps et origo eM. Hic Deus superabundante majestatis fecunJiitate de se mentem creavit. Haec mens, quae voO^ vocatut*, qua patrem inscipit, plenam simulitu- dinem servat auctoris ; anima vero de se ipsa creat posteriora respicienB. Rursus anima voO< patrem qua intuetut* induitur, ac paulatim regrediente re- j) spectu in fkbricam corporum in corporea ipsa de- generat. » 'Nonne si horum verborum sensibus ac- quieveris, denuo su&citare videris multos errores qui in primo statu Ecciesi^ vigili solertia Patrum convicti et sufTocati sunt? Inter quos Arius insequa- litatem persbnarum in simplicttate divinitatis indu- cit. IManichdeus autem partem divinitatis degenerem diabolum,etimdemque malarum creaturarum con- ditoretn afnrmat,quorumnefandaperversio quantas strages fidei dederit,quantumqne fructum malitiae fecerit, nullus qui ecclesiasticas historias legit, IgQdfat. Gigus phiiosoiihicffi muscipuls laqueum Origenes magnus vir in Ecclesia, et divrnorum elo- quiorum mirabilis tractator, tremendo Dei judicio evadere non meruit; sed cum post multos tractatus, quos utiliter et cxcellenter ad honorem sanctae Ec- clesifle edidit, ad enodanda demum Cantica acces- sisset, asseruit, Patrem a filio, Filiumque a S.Spi^ ritu non videri. Ouod B. Hieronymus in epistolis suis significans,et tanti doctoris casum graviterin- gemiscena : Origencs, inquit, cum in aliis cxtrros vicissety in Cantico canttcorum se vicit, Cujus lauda- bile ingenium quandiu charitate duce incaluit,et ab apostolicae doctrinae lumine non reccssit, per dire- ctum gradiens, altitudinem spiritualem intcli«ctus salubriter aliis ministravit ; obi vero profunditatem sapientiae et scientiae Dei incomprehensibilem, et homini per se fatuo non potestate, sed dignatione capabilem, rrofanis Graecorum dogmatibns, quibus se fortassis prius nimis aflPecerat, commiscere ten- lavit, sicut quando de resurrectione tractans soHdi- tatem et veritatem resurgendorum corporum dene- gavit, miseranda humanae fragrKtatis sortc, vir egregius et sublimis considerationis.quasi de altis- sima specula lapsus gravissime corruit,exemplum- que posteris factus est,cum quanta reverentia et ti- more divini consilii celsitudo et profundrtas myste* riorum Dei attingenda sit, et ut quisque de se sciat quia quanto velocior est animae suae motus, lanto paratior iHi casus est, nisi cum cautela et coelesti praesidio moveatur. Quod Salvator disoipulis nidi- cat cmn ante pbtestates mnndi, quamm timorrc vefl amore de Spiritu sancto fttciJe labi possent,prae te- stimonio fidei sistendos pr«munit. Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini ; non enim vos estis qiii loquiminif sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vohis, CAPUT vir. Hic esl ille Spiritus qui disciplin» efTtigHfictum, quem corpus peccatis snbditum non mcretur, ^di unde vult recedit,et sine dtfficultate loci et temporis quocunque vult venit,et signaculum siii venicns se- cum affert : quod enim suggerit, rectum et pium est ; quod emittit, robustum et sanum ; quod ft^ucti- ficat, suave et jucundum. In eo enim est gratia ve- ritatis, per ipsum nobis est spes Vitae et virtntis. Gum habitaculum infantium ingreditur, disertos reddit,et*cum frigenti et tenebroso cordi supervenlt, vitiorum sedem puritatis tribunarfBicit. InpriBsen- tia sua nihil fatuum vel inutile esse potest ; nihil di- ligit singulareTel di8Sonum,nil immoderatum amat; ipse enim inodus et imroensurabilis mensura est; omne donum ei sufficiens est, quia etsi desiderio meo parum videtur quod mereor,in plemtudinc ta- men corporis Ecclesiae,quam ipse Deus vivificat,to- tum possidens nulliusegestatisdetrimentoconfun- dor. Hic itaque Spiritus cum meritem de se praesu- mentem cemit, quia amator humilitatis e8t,Buper- biae locum contemnit, et quia ipse unus et idem^sic gratiaium suarum dona multiplicat, ut tamen pcr distributionem illam unumsimplex et verum iB80- 157 OPUSC. CONTRA WOLFELMUM. 158 labilis charitatis corpus efnciat, scissuras et scan- dala detestans. Quo flt ut animam sectionibus va- cantem Spiritus immundus invadat, eamque suis qualitatibus et potentiis informatam miserabiliter distrahat, ct per varios errorcs discerptam ad per- ditionis interitum perducat. CAPUT VIII. Hoc contingit his de quibusloquimur,quosprior ctas gentilium pbilosopbos appellavit,quorum pa- Ires a patriarcharum Israelitici populi genere pro- fluentes, httreditariis beoedictionibus privati, vera Domini Dei nostri notitia caruerunt, eamderoque ignorantie jacturam iiliis suis reliquerunt, donec semen benedictum venit, cui hsercditatio gcntium debebatur.Interim ergo naturali fame torqueri cce- pcrant, et sicut qui panem in caute, seu in silioe anmm, el solem in cavernis terrte quserunt, ita in inquirenda natura rerum,et cognoscenda universa Ikbrics mundi subsistentia, et elementorum con-^ eordi discordia alii occupati, alii autem in causa- rum proventibus dignoscendis, quos indici sibi fa- lali necessitate per concursum planetarom et si- dcnim opinati sunt,his quasideviis disparali,circa summnm bonnm frustraconsumptismultisstudiis erraverunt. Quod si inler eos exstiterunt quos pu- riorliberiorqueratiostimularetaliquidcsseinsisten- dum,quod antiquius et melius ipsa creatura foret, cujus potentfa totius creationisuniversitas ambire- 'tur,cuju8 providentia sub certis ponderibus et nu- Ineriscunctorum existentium, contingenterque tran- seuntium series necteretur;tamen cum ad iilud lu- men inaccessibfle,quod omne firmamentum omnem- que ccelorum altitudinem excedit, perventum est, ioefrabilis Trinilatis venerandam adorandamque simplicitatem, ejusdemque simplicis majestatistri- DDmroysteriumsentirenuIIatenusmeruerunt. Unde factumestut tria sibi principia ponerent,artificem, forma8,et materiam intelligibilcm esse,mundumin mente divina col]ocantes,qui exemplum hujus sen- silis secandum numerorum rationem cuncta quae sub sensibus casura erant,in se intelligibiliter con- Uneret ; in quibus principiis omnipotentiaB Dei de- rogabant, nihil ex nihilo fieri sancientes.HeEC sunt iD qufbus addiscendii te multam operam consum- psisse g]orlaris,quse tecumipse legi et lecta ex ma- xima sui parte reprobare curavi. Habebant enim difYlcaItatisplurimum,utilitaUsilarum,8aluti8nihil. Gnm tamlsn cxperiiBndi causa qndrum evaderentih- sectarer, qua^ per quosdam fuiddruin orbes im- mensis tractibus invoIutum,quo tatidem vellentpO- 'here admirabar,nisi quia suspicabar profecto quod neqaaqtiam veritatis exitum promittebant. CAPUT IX. Talia 'sant nimlrtim illlus semina qui per super- biam Decsuo esse similis afrectavit,quicum genti- lium mebses semel sibi permissas invasit,Biiblimia promisit, eduxit in altnm, paravit casum. Nec po- tuerunt ad cavendos ejus doloset millenocendiar- les mortalfum corda sunicefe,quia intei-dum indii- A cendo impietatem, pietatis spem gerit, laxat Jum imperii,ut fautores sui in quamdam partem ati vit** tutcm se erigant,in altera parteprcmit,DtfamiiTari sibi foeditati subjaceant, et protempore suuminli- cit eorum bonum niiserandoquo nimis commercio de pretioso alieno vilitatemsusconfusioniscircum- tegit.Non locorum angustia),non longitndo tempo- ris incentivorum ejus spiculis renituntur.In prom- ptu sunt ei secreta naturse,illam solam aroemsub- intrare veretur cui pra^sidet ille Spiritusquidiligit sanctitatem.Hic tam potens et efficaXyCum prostra- tam et jacentem prfledictae generationis massamcon* spiceret,CGepit in minas quas fecerat debactohari,6t sicut est discissionis actor, animalem liominemyitl varia dogmata et contrariaa secta8partitu8est.Inda A Socratici, Pythagorei> Platontci; et ali» innumeraB professiones diversis tramitibus aberramnt,eterro*' res suos argutis inventionibus adjuverunt. Profl* ciente quoque et invalescente diaboli sominario^ subsecuta est poetamm turba, qui tanquam joou*- latores (\d nuptias idololatri6BConcurrentcs,figmctt- tis et immodestis laudibusanimasvanaseetanUum oblcctati sunt ; causa enim qusstus ad adnlandum et malediccndum parati sceleratos principesetvio*- lentos prcdones deificando,etinflatorum verborurii tinnitu et sententiarum ornatu, nulla veri puritate munito,iuutili memorifle et inani glori» serviendo, obscena et turpiaquibusdaminvolucrisadornamlnt, et prout natura singulomm viguit,aliicomoedi, alii lyrici, satyrici, tragoedi efTecti multie phantasmatf- bus animas peccantinm seduxerant, BimplioioroiB G quoque,qui honorem suae conditiohis sub proftmda nocte ignorantiffi non intelligebant, comparabtles, imo dcteriores jumentis usque ad culturam lapi- dum et turpitudinem curavemnt. CAPUT X. Isti sunt iEgyptii quos dispensatio Dei sanctis Ecclesiae depnedandos exposuit,quorum spoliis ftt- ciem templi Dominiadornamus,etnaturaledonum, quod ipse in superbia etabusione-addamnationem suam detinuerunt,amatores humilitatis in iisus de- bitos returserunt, nihil de suis juribus praesumen- tes, nil ascribentes sibi, nec quaerentes qu«B sua Bunt, sed gloria regni aeterni annuntiantes, sim- pliciter prudentes, et pmdenter 8implices,armatu- ram perfidiae iu cultu fidei transtulei*unt, et scien- I) tiam inflatam et mortuamspiritucbaritatis anima- verunt. Hi sunt de quibus ad nos dictum est: Ali labcraverunty et vos in labores eorum intraistis. Om- nis sapientia quomm in altissimisqucestionumpn- teis devorata est, in quibus fons aqute salientis in vitam aeternam a perscmtantibus noninventusesl, sed copiosflB verborum divitiae, et eloquioram the- sauri nobis, quibus scientia salutib in remissione peccatomm per viscera misericordiae-Deidonataest, com modissime praeparati .Itaque laqueos et sensuum fraudes, quas velut aranea tabescentes et interiora sua exhaurientes vane conturbati stultorum imita- tioni prfietexebant,tamquam retiaciflumdiaboHper- 189 MANEGALDI. 160 rumpentes, cadaver idololatriaB nudum reliquimus, A et omatum orationum et quarumdam consuetudi- num, quo vasa contumeiiae longo tempore mortici- num suum celaverant, Salvatori et Liberatori ani- marum nostrarum obtulimus. CaPUT XI. Materia vero,circa quam supellectilemverborum expendimus, idem ille nobis est, de quo nunquam satis potest esse quod dicitur, Sapientia videlicet Dei Patris, consubstantialis et coaeterna illi cum Spiritu sancto, unus Deus immortalis, invisibilis, cujus solius bonori et gloriffi cuncta C(Blestia,terre- stria, et infera, voluntaria vel invita famulantur. Qui cum omnia quspcunque voluit, fecit in ccbIo et in terra, in mari et in omnibus abyssis circamisc- rabile genus humanum, misericordi prudentia re- |> flexit justitiam voluntatis, et cbaritate temperavit fortitudinem potestatis.Noo in aliqua parte suiali- quo modo degenerans, sicut insusa philosophorum confessio persuasit, nunquam deficit^nequc recipit aliquid essentialiter quod ipse incipiatesse etante non fuerit ; ubique totus, et nullas loci angustias 8ustinen8;semper existens,sed conditor temporum, certus librator omnium numerorum et ponderum. De quo tunc recte sapit rationalis homo,cum perti- mendam et laudabilem nimisipsiusmagniiudinem recognoscii.Gujus sapientia et providentia infatiga- biliter et sineerrorenonsolumelementorumdistin- ctionem, sed ex elementis constantium rerum cau- 8a]e8 proventus serie admiranda connectit. Hic est Dominus noster,et non est aliusad ipsum^quicum ia 86 perfectus foret, nec alieni favoris vel laudis C indigentiam pateretur^secundum beneplacitumvo- luntatis sus ccelum, terram et universa quae coeli ambitu continentur,Dominu8 universorum denihilo condidit. Inter qu» nil «quale quidcm sibi, scd si- mile, rationalem angelum creavit, et hominem, ut et incGelestibusinvisibiliDeoperinnumeraassisten- tium spirituum agmina aeterna laus persolveretur, et in terris ab hominegratiarumnihilominusactio- nes pro facultate transitoria exhiberentur, ct ipsa laudum exhibitio pro affectu expensa laudantium hoc tantum laudato Dominogrataforet,quoadcon- sequendum sternitatis praemium laudantibus pro- fuisset. Ab assiduitate ciyus laudis priorille desti- tit, qui cunctis sublimior factus erat ; non enim cogente Gonditore, sed ipso abundantia sui arbitrii n abutente^et in superbia efferente, mentitus est sibi ip8i,immoderatam rapinamaequalitatisDei arripere concupiscens.Unde quia altissimo Creatoris consilio irrecuperabiliter factus est casus ejus, coepit uni- versitatem creationis circuire quaerens quemruinae suffi asciret. Prstermisit legiones angelicas, de quarum stabilitatedifQdebat;irrationabilem creatu- ' ram neglexit, cujus flnem velocissimum sentiebat. In solum hominem, quem, sive starct sive labere- tur,fiBternitati propagatum videbat, totius maligni- tatis suae argumenta contorsit, totis nisibus in eo contendens imaginem abolere Factoris^ut sui simi- lis cffectus irrovocabiiis damnationisjudlciomulta- retur.Persuasit itaque,et auditus est ; pugnavit, et viciLEt licet pius Dominus figmento suo praeter li- bertatem arbitrii,quia nonpeccarepoterai,cautelam contulisset mandati ; sciens tamen deceptibilem limum aliunde consilium supcrbiendi accepissc,ita circadeceptummiserum severiiatissuae senlentiam tempcravit.quatenus et ex pr«cepto suo mortalita- tis necessitas solveretur, et tamen infra mortis de- bitum per meritum obedientiae resurgendi acquire- retur facultas,quae interim animae praestandaforet; finito vero praesentis vitae spatio, corpori et animae pariter restituenda. CAPUT XIL Obediendi itaquedocumenta primispatribusante legem praefixit^et ut res magnas compendio transi- gamus,per Melchisedech sacrificium,per Abraham circumcisionem et immolationem, per Jacob tituli erectionem in figuram summisacerdotiiveriquesa- crificii, quae per Filium suum opportuno tempore Ecclesiae exhibendaerant,praDordinavit.Per Moysen quoque famulum suum praeceptisetlegalibus insti- tutis carnalem populum praegravavit^tantae profun- ditatis mysteriis,ut in illisomnibushumanaesalutis etadventussui SapieniiaDeiPatrismultifariismodis sacramcnta signaret, et illius populi actiones veri- tatem in novissimis temporibus agendorum mystica denuntiatione concluderent.Nec enim aliud insistit tota tabernaculi etholocaustorumdescriptioettem- pli Domini cultus^nisi ut praesentisEcclesiaestaius, et futurae figuretur. Porro quanta cura Deo fuerit, hominom exsuscitare ad sciendum etintelligendum reparationis suae 8acramentum,nonservientiscrea- turae secreta nmari nec animum sterili meditatione lassare,iniueri licet etiam ex casibus virorumprio- ris populi, inter quos maxime David lapsumsancti nostri altiori intuitu considerantes,magnum gratiae revelandae praeconium continere arbitrati sunt, nec sine causa vel fidei,quaB in patriarchis gloriose re- fulsitjCommendatione factum esse intelligunt,quod post adulterii crimen, cui nuUa ex legis littera re- missio debebatur, ad exemplum misericordiae ser- vaius est. A Domino quippe,qui non impulsor, sed ordinator malorum est, salubriler provideri dece- bat.ut qui per fidei meritum de imoad regnisubli- mitatem pervenerat,per libidinisculpamdesublimi dejiceretur in imum, et electus Domini specialis vicinae gratiae praedicator experiretur seinipso quan- tum indigeret miserentis Dei auxilio miser homo. Qui enim de carne sua peccavit, fructum carnis, Absalonem scilieet, persecutorem sustinuit; et qui obediendo Deo gloriosus exstiterat, superbientis carnis secutus lasciviam eo usque ignominiosus fa- ctus est,ut servorum lapidibus impetitus, et laces- situs maledictis,regalemdignitatem fugitivus amit- teret. Verum postquam in se reversus de gravi inferno, ad quem propinquaverat, humiliatus ad misericordiae fontem, de quo saepe prius potave- rat, pudibundus oculos elevavit, et de profundo 161 OPUSG. CONTRA WOLFELMUM. 162 cordis clamavit ad mullitudinem miserationum Dei, A qui nullam sibi spem per legem indultam sentie- bat, tanquam signirer subsequentis Salvatoris cfTc- ctus, baustum gratiae pcccantibus se propinaturum promitilt : Docebo, inquiens, vias tuas iniquos, ei impii ad te convertentur, ut ex eo ad vaticinium Do- mini veniens ardentior reus fieret, quo de legali severitate redemptus, nec infamis regno, nec vita privaretur adulter. Imo tant® dignitatis privilegio rex humilis cumulatur, ut stupendo divinac digna- tionis miraculo confitentis genus abundantiu fidei justificatum, et gratia Spiritus sancti, qucm idem propheta ad innovandaviscera etcor suum sincero aiTectu poposcerat, emundatum, aptum fieret mini- slrare vii^nalem illam creaturam,quam virga Aa- ron contrihulis ejus sine terrena fomento florcns ei r^ fructincans insolito miraculo designarat, et Isaias s^atim evidenti oraculo praemonstaturus erat, Spi- ritu operante ineffabiliter concepturam totius propi- tiationis foTitem,et totum serviret gratiaB,quod de semine pcenitentis actor indulgcntiae nasceretur. Hoc verbum bonum, hoc opus sanctum, hoc canticum Dovum Cytharista, qui poenam legis evaserat, tan- quam jam junctus futuro populo, etquasi ante tha- limum perpetuae Virginis saltans, spirituali jubilo pnecincbat : Suscepimus, DeuSy misericordiam tuam in medio templi tui, et alia plurima qua; magis indi- care videntur plenum gaudium assecuti quam de- 8 derantis affectum. CAPUT XIII. Nec tempus remissionis tantum sancti prophctae praennntiare contcnti sunt, sed alternatim ad duos C adventus Filii Dei fideles oculos relorquentes, indi- cant humilitatis unum, alterum sublimitatis, pri- mum mansuetudinis, secundum potestatis. Et quia humana superbia contemptui habere solet quod hu- mile est, cum quanta reverentia prapcedens suscipi debeat,ostenduQt per magnificeniiam consequentis, ut absqueomni praejndicio, qui indulgentiae tempus conlempserit, terribilem in dic irae sententiam me- reatur. Hoc evangelizans Isaias,et Jeremias lamcn- tans, prius vocationem gentium et compactos parie- tes in uQum angularem lapidem significant, et sub destructione populi et Hierosolymitanae urbis com- munis captivitatis srumnas deplorantes, manentem eivitatem, in qua nos Dominum majestatis cum came nostra jam sedentem aspicimus, inquirunt. j) Haec est repromissionis terra et regio vivorum ; non illa in qua frequenter cecidere multa millia, et in qua prospiciebant filios et nepotes suos violentia regum, fame, gladiis et aliis mortis generibus pe- rituros, sed illa de qua inter alios praedictus David cUra veritate admiraturdicens : Quamdiljcta taher- nacula tua, Domine virtutum, Et beati qui habitant in domo tua, Domine, in ssscula ssrculorum laudahunt te; et ad quem animam suam converti hortatur, postquam Dominus benefecerit ei, quod tunc futu- mm intelligit, cum eripietur a morte, pedibus a Upsu, et oculis a lacrymis Hberatis. Aspiciebant, inquam,et in obtentu illius summis desideriis su- spirabant Verum cum vident desertnm mnndi ple- num amaritudinibus, et convallem lacrymarum in- terjectara, in terra terrenae repromissionis positi, validiorem et meliorem Moyscn assiduis gemitibus implorabant clamantes : Veniy Domine, et noli tar^ dare; excita potentiam tuam, dominator Deus, Nec ante venerabilis ordo illorum Patrum vocifcrari quievit, donec instante naiivitate Jesu magni ducis perurgentibus gaudiis exsultaret, et diceret : Ecce advenit dominator Deus, et reqnum in manu ejus, et potestas et imperHum. II is et aliis talibus praepara- bant mcntes carnalium ad suscipiendum Salvatoris humilem ortum veridici praecursores, certisque si- gnis et potentiae snae indiciis nascituri in salutem omnium magnitudinem notaverunt, ne perfidus Judffius, et vanus gentilis dissimularet agnoscere, quem tot sibi praesagiis cerneret indicatum. Quo- rum prophetarum scripia si secundum interiorem degustare curaveris, experieris profeclo summs demeniiae fore iia insislere mundanae scientiae stu- dinm, ut non colatur et ametur spiritalium salubris profundilas Scripturarum. CAPUT XIV. Ordinatis igitur ct decursis omnibus quae ad in- sinuandum novi hominis ortum figuraliter opor- tcbat praemitti, secundum praedestinationem ante omnia saecula apud miserieordis Dei consilium ha- bitam, in plenitudinc temporis misit Deus Filium suum in terris factum ex muliere^ factum sub lege^ ut non solum cos qui sub lege erant redimeret, sed quia neminem perire volebat, neminem a salvatione excluderet. Cum autem audis, mwi7 DexiSy non in- telligas majoritatem miitentis, nec missi mutatio- nem.quia divinitas non recipit vicissitudinem ; sed accipe bonam Patrisvoluntatcm,et piam Filii obcr- dientiam, completam per consubstantialis Spiritus cooperaiionem. In hujus incarnationis opere si de modo quffiris, nescio quid commode dici possit quam quod ex inquirente Virginc et archangelo respon- dentc percipitur, videlicet quod superveniente Spi- ritu,et obumbrante eam virtute Altissimi, cum vir^ ginea carne divinitas uniretur, tanta efficieniia san- ctitatiSjUt Fiiius Dei, ante omnia tempora Deus de Deo genitus, de Virgine sub tempore nasceretur, credibiliter, non effabiliierfacius caro, non confusa substantia sed Dci,ethominis, unapersona. Sicdo- cet Vas gratiae postquam squamae perfidiae ab ejus oculis ceciderunt, qui raptus ad tertium ccelum ea etiam arcana andivit quae homini loqui non licct.Ut enim indicarct ex naturali et insito Patris et Filii simplicissimam unitaiem,/brmamPalmFilium ap- pellavii, ubi nihil rapinaj intervenit propter ejus- dem majestatis aequalitatem. Nec propicr formam verbum,quod iibi significat apud homines, aliquid a formato diversum facias; in subjccta sectione ex- tendit nos prajdicator vcritatis,et perverbum sensi- bilibus commodaium ad sapiendum ineffabile Ver- bum mortaUum intellectum traducit,ut iide capian* 4(i1 MANEGALDI. 164 tur, quaa verbo humano enarrari non possunt. Qui A convenientiDeoperVirginemedito,utrum ipseess^t ul Incarnationis mystcrium ad salutem credentium aperiret, consequenter subjecit, cxinanivit semeti- J7tibo8inenarrabilibns,et cum Psalmista gemere : Notum fae mihi, Domine, finem meum, et Patiol. GLY. A. numerum dierum meorum, qui est, ut sciam quid ad- huc citra mortisdebitum commoranti (/^5// miAt. Ad hunc manentiumdierum numerum infinilum tr.ins- ilire quandoque nos facit spiritus pietatis, et un- ctione sua, qua docet de omnibus, suggerit, ne totura nos comprehcndisse arbitremiis, sedpraisen- tibus sacramentis initiati, cum apostolo in ea qufis ventura suntextendamur ad braviura supcrna; voca- tionis Dei, memores illius haereditatis in qua de manu omnium iniraicorum invisibilium seu visibi- lium liberati, in sanctitate et justitia coram ipso corporaliter praesentati, omni tempore serviemus ei. Sicut enim priora significativa sunt praesentium, ita ista cffectiva quidem salutis sunt, sed praesentatio futurorum ; spe cnim salvi facti sumus, et videmus P nunc per speculum, tunc autem tacie ad faciem vi- suri sumus, cum apparuerit Christus vita nostra,et cceperit apparere quid erimus. CAPUT XXII. Breviter longam seriem operum Dei attigimus,et subjecimus conspeclui tuoEcclesitB status^ut exinde judicares quam inconvenientes in plerisque et dis- son^ sint CQ^lestis institutioet humanorumversutiaa figmentorum. Quamvis enim in morali discretione praeter ea quae ad fidem sanctificantem cuncta perti- nent,in pluribus philosophica) rationes a catholico sensu non discrepent,sicutin descriptione virtutum, quas politicas, purgatorias et purgatas appellant,et aliis multis, ex quibus ecclesiastici rectorcs et gu- bernatores divinaB reipublicas quaedam sumpsere, C tamen cum ad corporura nostrorura disputationem ventum est, miserabiliter desipuerunt, statuentes sibi perniciosas sententias quae veniunt contra re- surrectionis mysterium, circa quod maxime divitiae bonitatis et humiliationis Dei versantur, quod nimi- rum nec natura duce comprehendere,necinspirante Deo cognoscere meruerunt. Corpus naraque ex ele- mentis compactum arbitrantes, quod ipsius ponde- rosura erat opinabanlur in terrara incvitabili ncces- sitate redire, ut spiritu ad stelUira coraparem redeunte, singuiaexquibus concretura corpus con- stitcrat, in matrices cssentias retcxerentur ; unde nihil aliud corpus quam carcerem et sepulcrum poe- nitentis anirase aestiraabant. Proinde quicunque illa- rum scripturarum sensibus, sicutveris,acquieverit, T\ quae reparationem corporura in aeterna vita impos- sibilem esse contendunt, tanquara verius reputans quod ab ethnicis sancitnra sit, orania scilicet pon- dera suo nutu in terram ferri, iste absque dubio hostis est sui ipsius, et ingratus eleraentorura Au- ctori, qui omnia quaecunque voluit fecit, cui pro certo tam facileestunura in suprcmo locare, quam facilefuitin primacreatione compugnans chaos ele- mentaria distinctione stabilire. El in hoc, ut opinor, mecum convenis, quod omnia quae vult possit Deus. Sed fortassis inquies : Licet cuncta faciat quaecun- que velit, nec aliud faciat, et aliud velit,sed ea etiam velit qu® facit, quia voluntatem ejus nemo compel- 6 171 MANEGALDT. 172 lit, philosophanti tamen in dubio manet utrum ipse voluerit quod eum voluisse et fecisse beata simpli- citas fidelium credit.Hic qusstionis nodus sicut non credenti difTicilis, ita facilis est credenti, et quan- tum in homine est, ut existimo, insolubilis, nisi adsit clavis David, qu» claudit et nemo aperit, ape- rit et nemo claudit. Nobis autem boc eolutum est in fideli Abraham, in cujus semine etiam credens phi- losophus benedicitur.in columna nubis et ignistem- pore Moysi, in divisione maris Rubri, et ceeteris a nobis superius comprehensis, in quibus consueludo naturse toties victa ost, ut jam ipsa de se natura parum confidere possit.Ad ultimum natus est homo Deus de perpetua Virgine, idemque homo sepultus resuscitatus est in aeternum cum vero corpore, qui prius in argumentum virtutis suae fetidum cadaver Lazari veraciter restituerat ^iorlali vitae. Mentitur ergo philosophus enuntians omnem hominem esse animal rationale mortale^quiaChristus resurgensex mortuis jam non moritur, mors illi ultra non domi- nabitur. Ac pro hoc quidam homo factus est animal immortale, qui salutare dogma imitatoribus suis confert, et in disputando adjuvat, quatenus diabolo, qui exstinctor fidei est, etmembris ejus viriliterre- sistentes, credant et clament velociter futurum esse ut collata homini immortalite, qua Deus diCfere- bat ab eo, removeat mortalitatem, qua homo miser recedebat a Deo, et sic per Christi sapientiam et gratiam sub una definitione conveniant, quos mor- talis philosophus per infatuatam prudentiam trans- itoria qualitate dividebat. Hoc non percipitur post- quam spiritus subjectus est carni, quoniam cum caroadversusspiritumconcupiscat,si spiritus abne- gatis fructibus 8uis,qui sunt sccuudum Apostolum Galatas cohortantem, charitas, gaudium, pax,fideSy continentia, castitas, et alia talia, quae cogenti legi non subjacent, sub dominio carnis transierit, et tur- pissimus servus lascivientis domins pressus impe- rio, sensualitatisjugum portare consueverit,statim longanimitate^ qua mansura bona sustinentur, ab- jecta, implicatur et confunditur operibus carnis, qus sunt fornicatio, immunditia^ avaritia, quae est idolorum servitus, sub qua idololatria comprehen- ditur, inobedientiae sceIus,contentiones etiam etdis- sensiones, quibus vos operarii carnis maxime totis his temporibus studuistis, quaiia qui agunt,regnum Dei non consequuntur ; sicque privatus gratia Dei, quae est vita seterna, militat slipendiis peccatorum, quae sunt mortis perpetuae indeficientia tormenta. Sicut enim carnem spiritus magisterio virtutum et sanctorum exercitio morum ad capessendam immor- talithtis stolam erudire et promovere debebat, ita caro eumdem excscatum et praerocatum demergit secum ad recipienda prsemia inferorum. Hinc deni- que perit fides, quae per dilcctionem operatur,forti8- simum argumentum futurorum bonorum,et succe- dit perfidia,desperationis creatrix,exstinctisque ocu- lisrationis, quibus verum honestum etpurum utile discemi solet, vivitur in servitute sensuum, ut ap- A petatur quidquid inhonestumetturpe e8t,quidquid damnosum ametur,et homo in honorem Dei condi- tusjumentis insipientibus similis redigitur in dede- cus bestiale. Sine differentia namque de vitio iturin vitium, ubi etiam peccati causa fit praecedens pec- catum,et assidua peccandi delectatio reprobum sen- sum in profundum pertrahit peccatorum, ut jam nulla videatur sibi posse fieri remissio delictorum. Tunc quod omni victima potius est, obedientin bo- num contemnitur,ubi nimirum defunctotimore Dei, soli dominanti libidini obeditur. CAPUT XXIIL Confusionis tantae baratrum,nisimcgorDeimi8e-' ricordia perditioni vestrae subvenire dignabitur,vo« bis et sibi praeparasse videntur, non qualescunque |. personae, sed quos archiepiscopos et episcopos ap- pelIatis,quorumfurorintantumabundanteiniquita- te desipuit, ut non dubitarent contemnere salubres admonitiones et canonica decreta sancti vi ri , videlicet GregoriiVII,Romanae8edisepiscopi,etabrumpere8e a visceribus apostolicae Ecclesiae, universorum ma- tris.Cum enim ab eodem Gregorio pro suis criminibus * canonicis rationibus urgerentur,et vel damnati vel mctuentes damnari nullumsubprudentietinstanter agenti viroimpietati suae evadendi aditum cernerent derelinqui, involverunt eadem dnmnatione regem suum Henricum^ quem sicut actorem haeresis sus habuerant, ita et defensorem haberenUCrevit rabies regni Teutonici in immensum,et ultra modum pec- cantes, imitatores Judaicae perfidiae facti estis, dum objicientibus vobis his qui de parte catholicorum C stabant, non sic agendum esse contra magistrum totius Ecclesiae, summae sedis episcopum, postha- bita totius divini cultus reverentia, saepe clamare non erubuistis : Non habemus pontificem nisi Caesa- rem. Ut tamen corpus Satanae suam integritatem obtineret, petiistis virum homicidam donari vobis, Wipertum scilicet, exarchiepiscopum Ravennatem, quem pro certis et publicatis sceleribus prius in plenaria synodo, eodem Gregorio pontifice praesi- dente,Romana Ecclesia condemnaverat. Discipulum vero Jesu, qui in hoc se totum impendebat ut san- cta Ecclesia ad debitum honorem et necessariae li- bertatis statum repararetur, quantum in vobis fuity expellendum et crucifigendum votis et actionibus nefariis postulastis. Verum quia novit Dominusqui Q sunt ejus,et in omni gente elegit viros acceptabiles sibi qui eum timeant et operentur justitiam, non de- fuerunt eo tempore viri magni et religiosi, quibns iniquitas tanta non placuit, hodieque supersunt in eodem regno quamplurimi qui miserante Deo non* dum Baal genua curvaverunt, qui praeciaras digni- tates pretiosiores quam salutem suam facere ne« glexerunt, sed cuncta quasi stercora reputantea, ut Christum lucrifacerent, ad apostolorum principem et successorem ejus Gregorium se pro defensione fidei contulerunt. Contra quem quam impie etiam aecundum leges saeculi aotum sit * totius quoque gestionem negotii, in quo decennio et eo magis in OPUSC. CONTRA WOLFELMUM. 174 sancti papo non sine gravi quassatione sanctsB A »M9 laboratum est, ex historia, quae viri in illas 18 illnstris et apprime in eadem re pro justitia lii» Salseburgensis archiepiscopi esse dicitur, ifestiiis cognoscetur. Ex quo magismirandum aper imprudentia tua et aliorum, qui in causa isie contra rationes fidei tam frequentes et ina- erborum pugnas facitis, nescientes penitus quid unini vel de quibus afRrmetis. Si enim Scri- 9 sacnBy quas duritia vestra intelligere non me- y minus satisfaciant vobis, et Salvatoris verba liia non esse discipulum supra magistrum : tos sancti quoque auctoritas, qua statutum est aum pontificem a nemine judicandum, et prs- ooncordia decretorum, quas non solum impiis Ims vestri judicii gladium, quo patriarcham ^ Aianitatis jugulare intenditis, extorserunt, sed Bositatem vestram jugo obedicntiae ipsius mo- nniba-4 subdiderunt: pudori saltem vestrosuf- ) poterant discreti viri in circuitu vestro con- ;iy eraditi in lege Domini, legales quoque prin- Deum honorantes, postremo monachi, ere- , omninm propositorum religiosi, schisma amliberadetestationeimpugnantes.Quodenim om canonibus objicitis, vecordisimperitisest, ertim abi res nulla ambiguitate implicita est, ninaSy ubi volueritis, vero judicio demonstre- abi autem velle viribus, ubi judicia manifesta iriolentorum est et de justitia desperantium. imque usque in hodiernum diem dus civitates, im ana est Ghristi, altera diaboli, a principio tii hajus insuiscivibusdistinct£mauserunt,ut C fere civitas in tota Latinitate sit quae non ha- hojas causae oppositosdefensores, quorumalii sangainario Cain in spicis coram Deo ofTerunt isexacerbationis, alteri cum Abel justo in sim- agno innocentiam veritatis. Unde est etiam V08 ad irritandum Altissimum, et augmentum inalionis in sacrificiis vestris pro Wiperto tan- 1 Patre et pontiflce animarum vestrarum divi- clementiam imploratis. Nos eumdem hominem iicum, qui vivente patre et domino nostro per Qtam manum facinorosi et excommunicati regis iligandasobligationes in peccatissacratissimam m apostolorum usurpare et polluere conatus sit, Datisaimum exsecramur. In quo nihil medium aot vos, si verum dicimus. tanquam qui per- n «issime diabolum pro Christo colunt, indissi- ibili condemnatione teneri ; aut nos, si menti- , lntolerabili et nimis odiosa super innocentis ndicio praesumptione seduci. Restat itaque ut, robato quod objicimus, aut furor et indignatio y/OB perseverantes corripiat, aut misericordia ioiat pcBnitentes. Sed, ut existamus, nullus ve- Bi qni ipsius patrocinium suscepistis, adeo at- r frontis erit nt quod de invasione dicitur, au- dilBteri, cum universus pene Romanus orbis pelnti diffamatis et publica notitia convictis at- itar. Cnm igitar protervitatem vestram in hoo validissime coarctari sentatis, insumitis aliud suf- fragium evadendi, sicut furcs deprehensi, qui per- negant quidquid sibi nocilurum praevident, confin- gunt autem quidquid putaverint profuturum, men- tientes illum nunquam fuisse papam, quem sancte et religiose in gremio ejusdem Ecclesim a pucro educatum, in temporenecessitatisquandoingrucn- tibus vitiis virum plenum fide et Spiritu sancto ad suscitandos canones oportebat assumi, eadem ca- tholica mater per celebrem electionem eorum om- nium qui pro instantia temporis interesse debue- runt et potuerunt, praefecit sibi rectorem et guber- natoremomniuminChristo regcnatorum. Hunc non solum Gallicanae Ecclesiae, sed Teutonicae et Hi- spanaB, postremo Graecae et Latinae sine Cdntradi- ctionecum debita venerationc susceperunt, et usque in praesentem diem se tantum pontiflcem hahuisse non sine gratiarum actione reminiscuntur. Talia eos canones docuerant. Hoc Spiritus, qui a Patre procedit, columbae suae, quae sine ruga et macula esse cupit, inviolabiliter servandum mandavit, ut successores illius, qui Barjona, id est filius columbas, a Domino dictus est, summipontificeshaberentur, in quos sicut succedcnter ejusdcm aposloli semel suscepta potestas transfundebatur, ita honor eccle- sistici culminis et aliorum negotiorum pondera re- ferrentur, necindandisjudiciisdeapostolicadigni- tate quidquam adimeret vita inferior succedentis, ubi per catholicam ordinationem adessent et Spiri- tus sancti gratia etPetrimerilapraesidentis. Utrum autem vos eumdem receperitisaliquandosummum pontificem,arguitpostprimamexcommunicationem satisfactio regis vestri facta in Italia, quando rerum desperatione compulsus nullus vobis miseriae exitus occurrebat praeter absolutionem ipsius, quem, licet perfidis mentibus Pastorem tamen etDominum co- gnovistis. De quibus plura scibere omittimus, cum in praefati viri historia de his omnibus plene luci- deque digestum sit. CAPUT XXIV. Illud vero praetermittendum nobis nulla ratione visum est quod malignitas vestra confinxit de epi- stola quadam ad corrumpendos minus intelligentes in eumdem sanctum Gregorium composita, et ad persuadendum, etingerendum scelus vestrum men- tibus simplicium, quasi quod agitis, ex aequitatis zelo non &i odii falsitate procedat, per diversas partes regni directa, ut indiscreti homines qui non recogitant utrum sit sicut dicitur, sed credunt ita esse quod sic scribitur, adjuvent partes vestras, et mendaciorum quae intenditis horrore permoti inau- ditamcrudelitatemvestram excusabilem opinentur. In qua liquidum est recte sapienti, quod vos per quorum ora pater mendacii ex propriis locutus est, ex patre diabolo estis, qui in veritate non stetit, scd talia de Christo Domini et beatorum apo- stolorum successore, vos dicere et scribere com- pulit, quae nec verisimile est in quemlibet ple- beium hominem cadere potuisse. Sed quia in toto 178 PAULUS S. PETRI CAnNOTENSIS MONACHUS no malignantium conventu, in quo Treveris, ut au- A divimus, consilium opprimendi justi habitum est, nemo illorum qui in cathedris pcstilentiae sede- runt idoueus inventus est qui sciret ad increpan- dum innocentem et subvertendam justitiam verba componere, et ornute detrahere sermonibus verita- tis, injuncta fertur esse hujus negotii cura cuidam homini grammatico Wirrico, Treverensi magiatro, qui sub persona Eliphat Temanitis, Virdunensis scilicet episcopi, fraudulentis verbis et dolosa per- cunctatione augeret dolorem sancti Job in sterqui- linio mundans tribulationis sedentis,et scaturientes vitiorum vermes de corpore Ecclesiae radentis com- passionis manu et testaveritatis.Ille verogramma- ticus ad exprobrandum Deo viventi de Phiiistaeorum coetu electus^gaudens suscepit operam,atquemore p scholarium rhetorum,qui in suscepto themate non attendunt quid gestum vel non gestum sit, sed in fictis causis proeacuentes linguas, tantum eloquun- tur quantum quilibet vel inferre injuriam, vel ipse sustinere potuerit, fccit epistolam contumeliis san- Ctae EcclesiaB redundantem, cui velocius respondere deliberamus, adjutorium nobis pra^stante ipsius gratia,cujus dono scimus discernere quid sit super- bia et obedientia, quid turpitudo et castitas, quid distet a falsitate veritas, et angelus Satanae, cum transformat se in angelum lucis. Ita enim intro- ductus episcopus in verbis illius epistolse amicum se simulat, ut tamen sub habitu inquirentis totum inimicorum virus eflundat. Qui si verus amicus fo- ret, non pateretur sub suo nomine sacrilegorum blasphemias publicari,cum facile illi esset, si cura- C ret, refellere calumnias objectorum. Sed optimus amicus maluit domini et magistri sui flcta convicia decantare, quam ofTendere impiorum concessum ; quae, si pie saperet, combureret debitis Qammis potius, quam susciperet deleganda. Et praedictus quidem Domini scrvus Gregorius absconditus in abscondito faciei Dei a conturbatione vestra, et protectus in tabernaculo ejus a contradiotione lin* guarum vestrarum, perfruitur decore domus Dei, ctgus honorem et libertatem amavit, praedicavit et docuit in verbo veritatis et virtute Dei, cum pr«- decessore suo B. Paulo in conspectu hominum in- cedens armatus justitia per infamiam et bonam famam, ut seductor et verax,quasi morien8,et ecce vivit, ad horam contristatus, semper autem amodo gaudens,et locum habitationis gloriae Dei adeptus, inebriatus ubertate gratiae ejus, et torrente volu» ptatis aeternae potatur, experiens cum fldeli David quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te. Idooque linguia vestris adhuc per terram serpentibus, benedicit Dominum, qui miridcavit misericordiam suam sibi in civitate munita superna scilicet Hierusalem, ad quam stultitiae et maledicta vestra aspirare non possunt, quia ibi pra&sidet veritas Patris, quae de loco sancto suo prodit omnes qui loquuntur men- dacium ; propugnatores vero aequitatis et defenso- res Ghristianismi sui indubitanter animat, ut con- fldant, quia ipse vicit mundum. Quoniam et si dif- fert, non deficit, sed praesens auxilium omnipoten- tiae 8ua3 semper illis communicat, quibus dicitur : Ecce ego vobiscum sum in consummalionem sxctUu ANNO DOmil' MG. PACLUS S. PETill CARiNOTENSlS MONAGHUS NOTITIA HISTOmCA (Jluloirc liU^aire de la France^ t. VIII, p. 254.) Paul 6tait moine de Saint-P6re en ValI6e k Char- D tres et temoigne y avoir v6cu avec Ardfaste, ou Arefaste, scigneur normand, homme de probit6,de bon CDUi^eil et 61oqucnt,que Richard II,ducdeNor- mandie.avait souvcntemplov6dans lesn6gociations, aupresdu roi de France eLd autres souverains.Nou8 avons par \k de quoi fixer les commencements de Thistoire de nolre anteur. Co fut en 1022 qu'Are- faste d6couvrit cetto esp6ce de manicheens qui sont devenus fameux dans Thistoire (M.,b. An l. lv, n. 2); et apr6s le concile d'Orleans,tenu h leur su- iet, il se retira k Tabbaye de Saint-Pere, oClil em- Irassa la profession monastique, et vivaitencoreen 1029 {ibid., 1. Lvi, n. 56). Paul qui y «tait d^JlL moine, pouvait par cons^quent 6tre q6 aprte le9 premi6res ann6es de ce xi« si6cle,et ne mourut que fort longtemps apres, comme on le verra par ia suitc. Cetait un homme d'esprit, de m6rite, fort %iw* dieux,qui se fit une occupation particuliere deoeti* server k la posterite les monuments historlques qu'il put decouvrir, avec les 6v6ncments de son si^cle, principalement ceux qui re^rdaient ^on mo- nast6re et la ville de Chartre9,qui6tait peoMtreli lieu de ea naissanoe. Sa candear, aa ainc^rM e( s^ bonnc foi lui m6rit6rent la confiance de ses abbte* NOTITIA fflSTORICA. 17g 038 Tabb^ Landri renvoya & Blois porter une A ^st un cariulaire c61^bre,connu de plusieurs savanU 16 d'argent k un nomm^ Rah^re,pour Tengager IMater des pr6teniions qu'il avait surlacha- royale donnee k Saint-Pere. II avait k son ser- m valet nomm^ Tescelin, comme on Tapprend monument de ce temps-l&, ce qui ferait croire lurait 6t6 quelquetemps celierier ou procureur bbaje. On est confirm6 dans cette pens^e en 3u il planta des bornes pour marquer ies li- u lerritoire de ce monast^re ; magnis lapi- a Paulo momicho solo in/ixiSy ce qui se fit sous I Landri (Mab, t^. 1. lxii, n. 83), etparcons6- avant l'ann6e ^065, qui fut le termedelavie tabb6. ii au moins vrai que Paul remplit pendant inrs ann6es les fonctions de chancelier ou se- re de la maison de Saint-Pere,ce qu'on expri- alors par le terme de notaire. On en a la e dans plusieurs chartes qu'il rapporte lui- du dernier si^cle, qui y ont puis6 avec fruit. Tels sont entre autres Sainte-Marthe, dom Hu^ues Me- nard, dom dAcheri, dom Mabiiion,qui,en le citant, en ont un peu chang6 le v^ritahle titre,le nommant Libcr Aganonis, ou Haganonis, et quelcjuefois Apo- theca, parco que c'est un recueil de divers monu- ments. II comprend cent trente-huitfeuilletsde v6- lin in-^", d*une 6criture du xi« si^cle ; de sorte qu'il ne paratt pas y avoir de diliicult^ que ce ne soit loridnal de rautenr. II n'y en a point non plus auUf n^apartienne au moine Paul. G est ce c\m est dej& prouv6 en partie par le recit de son histoire, et qui se trouve confirm^ par un autre cartulaire que Ton conservo aussi h Fabbaye de Saint-Pere,et qu'on nomme ordinaireraent le Cartulaire d'Ar- gent. L'auteur de celui-ci, qui vivait environ un siecle apr^s, transcrivant un morceau du preniier cartulaire, rattribue disertement h Paul, par Tins- i, et daiis lesquelles se lisent les' traits sui- g cription suivante qu'il a mise en tSte : Scriptum : Scripsit Paulus inonachus; Paulus monachus Pauli monachi. " "" ■ ■ *' Paul commence son recueil par donnerune id6e de son dessein.Il avertit que, 1 ayant entrepris k la sollicitation de ses fr6res, il se proposc d*y recucil- lir toutes les chartes etprivil^ges de son monast^re 3uiavaient6chapp6auxincendie8etautresmalheurs es temps, et quil avait pu recouvrer, afin de les conserver k la posterit6, et quc ceux qui y auraient ti Paulus manachus exstitit notarius. Lors- Sttait absenty et qu'un autre tcnait sa place, ci avait soin de marquer qu'il Tavait fait par e de rabbe ; par exernple, sous rabbe Lanari, ^ul ^taitlhomme de couriRnce fRobertus mona- \cripsit hanc chartom jubente Landrico abbate, m que quand Paul 6crivait lui-m6me, il mar- aimplement qu'il le te^isait sous tel ou tel abb6. iecessortes de chartes au moins dcpuis 1040 .en 1077 inclusivement. il conOrme lui-m6me par plusiours faits,qu'il cntrer dans son ouvrage, le temps oil Von de montrer q^u'il florissait. En efTet, il dit ex- ^meni qu'il vivait sous lepiscopat d'Agobcrt, vcrs <()oO,et fait mention aes 6v6ques,ses suc- ars, Robert et Geoffroi. 11 rapporte un 6vene- qui arriva en 1075, et auquel il eut part (Mab. LXiv,n. 2).L'ev6que Robert,qui etait de Tours, t donner k Saint-P6re pour abbe le moine Uu- aui e^ait accuse de suivrc rheresie de Beren- ais il n'y put reussir, ajoute notre 6crivain, i r^clamation que nous y ftines de vive voix, forte opposition que no>>s y apportames : nobis r renitentibus, ac viva vore refutantibus. II u- ae laissa pas cependant de porter le reste de >urs le titre d'aDb6, quoiqne Eustache, dont fait aussi mention,ei3itet6substitu6k8a ulace. tre fait qui prouve cc qu'on vient d-6tabiir, et Qontre mie notre auteur ne v6cut pas au del& : siecle. raul nous apprend que le comte Ro- donna k rabbaye de Saint-Pere le monasterc lint-Denys de Nogent, et qu'clle en jouit jus- la mort du comte, c'est-ii-dire jusqu'en 1079, LU plus tard, 4084. Mais qu'alors Beatrix, sa e, 6ta ce monast6re k Saint-P6re pour le don- i Cluny, ce qui fut un sujct de contestations ) les deux abbayes, qui ne fmirent qu'au com- inlerftt y trouvassent rhistoire de rabbaye dc Saint- P6re.L'auteur a divise son ouvrage en deux livres, au premier desquels il a donne le titre do Liber Aga- nonif parce qu*il contient ies donaiions faiies sous l^piscopai aAganon, 6v6que de Chartres.Et comme le second livre comprcnd celles qui oni ete faites sous r6v6que Rag3nfroi,restaurateur du monast6re, il Ta intitul6 Liber Ragenfredi. Mais c'est du pre- micr titre que le cartulaire a pris sa denominaiion ; et on ne le nomme d'ordinaire que Vetus AganuSf d'oCi Ton a fait Liber Aganonis, comme il a 6i6 dit, ei quil se lit m6me kla fm du livrc.Ccpendani,mal- gr6 cet ordre ainsi 6tabli, il ne laisse pas de se trou- ver, dans la prcmicre purtie, une charte qui appar- iient a lepiscopai de Ragenfroi : de cjuoi Vauteur a soin de rendre raison,on disani qu'il 1 a rangee dans la premi6re classe parce qu'elle regarde les cha- nomes qui etaient alors etablis k Saint-P6re,et que ceiie classe esi desiin^e k ioutes les chartes do ceiie naturf», comme la scconde i celles qui concer- neni les moines. 11 ne faui pas, au resie, regarder ce cariulaire comme une compilaiion s6che ei dcnuee de iraits hisioriqutjs, auires que ccux qui se trouveni 6pars, comme noy6s dans les charies qui lo composeni en partie. L'auteur a 6i6 aiientif k le rendre int6res- sani, en y faisant enirer grand nombre d'6v6ne- menis qui s'6taient pajss6s en son si6cie, ou qui ravaient m6me pr6c6d6 et qu'on ne irouve pas ne ^ ailleurs pour la plupart. Cest ce qu*il nomme di- cement du sidcfe sulvant par un accord fait D gressions, qui ne doivent pas, dit-il, 6tre d68agr6a- 5 elles, dont noire ecrivain ne parle poini, quoi- blcs au lecteur. Bicn loin de Ik, on lui saii tres-bon jn dessein rexigeftt, s'il n'eut 6crit qu'aIors. gr6 d'avoir ainsi interrompu la suiie de ses pi6ces originales, pour varier aussi agr6ablement son 6cnt.8'il avait moins craint la ialousie de cerlaines per8onnes,qui en tous les si6c1es ne traversent que trop souveni les louabics entreprises des autres,et qu^il eftt un peu plus pr6sum6 de sa capacii6, il nous auraii donn6 une histoire en forme et suivie. 11 en avait d'abord le dcssein, mais il futarr6t6par les r6flexions qu'6n vicnt de marquer. II craignait si fort d'y revenir, qu'apres avoir d6crit ceriains even^ments, il s'arr6le aussitfti par la conaid^ration qnil pourrait paraitre passer les bornes d'un com- piluleiir, et faire le personnage d'hisiorien. Toutes ces pr6caution8 n'ont pas emp6che notro 6crivain de nous donner une histoire abr6g6e de son monast6re, suivant co qu'il en avait appris des anciens, ou lu dans les monuments qu^iis avaient «on , 1 on trouve dans les litres du pricur6 de Leon- U appartenant alors k rabbayo de Saint P6re, Q iQS8 Ibert d'Erigni donna k ce pricur6 les iSp qu'il fit voir au moine Paul moni6 sur un sier blanc. II n'y a nulle apparence quc Paul ^ea au delk de cetie 6poque. Qu'on se sou- ■e quMI 6tait moine avant 1029, ei que d6s ( il gerait lea affaires de sa maison. Nous nous mes un peu arr6t6 k son hisioire, parcc que u'ici elle n'6tait pas connue, et que reux qiii mtrepris d'en parler, nomm6[iicuL rautcur de iblioto^ae Chartraine, soni tombes dans plu- nlkates qu'U aerait inuiile de relever; ce que I en venona de dire est iir6 de Tecrii m6me de e tnteur. Qnique oovrage qui nous reste du moiue Paul 179 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACAI. 180 laiss^s&la po8i6rit6.L'oDyvoit rancienne situation de Tabbaye hors des murs de la ville, un 6tat de son territoire et de ses bornes; des details de ses ruines r6iter6es par les Normands, de la d^route de ces barbares par la vertu de lasainte chemise,qu'on monlre encore k Chartre8,du z6le de l*ev6que Aga- non pour retablir le monast^re, et des soins de Ra- genfroi pour le dedommager de ce que P^vfique Elie lui avait enleve. On y trouve de mdme plusieurs au- tres 6v6ncment8 memorables qui concernent Tab- baye de Saint-P()re. Ce qui donne un nouveau prix k ce morceau dhistoire est la description que l au- teur y fait de la ville de Chartres, de son enceinte, de ses portes et de la plupart de ses rues. Paul ne s'est pas borne aux 6venements domes • tiques^il a 6t6 encore soigneux de nous apprendre plusieurs faits qui regardent Thistoire publique. Telle est la d6couverte des h6r6tiques, k Toccasion desquels fut assembie en 1022 leconciled'Orleans. L'auteur de la Biblioth^que Chartraine n'avait pas lu cette relation dans roriginal,pour la croire dela faQon d'Arefaste. Mais c'est d*Arefaste,auteur de la d6couverte, avec qui Paul v6cutquclque lemp8,que celui-ci en avait appris Thistoire, et c'e8t a'apr68 lui qu'il Ta 6crite pour la posterit^. Telle ost en- core la d6couverte du chef de saint Romain, qui so fit k Brou lorsqu'on creusait les fondements pour y 61ever ujie 6glise de pierre, h la place d'une autre qui n'6tait que de bois. Telle est enfin, sans entrer dans un plus ^rand d6tail, la relation abr6g6e des miracles de saint Sigismond,chanoinedeChartres, On ne doit pas omettre.pour faire connaltre tout le m6rite de ce recueil, que Tauteur est attentif k y donner les choses pour ce qu'elles sont, et qu'il y pousse Pimpartialit^ jusqu'& ne pas dissimuler ies fautes de ses fr^res. II doute \k oii il croit qu'il y a raison de le faire. De \k ces expressions assez fr6- quentes : lignore, dit-il, qu'elle fut Vissue de telle A aventure, seulement je sais.,. Je ne c(mnais pas un tel lieUy mais je ne doute pas auHl exifte, parce que je le trouve ainsi 6critA\ va quefquefoisjusqu^k mar- quer la premi^re source doil il a appris les 6venc- ments dont il parle. Par exemple, en parlant de la d^couverte du chef de saint Romain, il avertit que ni lui ni celui qui la lui avait racont^e n'en avaient 6te t6moins,mais que ce dernier la tenait de Tarchi- pr6tre Agobert, depuis 6v6que, qui s'y 6tait trouv6 pr6sent.D'autres fois il revient sur ses pas,lor8qu*il 8'aperQoit avoir fait quelque ecart,et ne rougit point de r6tracter ce qu'il avait avanc6 contre l'exacti- tude des faits. Cest de ce recueil que dom d'Acheri a tir6 Phis- toire des nouveaux manicheens, d^couverts k Or- 16ans au commencoment du xi« si6cle [Spic^ t. il, p. 670-676),histoire qu'on a fait entrer depuisdans la collection g6nerale des Conciles (Cofk:.t.IX,p.838- 842),etqu'on netrouve point ailleurs aussi detaill6e. n Cest k la m6me source que les auteurs du Gallia ^ Christiana (11,483-87; IV, 720-24) ont puis6 tout ce qu'ils disent de plus av6re des 6v6^ues de Chartres et des abb6s de Saint-P^re au ix« si6cle et aux deux si6cles suivants. Cest encore de louvrage denotre 6crivain quc dom Mabillon a pris tout lo fond des 61oges des v6n6rables abb6s Alev6e et Arnoul (lfa6. Act, t. VII, p. 279-285; t. VIII, p. 315-319). L'abb6 Landri (Mab. An., 1. lxit, n. 83)^sou8 qpl le mcine Paul passa la plus grande partie de sa vie, mourut en 1065, ou selon d'autre8 seulement deux ans plus tardy et fut enterr6 k Saint-P6re. On lui dressa une 6pitaphe en seize vers 616giaques, qui nous a 6t6 conserv6e, et qui est un peu moms plate que les autres pi6ces de cette esp6ce du m6me 8i6- cle.Nous n'en parlons aprds tout aue sur ce qu'il y a bien de rapparencc qu'il est de ia faQon de Tau- n ieur du Carlutaire. VETUS AGANO (Edidit domnus Gu6raro, Collection des Cartulaires de France, tom. I, p. i, p, 1. Tribus partibus constat Codex diplomaticus monasterii S. Petri, quarum primam tantum, quse Paulum monachum auctorem agnoscit, recudimus.) MONITUM Ex Prolegomonis D, Gudrard ad Chartularium S. Petri Camotensis, p. cclxvij. Le recueil 6crit par le moine Paul est connu sous le nom de Vetus Agano, ou de Cartulaire d'Aganon. Dans sa pr^face, qu'il appelle epiioguSy il annonce avoir donn6 le nom de Uber Hagani k son premier livre, qui comprend les donations faites k Tabbaye de Saint-Pere pendant T^piscopat dHaganus ou Aga- non,ev6que de Chartres ; etle nom de liber Ragenfredi k son deuxieme Iivre,parce que ce fut r6v6que Rain- froi,successeurd'Aganon,qui renditcette abbayeflo- rissante et T^tablit sur des fondemcnts in^branla- blcs.Quant aux livres suivants.il n'en est pas ques- tion, et c'est nous qui les avons distingu^s en leur donnant k chacun le nom de Tabb^ sous lequel les actesqu'ilscontiennentont6t66crits.Toutefois,riOus avons 616 forc6 de r^unlr dans le livre vii les actes D qui se rapportent au temps des deuxabb6sLandri et Hubert, parce que ces actes se m6Ient les nns dans les autres^sans 6gard &rordrecbronologique. Ce livre contient aussi des chartes des abb^s Gisbert, Magenard, Arnou et Eustache, qui appartiennent aux livres iv, v, vi et viii. On y trouve m6me une charte de Tan 954, dont la place devrait 6tre dans le deuxi6me livre. De plus, nous rencontrons dans le livre d'Aganon des actes qui sont rapport^s au temps de Rainfroi, son successseur.Enfln, quoique Tauteur avertisse qu'il transcrira seulement les actes des huit premi6res anndes de Fabb^ Eustache, qui flnissent au plus tard k 1087, un de ces actes est dat6 de Tan 1096,et pr6c6de des chartes de date plus r6cente ; on doit dono le csnsiddrer comme ane 181 VETUS AGANO. 182 additlon faite k rouvrage.Ce d^faut d'ordre chrono- A Arriv^ k T^poque de Texpulsion de Tabb^ Hubert, logique parmileschartesn^adaill.eurs rienquidoive nous Burprendre : dans le plus grand nombre des eartulaires, en effet, les pidces sont class6es moins d^apr^s leurs dates que d'apr6s le rang des person- nes dont elles 6manent,et suivant les temps ou les licux qu*elle8 concernent (I). Rut de Vauteur du Cariulaire d*Jganon, L*aut6ur, comme 11 le declare dans sa preface, ne consentit k publier, ^(ier^, un recueil des chartes de Tabbaye de Saint-P6re, conserv6es en original dans les archives de cette abbaye, que eur les in- tances r6it6r6es et pressantes des moines. Son in- suni3ance,dit-il,et la rusticit6 de son style lui con- il avertit que Tabb^ Thierry de Venddme, qui le remplacamomentan6ment,n'alai8s6jusqu*kpr6sent qu'une chartc k la post6rit6,et annonce qu^apr^s Tavoir transcrite il transcrira de m6me celles que firent les moines pendant le temps qu'ils furent sans abb6 (2), Quant aux chartes du temps de Tabb^ Arnou, il n'a Iranscrit que celles qui lui paraissaient avoir encore quelque ulilit6 pourrabbaye; il a remplac6 les autres par une relation abr6g6e des maux que cet abb6 eut k soufTrir dans sa vieillesse. Enfln il n'a rapport6 de Tabb^ Eustache, comme nous Ta- vons dit,que les actes pass6s pendant les huit pre- mi^res ann6es de son administration. Cest d'un seillaient plutdtdegarderle silencequede s*exposer lux traits empoisonn^s des envieux, qui se plai- n ^crit de Fulbert, depuis 6v6que de Chartres, qu'il a Bent & d^verser le bl&me sur les actions les plus tir^ rhistoire de la nomination de Mag^nard h. la louables des gens «le bien. Cest donc seulement dignit6 d*abb6 de Saint-P^re. pour ob6ir aux religieux, ses fr^res, et non par un espnt de vanit6, qu'il 8'est d6cid6, malgr6 lui, & recuelllir leurs privileges 6chapp6s k Tincendie du monast^re (^078), pour en former un petit ouvrage facile & sauverdu feu et des autres dangers Torfuits, et commode &consulterpour]ad6cision des affaires da couvent.ll s'est aussi propos^ de d6crire,autant qa'ii en aurait le loisir et le pouvoir, les villages, les terres et les autres lieux donn6s aux frdres pour leur entret]en,af]n qu'ils eussent de leurs biens une connaissance aussi exacte que les personnes char- gees de les faire valoir. Enfln, 11 lui a paru conve- nable de rapporter, tels qu'ils les avaient appris de Parmi les veillards qui lui ont fourni des rensei- gnements pour son ouvrage,il nomme le moine Ro- bert, ancien abb6 de Saint-Maur-les-Foss^s, qui rinstruisit d'un accord pass6 entre Eudes n,comte de Blois, et les moines de Saint-P6re. 11 comme aussi rarchiprfttre Agobert, devenu plus tard ev6- que de Chartres, qui lui raconta comment le chef de saiut Romain futapport6 de Rome au ch&teau de Brou. Outre les ravages des Normands, la destruction, puis la restauration de rabbaye de Saint-Pdre, et en g6n6ral rhistoire ancienne de cette abbaye, rher^sie des nouveaux manich^ens, ainsi que les la relation et des ^crits des anciens,]es faits propres ^ autres ev6nements qu'il raconte dans son ouvrage^ \ d^montrer que son abbaye mer.te, par son illus- tration comme par la richesse de ses ornements et de ses autres biens, un des premiers rangs parmi les plus c616bres abbayes de la Gaule. Composition de Vouvrage, Aussi Touvrage du moine Paul, au lieu d'6tre un siinple cartulaire,contient-il k la fois un recueil de chartes, un terrier et un m61ange de r^cits. II a compos^ son ouvrage d'apr6s les documents laisses par les anciens,comme d'apr^s la relation desvieil- lards qu'il a consultes et la connaissance directe qo'iI a eue des 6v6nements de son temps. La plu- part des documents dont il a fait usage ^taient gar- des dans les archives de Tabbaye de Saint-P^re. il fait encore connattre plusieurs particularit6s re- latives aux comtes de Blois, et beaucoup d'autre8 relatives aux troubles de labbaye, excit6s par les 6v6ques de Chartres Thierry, Robert et Arrald. Le premier expulsa de rabbaye une partie des moines, qui se retirdrent avec leur abb6 Arnou ^ leur t6te, dans leur terrc de Ju8icrs,Robert tint pendant trois mois le monast^re sous rinterdit, k roccasion d'un moine de Marmoutiers,sectateur du c61ebre B6ren- ger,qu'il voulut en vain mettre ^ la t6te du monas- t^re. Son successeur continua de maltraiter les moines. II rapporte,dans les descriptionsqu^il fait des pos- 8essionsdumona8t6re,plusieursd6tailsrelatifs&des Pour la description des anciens biens et droits de D ^v^i^^i^^i^^d anciens,et place tres-souvent,k la suitc eette abbaye, il s^est servi de deux volumes ou tt\e3,rotuU : car, pour les titres originaux,il n'a pu les ddcouvrir, soit qu'il8 aient p6ri de v6tust^, soit qa*ils aient 6i& br{il6s par le feu des ennemis, soit mftme qu'ils n'aient pas 6i& r^dig^s faute de per- aonnes capables de les 6crire. II a copi6 toutes les chartes pass^s sous radministration des abb6s Wtberty Gi8bert,Mag6nardy Landrie et Hubert,quUI a trouvdes dans les archives. (i) Paul lui-m6me dit qu'il a mis ensemble les actes concemant la terre de Jusiers. (2) Dne charte de 1077 est class^e au milieu de des chartes qu'il transcrit, des notes explicatlves sur ce qu^elles contiennent. Apres avoir 6i6 forc6 d'interrompre son travail, par les desordres qui regnerent dans rabbaye pen- dant trois ans, et que suscitcrent les rivalites in- domptables de personnes depourvues de che.^s, il reprit la plume, aOn qu on ne dit pas de lui qu'il avait commence k b&tir et qu'il navait pu achever. Manuscrits du Cartulaire d*Aganon, U a dd ecrirc a ta fm de son livre larelation des celles qui furent r6dig6es pcndant la vacance du si^ge abbatial. 183 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 184 6v6nements recents concernant son abbaye ; mais la A ^^ compte de son abbaye. D^apr^s la commission que rautilation que les manuscrits ont soufferte nous a prives des demiers luits de son travail. II n'existe de son ouvragequedeuxmanuscrits anciens,appar- tenant k la bibliothdque de la ville de Chartres. Ils Bont du xii« si6cle (3), en parchemin et de format in-quarto. L'un est moins d6taill6 que Tautre, dont 11 scmble m6me n'6tre qu'une cople un peu abrdgee ; mais on y trouve des parties ou des passages qui manquent dans celui-ci, et noLamment le huitidme livre et la fin du septi^me (4).Celui qui peut pas- ser pour roriginal des deux a 138 leuillets,la copie en a 110. Le moine Paul^ rMacteur de ce Cartulaire, Le moine Paul, Tauteur m^me du livre ou Tabbe Landri lui donna, il fit un voyage k Blois, et rerait, dans le bourg de Vienne sur la Loire, k Raherius, gendre de Berlhe^ une sorame de 40 sous, pour prix dun arrangement conclu avec celui-ci par Tabb^ (5). En 108S.il se rendit dans la terre de Liancourt, et Ik, mont6 sur un palefroi blanc, reconnut lcs terres dont la dtme venait d'6tre c6d6e aux moines par le chevalier Ilbert d*]£rigni. Ge fut aussi lui qui planta de grandes pierres pour servir de bomes & des terres situ^es au couchant de la ville de ChartreE , Voil^ k peu pr6s ce qu'on sait de la vie de rauteur,et ce que nous aurions pu passer sous silence sans faire tort k Thistoire, si nous avions eu quelque chose de plus remarquable Cartulaire d'Aganon (car le titre du premier li- t» ^ mettre k la place. vre est devenu celui de tout le recueil)»est souvent nomra^ dans son ouvrage. Le plus ancien acte de date certaine od il figure est de 4060, et le plus r^cent de 1088. Dans les deux il est qualifi6 sim- plement de moine. Un autre, pass6 en 1079 et 1088, lui donne le titre d'edituus; un autre, de 1086,celui de monachus et edituuSj notarius : ce qui nous apprend qu'il etait,au moins dans les derniers temps, concierge, ou plutAt tr^sorier de Tabbaye de Saint-P6re. Dans la plupart des actes qui le mentionnent, il cst d6sign6 corarae le notaire ou redacteur de ces actes rafiracs. Ainsi donc, parrai les chartes copi6es par lui, il y en avait plusieurs dont il avait lui-ra6rae 6crit les originaux.Lesnom- mes Emutfus Niger et TescelinuSy qui paraissent dans lcs actes au nombre des t6moins,avec la qua- C lification de famulus Pauli monachi, ^taient appa- remraent dcs esp6ces de fr^res lais attach^s k son service. Le recueil de Paul t^raoigne de son z^le pour les int^rdts de son abbaye, ct du soin qu'il rait kfaire la recherche des possessions et des droits qu'eile avait ou qu'elle pouvait pr6tendre. II eut beaucoup k souffrir avec les autres raoines des troubles qui afflig^rent le couvent, et dont il ne parle qu'avec douleur. Cc fut peut-6tre en sa qualit6 de concicrge ou trdsorier qu'il fut charg6 de plusieurs affaires pour (3) Les Ben6diclins (Hist. litt., t. VIII, p. 257) jugent que le plus ancien des deux, celui qui a 138 Qualitds de ses icrits. Son ouvrage,dansle8partiesqui lui appartiennent en propre, ne se distingue ni par Tordre des raa- ti^res, ni par la liaison des id6es ou par la diction. Assez souvent la phrase est obscure, et la latinit^ manqueen gen6raI,non-seuIeraent d'el6gance,raais encore de correction.On doit toutefois tenir coropte de la barbarie de T&ge od il florissait, et considcrer que s'il est bien au-dessous des ^crivains tels que les cel^bres ev^ques de Chartres Fulbert et Yves, qui v^curcnt dans le m6me sidcle,il ^crivait mieux que la plupart des auteurs de son temps.Du reste, il fait preuve de jugement, de candeur et de bonne foi, et ne d6guise pas mdme les faits peu aonora- bles pour ses fr^res. Temps ou il a vdcu, II est d'ailleur8 impossible de fixer T^poque de sa naissance et celle de sa raort. On lit dans VHistoire littdraire de la Prance (6),qu'il devait 6tre fort kg6 en 1088,6tant ne vers le commencement du xi«.<>i^cle; mais c'est une opinion qui manque de preuve, et peut-6tre aussi de vraisemblance. De ce que nous le voyons cette ann^e ra^rae voyager k chevaI,nou8 devons supposer qu'il n'6tait pas alors fort avanc^ en Age (7). Orthographe des noms de tieux. II est inutile d'avertir que nous nous sommes fait une loi de publier les textes dans toute leur inge- du corate Eude 11. son p^re (Doyen, I, "ISQ). Dono le voyage de Paui,qui n'a gu^re pu se faire avant feuiilets, remonte au xi* siecle, etgu^il est m^rae le rv 4038, sest fait tr^s-probableraent plusieurs ann6es 1 rautcur.Mais j'ai examinele apr^s, mais au plus tard en 1069. . raanuscrit original de manuscrit,et je ne le crois pas aussi ancicn, s'il n*est permis de donner un avis diff6rentdu leur.D. Muley estirac ce ms.du xii*,et Tautredu xiii«si^cle. (4) On trouvera lib. i, cap. 6, 8, des paragraphes tires du socond raanuscrit. Ils sont enferraes dans des crochets (5)P.124.LesB6n6dictins,dansr^wf. liU.,i. VIII. p. 255, supposent que c voynge de Paul se fit en i(KJ8; inais cette date est fort doutcuse, attendu gue la chart6 qui seule nous fait connaltre le voyage ne Panl n'est pas dat^e.Seuleraent elle est au nora de rabb6 Landri, et elle designc Thibault fllll comrnc elant alors le comto de Gharlres. Or, Tabb^ Luiidri n'cst raortjquen 1069,et Thibault ne devint comte que le 15 novembre 1037, jour de la mort (6) T. VIII, p. 254. Du reste, sauf quelques pe- tites inexactitudes, Tarticle consacr^ par les Bene- dictins au moine Panl et k son ouvrage (p. 254-260) est tr6s-bien fait et digne des auteursde VHisLlitU (7)De ce que Paul se dit contemporain d'Ar6faste, p. 109, et de ce que celui-ci vivait enoore en lO^ dans Tabbayede Saint-Pere,oii il avait embrass^Ia vie monastique,les B6n6dictins ont conclu que Paul ^tait pareillement moine d^s 1029, et qu ainsi il pouvait fitre ne au commencement du xi* si^ole. Mais Arefaste a prolong6 sa vie beaucoup plus tard, puisqn'il figure au nombre des temoins dans une chartc de l^bb6 Landri (p.491), r^dig^e par cons^ quent entre Tann^e 1033 et Tann^e 4069,si Ton suit Ics calculs du Galtia christiana. 185 VBTnS AGAMO. 188 DQit6^ on pourrait quelquefois dire dans toute ieur barbarie. Nous avons suivi, m^me dans la repro- duction des noms propres,la variet6 d'orthographe donnee par les manuscrits. Mais nous devons fairo observer, k l^gard des mots villa, villarey curlis^ mons^ et autres semblables, ^crits isol<5ment, quo nous avons pris pour r^gled'imprimer par une ma- juscale le mot qui faisait partie inl6grante du nom : tandis que, dans les cas contraires ou dou- teux, ie mot a 6t^ dcrit par une minuscule. A Ainsi par exemple, nous avons 6crit Manus Villare, Mainvilliera ; Fracta Vallis, Fr6t6val ; Cmn- pus Faunif Champhol ; Germinionis Ki'//», Germi- gnonville, parce que les mots Villarey Vallis, Cam- ptis, Villa, cntrent dans la composition du nom. Au contraire, nous avons imprim^ Cruciacum villa, Cruc6 ; villa LMii^ L6ri ; Gesiaci cella. Jusiers, villa Condatum, Gond^ ; Lupiniacus viilay etc, parce quo lcs mots villa et cella sont rest^s hors du nom. TITLLUS AGANOMS IN LIBRO CARTARUM SANCTI PETRI (8) L Opus higus libelli ex privilegiis quae in nostri B ccenobii sacris scriniis invenire potui, a fratribus icpissime rogitatus.usque nunc distuliperordinem colljgendo edere, cum, propter ebitudinem (9) mei ingenii, vel rusticitatem incuUi scrmonis, quod magis esse rcbar utile silentio tcgere, quara, impe- rili stili officio blatorando innotis (iO),ejus nudita- tem detegere, tum propter invidentium virosa ver- boram jacula qui, solito more, laude digna bono- rum facta virorum semper conrodendo vituperant, idque boni quod in sua conscientianon agnoscunt, in aliia dum viderint, serpentini sermonis fuco obumbrare fcgtinant,ut rectorum innocentia laudi- bu8 miaime extollatur debitis. Unde, patientia co- mita, virtus probitatis pressa iniquorum sutelis, opinione vulgi videtur jacere in imis, instar imbe- p cUia. Nunc vero, fratemo imperio, non praesum- Uonis aupercilio,privilegia quae ab incendio nostr» «eclett» nostrarumque edium non sine periculo, sani liberata, ignorantis stimulis atque caninis aubsannantium postpositislatratibus,in hoc opuscu- lo,velutinparvo cibuto,stolidi sermonis stilocollige* te 8tadui,ut ab incendio seualiisfortuitis faciliustu- iari poBsint periculi8,nec non si quando,quod sepe fit,aliqua questio de conscriptis monasterii posses- iionibug surrexerit,citiu8 legendo inventa solvatur. Malui denique fronte rupta vestris obtemperare Joaaionibus quam non obtemperando deses silere, tacena timore obloquentium qui,simp1icium studia pro nichilo ducentes, ipsi in suis voluptatibus so- pienies, ab hominibus sine ullo boni opejis effectu volant Tideri Bapientes. ^ Decreri etiam villas singulas, vicos, agros, silvas et catera loca, religiosorum virorum largitionc in flloram atipendiis data,8i forte fuerit datum michi odam irel faealtas, terminis propriis sive arcitiniis diseidei^ ab extranei8,ut hi qui iotrra paradisiacas (8) IL e. : Prologus tn librum cui titulus Agano, im eodice chartarum Sancti Petri. Summa pagina ieriptam esi mana reoentiore: Liber Aganonisvetus. sanctissimi ovilis mandras spontaneo voto sunt in- clusi, mundo quidem mortui, Dco autem viventea, carnis desidcria jugiter niortificant, bonis moribua animas suas adornant,habeant videlicetpra mani- bus noticiam suarum rerum ad instar illorum qui pra3vident eas.Oportet enim omnesscire resquibua victus et vestituseisadministratur,utsacrilegorum ambitio,qua) litibus ct minissempersimpiicesviros, ut ab eis aliquid extorqueat,exterret,possintrepeI- lere.In causis quidem plus valetplurimorumquam unius assertio. Placuit quoque huic inserere pagi- nulffi quod locus i8te,sicut abantiquorumdictisvel scriptis didiicimus,inter regalesperGalliam nobili* ter fundatos,et augustalibus titulis,auro vel argen- to, seu ingcnti omamentorum copia omnibuaque robus mundanis quibus attoUitur humana fragili- tas, comptus et prsclarus extitit. Verum quia sspe flt ut ubi superhabundant di- \ilis, ibi, socia impunitate, ingentes exaggerantur culpjB, quibus miscri homines impliciti largitorem rerum ceca mente neglegunt, et, dum in peccati sumno sopiuntur,hostcm 8ecuntur,pQBni8 plectendi perpetuis; sepe tamen omnipotens Deus et affligen- do miseretur peccatoribus, et miserando afQigii filios quos recipit. Il.ltaque memoratus locus,non longe a menibus Garnotinffi urbis normaliter situs, non modico mo- nachorum ccetu resplendebat,qui,in Ghristiamore» carnis vicia mortiflcando comprimebant ; et beato Petro apostolo famulans, velut Lucifer tunc omni- bus virtutum luce radiabat. Urbs denique supra memorata,populosa admodum atqueopulentissima inter Neustri® urbes, murorum magnitudine,edif)- ciorum quoque pulcritudine, vel art^um liberalium studiis, habcbatur famosissima. IIL Quadam vero tempestate, de transmarinis partibus cum rostratis navibus gens pagana ebul- (9) Ita codd. pro hebetudinem. (10) Ita codd.^ ut alibi, pro ignotis. 187 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 188 liens, evaginato suffi nequitiffi gladio, totam pene Neustriam crudeliter devastabat. Nonnulla quippe X loca Sinctorum depopulans, voracibus tradebat flammis^civitates vero captas solo tcnus evertebat, atqueCbristianosaut insatiabili fcrro laniabat, aut in captivitate duclos sub inrevocabilicorona vende- bat. Cujus rabies in tantum efferbuit, ut per Se- quanam fluvium remigio asccnderet,omniacircum- quaque loca depopulans, ad urbem Carnotensem tandem perveniens. anelanti pectore cupiebatever- tere; et, omnia quffi in circuitu urbis attingere potuit, vastando inhabitabilem reddidit. IV.(!um vero urbs, exigentibus incolarum meri- tis,per multa annorum curricula, tantis afficeretur angustiis, occisis tandem civibus, opibus sublatis atque totis viribus fractis, ex improviso etiam quadam nocte capitur. Christiani omnes diversis mortibus velut pecudeslaniantur.Urbsquoque,quffi quondam a Julio Cffisare obsessa decennio perstitit inexpugnabilis et a se Romanasacies Argolicasque pepulit indefessa phalanges(erat enimexquadratis et immanissimislapidibusconstructaaltisqueturri- bus munita, ac iccirco urbs (ll)Lapidum vocitata, aquffiductibus jocunda,viis subterraneislffitabunda, quibus omnia 8ubportabantursibinecessaria),nunc ab inopi divinffi virtutis gente,Deo permiltente,solo tenus evertitur et ignibus concrematur (12). Dei tamen patientia,quffi sicsuorum corrigitproterviam ut in futuro non pereant,impii8simffi gentiscrude- litatem ad propriaredirenonpermisitinultam.Nam Franci, undecumque conglobati (13), ad stationem navium pervenire maturantes, revertcntibus illis oum spoliis multis,ad rates occurrunt,ilicoque au- dacter cum eis confligunt ; quorum primo impetu ita cesi cadere coBperunt,ut in adulta hiemencmo- pum folia, flante Borea, solent cadcre. Videres eos denique,prisca ferocitate deposila, alios quidem ad necandum sese in flumine,vocabulo Diva, prfficipi- tare, alios vero inca?sum ad rates confugere et pedibus equorum miserabiliter conculcari gladiis- que persequentium confodiri ; ita ut ex illa tanta multitudine vix pauci evasisseinvenlrenturin cap- tivitate duoendi. V.Dux(14) autem eorum Astingus vocabatur,qui quantffi ddositatis vir fuerit,ex unare abipsofacta assignare curavimus : is namque, mare navigans terrasque plurimas depopulans, ad Lunensem per- vcnit urbem (15),qui eam undiqueperlustran8,cum (11) A : urs. — B : ubrs (sic). (12) B : Dei tamen sapientia, quas sic suorum cor- rigit proterviam ut in futuro non pereant, impiissi' morum barbarorum crudelitate sopita, reversis fttai- tivis et reliquiis populi mundanam pacem reddiait, Qui totam urbis subversionem recdi^care minime valcntes, civitatis angulum adhuc muro circumdatum ad abitandum eligunt, et ex murorum ruderibus, ad instar muri, sine cemento, posito inibi lapide super lapidemf sicut usque nunc apparet, se munire sata- gunt, (13) Aliter narrat fugam Hastingi Aibericus (ad ann. 904), in cujus chronico, minatur Theobaldus ' Caroli Grossi imperatoris proximum impetum Nor- A valde munitissimam vidisset, quadam dolositate concepta,non vi set strophoso ludo delegat capere. Fingens ergo se ffigrotare, urbis antistitem ad se accersiens,summissa voce petit^sesacribaptismatis unda a peccatis ablui,et eum sibi patrinumfieri.si ad prffisens emori;quamobrem a malis quffifecerat intimo corde penitere ac toto corde ad Christum converti, Diabolo et ponpis ejus velle se abrenon- ciare, quatinus vel in morte sanctum lavacrum consecutus, evadere quivisset pcenas inferni.Cujus dictis antistes, actutum credulus, sine mora eum catezizans,instar morientium lavit aqua baptisma- tis (16), eumque de sacro fonte levavit (17). Ex hac re cives cum suo prssule, falsa spe securi, cum barbaris fedus iniunt,urbis portas aperiunt, rerum P omnium venalium copiam foris intusque emendi, velut sociis et amicis tribuunt. Qui, possibilitate nacta,tota ebdomada ostiatim urbem perlustrantet vicos ante sibi innotos efficiunt notos.Octava deni- que die, civibus in foro intentis, quaterni vel seni pauiatim per vicos civitatis barbari se ingerunt taciti, portis singulis ponentes custodiam,atque in foro plurimos quasi aliquid mercaturos remittunt. His ita patratis, Astingus in feretro armatus, velut mortuus collocatur,et,in fficclesiaasuisdeportatus, patrino suo prffisuli cum simulato fletu exibetur,ut chistianorum ex hoc seculo decedentium festinus ofTicium perageret. Qui devote humanitatiofficium peragens, cum in sepulcro ex more cadaver«mor- tuum, ut estimabatur, deponi juberet, barbari in- gentis vocibus clamarecGeperunt,maledictaperstre- C punt,totaque fficclesia attonita in voces simul attol- litur. Quid plura ? llle funestus satelles, de lecto Bubito exiliens,evaginato gladiojacinus conceptum satagit peragere.Etprimoqnidemin patrinumsuum antistitem, qui, ut ejus animam factori Deo com- mendaret,infulatus adstabat,ensem levat,eumque, crudeli crudeIior,capite truncato, martyrem efficit. Cujus milites per totam quidem fficclesiam, multi-' modam necem peragentes, nuUi stati, nulli sexui parcentes,mortuorum cadaveribu8,velut manipulis spicarum Sirius ardens agrum,ita sitiens sanguine gladius eorum cooperuit pavimentum, quod etiam usque in atriis sanguinis rivo manare fecerunt. Quorum voces ut eorum complices per civitatem sparci audierunt, quoscumque obviant velut oves T\ mactant,qui totiushumanitatisatquepietatisobliti, senes et juvenes^conjugatas etvirgine8,parvulo8 et manno duci, qui, « prffi timore, inquit Albericus, vendita Tbeobaldo civitateCamotena,clam discessit et post in Francia non visus est.» Ille autem Tbeo- baldus, Roberti Fortis, ducis Franciffi,gener,filium habuit Theobaldum dictum le Tricheurfqul primus habetur Blesarum et Carnotum comes. (14) Hic, cod. B plura transposuit, totam de Aa- tingo narrationem mfra rejiciens, non sine qua- dam lectionis varietate et omissione, compendii causa, ut videtur. (15) Anno 858, ut opinatur D. Muley. (16) A : babtismatis. (17) Addit Dudo Sancti Quintini, p. 64, c, comi* tem cum episcopo fuisse Astingo patrinum. 189 YETUS AGANO. 190 pendentes ad ubera, iniquo mucrone perimerunt. A Simili modo vagabundi per rostrum (18), ementes pariter et vendentes, euntes et redeuntes, crudeli ense perfundunt sanguine, venali \ quoque quse in rostro reppererunt ad rates exporlaverunt. Qui vero civitatem pervaserant, aurum et argenlum varias- que opes in ea inventas diripientes, eamque con- crcmantes, itidem ratibus commendantes abstule- runt, citiusque revcrtentes ad urbem, muros ejus evertentesfunditus,mortuorum cadavera, in cineres redacta, inter rudera reliquerunt quasi sepulta. Deinde, positis in malorum summitate suparibus (19), prora naviam versus occidentem, flante africo, vertunt, atque more piratarum maris semitas pe- rambulantes, insulas locaque maritima populantes, inventam gentem ferro trucidabant (20). g VI. Verumenimvero conditor rerum, qui verbe- rando suis fldelibus misereri solet, atque iniquos tolerando ad inferni claustra exercet, hujus pha- langs sceleris enormitatem diu regnare nolnit; set pro peccatis justo verbere correptum christianum populum paulisper respirare voluit et iniquae genlis malis operibus imponere finem decrevit, suorum fidelium sanguinem vindicalurus in perpetuis Hed- n« (21) flammivomis ignibus. Itaquc cum in llnibus Armoricanorum remigio pervenisset, aput pontem DivaB fluminis aplicans, laxa corpora recreare a tanto labore sine ullo pavore ccepit. Tunc a Deo, quem multi mode malis exacerbaverat operibu8,de- relicta, terraB marique admodum perosa, a Francis inibi undique circundata, et, sicut supra diximus, ^ ita est gladiis depasta, ut ex tanta multitudine non ^ legisse me memini quempiam evasisse, neque ali< qoem, prsternnum, in captivitate ductum (22). De quomm sanguine madidae bibul® arenae per undas 801 fluminis, quasi pertesum babentes, ipsum san- guincm evomentes, longo ordine mare contiguum inmundo cruore inficiunt. Set quia calor dicendi me compulit digressionem (18) Hic, rostrum pro foro videtur usurpari, nisi Eit aliqua vocis corruptio. fl9) Ita cod. pro supjparis, nempe velis navium. [tO) Dolum Astingi Lunamque urbem ita subrep- tani fusius narrat prs omnibus Dudo SanctiQuin- tini, primo operis sui de moribus et actis Normano- rum capituIo(Ht5f. Normann. script. antiq. p, 63 sqq.) Qoem sequitur Guillelmus Gemeticus, cap. ix el x {iind. pag. 220, c, dJ, addens barbarum ducem, j) LuD« esse potitum, aum Romam cepisse putaret. Primam Lune expugnationis mentionem in vetere chronico incerti auctoris, sed qui monachus Flo- nacensis fuisse videtur, edito ab Andrea Duchesnio, invenimus. Tacet de dolo Normanni, nec aliud re- fert de urbe Lunensi quam pauca baec verba :« Al- stagnus a Francorum terra per Oceanum pelagus Italiam tcndens, Lunae portum attigit et ipsam ur- bcm continuo ccepit. » iflist. Normann. script. antiq. S. 32, B.) Ibi dux Normannus vocatur Alstagnus; a emetico autem Astingus. At in Dudone San.ti Quintini, majore varietate, legitur et Anstinnus, et Alsti^us, tum Adstignus, Astelmus, tum saepius Anstignivs, ut noraen ducis istius barbari, de quo nollum reperimus vesti^um in rerum Italicarum seriptoribos a Muratono collectis. Ind3 fortasse facere, jam me convertam primum iter peragere, etquae prima invenire potero data vel possessa sive a clericis hujus supra scriptae aecclesiae, sivomona- chis, modcrno tempore a venerabili Ragenfredo prae- sule divino nutu constitutis,suntreddita,veI ab aliis religiosis viris pro suarum salute animarum largita, sicut in nostri archisterii scriptis repperiri potest, veri calami officio transcribere curabo. VII. Prius (23) tamen quod assertione veridica nostrorum didici seniorum summatim perstringere libuit, qualiter a quodam Elia episcopo (24) a pri- sca nobilitatc sive maximo honore deciderit, qui au- ctoritate regia, quam forte emerat pecuniis, super- eam, potcstate indepta, usurpare cum armis non timuit, in ipsius aecclesiae liminibus multo cruore effuso (25) dum monachi priorem statum colerent atque episcopum abhorrerent. Unde factum est ut monachorum plurimi locum Cui se devoverant dese- rerent,et in Burgundiae partibus aput beatum Ger- manum Autissioderensem commorantes, praesentis vitaecursum ibidem finierunt. Praedictus ergo pras- sul, nacta occasione praeciosa, quab ibi repperitT)r- namenta vasaque diversa aurea vel argentea, quas concupivit, absportavit atque distraxit, terras quo- que sanctuarii quas religiosorum virorum munifi- centia dederat, in quibus extendere manum potuit, propriis usibus stipendiariis mancipare non timuit, suisque domesticis, ausu temerario, in beneficio di- videre praesumpsit. Imbccillis autem turba mona- chorum> quae ibi remanserat, nescio quo pergeret, a praesule parce ac inclementer alebatur. Interim lo- cus olim celebris atqueopinatissimus«paulatim de- crescens, pristina quidem dignitate officioque solito viduatus, a populo nulla veneratione dignus habe- batur. Post non multum vero temporis, mortuo episcopo Elia, qui hunc locum regalibus titulis insignitum, demonis face succensus, ad nihilum duxit, atque alterum sanctimonialium ccenobium in monte Leu Normanniae antiquae recentior historicus,Theodoru8 Licquet, vir qui Hotomagi in patria sua eruditus et sagax merita sane habebatur, omnia quae vetera chronica de prisco illo barbarorum septentriona- lium duce tradiderunt, meras fabulas declarare non timuit. Conf. Th. Licquet, Histoire de Normandie de- puis les temps les plus recuUs jusqud la conquSte de lAngleterre en 1065, t. I, p. 5», note 2. (21) Leg. Etna*. (22) Quae bic narrat Paulus de Hastingi in Car- notensem pagum invasione et de Nortbmannorum ad Divo fiuvii ostium clade inter fabulas ableganda. (23) Hic paragraphus in cod B. cum levibus va- rietalibus fegitur sicqre incipit : (^/t/er autem a prima nobilitate ataue moximo honore praefatus lo- cus Sancti Petri aeciderit, sicut veridica assertione seniomm dedici summatim perstringere curavi. Fer- tur ergo a quodamy Helia nomine, qui quadragesimus secundus antistes hujus urbis extitit, auctoritate re- gia^ ett*. (24) Ab anno 840 ad annum 840. D. Muley. (25) Cod. B. vro dum monachi, etc. habet : Introi- tum suum lufjuhrem atque initialem exhibuit, et inex- tricabiles dividuas habitatoribus injeeit. Unde factum est, etc. i9i PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. m garum non longe ab urbeCarnotum eleganter situm A solo tenuB destruxit, hostilis manus civitatem obsi- dione cepit et, sicut praemisimus, igne succendit (26). Tunc equidem sapqe dictus locus ab hostibus pro- phanatus, ignibus etiam concrematur. VIII. Pace vero, divipa propiciatione, rcddita, a quodam episcopo (27) divino inslinctu, parvo licet scemate redificatus (28) clericorum officiis cum modico sensu traditus esse perhibetur. IX. Verumtamen, civium culpis exigentibus, a paganis transmarinis urbs rursum vastatur, et ipse iocus funditus destruitur, et usque ad tempus Ha- ganonis, gloriosi praesulis, ita permansit. Qui cla- rus gcneris nobilitate ac humanarum rerum copiis habundans, bonisque virtutibus emicans, condoluit locumo]imquidemabhominibusvenerandum,nunc g autem admodum neglectum et in solitudine reda- ctum. Divinae virtutis zelo suooensus, accersiit lapi- dum cesores atque cementarios» impensas tribuit, magnopere locum ipsum restaurare (29) jubens, re- stauratumquepontificali benedictione sacraredecre- vit* Clerinomiae quoque seriem instituens,quaB per- dia pernoxque laudes Deo debitas inibi redderet ; et in usus necessarios tribuens ei vineae clausum terramque contiguam, quam antecessores ejus, sa- crilego voto, sibi subripuerant, rura quoque qua9 credidit sufficere clericorum numero perpctua lar- gitione condonavit. Qui,.quandiu vixit, cordis in- tuitu sagire voluit, intentus utilitatibus atque pro- voctibus loci. Quo felici obitu (30) ad sa^ctorum oonsortiade mundi hujus pelago ab angelis transla- p to, in episcopatu et venerabilis Ragenfredus succes- sit,qui quanto amore looum dilexerit facile sequenti opere potedt agnosci. Nam cjus sagaci ingenio at- que instanti sucgestione, clarus genere et opere Alveus; ejusdem loci abbas, cum canonicis quibus praeesse videbatur artam viam ingredi cupiens qua tendltur ad Deum, in Floriacensi coenobio clerino* mias seriem religionis habitu exornans, per trienium normam beati Benedicti sedula intentione per obe* dientiae bonum didicit, indeque, revocante sepe me* morando episcopo Ragenfredo, cum suis instructus regularibus disciplinis, ad locum proprium rediit Carnotis, secum sumens et alios duodecim mona- cbos, quos ex congregatione supramemorati coe- nobii maluit eligere, ut contra hostem antiquum velut robustissimos tyrones in novo certamine ha- D beret adjutorep. Episcopus ergo, per lotius intcrsti- otum triennii quo sein sancta religione informave^ runt, edes ad manendum, claustrumque monachis congruum instanti construxit opere. Quibus cum (26) Bod. B subjungit : Atque chrisciani diversis mortibus velut pectides laniantur, (27) B : A successore Helia^ pro a quodam epi- scopo. (28) B : Reedificatur ecclesia, clcricorumque officiis cum modico censu perhibetur essc tradita; deinde meliorato tempore, monachilis ordo adibetur, (29) Anno eirciter 930. D. Muley. (30) Anno 950. D. Muley. magno gaudio reoedtis, atque adnitente totius po- puli consensu, supra memorato Alveo abbate sa- crato, victum et omnia necessaria lairgiter eis ac- commodavit,aecclesias etiam atquevillasquasante- cessores sui prava usurpaverant ambitione, omni excluso dubietatis bithalapso (31), subtrahens sibi, stipendiariis usibus jamjamque redivivi ordini ala- criter reddidit. Viridiarium quoque quod situm erat juxta coenobium terramque contiguam, priscis tcm- poribus, ad episcopis male retentam, per ingens quoddam turibulum argenteum libena contradidit. Quia vero tam ab Elia quam ab aliis post eum episcopantibus reddere terras nequivit sine quoli- bet rccuperationis respectu, militibus in casamento datas, XII prebendas in msgori scclesia monacbis adtribuit jure perpetuo possidendas, anathematis jugulo feriens aliqua dolositate hqjus largitionis donum adnullare volentes vel aliqua exorbitatione minuere machinantes. Itaque monacbos in summa pace degentea agmentando, quandiu vixit, fovere non destitit, ammonitione paterna persepe exortans, firmo gressu in sancta religione persistere, corre- ctionis sarculo desidum vicia evellere, bonos ut in melius proficerent jugi informare pulogiis, rudes et inscios sanctarum Scripturarum oraeulis imbuere, ad gaudia uranicae patriae totis praBcordiisannelare» Quo felici obitu ab hujus mundi fluctuantis naufra* gio ad ccelestem patriam transmigrante (32), ejus gleba oorporis in ccenobio supra memorato ante al- tare beati Petri apostoli cum cboris psallentium si- mul et flentium honore dcbito est sepulta, ad ct^us levam in corpore quiescit Guantelmus» venerandus antistes, qui proprio interventu, atque ostensione interioris tunicee semper Virginis Mariae, ab obsi- dione urbis odiosas Normannorum abegit phalan- ges. Deinde Fulbertus praeBuI (33) memorandos, qui quantae fuerit sapientiaB jejus agiographa mixa dulcedine flagrantia legentibus in^inuant. Ad dex- teram vero, Theodericus epi8Copu8,cujus Ambrosiffi opes velut torrens affluentes, praeclarum opus almaa matrisDomini aulae complentes, peredias quoque at- que bibesiae (34) inopum jugiter oviantes (35), aaoro dignum praeconio efficiunt. X. Post obitum denique sepe memorandi praesulis Ragenfredi, episcopavit (36) frater ejus Arduinaa, locum ejus obtinens, non religionem; qui fastu su- perbiae tumidus plus equo secularem sequebatur am- bitionem.Unde factum est ut monachos exososha- beret, ac eorum commodum suum fore magnum pu- taret detrimentum.Quicquid enim monachorum usi- bus eximius prasul conccsaerat oblucuvians quasi (31) Leg. bithalasso. (32) Anno 960. (33) Anno 1007. (34) Per^tal edendi aviditias; bibesia bibendi avi- ditas, ex interpretatione Domni Muiey. (35) Ita codex, fortasse pro obviantes^ quod essot idem ac providentes, (36) Anno 960. {93 VETUS AGANO. 194 sibi Bubreptum deplorabat. In tanta itaque cupidi- A tate exarsityUt de xii prebendis quas frater ejus, ut pr«mi8iinus,dederat,medietatem extorquendo sub- ripere non timeret. Cujus sacrilegii tramitem non- nulli succedentium episcoporum sequentes^propria profligantes, aliena cupientes, occasiunculis mona- chos 8ollicitantes,immissiones ac dolos pretenden- tes, ausu sacrilego auferre dubitaverunt minime ; plis8ima(37) quaB fidelium dederat largifl.ua caritas, et com ipsorum esso deberent defensores, mentis eecitaie correpti, facti sunt tiranni atque expila- tores. XL Ex quibus in hoc opusculo litteris annotare curavi : Rodbertum Turonensem qui, ob quendam M%ioris Monasterii monacbum, Berengarii sectam sequentam, ut a veris relatoribus audivimus,qucm ^ in abbatis Buggestu obtrudere non valuit, nobis agriter (38) renitentibus ac viva voce refutantibus, apostoiorum sacrosanctum altare, contralegem ca- nonicam, celebratione misterii corporis et sangui- nis Cbristi tribus mensibus et eo amplius carere fecit; monacbos quoque auxilium Dei et matris ^us exorantes longe fieri ab eo, minarum spirans palam omnibus prophano ore contestatus, contra- dicente scclesis Romanae legato, pariterque divi- nam ofricium eis interdixit ac pnblice in principali scclesia excommunicare ausus fuit. Deinde Brai- mensem abatem Arraldum, cui tanta dolositas ine- rat, ut, nisi eam lepos sermonis ejus obumbraret, non ipss dolositatis habitum videretur habere, set eadem dolositas esse putaretur. Tantum quippc in eo valuit, ut aurasise (39) cecitate, bonorum etiam C oculos veritatis lumine sermone sacrilego citissime earere faceret. Unde crocotillo (40), tempore, et abate locum privavit et obtimam partem monacho- ram expulit,atque quondam monachum abatem ex improviso fecit et quater xx libras sibi abstulit; ac nisi cito inaudita mortis atrocitas malis suis impo- suisset finem,8ecundum nomen suum omniamona- aierii exteriora et interiora abraderet ; nam dicebaf : aurum vel argentum preciosaque aecclesi® ornamen* ia fomenta esse monachissuperbiaeatqueincitamen- ia lasctvise. Pisces quoque monachos vel adipem co- medere aiebat crudele facinus, eis amnuens nuda edere olera atque sine quolibet edulio suggerebat zyrophagos (4i) persistere, cum ipse sibi magnoe piaces eioticaque edulia dari juberet, ventri suo n cafltrimargiam (42) semper habens vemaculam. XII. Verum quia digressionem a ccnpto tramite stili ofllcio satis superque fecisse me perpendo^ re- iro cupiens regredi^ fateor me ideo id egisse quo- (37) Hanc vocem plurima interpretatur D. Muley. (3H) Leg. acriter. (39) D. Muley legendum putBt aurarw?,quam vo- cem interpretatur adulationis, (40) CrocotiUuSf Festo exilis, exiguus, Crocotula vestis genus ad usum feminarum. Plaut. EpidicAl, U, 47. (41) Pro xeraphagos, 3Li\pofiyo\i^, id est sicca vel arida edentes* niam quffi intexui a nostro opere minime discre- pant, nec legentibus debent fieri onerosa, maxime cum non deluceratasempcressent.perobscuraobli- vionis palla cooperta. Quaedam tamen cudimus ii;i calco operis tam recenter facta,ut etiam non igno- rct puerilis aelas, set quia tam insolenter tamque atrociter in nobis sunt operata,ct nos ut ut ea per- tulisse dinoscimur,posteros nostros ignorare nolui, ne forte minora vel 8imilia,cum perferre temporis malicia exegerit, intolerabiliter ferre velint, pr» oculos habentes, olim nos his malis fuisse triennio et eo amplius implicitos offudis (43) quorumdam nostrorum,postea quoque,repropiciante Dei gratia, liberatos ac rebus prosperis redditos.Tandem quo- que in fincmsaliens epilogi,Iectori intimare curavi quod ea quse prirao scripturus sum a praesenti usu admodumdiscrcparevidentur; nam rolli conscripti ab antiquis et in armario nostro nunc reperti, ha- buisseminimeostenduntillius temporisrusticoshas consuetudines in reditibus quas raoderni rustici in hoc tempore dinoscuntur habere, neque habentvo- cabula rerum quaa tnnc sermo habebat vulgaris. Unde interius,propria luce relicta. mens nimiaebi- tudine concutitur,quod per se nequeas perpendere^ hi usus priscis temporibus monachorum fuerint,an poslmodum clericorum temporibus,quos praesulve- nerabilis Hagano in loco restaurato instiluit,omni- potenti Deo famuIaturos.Verumquorumlibet fuerint legentibus investigandum reIinquo,ne forte a peri- tissirais vcl sapientibus periphrastes seu alucinator insulo sermone inveniar. Explicit. Item. Xll. Quoniam quidem in epilogo praescripto me- mini me scripsisse canonicorum famulatui hunc locum bis esse delegatum, postquam Hellffi insa- tiabili est depravatum ambitione idcirco Aimerici prffisulis scriptum, in archivis nostris inventum^in testimonium sumpsi,qui multo tempore ante vene- rabilem Aganonem extitisse dinoscitur.Quem etiam monasterium solo tenus a transmarinis dirutum ei ipsius scriptis et eximii Ragenfredi ejus successo- ris, didicimus pleniter restaurasse atque canonicis cum victualibus stipendiariis tradidisse* Set quia /Idelium donaria,scriptorum penuria, illico in iem- pore aut non sunt scripta, aut si sunt scripta, ne- glegentia archiscriniorum,prffi nimia vetustate suni aboleta ; ideo de antiquis cartis nullam prster istam invenire valui,quffi subscriptainnuit regia dignitate privatum, ac propria habitudine exutum, canoni- cis hunc locum esse traditum. Sic itaque inoipii Aimerici prffisulis scriptum (44) : « Cum christia* (42) Pro gastrimargia, gallice gourmandise. (43) Ita oodex ; legendum putat D.MuIey offuciis^ quod interpretatur fard, fourberies, tromperies, fraude. (44) In cod. B. idem Aimerici scriptum (editum in Gallia Christiana.i. Vlll,instr., col. 287) his sub- jungilur verbis : Quod sequitur scripsum Haimerici venerabilis episcopi ideo in executione ejus opei*is po- sui ut prudens lector inteltigat post desolationem au- 115 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 196 nissimus atque catholicus, divse moderationis ope A Hberioris obsequii cultibus Domino valent famu- sulTragante, invictissimus imperator augustus san- cta9 et universalis scclesis statum provectioris fastigii dignitate sublimare cuperet, ne aliqua sui habitus parte fuscare videretur, pari voto parique consensu imperii sui obtimatum, protulit edictum ut universa canonicorum claustra in regno suo con- sistentia, absque census conditione deinceps abso- luta permanerent, quatinus, absolutiva libertate donata,sinceriorem per succedentia tempora divini cultus Domino valeat exibere militiam.Quod etiam inclita ejus proles, successor videlicet rex Karo- bus (45),patris imitamina sequens,sub auctoritatis 8UtB prscepto porpetim observaudum mandavit.Ego igiturinDci nomine Aimericus,nullis praecedentibus stipendiorum meritis,sed sola favcnte divina mise- j. ratione, humilis Garnotensium cpiscopus, supradi- ctorum pripcipum sacrae constitutionis memores, compcrtum esse volumus cunctis matris aecclesis sanctffi Mariffi fidelibus nostrisquc.qualitcr quidnm diaconus et canonicus noster, Frotgingus nomine, ab qjusdem aecclesis nobiliter educatus cunis, ve- niens in presentiam nostram^humiliter postulavit ut ex sua area quam quidam presbiter et canonicus Sancti Petri, nomioe Winemarus, viam universae carnis abiens,ei olim noctitur vendidi8se(46),nrmi- tatis cartulam exinde faccre et roborare nostro no- mine delegeremus. Quod quidem, per consensum canonicorum et fidelium nostrorum^dignum duxi- mus faciendum. Est autem ipsa area in prospectu civitatis Garnotis infra claustram Sancti Petri, ad lari ; censum vero nullum cuipiam,sicut supra di- ctum est,exinde exsolvat, nisi illum qui ad divinse servitutis pertinere videtur militiam.Insuper etiam ei licentiam damus ut,salvo pontificali jure,vel sic- utin regali continetur prajcepto,cuicumque conferri in eadem canonica domino militanti libuerit pote- statem habeat eandem concedendi aut venundandi. HflBC vero cartula, ut per succedentium temporum curricula inviolabilem inconvulsamque obtineatfir- mitatem,manu propria subter eam flrmavimus, et canonicorum nostrorum propriis manibus roboran- dam decrevimus.Data est anno secundo regni Odo- nis regis (48) feliciter. Ingelgaldus, sacerdos indi- gnus, scripsit. » Silentio tradita corroboratorum nomina subscri- berem, si emolumentum praesentibus vel futuris aliquod scirem.Verum quia in his detrimentum ne- que emolumentumulLum perpendo,ad domni Agani scripta stilus (49) vertatur, qui locum a paganis destructum, divina opitulante gratia, decenter restaurans clerimoniae serieminibiOeomilitaturam subrogavitquadam portiuncula rerum olim loco per- tinenlium delegata, quae corporum necessitatibus supplomenta suggerent, atque, procul expulsa re- rum exterorum(50) soUicitudine, clerns libera me- ditatione divinis insisteret laudibus. Unde (51) di- gnum duximus nt de membranulis collectis dorariis quae vel ipse alii devotissimi viri loco contule- runl, usque ad id temporis quo venerabilis Ragen- fredus decentiori statuatquereligiosioricultueum- meridianam scilicet plagam.habens inlongum per- C dem locum infastigiavit, liber Hagani vocitetur; ticas XXXVI, et in uno capite perticas viii et dex- trum unum, in altero vero capite perticas xii et dextrum i. Terminatur autem ab uno latere et una fronte terra fratrum Sancti Petri, ab altero latere via publica,et una fronte exituo (47) in claustrum. Infra has terminationcs praefatam aream,cum vinea quae eidem areae suporposita esse videtur, perpetuo per hujusmodi cartulam ei habendam concedimus : ita duntaxat ut juxta memoratorum principum decreta, absque census exactione eam obtinens, ju$ loci qu3S cepit fieri sub Helia episcopo bis esse delegatum clericis el tantumdetn monachis, Continet autem hoc modo : cum christianissimus, etc. (45) Garolus Calvus, filius Ludovici imperaloris. (46) Hic superscriptum reliquisse. -. (47) Fort. leg., etaltera fronte exitu, ^ (48) Anno 889 vel 890. (49) B . pennuta, (50) Ita cod. (51) B : Unde dignum duxi ad finem hujus epilogt eartas scribere editas ab episcopis Agano videlicet et in quo diiigens lector omnia fere inveniet quee in ipso intersticio duorum eximiorum praesulum a fi- delibus collata vel concessa esse videntur. Sequentisvero operis agiographa Ragenfredi liber noncupetur,quia,propiciante divina clementia,eju8 studio geminis provectibus locus cepit provehi, a^que per omne aevum fundamentum quod jecit, quamvis estuantesaloperhujus mundi pelagus per- sepe naufragium perferat, victrici tamen patientia invincibile manebit in secula. Ragenfredo atque sancti Carauni abbbte GradulfOj de rebus datis vet redditis atque concessis Sancto Petro ab eis, dum adhnc canonici loco desrrvirent. Deinde res possessas ab illis quas scriptas repperi in duobus rotuliSj atque consuetudines quas ah agricolis accipiebant, qu3S muttum discrepant a consuetudini- bus nostri temporis, Earum denique rerum cartas^ vel nomina illorum qui eas largiti sunt minime inve- ni. Utrum autem vetustate abolitx sunt, aut hostium igne crematXj aut nunquam scriptae, scribarum pe- nurittf minime scio. m VETDS AGANO. — LIB. I. AGANUS. 198 LIBER PBIMUS (52) SIVE HAGANI PRiESULIS (Ab anno 931 ad annum 954,) CAPITULUM L A Scriptum Agani de clauso vinearum, et de terra non longe a monasterio reddita, (Circa a. 930.) • §. « In (53) nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Divinorum voluminum eloquia plena oculis ante et retro indicant unicuique prsterita mala sollerter cavere et bona sibi desiderabilius prospi- cere. Prerogativae igitur pontificalis reverentiae, qus in specula Domini adornata consistit, oportu- num valde est ut, limpidius speculandOyConaideret vias «quitatis et per eas plebem sibi commissum ire disponat, depravata corrigat, dispersa in die nubis et caliginis congreget, subtracta restauret, fracta consolidet, quae atgecta fuerant reducat, fusciculos deprimentes solvat et omne onus secun- n dum justiciffi normam disrumpat. His ergo divins commonitionis incitamentis admonilus (54), ego AganuSy nullis existentibus meritis, set sola Domi- ni gratuita pietate, episcopus Carnotensis ecclesis, super quodam monasterio nostro pene diruto, in honore sancti Petri dicato, condoluimus, quod non longe ab ipsa distatcivitate,illudqueafundamento rcsdiflcare et canonica institutione clericorum cun- ctonim graduum inibi Deo servire, sanctam exer- cendo religionem, jussimus. Tempore si quidem pacis jam olim splendide locus ille viguit, in cano- nicis Deo miiitantibus et in exercitiis bonorum ope- rum bene decertantibus; set ingruentibus pagano- rum infestationibus caeterisque supervenientibus pressuriSfipsum pene desolatum invenimus. Nunc autem, adjuvante Dei gratia,cupimus pritinos (55) ^ religionis renovare usus,ut ibi laus Dei perhenniter celebretur canonicali autentico in psalmis, ymmis et canticis 8piritaIibus,pepetuaIirituobservandum. Interea est quaedam terra in absitate redacta,Sancti Petri haut procui ab ipso monasterio, ubi clausus fructifera) vineae indominlcatus quondam fratrum ejusdem ccenobii extitit ; set a nostrorum quodam anlecessorum alimoniae eorum subtractus dominio- queepiscopali,inepta cupiditate,detentus.Qui etiam (52) Cod. IncipU liber Hagani. (53) Chartae jam antea editas asterisco distin- guuntur. -— Scrijptum illud Agani episcopi de mo- nasterio Sancti Petri reaedificato, viaetur paulo an- tiquius charta capitis sequentis III, data Nonis Joniis a. 9^ ; ideoqne circiter ad a. 930 referri possit. D terminatur, ab uno latere, via publica ad Sancti Martini quae ducit monasterium ; ab alio quoque, terra de eadem potestate ; ab una autem fronte, terra de eadem potestate et Sancti Piati ; ab altera autem, via quae ducit ad jam dicti Sancti Petri mo- nasterium.Ego itaquc Aganus constitutus antistes, cui divinitus judicii statera et aequitatis est con- cessa, una cum consensu et obsecratione fidelium nostrorum,dantes reddimus juste eandem clausi in- dominicati terram.ut habeant secure,teneantabso- lute possideantque jugiter eam praelocuti fratres Sancti Pctri,in propriis usibus stipendiariis^absque ulla repetitionis calumnia, et desuper securi edifi- cent.plantent et construant,Christi juvamine,nulla refrangante inquietudine.Dedimus etiam in alio loco similiter, ipsis quoque canonicis, terram prope ci- vitatem, quae incipit a loco ubi terminatur terra Sancti Aniani usque ad portam ejusdem Sancti Pe- tri monasterii, cum ascensu et descensu vaIlis,quaB terminatur ab uno latere via publica, a civitate usque ad idem monasterium praetaxatum, ut de- super, nullo obsistente repagulo, aedificent et extruant et quocunque meliorare modo melius po- tuerint, Christo adjuvante atque nostra licentia, habeant liberam facultatem. Si quis autem nostro- rum successorum, quod absit, tam malesanus esse voluerit ut de hujus largitionis nostrae dono subtra- here quippiam (56) conatus fuerit, quandiu in hac voluerit perslare voluntate, anathematis" baculo percussus, ab omnipolenti Deo separatus, Ananias et Saphirae morte mulletur. Haec vero cartula, ut firmior permaneat,manu propriasubterfirmavimus, et manibus tani clericorum quam fidelium nostro- rum manibus,roborandam tradidimus.Actum Car- notis,pubIice in domo matris aeccIesiae.Aganus,hu- milis episcopus. Graulfus, subdiaconus. Alcharius, presbiter. Ganzo, presbiter. Suggerius, canonicus. Lambertus,canonicus.Bernardus,presbi ter. Giroar- dus,vicedominus. Aymo, Burchardus, laici (57). — Alios quoque ponere pertesum fuit. » § 2. Set hoc quippe inserere dignum duxi, quod (54) Superiora Bdhuc neglecta fuerunt ab edito* ribus, in GalL Christ.. t. VlII, instr., col. 288. '55) Leg. pristinos. |56) Ita cod. pro qnidpiam, [57) Quae sequuntur omittit codex B, qui brevem hic inserit commemorationem : Felici itaque obitu ad sanctorum consortia de mundi hujus pelago ab 199 PAULI S. PETRl CARNOTENSIS MONACHI. 200 tprrailla quam prsdictus Aganus prssul dedit»nuuc usque ad terram Sancti Martini, fidclium donis di- latata, proceditur (58). Dividuntur vero a quadam via, quaa descendit a regia strata, super clausum nostrum eunti ad vicum Sancti Martini, usque ad portam nostri vici, ibique terra Sancti Martini ; ad dextram intrantium vicum, usque ad Guestraudi puteum (59) inclavatur; pergens, sicut ostendunt positi lapides, usque ad Auduram. Terra autem Sancti Petri transit fluroen usque ad Sancti Launo- mari terram,qu8e tantummodo vadit usque ad viam publicam, a qua iterum incipit Sancti Petri terra, jam fructiferis vineis impleta,tenditurquefereusque ad crucem quse est in atrio sanctiBartoIonei.Hanc itaque terram tam liberam voluit Sancto Petro in monachorum usus stipen^iarios largiri venerabilis prflesui Ragenfredus, ut nullus exactor exinde cen- sum vel decimam exigendo, monachis ullam in- quietudinem faceret. In qua etiam prxsu1,cum Ar- duino fratre suo, fere xiii aripennos vineae planta- vit. Alveus (60) quoque abbas factus et alii mona- chi sensim totam plantavere, ut in toto videntur esse xxvii agripenni vineae.Terminatur autem ipsa terra a cruce quam pr8ediximus,via quse descendit ad portam Morardi, aliaque fronte, terra Sancti Launomari, in qua fronte inclavatur quodam loco usque ad Auduram. Ad mcridiem clauditur vineis plurimorum hominum. Ad orientalem plagam ter- minatur dnobus agripennis vineae, quod dedimus duobus nostris carpentaHis, aliisque vineis. Jamjamque ad terram Burgi vertatur pennula, quae iterum incipit a via quae ad portam Morardi vadit ab Audura, linquens in bivio terram filiorum Belial (61), nostris semper odiosam, atque db ipsa porta usque ad viam quse in transverso vadit ad posticam quae Trievitulus (62) vocitatur, indeque a leva redit usque ad Auduram ; quae flumen transit per pontem Mergentis pediculi (63),vadit juxta flu- men usque ad angiportum quod a fluminc pergit usque Merdosam viam (64). Via quoque, qu» inci- pit a ponte praescripto et vadit usquead posticium Fulcherii Nivelonis, dividit terram Sancti Petri a Sancti Aniani terra Sanctique Piati ; qus foro per- gentibus est ad dextram, ad laevam vero Sancti Petri, videtur fore ab Audura flumine usque ad yiam Sancti Michahelis, quse pergit ad Sancti Mar- tini monasierium. Ubi vero finiatur non est repli- angelis irmslato, corpus ejus in ccenobio Sancti Petri est humatum. In quo GantelmuSj prxsul venerabilis, in corpore requiescit; eique venerabilis Bagenfredu^ friesul successit, qui quanto amore locum dilexerit sequefUi opere potest agnosci. (58} ita cod. Leg. progrediiur, (59) Puteus Guestraudi (sic in cod.), gallice le puits Guestrand, 9iiu9 erat in parochia Sancti Brixii, via des Basbourgs, jamque Domni Muley tempore, saxi fragmento clausus. (60) Hic Alveus, qui temporibus Eagenfredi epi- scopi ejusque fratris Arduini, et Geroardi viceao- mini Carnoteosis vixit, nempe ad annum 950, primus est abbas Sanpetrinus ciguB nomen a co- A candum in hao parte,cum sit superius dictom. Set eamus ad portam Benedicti Glansoris et terram quae est ad laevam tntrantibus vicum ducamus per atrium Sancti Hilani, via publica qus pergit ad portam Ginerosam (65); cumque veneris ad angustamviam, " qu!B descendit de rostro ac cimeterio Sancti Aniani, juxta Sancti Piati terram, sicut superius diximus, et superius et inferius terra Sancti Petri est usque in Audura, infra quoque civit tem a porta quae di- citur Aquaria (06) usque ad portam Ginerosam. Prisci monaehi ac canonici post eos, juxta murum, sicut via dividebat^ ab una porta pergens ad alte- ram portam, jure hereditario totam possederunt terram ; set a comite in civitate introducto facta turri, ac in circuitu vallis censum subripuit alios- P que consuetudinarios usus. Tamen comes, pro hac ipsa re, singulis annis, ad occidentcdem plagam, in campo Fabro, unum modium vini jussit mona- chis dari, quamvis possidentes vineam in hoo sint negligentes.Iterum quoque a porta Ginerosa, terra Sancti Hilarii incipiebat Pictavensis, quae fere qua- dram civitatis obtinebat, quam terminabat via pergens per mediam civitatem ad turrem. Itaque quidam miles hanc terram quodam jure posside- bat, set divino amore flagrans, Sancto Petro eam concessit, donans, eo videlicet tenore, ut in atrio Sancti Pctri monachi in honore sancti Hilarii sc- clesiam construerent, quod et factum est.Setterra ipsa quam acceperunt a militCy vi potentum et inbecillitate propria, ita est ab eis posessa, ut vix sexta pars census eis reddatur ab incolis. Dedit C etiam miles de quo supra diximus, de eadem po* testate Suncto Petro in Manu Villare grandem amplitudinem terrae in qua monachi in honore sancti Hilarii secundam secclesiam aedificaverunt. Set et in circuitu urbis,tam in burgo quam extra burgum, pluribus in locis est terra Sancti Petri : ad occidentalem quidem plagam est medietas terrs Pendentis Pediculi, Sancto Petro, modemo tem- pore, concessa pro quodam milite facto monacho, reddens in psollennitate sancti Mauricii xii num- mos,nam ex ejus potestate esse videtur.Fulcherius denique, de cujus beneflcio erat, xl solidos num- morum, Gungerius quoque, qui de eo tenebat, xxx soIidos,ex consensu acceperunt ; nos vero in festivi- tate sancti Remigii a cultoribus xxi solidos accipi- n mus.De ea autem quae solo tenus est tantum spica- dice servatum est. Ab illo igitur incipit abbatum series. (61) Docet D. Muley terram filiorum Belial ab auctore vocari locum situm post pontem Sancti Hi- larii,fluvium inter et viam portae Af orardi a deltra, viam autem de la GrenouillSre a sinistra. (62) Unde nunc via nominata Tireveau, (63) Hodie le pont Taillard. (64) Postea rue aux Fumiers, (65) Hac porta, Gallice j>orte Cendreuse, prope crucem Belli ioci, olim erat introitus civitatis. (66) Portam Aquariam jampndem destructam in- ter portas Wiilelmi ao Morardi sitam fUisae id^ docet D. Muley. 201 VETUS AGANO. — LIB. I. AGANUS. 202 rttin tnanipiilds sumhrius. ferminatur itaque ipsa A terra dnabus vira publidis, ad dextram pergentibus ad boscnm, ndn solum via,set etiam magnislapidi- bus a Paulo monacho (67) solo infixis. Ad orienta- lem qaoque pljgigam terminatur terris cultis et in- cultis de potestate Sancts Mariae. Sequitur Manus Villare,cujus maxima pars terriB dividitur quadam via quae meta esse videtur terrae Sancti Petri terraeque Sancti Mauricii.Exunafronte terminatur via publlca qu® pergit ad portam Perti- canam ; alia fronte, via qua3 ducit ad portam sancti Johannis Valeias. Ad orientalem plagam colligit do- mum aurifabrorum ; et sic per sulcum vinearum in tranaver^m non longe ab aecclesia Sancti Hilarii pergit ad viatn publicfam, de qua nunc superius diximus, atque ibi terminatur non longe a quodam^ prelo. B Item XXX agripenni vinearum in Luciaco secun- fur, qnaB, una fronte,terminantur via quac ab aeccle- sia Luciaci ad aBCclesiam Manu Villaris pergit ; alia fronte,via quae ducit ad SeraS ; tercia quoque fronte, via qaae terminat Manum Villare terminat et ipsos. Frons vero quae proslpfctt ad civitatem aliis vineis terminatur. Pderunt Iqiioque dati ad plantandum monachis ab epidcopo Ragenfredo, remota omni etaoiione ab eis. Ad xneridiem quidem est quaedam aecclesia inter Tineaa, in bonore sancti Leobini constructa, qilae olim fuisae abbatia dinoscitur. Quam aecclesiam iDatrona quaedimi, Ermentrudis nomine, uxor Ni- ▼eloniiSy voto SaCncto Petro dimisit moriens pro anima sua, cum terris ac decimis pertinentibus ad C ipsam aeccleisiam ; datis viro suo, pro consensu, moniiibns suis et armilli^ aureis ; erat enim aeccle- sih ex patrimonio sUo. Gum vero viam universae earniis abisset^ vir ejtis, petitione conjugis postpo- sita atque suae promissionis oblitus, omnia suis nsibos t^tinere itaaluit; et, quandiu mundanis rebus uti potuit, niinqnan^ rcsipuit. Verum, ciim ae videret ad extrema duci, monachus in cce- lnobio Sancti Petri effici voluit ; qtiod autem satius faoere noluit, eassa petitibne filjis (68) facere monuit. Quo mortuo, iilius ejus Pagahus, modico tempore,patri8 beneflcio fuhgitiir ; nam cum debel- kret ctetrtim quod Vbcitatur Fracta Vallis, patri a Gansfrido Martello 8ub1atum,in ipso castri introitu, ab hbstibus gladiis interimitUr.Pro quo frater ejus n Fuleberius, jain derichli, mundanis armis prae- cinctnSySeenlarem miliciatn est secutus. Gui vene- rabilis abbas Landricns^vota matris petitionemque patrts replicans,impett*aVit db eo aecclesiam sancti Leobini cum quibusdahi agripenhis vinearum, de quibus habemus censum et decimam. Tunc etiam censum remiiit vinearnm beati Siemundi, decima •ola retenta. de quo vide p. 225. (67) Ipae.eat hpjus operis auctori^c YHufaire lUtirnirp de la France, t. VlII, {6S) Goite0tUni ifetb Itlid siio. {69} PDrtatn knti^iidtii (JuaB so6^i.iavlaporte Am- Patioi- GLY. Adhuc in territorio comiti8,non longc ab aecclesia supra memorata, quasdam vmeas habcmus, olim cuidam in beneficio dalas, postea vero, cogente pe- nuria, Bertae comitissae, eo tenore, nostro assensu, venditas, ut, post obitum comitissas, ab omni ex- actione liberas,usibus stipendiaris propriis,cas sine qualibet protelatione rehabeant monachi, quod postea frater comitissa;, comes Tedbaldus, coram suis fldelibus amnuit. Nunc ad septentrionalem plagam vertatur penna, in qua super vallum, non longe a porta Drocensi, tenet in benoficio filius Geraldi negociatoris de san- clo Petro terram reddcntem solidosx nummorum. In vico quoque sancti Andrea in dominicatu san- ctus Petrus possidet duos solidos nummorum de censu, non longe a ponte qui respicit ad portam Ainboldi (69). A qua porta non longe est domus Johannis cum vinea quae solidos tres nummorum reddit. Quomodo autem campus Fauni terminetur, suo loco dicetur. Nunc vero ad ea quae capitnla prae- singnant redeamus. CAPITULUM ir. De agripenno lerrx ad plantandum vineam^a canoni' cis in dauso dominicalo dato. (1 Octobr. 940.) « In nomine sanctae et individuae Trinitatis. Nos canonici ex monasterio sancti Petri,quod est in sub- urbio Carnotis civitatis, divinis laudibus insisten- tes, notum fieri volumus cunctis sanctae Dei aeccle- siae fidelibus praesentibus scilicet atque futuris,quia veniens quidam homo, nomine Teodericus, ante praesentiam nostram, suppliciter postulavit ut sibi et uxori suae, nomine Dominicae, filiae neo non suas Gerois,unum aripennum terrae sub manu firma con- cederemus ad plantandam inibi vineam, in clauso dominicato fratrum, ab usibus eorum multis anno- rum curriculis abstracto, nunc vero, sicut ab anti- quo Juste reddito,qui prope sancti Michaelis aeccle- siam consistit. Nos vero, ratam ejus petitionem considerantes, quidquid nobis supplicavit benigne assensimus et concessimus praedicto scilicet Teode- rico, uxorique suae Dominicae, filiaeque eorum Ge- roisae, eundem terrae aripennum ad plantandam et construendam inibi vineam, una cum consensu et permissu domni Agani praesulis, qui in regimine videtur habere idem ccEnobium ; qui etiam termina- tur ab uno latere, terra sancli Piati, et alia parte, terra sancti Petri ; ab una fronte, via publica quae ducit ad sancti Martini monasterium ; alio quoque latere et fronte, terra ipsius clausi ; eo scilicet ra« tionis tenore dedimus illis, ut annuatim festivitate Sancti Petri, quae evenit viii kalendas marcias, cen- sualiter solidumisolvere studeantpartibus fratrum. t)uod si ex hoc censu tardi aut negligentes extite- baud, fuisse prope pontem Sancti Andreae, postea du Massacre, inter portas Drocensem et GuiUelmi^ a D. Muley discimus. 203 PAULI S. PETRI GARNOTENSIS MONACHI. 204 rint, legalitcr emcndenl et quod tenere videntur nullo modo perdant. Dedimus etiam eis licentiam dandi vel vendcndi.prout oportunum eis fuerit cui- cunque voluerint,tantum ut venditiones in usus fra- trum veniant. Haec vero cartula ut verius credatur et (irmius per cuncta teneatur tcmpora, praedicti senioris domni Agani prajsulis manibus roborandam popo3cimus,etnosexindemanupropriarirmavimus. Aganus, Garnotentium humilis episcopus. Alveus, humilis presbiter et archiclavus.Joannes,presbiter. Majenfredus,presbiter. Airmandus, presbiter. Ber- noardus presbiter.Benedictus,pre8byter. Odelricus, acolitus. Lambertus, acolitus. Galcherius, acolitus. Hardradus, clericus. Warengaudus, clericus. Data kalendis Octohris, anuo v regnante rege Ludovico. Aregarius,- ad vicem Glementis, scripsit. » Quoquomodo postea ha3c res praescripta abierit nescio ; hoc tamen scio, quia domnus abbas Lan- dricus hunc aripennum vineae, dum praeesset loco Sancti Petri, aquodam clerico, Albuino nomine, taxata pecunia emit. Emit etiam alium aripennum vinecB infcrius in eodem clauso a presbitero Sancli Emani, nomine Dominico, cujus nomen aripennus vineae adhuc retinet. GAPITULUM ni. De area farinarii Lupchiaci^dmbus fratrihus comessa, {5 jun. 93L) « In nomine Dei aeterni et salvatoris nostri Jhesu Ghristi. Nos fratres ac canonici monasterii Sancti Petri,quod est in suburbio Garnotis civitatis,sacris laudibus int^istenteSy notum esse volumus cunctis ipsius monasterii fidelibus praesentibus ac futuris, quia veniens quidam vir, vocabulo Adremarus, no- stram ante pr8esentiam,humilitcr dcprecans ut sibi et fratri suo Ebboni,8uaeque sorori Eldesindi,quan- dam aream, super fluvium Audurae, cum farinario noviter ab ipso constructo, non longe a villa qua vocatur Lupchiacus,per manum flrmam ceusualiter ex nostro indominicato concederemus,quod quidem unanimes assensum praebentes,benigno favore as- sensimus ; eandemque aream per hanc auctoritatem concessimus, ut desuper Ormiter edificent, cons- truant et immelioraro studeant ; eo pacto ut annis singulis, in festivitate cathedrae sancti Petri, quse evenit viii kalendas martii,in censum canonicis hu- jus monasterii,Domino famulantibus incunctanter, solidos III** persolvant ; et si ex hoc censu in sol- vendo tardi aut negligentes inventi fuerint, legali- ter emendent et praefatum molendinum t^mpore vi- tae Buae non perdant ; et amplius eis in censum non requiratur, nisi quod superius continetur insertum ; et habeant licentiam venundandi aut condonandi cuicum voluerintySalvo jure eccIesia8tico,sicut mos pagi est, vel sicut in arcbivo hiyus aecclesiae conti- netur.Quatenus vero haec manus firma inviolabilis per diuturna tcinpora permaneat, manibus domni Agani praesulis senioris nostri corroborandam ob- tulimus,et nos similiter libenti aaimo,nullo contra dicent subterfirmavimus. A « Actum Gamotis civitate, in domo matris aeccle- siae publice. Aganus,humili9 Carnotensiumepisco- pus. Sanson, presbitcr. Aimo, decanus. Deotimus, presbiter. Adelveus, presbiter. Frodgingus, presbi- ter. Gleotinus, presbiter. Aregarius, Jevites. Ardui- nuslevita.Ansoldus,subdiaconus.DataNonisJunii, anno viii rcgnante Rodulfo, serenissimo rege. Ra- genfredus, humilis levita, ad vicem Glcmentis prae- sbiteri et cancellarii, scripsit. > GAPITULUM IV. he Germinionis Villa canonicis reddita et condonata ah episcopo Ragenfredo, Jtem in eodem duo adjth centia Plaiseni yilla et Moirollum Villare. Item in eodem de Ursi yiUari xcclesia, In eodem de xcclesia Immonis Ville cum viii mansis, In Gin- nonis Villa de duohus mansis. De Bodasi xcclesia B et de terra infra muros civitatis, (Girca a. 954.) « Orthodoxorum patrum etfidelium praecedentium maximeque pontificum cordibus divina gratia salu- briter inspiravit, ab exordio nascentis Ghristiane rcligionis,ut sponsam Ghristi,8acrosanctam videli- cet iEcclesiam,quam idem mediator Dei et hominum homo Ghristus Jhesu^,sibi insolubili glutino copu- lavit, per diversaloca terrarum fundarent et de re- bus temporalibus honestare atque sublimare procu- rarent.Horum igitur exempla pia,cum catholicis et religiosis quibusque in commune habeantur agen- da et fideliter imitanda nobis procul dubio,eju8dem scilicet sanctae matris y£cclesiae provisoribus, vigi- lantissima sollicitudine specialius cstprocuranduoi, C ob venerationem sponsi illius, agni videlicet imma- culati,eam,pro scire et posse no8tro,congruis hono- ribus decorare et rerum competentium utilitatibus ampliare. Talibus exemplis patrum informatus, et salubrium Scripturarum documentis excitatus,ego videlicet Ragenfredus, gratuita Domini clementia Garnotensis aecelesiae humilis episcopu8,sanctorum loca nostrae aecclesia civitatique contigua, malis ingruentibus diruta, reedificari desiderantes, ante reliqua omnia mohasterium sancti Petri,quod tem- pore praedecessoris nostri domni Agani reverendi praesulis,ip80 praecipiente,et plurima dona ad idem opus peragendum largiente,Alveo quoque,ejusdem loci praeposito, in omnibus curam agente, restau- ratum erat ; in pristini honoris statum quo antiqui- {) tus viguerat reducere deliberavimus, et commoda- tibus rerum temporalium ac stipendialium canoni- cos ibidem Domino sanctoque apostolo suo Petro fa- mulantes munerare disposuimus, penuriam ab eis aufcrre ambientes quam pati videbantur in necessi- tate cotidiani victus. Quapropter notum esse volu- mus cunctis successoribus nostris et fidelibus sanc- tae Dei /Ecclesiae praesentibus et futuris, qualiter quandam terram ex nostro indominicatu, nomine Germinionis Villam,ejusque duo a4jacentia,hoc est, Pleseni Villam et Moirollum Villare cum suis ter- minationibus, in pago Dunensi sitam, jam dicti monasterii canonicis tradimus ac donamus, et de VETUS AGANO. — LIB. I. AGANUS. 206 domiaio in eorum ditionem transfundimus, A iliorum stipendiariisdelegantes, et perpe- r illis babendam decernentes.Donamusetiam id eosdem usus, in ipso pago eademque pa- f scclesiam vills qus dicitur Ursus Villaris Bcimis et ceteris redibitionibus suis. In pago 3 Carnotensi concedimus eisaliamsecclesiam I qui vocatur Ymonis Villa cum octo mansis •a. Item in eodem pago^in BedasLVilla, red- cts terciam scclesiam quampraBfatusAlveus monasterii tenet, eo pacto quo quandiu vi- un teneat,post obitum quo:|ue illius in usus 1 8ine contradictione alicujus calumniatoris rigatoris redeat. In Ginnonis quoque Villa, Bm pago videlicet Carnotensiy donamus eis lansos de terra. Praeterea ad pcragendum ^ nostri desiderii negotium, perducere cupi- mnino in memoriam et noticiam omnium 9orum nostrorumreliquorumqueChristifide- ood terramquand im quam crebro dicti cano- t>i reclamabaot, asserentes eam a suis ante- bus, priscis temporibus fuisse possessam, qosque malo ordine sibi subtractam,eisdem k08,quatinus ita iliam justeet pleniter possi- Teluti illorum praedecessores eam tenuisse um testimoniis comprobatur. Ipsa vero ter- iaeet infra muros Carnotis nostrae civitatis, K>rtam Cinerosam, terminata uno latere vel ¥ia publica quas ducit ad supra dictam por- Itaro vero iatere haeret muro civitatis ; fronte leonda terminatur terra sancts Pictavensis Ia.Hsc autem omnia praelibata,tam in terris C in supramemoratis aecclesiis earumque deci- litque reditibus, sepe fati monasterii fratri- namus et reddimus, eo pacto ut ab odierna in relicum nullum debitum vel servitium cir- Bjnodis, censibus et omni genere redibitio- ide exigatur,nullaque repetitio ab ulio succe- m fiat ipsis canonicis, devote nostri ac suc- un nostrum in psalmis, ymnis et canticis libos memoriam agentibus, et divinis laudi- eriosdesudahtibus.Utautemhujusfactinostri itee a nostris successoribus aliisque personis le violetur, omnimodis interdicimus, et quod 8 coadonatum datum quoque ac redditumest iUomodo dirimatur, eis aoathematis repagu- >ponere satagimus. Si quis ergo temerarius n ei «cclesiasticarum sanctionum improbus € dooationis sive redditionis hujus statuta apserit et ea adnullari nisusfuerit,quod prse* lerit evindicare non valeat, sed aeterna dam- •neyCum Dathan et Abiron,dampnatus pcreat, liebolo quoque et angelis ejus ultriccs sccle- lammas sine fine sustineat. Quatinus autem igina validioris firmitatis anchora roboretur, manu propria eam subterfimavimus et venerabi- lium episcoporum manibus, ceterorumquefidelium manibus clericorum roborandam tradidimus. Hil- demanus, archiepiscopus Senonensis. Joseph, ar- chiepiscopus Turonorum. Constantius, cpiscopus Parisiorum. Ragenfredus, episcopus Carnotorum (70). » Terram denique quae in Ymonis Villa a praefato episcopo data ac reddita fuit, sicut superius praeli- bavimus, non pleniter possidemus, neque terram civitatis in qua turris et ceterae aedes comitis sunt constructse; pro qua comes, turris constructor, de- dit monachis in campo Fabri unum modium vini singuiis annis in censum. Sed vineam possidentes per insolentiam in dando negligentes existunt,dum non sit judex qui sectetur justiciam ac reprimat usurpatorum violatiam(71)neque habens sequitatis bbram, ulciscatur sanctas Ecclesiae injuiiam ; epi- scopi enim desidiae somno sopiuntur, superbiae visco tumidi, adulantium vento de rectitudinis via exorbitati,instar mercenariorum,sanctarum edium dctrimenta villipondunt, et, ut ait papa Gregorius, « Lupum venientem fugiunt non mutando locum, « set subtrahendo solatium, de quiuus dicitur per « prophetam : Ve pastoribus Israeij qut ex adverso « stare nolueruntf neque se ohposueiunt murum pro « domo Domini, » His et aliis modo sancta iEcclc- sia diatim decrescens, suis viduatur honoribus, nec est rex, neque princeps qui ei condoleat vel qui ejus singultibus sivecotidianisfietibusquovisauxi- lio respirare concedat. Quare fiagiciosi quique,im- punitate freti, Dei cultoribus invidentes, de eorum detrimentis temporalia sibi lucra comparant,doIis- que colore mendatii compositis, eorum bona usur^ pando auferunt et quae nequeunt, insaciabili avidi- tate depopuIando,vastant. Verum quia longum est rememorare omnia mala quae, Satana suggerente, nostra secclesia pertulit,de multis perpauca subin- feram : sicut de ecclesia Baliolis Vitae quam Ra- dulfus episcopus de dominio monachorum ad suos usus retorquens cum aliis rebus, beatum Petrum apostolum vilipendit ofTendere. Agobertus quoque, nostra tempestate praesul (72), canonicis assensum praebuit usurpandi non modicampartemterraecam- pi Fauni,versus orientem;quam antecessores nostri sino ulla calumnia et nos moderni monachi longo usu possedimus. Gauslinus denique de Leugis^non longe a fluvio Audurae pertinaciter sibi retinetcen- sum nobis annuatim reddendum, de quibusdam vineis ab episcopo Hugone sibi relictis. Herveus etiam de Gualardone non longe a suo domicilio, quandam terram nostri juris usurpavit, quae uni bovi dicitur sufficere. Set, his modo relictis,ad as- signandas res vertatur pennula quae nobi^ divino nutu manent et manebunt in secula. Conf. hano cbartam cum alia ejusdem Ra- di, coL 219. (7\) Leg. violentiam. (72) - — - Ab an. 1052 ad an. 1053. 207 ,M PAULI S. PETRI CAKNOTENSIS MONACHI. 208 CAPITULUM V. De duodecim ngripennis vinearuma veneiabili Rogen- fredo prxsule canonicis datis, (13 jun. 949.) t( In (73) noniine sanctac et individuae Trinitatis. Si,Gonditori8 omnium institutione, ad laborem ho- mo nascitur, id procul dubio sibi est elaborandum summoopere unde gemmium valeat assequi com- modum;ita quoque,prudenti ratione,utrique ratio- nabiliter labori debct incombc.rc, ut per ea quas gesserit laborando,beatitudinisnomen ctpraemium consequatur, sese interius exteriusque pascendo, merito dicatur illi illud propheticum : Labores ina* num luarum manducabis. Bealus es et bene tibi erit, Sed etsi proficientelabore^exterius divitiaealfluunt. j^ terrenae substantiae viatico, in praesenti liberius a (75) superna tendatur et in supra dicta Petri apo- stolorum principis aeccIesiapleniusdivinaBservitutis expleantur officia^nobisque incoBlestibusreddantur inde remunerationis praemia centuplicata. Si quis autem successorum nostrorum vel alia aliqua per- sona hanc donationis paginam violare praesumpse- rit, iram Dei incurrat, b^atus Petrus ei contrarius fiat, et inimicus cum ceteris apo&tolis omnibus ; coelestis regni ovile ingredi non mereatur, cujus claves ipse tenere, Domino largiente, dinoscitur, Cf)lumniatoristemeritaspGcnitusfrusteretur,pr£sen8 quoquei auctoritas inviolabilis mansura roboretur. Quatenus vero haec pagina validius firmitatis obti- neatrobur,manibu8 propriis eamsubterfirmavimus. non apponendum est cor, quoniam in adquirendis ^ et canonicis nostrae aecclesiae scu fratribusjamdicti __ J • L 1.11 J i. 11**1.J i.-)*!-. J Jl !.•• 1* •/*Jl*li« A* l» JM *%M mundanis rebustollendaestsolllcitudoetadibendus labor. Qui ergo utriusque boni verusdesideratesse possessor non bonorum temporalium amore est astringendus, ne non dominus fieri videatur, set servus,quia, terrenorum amore astrictus, non pos- set set possidetur ; neque etiam qua; temporaliter adquirimus carni nostroe, sed potius animai nostrae dare debemus (74),cum, sicut scriptum esitredem- ptio animce viri substantia est ejus, Hujusce modi igituratque aliissanctarumScripturarumdocumeh- tis instructus, ac superni amoris igne succensus ego Ragenfredus, sanctaj Mariaj matris aecclesiae humilis episcopus, notum esse volumus cunctis sanctae Dei iEcclesiae fidelibus praesentibus atque venturis, nostris quoque successoribus, qualiter quendam vinea; clausum, proprio sumptu et la- C bore a nobis plantatum atque constructum, pro remedio anim® nostraj, seu absolulione parentum nostrorum a peccatis aput Deum obtinenda, ca- nonicis monasterii Sancti Petri, quod situm est in suburbio Carnotinae civitatis, usu stipendario perpetualiter habendum tradimus, ac donamus. Ad confirmandam etiam istius donationis cau- sam, dignum duximus, ex praedicta vinea cartam fieri jam dictis canonicis,cum assensu ac depreca- tione Graulfi, qui abbatiam Sancti Garauni tenere cernitur per auctoritatem nostrae largilionis. Est autem ipsa vinea prope cimiterium ipsius videlicet Sancti Garauni ad aquilonaiem plagam ipsius loci. habens in totum aripennos xii ct dimiJium.dimen- monasterii ac reliquis fidelibus nostris roborandam decrevimus. Rangenfredus,Camotum praesul,hujus donationis paginam lecit ac roboravit. Graulfus, abbas. Waracco, presbiter. Bernardus, presbiter. Ragenbaldus, presbiter. Arduinus, levita. Alcarius, levita. Aimericus, levita. Malbertus, levita. Ebroi- nus, lcvita. Wido, levita. Ardradus, presbiter. Isaac, presbiter. Ardradus, levita. Lambertus,sub- diaconus. Gauslinus, subdiaconus. Humbertus,cle- ricus. Heirveus, clericus. Dodo, clericus. Actum Carnotis civitatis in domo matris aecclesiae. Data idus junii anno xiii regnante Ludovico rege felioi- ter. » CAPITULUM VL Item de eadem re scriptum Graulfi abbatis, in mO" nasterio sancti Petri monachis jam positis. (Ann. 949.) « In Christi nomine.Graulfu8,qui abbatiam San- cti Carauni, quae est in suburbio Carnotis tenere videmur,notum esse volumuscunctissuccessoribas nostris et reliquis Christi fidelibus, qualiter quas- dam vineas, a Ragenfredo episcopo et fratre suo Arduino nocnon et ab Alveo abbate plantatas, et monasterio Sancti Petri,quod situm estinsuburbio Carnotensi, donatas atque relictas, monachis ejus- dem loci,cum consensu fidelium sanctae MariaeGar- notensium matris aecclesiae, iibenter concedimus. Sunt autem ipsae vineae in tribus locis constituts clausus unus videlicet ex xii^*» aripennis et dimi- dio, juxta monasterium Sancti Carauni, quem de- sos singillatim perticis quinquagenis. Terminatur n derunt Rangenfreduset Arduinus,et imwaripennes etiam duobus lateribus terra ejusdem potestatis ; duabus quoque frontibus, viis publicis. Infra has igitur terminationes praefatam vineam ita eis, sepe dicto abbate Graulfo deprecante, concessimus, ut desuper securi edificent et bene construant, ha- beantque licentiam vendendi vel dandi eandem vi- neam quicumque voluerint. Hoc denique donum ideo etialm, tota animi devotione, procuravimus, quatinus a praescriptis canonicis, habundante illis ac duae partes quinti aripennis, non longe a loco qui appellatur Ad crucem sancti Carauni.Termina- tur autem jam dictuscIaususduobuslateribus,ipsa potcstate ; duabus frontibus, viis publicis. Quatuor vero aripennes quos dedit Alveus terminantur uno latere, ipsa terra;aItero latere, terra fratrum Sanc- ti Carauni ; una fronte,via quae duoit ad civitatem ; altera quoque fronte, terra Sancti Martini. Ille etiam duae partes unius aripenni terminantur uno (73) Charta maxima sui parte \ailgata in Galt, ChrUt,, t. VIII, instr., col. 289. (74).Ita, sed postea correctum habemus, (75) Leg. orf. VBTUS AGANO. — LIB. I. AGANUS. 2i0 e* terra Sanctffi Maris ; altero, potestate fra- A quorum custosde duobus melioribus singulisannis I Sancti Carauni ; duabus vcro frontibus, viis icis. Infra has itaque terminationcs, prsfatas 18 concedimus perpetualiter tenendas, ut desu* lecari edincent, et habcant licentiamr vendendi andi eas cuicunque voIuerint.Quatinusautem ila h«c Grmior sit, manibus propriis eam (ir- mas, et canonicis Sancts Maris atque Sancti aiii roborandam obtulimus. Actum Garnotis ioe. Signum Graulfi, abbatis. Sugerii, docani. iniy archiclavi. Marini, presbiteri. Alcarii, literi. Teodorici, presbiteri. Algeri, presbiteri. irtiy presbiteri. Odberti, presbiteri. Leobini, literi. Girardi, diaconi. Evrardi, diaconi. Ade- , diaconi. » G modios mixtse annonsB solvedat fratribus, duosque frumenti et xii«»ni avenae, ad cervisiam faciendam ; anguillas c, porcos crassos iiii<>^ gallinas vi cum ovis, omni mensebis eulogias ; rcliqui duo farinarii prsebendas fratrum molebant et llgna comparabant ad panem coquendum. 3. De Dodasi Villa. In Bodasi Villa erat casa do- minica cum horreo et horto, cincta moderno tem- pore ab Ursonc monacho muro ncvo, juxta quem ad orientalem plagam est vinese clausus, v conti- nens aripennos. Est et aecclesia beati Laurentii martyris, lapide cementoquc constructa. Eadera villa inter iiuor loca, habcbat de terra bonuaria xvcim, agricolas v : Teogrinum, Ragenbaldum, (76) denique quas scriptas inveni et ad ca- w Frodoardum, Teotradum, Riculfum. Faciebat quis- pertinere videbantur, deinde res quae ad leria scclesis et ad victum editui delegat» , et qus postea ab episcopis additae sunt, ) Tidelicet atque Ragenfredo, monachi modo kqaam possident. Nam quaedam loca scripta [ quorum nunc nomina ita sunt abolita et in- ui ab hominibus peoitus ignorentur, nedum aiur. Sunt quae sciuntur et tamen non haben- ieat in Veruo terra Odulfi, quam promisit tl Ragenfi^us post mortem OdulQ haberi, et Qfondrevilla cum brogilo et pratis, quibus ca- identur, et sicut in Imonis Villa ubi sunt dati Dansi, set minime possidentur. Sunt etiam MMsidentur et possessa sunt ab antiquis, de s noticia litterarum periit, sicut de Bosco que rigam, ad hibernam ii^ perticas, ad tramissem perticam i et dimidiam, in corvedam tantundem. Pro qua aratura dabat quisque modios frumenti n**, ad hostem solidum i, caplim dics xv"™ facie- bat, etcarridium (78), manuum opera sibi injuncta. Requisitam avenae, modium i, solvebat, et pullos tres cum ovis. Solus RicuHus prb riga (79) et cor- veda iiu'r frumenti modios dabat, ud hostem soli- dos ii*«, pullos VI, requisitam avenae modios ii<>* ; faciebat caplim. Erat quoque mansus unus et dicni- dius ibi absolutus. 4. De Domani Villa et de Moris Villa qux juxta Bodasem esse videntur, In Domani Villa unus erat mansus quem Frogaudus illo in tempore tenebat, unde faciebat perticas iiir»' ad hibernam, pro cor- in territorio Dunensi, et sicut de terra Sancti C veda tantumdem. Pro ipsa aratura dabat frumenti Pictavensis> quae est intra civitatem Carnotis, quidam miles, quodam jurepossidens,sancto Garaotensi eo tenore concessit, ut in atrio iPetriaeccIesiam in honore sancti Hilarii con- reht ; quod et factum est, set vi potentum et im in ea babitantium detinetur census de ea- terra, ut vix sexta pars reddatur. Dedit etiam iOB miles Sancto Petro, de prsedicta potcstate, inu Viilare grandem amplitudinem terrae pro Qonacbi in bonore sancti Hilarii secundam riam ediilcaverunt. ~ Jam nunc expletis cartis ins canonicorum, currendum ad cartas et ad idivivi ordinis, monachorum scilicet qui sub ab'li Ragenfredo episcopo reformati sunt in bio Saocti Petri.) CAPITULUM VIL h» fratrum manasterii SanctiPetri Camotensis, De vineis juxta vineam episcopnlem, Priscis oribus, quia raro habebatur Carnotis usus vi- un, juxta vineam episcopalem fratres habebant nunodo tres aripennos vineae, sibi datos a quo- Bernoino nomine (77). De quatuor farinariis. Erant eis iiu'^'' farinarii, ) Quae uncis inclusa solo in codice B leguntur. ) Addit cod. B : de quihus si cart.ii,i iuvaiissnn^ fre non pi^isset. l) Idem videtur ac carrigium. modios iiii^^ ad bostem iiii'^ solidos, octo denarios pro multone, pro pastione frumenti modium i, ordei modium i, de lignis carra ii^.CIaudit circa curtem, vel de fossato perticaui i. Facit manuum opera ; solvebat ccetxx scintulos, pullos tres vestitos (80), requisitam avenae modium i, faciebat caplim ; vi- nericiadc carro dimidio. In Moris Villa simili modo reddebant agricolae Balduinus, Vintharius, Areha- rius, Fulcherius, Adalgrimus. 5. De Cavannis. In Cavannis Villa erant hi agri- colae: Teodradus, Winebertus, Amalbertus, Godul- bertus, Archenarius, Godefredus, Beneventus, Ma- dalgaudus,. Beraldus, UiIdeboIdu^,Sadnus, Petrus, Guaningus, Raduinus, Adalcarius, Ricbrannus, j) Odoenus, Electeus, Ingeraldus, Bornardus, Guine- bertus, qui omnes solvebant sicut ceteri supra scripti. 6. De Cipedo. In Cipedo agricolae erant : Adelar- dus, Erchenarius, Petrus, Agifredus, Guineboldus, Angenbertus, Gandremarus, Bernegarius, Goduir- leus, Huncbertus ; solvebant sicut supra scripti. Hsecvilla modemo tempore translata est a monacho Ursone in loco qui vocatur Nova Villa, nam vicaria (79) Deinde superscriplum i aratura. (80) Pullus veslitus, cui nempe, opinor (Ducangio hic silcnte), ova, numero plerumque quinario, ad- junguntur. 211 PA LI S. PETRI GARNOTENSIS MONACHI. 212 eam graviter affligebat. Est autem sita non longe A de quibus periit litterarum noticia, aut negligrntia a Bodasi Villa, ad orientalum plagam. 7. De Comonis Villa, In Comonis Villa Albuinus, qui tenebat de terra bunuaria v, solvebat iii mo- dios frumenti etalios usus, sicut supra dictum est. Rdnaldus tanlumdem ; Adalveus vi bunuaria de terra, et dabat iiii frumenti (81) modios, et alios usus; Gindbertus similiter. 8. De Moenis Villa. In Moenis Vilia habitabant iii Erembertus, Benedictus, Amaltrudis ; et solvebant II frumenti modios et reliqua sicut supra. 9. De Abbonis Villa, In Abbonis Villa scura do- minica erat ; de terra inter diversa loca bonuaria XV. Ignoro bonuaria quid sint ; set, sicut didici in hac villa, habetur terra aratorum novem. Miror. oblivioni tradidit, ea quidem scribere floccipendi. Tantummodo de quibus litterarum series certum me reddidit, vel semper a substitutis clericis sunt possessa,pro modulo tenui ingenii mei membranis inserere sfudui^ ne forte lector hunc locum aut fuisse inopem censu, fallaci sestimet opinione. Lo- cus denique qui Boscus Medius nuncupatur et cin- gitur a septentrionali parte saltu non modico,atqu6 ab australi parte rivulo Eder®, somper habuisse fertur ab his qui hunc locum noscuntur tenuisse. Tenuerunt etiam in territorio Vilcasini Genet Vill» terciam partem, quam regina sanctissima, nomine Baltildis,in tribuspartibus divisam, unam quidem, pro gloria sternae vits adipiscenda, huic scclesi® quoquc quod, usu dissociabili ab aliis supra scri- n beati Petri apostolorum principis contulit; aliam i* * 1***1 11 1* « «1 1* ^^ £*% a ' * 1* 1 %fA.* T% * * ptis, in reditibus reddendis erant agricolae hujus villae numero xxxiu : Bertegaudus, Leobinus, Gar- nuinus, Godulgarius cum Dadone, Rainaldus, Leo- tardus, Radfulsus, Johannes, Sigaldus,Godobaldus, Gualterius, Rainarius, Adalmarus, EIectrudis,Gau- rembertus, Guido, Christianus, Adoardus, Reme- dius, Guillelmus, Watraldus. Singulis solidum i. solvebant. Municarius iii solidos ; Agedardus et Ra- doardus solidum i et dimidium. Similiter Godoar- dus. Benedictus solidos ii ; Raincarius ct Benedi- ctus denarios vin ; Godovertus solidum i et dena- rios iiii", Goduinus viii denarios ; Natalis, Aloinus, Raduinus, vi denarios. Decima hujus villae nostra est, quamvis ad aliam aecclesiam pergant, non ha- bentes propriam. quoqueGemmeticensiseccIesia; almse MatrisDomini, atque terciam beati Remigii, Remorum archicpi- scopi, basilicoe usibus fratrum stipendiariis delcga- vit. Pars vero beato Petro data, a Guiberto abbate quondam improvide cuidam militi et duobus here- dibus suis in manu firma concessa esse dinoscitur. De qua, singulis annis^v solidi nummorumconsuete reddebantur. Set, illis de hoc seculo decedentibus, ex genere eorum quaedam matrona, nomine Addela, viribus potestateque subnixa, per vim eam tenere usque ad senectam non timuit; donec obligata longo excommunicationis vinculo, gehennse ignis timore, cum cirographo, omni annuente parentela, beato Petro redderet. Quam cum aecclesia^ jure heredita- rio, fere quinquennio possideret, surrexit quidam iO. De Ahildulfi. Villa. In Ahildulfi Villa, quam C milcs, Gaubertus nomine (82), habens neptam prae- nescio ubi sit, ruricolae vero erant : Teodoaldus, Municharius, Adalgandus, Adalguinus, qui singuli solidum i solvebant ; Frodegis vero solidos ii*". Hi omnes habebant de terra bonuaria tria, et facie- bant corvedas diesque vi in blado. Dabat iii pullos cum ovis ; requisitam avenae medietatem modiis, et denarium i. In loco qui vocatur Absa, tria tantum erant hospicia : quem locum penitus ignoro ; set, quia scriptum reperio, ideo fuisse non dubito. H. De Buxeto. In loco hoc, quo caremus modo, qnem etiam ignoro, erat saltus fratribus, ad sa- ginandum quingenlos porcos ; de terra dominica tria bonuaria de prato inter duo loca, unde exhi- bant III* carra feni. Agricolae : Teodardus, Bernar- dictae matronae, ab usu servorum Dei retorsit, suis- que usibus impune mancipare non timuit. Non so- lum haec, set et alia plurima ab usibus nostris in aliorum usibus transierunt : sicut Gundre Villacum oc(o mansis, brogilo et patris omnibusque appendi- ciis ; quam quidam abbas hujus locicuidam puero, qucm de sacro fonte susceperat,in aucmentumde- dit ; cujus genealogia usque ad hanc diem, invitis fratribus, tenere videtur. l^ Normannia denique, juxta mare, Tedis Villam Robertus comes Sancto Petro abstulit et cuidam militi tradidit.Sublata sunt nobis in eadem patria et alia plura^ tam in aeccle- siis quain in piscatoriis, quae dedit memorandus comes Richardus, quae aecclesiam Sanctae Trinitatis dus, Teodbaldus, Mammenus, Adalgis.Hi faciebant D regaliter sublimavit et in Periculo maris montem rigam ad hibernam perticas iii, ad tramissem tan- tumdem, et corvedam. Solvebant solidum i et dena- rium, Caplim omni anno ; carrada una et carri- gium ; pullos tres cum ovis. Rada vero solidum i, Teotardus iiii*^ denarios. Leotrannus tantundem. Pro riga hibernatica solidum i et dimidium. In monte Cenoso mansi duo et terra arabili. 12. Haec omnia quae proposui et alia loca plurima ab antiquis monachis sunt possessa et habita, sed Sancti Michaelis regulariter, datissumptibus, ordi- navit. Cujus bonitas in evum laudem adquirens, aeterne vitae gloriam cum omnibus sanctis feliciter adquisivit. CAPITULLM VIII. Secunlur res editui Sancti Petri, 1. De farinario prope urbem. Edituo aecclesiie hujus farinarius unus prope urbem, ad majorem mensuram, singulis annis reddebat xxx modios (81) Cod. dabat frumentHnulfrumenti. (82) Post Gaubertus nomtne cod. B addit, de Calido Monte. 213 VBTUS AGANO. - UB. I. AGANUS. 214 annonffi, tritici modium i, anguillas xxx, porcum A unum aut pro porco v solidos ; unoquoque mense fogatias ii et sextarium vini, pullos iii cum ovis. 2. De Giaco, Ibi erat pratellum de quo collige- bantur ii« carra feni. AgricolaB 1111«' : Elisardus, Acculfus, Gualbertus et Salomon, qui v solidos cum eulogiis in missa sancti Petri reddebant xv<^ dies tempore messis ; requisitam avense, sextarios xv ; et y denarios. 3. De Cortrone, Hujus loci babitatores erant : Walterius, Aclardus et Aclulfus ; solvebant in censu solidos iiii*' et denariosviii*». Eorum quisque, tem- pore messis, faciebat dies xii«'™ aut redimebat de- narios vi ; solvebat pullos iiu»' cum ovis ; donabat requisitum iiii** denario (83). 4. De gereni Yillare. Habebantur de terra, in dominicatu, juxta estimationem, bonuaria xxx^, de silvula bunuaria iiiio*' ; agricolee AdeIuIfus,God6- neus et Ilernes, solvebant in censu solidos 11 ; da- bat quisque pullos iiii«r vestitos per focos ; dona- bat requistum avenae modium Pu», ad mensuram venalem, et denarios ir«. 5. De Tilido, Quintinus et Adalbertus ibi habitan- tes, in censu solvebant solidos im^^^.Quisque eorum solvebat pullos ii<** vestitos, dabat requistum avenae modium dimidium, ad venalem mensuram,el iiii°", denarios. 6. De Pincionis Villa, Adrevertus, ibi habitans solvebat in censu solidos ii<**, dabat requistum et denarios ii»*. 7. De MonticeHis. Unus farinarius solvebat, sin- gulis annis, xv«« solidos ; Gislarius et Guauzel- C mus tres solidos solvebant in censu ; et qusedam vineola quam tenebat Hildegildis, solidum unum. 8. De Haireni Villa. Electeus et Ercatringa, agri- colae, ia censu solvebant solidos ii»" et denarios ii** et ii^ pullos cum ovis. 9. De Seresii Villa. Erat ibi de terra arabili unde exibant vui denarii. 10. De terra qux est in Berqvu (84). De terra quae est in eodem loco ii« denarii exiebant. H. De terra quse est in Duahus Casis, Est ibi de terra arabili unde vi denarii exiebant. <2. De Wadriaco, Ibidem erat unus mansus qui v solidos in censu reddebat. De quo manso proclama- bant canonici ejusdem aecclesise, quod illis Wcnilo concanonicus eorum, pro animae suae remedio, re- n liquisset moriens. Est etiam ibi mancellus unus qui solvebat solidum unum. 13. De Cintriaco. Erat ibi terra arabilis solvens VIII denanos. \k, De Felcherolis Villa, Erat ibi mansus unus quem quidam, Lanto nomine, Sancto Petro dedit; unde filius ejus Hermarus duos soiidos, singulis an- nis, in censu solvebat. 15. De Mitanis Villare. Ecclesia Sanctse Mariae Magdalense in honore fundata, ibidempertincbatad luminaria flecclesiae Sancti Petri, et ejusdem aeccle- siae presbiter solvebat, unoquoque anno, iii soli- dos. In eodem villa Capitiarius habebat de terra arabili bonuaria 11. 16. De Walardone. Juxta eandera villam terra est Sancti Petri, quae unum solidum solebat red- dero ; nunc vero Hervcus, ejus loci dominus, suis viribus confidens, Dei timorc postposito, neque solitum solidum ncque ullam consuetudinem vult reddere. i7. De Nido Corbino. Ibi de quadam terra ara- bili exibant ad lumen ecclesiae denarii viiit», ad opus fratrum denarii mi". 18. De Joiri Villa. Ibi mansellus unus, quem tenebat Adalbertus, solvebat solidos tres, quem fratres reclamabant, sicut et illum de Wadriaco. 19. De benc/icio Wineinari canonici. Beneficium quod vivens Winemarus tenuit canonicus, moriens- queSanctoPetro reliquit ad lumiuaria concinnenda, concessum ea tempestate fuit. De quo beneficio juxta atrium Sancti Petri crant vii areae, solven- tes solidos vii ; quorum incolarum nomina paginae addere operosum fuit, pracfsertim cum ulilitatis nil attulisset, neque per eorum vocabula filii vel nepo- tes quivisscnt agnosci. Juxta dominicum vivarium ex eodem beneficio erant duo aripenni et dimidius vineae cum praetello sibi juncto, unde v solidi exire solebant. De eodem quoque beneficio ante portam fratrum, supra fluviam Audurae, erat aripennus unus solvcns solidum unum. Possidebantur alio in loco, ad ipsum lumen altaris pcrtinentcs, duo ari- penni obtimae vineae. 20. De Capaticis. Isti omnes subscripti, de capi- tibus propriis reddebant unusquisque 1111°' dena- rios: Banegildis, Ansgundis, Christianus, Flodega- rius, Saxenildis, Rainburgis, Lanbertus, Gode- nildis, Dominica, Frotlandus, Acchildis, Isentru- dis, Berta, Bertranna, Bertingus, Dominicus, Er- menaldus et soror ejus, Widlegis, Aintrudis, Do- minicus, Agenardus, Wandalgis, Lambertus, Leo- doardus, Anstrudis, Landrada, Anstrudis, Bracca, Savera. 21. Quae huc usque novis paginis curavi intexere, ex canonicorum hujus loci cartis nimium perve- tustis accepi, in quibus etiam usum fructuarium clericis, singulis annis, ab agricolis reddendum repporiens, posterorum noticiaj assignarc volui,ut, discrepante qualitate vel quantitate cjus ab istius tomporis usu, prudcns Icctor animadvertat jam- jamque senio fessam tcllus torpesccre, dum sibi credita sepe numero scmina, inani spe delusos, reddendo parca manu, metentcs decipiat. Villas quoquc et rura quas ab ipsis canonicis, litterarum testimoniis, semper visa sunt possideri adnotare maluijUt frigutientiumlinguasobstupescere faciam; (83) God. B. Requisitam aven^et iiii denarios ; et sic inferius, (84) Sic. 243 PAULI S. PBTRI CARN0TENSI8 MONACpi. 16^ quorum alii insanis vocibus Bodasem Villam cjus' A» beneilQi.um facile fleximus. Supplicc^mus autem , que adjacentia ex episcoporum donariis, alii quo- quc ex comitum largitjonibus fuisse proclamando affirmant ; sct falluntur, nam episcopi fere omncs, sequentes Heliam qui temorario ausu et insatiabili vesania locum primus pervasit, et, sine bonitatis respectu, ejecta religione, nudavit, ejusdem morbo laboraverunt, atque praBter paucos, ceca inten- tione, quaB potuere suis usibus retorsere. Inler quos Gislevertus pra^s j1 munificus emicuit, qui cernens in saupe mcmorato Sancti Petri coBnobio modicum numerum monachorum, qui cx rebus angustis quse ab ipso llclia reiicta sibi fuerant et a paganorum frequenti infestatione depopulata, vix naturae necessitatem explere valebant, bono ojnnes successores nostros, ut quod benigne a nobia , actum est ipsorum quoque benivolentia conservetur» ut iu divina retributione munincentiffi nostrs fiant parlicipes. » Archiepiscopi Senonensis npmen ve- tustate exoletum in scHptum dimisimus. « Gisle- bertus, humilis Carnotensium epi^copus, huic de- creto a nobis facto subscripsi.Uildegarius,Meldeii- sis aecclesiffi praesul. iflneas, Parisii episcopus. Folchichus, indignus episcopus August® Tricorum. Cristianus, Autisiodorensia indig:nu8 episcopuSi^. egrapsi (85). Aius, Aur^^ianensium epiacqpus. Iq h&i nomine ego Lupus, abbas Ferrariensis mona- sterii (86). » Hsec autem carta ideo est in fine libri conscripta, quia in quodam pitaciplo coopertura ususconsilio, depellerestuduit, autaliquatenusillo- ^ sero fuit inventa rum paupertatem temperare ; infra comprehensa contulit, ut libentius Domino famularentur,ac devo- tiores existerent. Ad thesaurum ipsius loci et ad luminaria ipsius aecclesise, sicut inveni in carta ab ipso scripta, delegavit mansum unum prope mo- nasterio in ipso vico, in Maslaico mansa duo, in Calnaco mansa tria, in Campiniaco vinese aripennes III, juxta aecclesiam vineae duas partes aripennis ; similiter et aliis in locis x aripennes vineae terras- que arabiles.Set quia diu est quod a cultu discesse- runt et ab hominibus deserta esse noscuntur, no- mina eorum adnotare litteris frivolum esse duxi- mus. Ad annum diem pcragendum quorumdam parentum suorum, in Maslaco duo mansa, in aliis locis vm aripennes vineae; ad cameram, in quodaii 22. Post exitum denique Gisleverti praesuli^, pngani transmarini, cum multa classe venientes, pene totam Europam flammis atquo prsedis ferro- quecrudeli depopulando vastaverunt; nam Lunen- sem urbem, ut retro aifatim scripsi, dolo capien- tes, cruento ense utrumque sexum pereinerunt^ indeque, subversa urbe, levato artemone ACTrico- que flante, redeuntes Aquitanorum regionem atque Pictavorum juxta mare adjacentem, praedis et ini- qua caede depopulantes, intra partes Neustrifle navi- gantes, in portum fluminisDivae applicuerunt. Jam- que securi, relictis ibi navibus et variis praedarum manubiis, ad hanc urbem pernici cursu pervene^, Noctu dcnique, circumdata urbe et civibus ex improviso obsessis, barbari per moenia ab hosti- loco mansa xwv^ et dimidium, in Parido mansum C bus persepe diruta ac per portas irruentes,obvianr unum et dimidium, in alio loco mansa duo, in Planca mansum unum, in Campiniaco vineae ari- pennum unum et vineam unam juxta murum ; ad doraum infirmorum, in vico mansum unum et mo- lendinura unum, in Campiniaco vineae aripennem unum, in alio loco vineae aripennes quatuor, super Aurosam hospitiola tria ; ad hospitale,in Saliniaco mansumunum,inGuarennovineaearipennumunum et de terra arabili anzingas xv, in Gerillas quic- quid habuit; ad cellarium, vineae aripennes treset dimidium ; ad hortum, mansum dimidium ; in Maslaco unum hospitiolum. Ad finem vero cartae, haec erant scripta : « Haec, inquit, praeter illa quae habeban, largiti sumus fratribus opem postulanti- tes sibi, sine difl^erentia, ferro necaverunt, atque^ intra matrem aecclesiam, non modicam plebem cum suo cpiscopo, nomine Frodboldo, canonioisque ffio- clesiae et monachis qui ad eandem aecclesiam oonT fugerant, cruentis gladiis velut oves mactaverunt, urbeque depopulata aique succensa, laeti et ala- cres, uti suae libidinis compotes, dum ad rates re- lictas arbitrantur cum magnis copiis redire, inter- venicnte beata Dei genitrice Maria, quam parvi penderant oITcndere, per os janitoria inferi ad in- clementembarathrum unadie,meritamorte, descen- derunt; nam Franci, antequam adratessuaa potuia- sent pervenire, congressi sunt cum eia, et opitu-r lante Deo victoria tx eis potiti, p^r campos cada- bus ; et ut ea securius nostris futurjsque tempori- n vera eorum trucidata avibua et feria corrodenda bus possiderent, subscriptione propria roboravi. reliquerunt (87). mus, fratresquc et coepiscopos nostros, ut idem fa- cere dignarentur obsecrantes, adidempraestandum (85) Pro fYP»'^»- Desingulari signo hujus episcopi graecissantis, vide Mabillonium De re diplomal, l. VI, tab. 57. (86) Ob aetatem qua vixerunt subscriptores vide- tur charla circiter ad a. 860 referenda. (87) De ea victoria Francorum uberius codex B : Nam Franci undecumque cumglohatiy antequam barhari ad relictas naves adtingere potuissent, con- gressi sunt cum eis, ct^ Deo pra*suley victoria ex eis potiti, sicut usque hodie aparety per cumpos trucidata eorum corpora avibus et feris corrodenda relique- 23. (Operae (88) precium duxi huic orationi inse- rere obsidionem factam tempore Gancelini praesu- runt. Populu^ deniqu^ qui effugere potuit gladium barharorum, ad concrematam urbem regreditur, atque collegit busta crematorum^ et in puleo quodam, intra ipsam decclesiam sito, projecit ; uhde ipse puteus Locus Fortis a civibus usque kodie vocitatur, ubi jugi- ter meritis eorum quorum ibi cineres pr^stolantur cum Christo resurgere atque in casli^ cum eo regnare^ • ipso cooperante, multa fiunt mirabilia, ( 8) Hanc de Rollone digressionem, (|uam uncia inclusimus, solum dat co.d^ B, codice. ^ rec^n- tior. 917 VETUS AGANO. — LIB. I. AGANDS. 218 lisy cii m propier- Dovi tatem temporis, tum propter A memorandum miraculum quod in ca patrare digna- tus est Dominus Jhesus Christus, interventu ejus- dem genitricis beats Virginis Maris. Nam transma* rini pagani, quibus dux praeerat Rollo, mare trans- meantes in Neustriae partibus, maximam terraj partem virtute belli invadentes, septem civitates Jam obtinuerant : a quorum vocabulo eadem terra sortita est nomen. Ipsi enim a flatu Norici (89). Normanni vocantur : a quo nomine Normannia vocitatur. Viscoitaque insaciabili avaritiae laboran- tes, per Sequanam fhivium navigantes, Parisiacam arbeni obtinera ambiunt. Qni cum desidua obsi- dioiie et armorum exercitione, incassum laborare cemerent» proras navium retro vertentes, obsidio- nem liquerunt. Ilaque animi sui ambitionem ad p arbem Garnotensem toto nisu verterunt. Ad quam per Sequanam remis currentes, in Givaldi fossa aplicuemnt. Ibi denique navibus relictis, praepeti carsu, ad urt>em veniunt, eamque in circuitu obsi- dione vallant. Verumenimvero praBfatus praesul ven- turam obsidionem divino relatu praenoscens, Picta-> vensem comitem venire sibi in auxilium mandat, duGemque.Burgundiae atque duos potentissimos Francie comiteSyquiydie constituto a praesule, parl Toto cum exercitu maximo parati, Ghristiano popu^ iQ.auxiliom ferre adsunt Cumque pagani viribus et armis conGdentes admodum insistereut, et civi- tatem capere festinarent, pontifex, die qua noverat Bupra.dictos comites sibi venire in auxilium, valde dilaculo jubet omnessuos armis muniri et ad por- taa ventum ire. Trahens itaque interiorem tuni- C eam Dei genitricis Mariae super portam quae Nova vocatur» obtotibus paganorum obtulit portasque nthia apeniit, et Christianos fldenter praeliare ju* beL Tunc Ghristiani, ab omnipotente Deo viribus sumptis. fortiter pugnant Pagani vero a Deo desti- tuti, omnium membrorum viribus perditis, ex una parte a civibus mactantur, et ab alia parto a super- venienti exercitu velot agri foeni stemuntur. Ex quibus tanta cedes fuit, ut mortuorum cadaveribus aqoa fluminis excluderetur, atque omnes pariter, ipsa die ultrici, gladio stemerentur, nisi ultimi cum suo duce, praesidio fugae, metis mortis carerc po- tuissent. Unde factum est ut, jam sero facto, in monte Leugarum devenircnt, ibi castrametati sunt atque de coriis animalium (90) se undique muniunt. Christiani vero eos insequentes, montem vallant^ ut proxima die fugientes aggrediant. Quem (91) vi- dentes pagani pafevacti, machinantur quomodo a periculo mortis se salvare possent. Elegerunt deni- que tres viros fortissimos qui latenter exirent de castris, longeque positi a castris canerent tubis. Qui cum abisscnt et tubis canerent, Christiani audientes veriti sunt ne pagani complices illomm venirent in auxilium. Tunc &e colligentes in una parte, expectabant eventum rei. Pagani autem vi- dentes locum fugiendi, paulatim silenter exeunt a castris, impedimenta omnia derelinquentes; veloci cursu ad suas naves redeunt^ indeque ad propria. Memorespue suae confusionis atque detrimenti, nequaquam ultra addiderunt rcverti ad urbem Car** notensem. His ita omissis, ad domni Agani praesulis scripta vertatur pennula, qui locum a paganis destru- ctum, divina opitulante Gratia, decenter restau- rans, clerinomiae seriem inibi Deo militaturanr subrogavit, quadam portiuncula remm olim loco per1;inentium delegata, quae corpomm necessitatt- bus supplementa suggereret, atque procul expulsa rerum exterorum solHoitudine, clerus libera medi- tatione divinis insisteret laudibus. Unde dignum duxi ad flnem hujus epilogi cartas scribere editas ab episcopis Agano videlicet et Hagenfredo atque • sancti Garauni abbate Gradulfo, de rebus datis vel redditis atque concessis sancto Petro ab eis, dum adhuc canonici locodeservirent.Deinderes posses- sas ab illis quas scriptas^repperi in duobus rotulid, atque consuetudines quas ab agrtcolis accipiebant, quae multum discrepant a consuetudinibus nostr! temporis. Earum denique rerum cartas, vel nomina illorum qui eas largiti sunt minime inveni. Utmra autem vetustate abolitae sunt, aut hostium ignecro^ matae, aut nunquam scriptae, scribarum penuria, minime scio. (89) Pro norihi^ q. e. septentrio. (90) Cod. mimalium. (91) Ita cod. pro guod, mendose, ut videtur, etiam in hoc infimae latinitatis stylo. ExpUcit liber Haganonis prxsulis. S19 PAULI S. PETRI CAHNOTENSIS MONACHI. 220 LIBER SECDNDUS SIVE RAGKNFREDI PR^SULIS (Ab anno 954 ad annum 960.) B INCIPIT PILEFATIO LIBRl RAGBNFREDI. A In sequenii opusculo videor viderc solurnmodo ad scribendum sufficere episcoporum atque abbatum scripta singulorum singula, ut quibus gradibus lo- cus iste paulatim inoIeverit,quantaquesolIertiaejus utilitatibus quisque eorum insudaverit, facile pru- dens indagator agnoscat legendo. Quod autem ea qu® in priori scripto domni Ragenfrcdi prssulis, sine capitulis, reddita vel concessa esse invenerit, ideo actitatum est quia in primo opere capitulatim eadem sunt scripta ab ipso prssule semel canoni- nicis similiter reddita vel concessa. EXPUGIT PRiEFATIO UBRI RAGBNFREDI De rebus qua$ dedit vel reddidit Ragenfredus epi- seopus sancto Petro. (Girca a. 954.) * « In (92) nomine sanct® et individuae Trinitatis. Ragenfredus, nullis extantibus meritis,sanct8e sedi Carnotin» sublimatus antistes. Quotienscumque prascedontium patrum ad medium deducunturexem- pla,8anis mentibus incitamentosuntvirtutum,infor- matio melioris vitae, inolTensa progressio viae manda- torum Dei. Divina autem quia sunt pleraque ratio- nis incapubilia ammirationis, nonnunquam subeunt contemplativa. Unde ego Hagenfredus vocatus epi- scopus, cum a sscularium negociorum tumultibus, quibus plus necessitate quam voto implicitus teneor, paululum animum expedissem, totum me intra me colligens, ccepi in ammirationem habere beneficia miserationis divinflB erga salutem stirpis bumans; quemadmodum quos diligit vulnerando, medicabili dextra medetur, et paterno percutiendo affectu, sa- C lutis ao sanitatis prospera subministrat. Cujus cle- mentiflB magnitudo, licet ubique terrarum se di- gnanter impendat, ut michi tamen videtur, prae reliquis, nostrflB sedis diocesim susedilectionis amo- re dignam duxit,dum, exigente filiornm suorum pec- caminum mole, ita eam verbere disciplinabilis cor- rectionis submisit, et efferam gentem paganorum quaquaversum cfledibus, incendiis,dcpopuIationibu8 debacharisinealiqua retractatione permiserit. Nul- lus honor impendebatur locis,voraci eos indifferen- ' ter flamma lambente, nulli dignitati, aetati vel sexui accedebant remedia parcendi, gladio impiissimflB crudelitatis universa metente. Tunc omnia hujus episcopii destructa sunt igne, monasteria consum- pta, flecclesiae pene omnes funde tenus (93) dirutae. Si qua vero eorum cvasere manus^domesticae oppres- sionis tam privatorum quam potentum senserunt detrimenta. Tandem prospicicns de excelso propi- tiatio superna, indoluit afQictorum lacrimis et ge- mebundis miserorum querelis, sicque, ccelis misc- ricordiffi rorem stillantibus obsidioni pene protritfle urbis, divina se subveniendo, indulsit, dum post illo- rum bellorum validissimam opprcssionem diu op- tatae pacis gaudia arridere concessit. Interea non multo post, Agano,vir illustris, higus aecclesifle su- blimitatis indeptus pontificatu, totam animi inten- tionem in redificandis monasteriis restruendisque flBCclesiis dirigere sategit. « Erat in suburbio jam dictfle urbis Camotis cele- bre a priscis temporibus monasterium in honore principis apostolorum dicatum, regularibus discipli nis assuetum, set, prflemissa vastatione, neglectum, vixdum in parvula ecclesia in canonica institutione transductum,cui, nostris temporibus, praeerat vene- rabiiis vir Alveus, quamvis sub scemate canonici amator et cultor religionis, qui persflepe cum prflB- fato pontifice tractare ccepit qualiter quod animo deliberabat, opere ad effectum perduceret. Quod superna annuente Gratia et antistis favorabili acce- dente in hoc suadela, sui compos effectus est voti. Prfleparatis siquidem impensis, non parvae jecitfun- damenta fabricae, et, procedcnte temporis spacio, superposuit basilicam quantitatis amplse, pulcritu- dinis operosas, sicut in praesenti facile est cemere, ili- coque auctoritate pontificali canouicorum servitia inibi delegavit. His ita se habentibus, ultimo voca- tionis suae diem prflesule sortito, ego Hagenfredus, quamvis nullius meriti paflerogativo, in hujus cathe- drffi fastigiatus sum solio ; quo intronizatus, vigili meditatione coepi animo conferre, si quid acceptum oculis divflB majestatis valerem offerre, et quod proficuum foret remedio animsB meae. Ad quod^reor, non se difficulter obtulit materiei prflebitio ; namque pervidens prflemissi Sancti Petri flBCclesiae clericos proclive se agentes, et, relicta spiritalis militifle exercitia, mente et actu sectari terrea et caduca, et (92) Hanc chartam habes editam, sed non sine (93) Sic duo codices ; sed legendum , fuudo omissione in Gall. Christ., t. VIII, instr., col. 289, tenus. 291. D 221 VETUS AGANO. — LIB. II. RAGENFREDUS. m jamqne dictu committere nefana,cum consultu bp- A nae memoriaB praBnominati Alvei, abbatem ccenobii Sancti Benedicti Vulfaldum accersivi, in quo,salvo discretionis bono, artius et perfectius reiigionis censura valere praedicabatur ab omnibus. Quo ad- ventantecum quibusdam ejusdemordinis comitibus una cum eo, in antiquitatis monastic® observan- tiam sspe dictum reformavimus locum. i< Quibus monachis, ne incusandaB egestatis pe- nuria subiret occasio evagandi foras quscumque eidem loco a praedecessorum nostrorum aliorumque iDvasionibus injuste videbantur subtracta, tam ex beneficiis militaribus quam ex nostro indominicato, ut se temporis optulit ratio reddere studuimus ; qaaoquam, vita comite, si facultas subpeditaverit pluriora reddere michi animus suggerit, quorum t% quaedam huic pontiflcali privilegio, quaedam aliis inserere ratum duximus. tt Reddimus itaque eis terram quandam a suis antecessoribus, priscis temporibus, possessam, po- stea malo ordine subtractara,quatenus illam plcni- ter possideant veluti illorum praBdecessores eam tenuisse, multorum testimonio, comprobatur. Ipsa vero terra conjacet infra et extra muros Carnotis civitatis, juxta portam Cinerosam ; terminatur vero ipsa terra uno latere, via quae est exitus civitatis, altero vero latere terminatur terra Sancti Petri Pictavensis et Sancti Aniani : set terra Sancti Petri Pictavensis terminatur infra muros civitatis, terra vero Sancti Aniani infra et extra. Una fronte termi- natur terra Sancti Petri Carnotensis via quae du- cit per medium civitatis usque ad murum ; altera C fronte, via foris portam quae vadit ad ipsum mona- steriam. Commutavimus etiam, pro terra quam ha- bebant in loco Belmontus, alodum Oidolonis, juxta supra terminatam terram in ipsa civitate, ante por- tam claustri Sancti Petri, in via quae vulgo dicitur Merdosa; tantum eis restituimus de terra, unde exeunt solidi decem et octo,non longe a fossa Algisi, vinearum aripennos viii ; terram vero ad plantan- dum, juxta sestimationem, bonuaria octo. In ipso situ coenobii dedimus eishortum cum xv aripennis vinearum,et non longe a Luceiaco campum vacuum ad plantandum xxx aripennos. Facta est autem commutatio inter canonicos Sanctae Mariae et mo« nachos Sancti Petri : ex ecclesiis ipsorum dederunt nempe canonici Sanctae Mariae aecclesiam Ursi Vii- j) laris cum uno aripenno de terra ad ipsam seccle- siam peKinentem, et acc^.perunt in Cenlriaco aec- clesiam e contra cum dote. Dedimus etiam ex po- testate Sanct» Mariae, in praBdicta parrcechia Ursi VlUaris, Germinionis Villam in pago Dunensi, com xzx mansis cultis et incultis. In pago quoque Camotensi dedimus aeccISsiam quaB dicitub Immonis Villacum novem mansisetdimidio; aBCclesiam quo- que de Alona dedimus cum tribus mansis et dimidio ad eam pertinentes; item capellam Sancti Victoris in villa qusB dicitur Vernus cum molendino uno,et post obitum Odulfi totam villam ; item capellam in Mitani Villare. Has omnes aecclesias reddimus, eis concedentes decimas, et remittentes synodum et circadas ; simul etiam et de aecclesia in Bodasi Villa, quam ipsi omni tempore tenuerunt, ita ut neque a nobis neque a successoribus nostris eis umquam ullo modo requiratur. Reddimusetiam illisinpago Carnotino, in villa quaB dicitur Britiniacus,man80B de terra viii cum mansuris terris quoque cultis et incultis; in Campchiaco mansum unum cum man* 8uris,terris quoque cultis et incultis; in Gosentiaco mansum unum ; in Emprani Villa et Concreciis quo- quid ex ipsa potestate haberi dinoscitur; inSancta Maria, super stratam mansum unum; inSpotmeri Villa mansum unum ; in Magnerias mansos tres et dimidium; in Gondri Villa mansos viii cum brogilo et pratis; in Cepido mansum unum; in Fontinido mansum unum, cum duobus aripennis de pratoin Villeta conjacentibus; in Levesi Villa unum man- sum ; in Wadreio quartarium unum ; in Teuvasio mansum unum ; in Vallis mansum unum, cum pra- tis, aripenuis scilicet novem ; in monte Otrico mo- lendinum unum,cum aripennis de prato decem; in Mandri Villa mansum unum; in Lotdreio mansum unum,cum molendino uno ; in Bertoni Villare quar- tarium unum; in Saxna Villa,in eodem pago,man- sos de terra duos; in pago Stampense, in villaquae dicitur Malaredus,mansum unum ; in Dunensi pago, in villa quse vocatur Alpedagnus, aecclesiam unam cum omni terra quae conjacet ibi ex ipsa potestate. De cetero,sub pontificali excommunicatione aucto- rabili et anathematis condempnatione inevitabili, interminamus tam praesentibus quam cunctis insu- per venturis seculis futuris,ut nemo antistitum,cle- ricorum seu laicorum nulIus,eosinomni molestetur negocio, non in exigendo decimas et circadas, quas alii paratas nominant, non in terrarum invasione nulla secularis dignitatis ambitio, ejus potestatis, homines distringere praesumat, non thelonea, non freda extorquere, non quaslibet vel minimas sibi suorumque servientium inrogareinjurias; quin po- tius,remota inquietudine soIIicitudinis,tranquillam in Dei servitio et in monachico proposito ducant vitam, memores, omni tempore, nostri nobisque commissae aecclesiae inter suorum tam privatarum quam et communium vota orationum. Quod si quis his episcopalibus decretis obviare praesumpserit aut irrita facere, aeternaB maledictionis confodiatur ja- culis et cum Juda proditore,Anna et Caipha,atque Pilato et, capite eorum diabolo, per. olvat poenas perpetuae dampnationis, gehennalibus deputandus flammis,nisi resipuerit et ab hac intentione animum revocaverit. Ut autem hujus privilegii auctoritas inconvulsam perpetualiter obtineatfirmitatem,tam nostraquam coepiscoporum manibus subterroboran- dam decrevimus. Actum Carnotis civitate, publice. Ragenfredus,Carnotis civitatispraBsul^higus aucto- ritatis paginam firmavit ac roboravit. Hildemannus, archiepiscopus Senonensis. Graulfus, abbas sancti Carauni. Arduinus, archiclavus. Teoderious, pre- 223 PAULI S. PETRI CARTONENSIS MONACftl. 2«- flnter. Arcarius, presbyter. Adelandus, presbiter. Gauazo, diaoonus. Ar.iradus subdecanus. Radulfus, presbiter. Bemardus, presbiter. Gerardus, diaco- TLUB^ Lambertus, canonicus, Aymo, Walleranus, Burcbardos, militss subscripti inantea, postca (ir- maverunt. Joseph, archiepiscopus Turonorura.Con- stantiuSyPariseorum episcopus. Gunhardus,Ebroicffi episcopus.MainarduSyCinomannicaeepiscopus.Mab- bO)PauIinani Britanniae episcopus. Nordoardus,Re- denensTum eprsoopus. Tedbaldus comes (94). Ilugo archiepiscopuSfiUius Tedbaldi comitis. Odocomes. HugQ^ duKjPrancis. ILugo (95), fllius ejus. Ledgar* difl ^95) comitissa.: — Seqnenti tempore : Odo, epi- scopuB f Carjiotensium. Otiho, comes Burgundis. SuggeriuB, decanus. » Postobitum.denrque clarissimi viri Ragenfredi pr«^ulift.(97>y qut ^iunc locum pio afTectu in antiquo gradu desudavit ponere, atque in sancta religione sluduit innormare, frater ejus Arduinus in episco- patu successit; set, sicut praediximus,neque locum coiuiifOeque locupletare voluit; set qusedam quaea (94^TedbaIdu8 I, cognomine le trickeur, illiuff Tedbaldi ooji-urbem Camotensem ab Hastingo emis- se fertur nlius, obiit anno 97S, cum sseculum fere ihtegrum vita sua adsequasset^ unde etiam dictus lev&ux^. A fratre suo largita fuerant^ subtrahere udh tftouft' Unde de eo quod pagini (96) inserarii' niclirJ aliutf' habens praeterquod inscrui,nisi solumopuslamen- tabile quod priscorum relatione didici : obstriisunl videlicet sibi episcopatus aditum, qnem ut faceret ' pervium, abbatiam Saneti Martini de pbtestate epi- scoporum ejecit, comitumquc habendarti in perp6- tuo tradidit potestati. Itaque, eo reliclo, cum Aremberto qu6m, post beali Alvei excessum, patrem congregali6oi pr^fe- cit, ad venerabilem Widbertum transeuhiluih est; quem Vulfaldus praesul abbatem sacravit; qut quan* tse doctrinalis scientiae vir ruerit,beatiEhiahi pasAti'^ quam decenti stilo composuit "declarat; quahtffiqui&'^ religionis extiterit, plurimorum fidelium^ ddhkrtd/ |v-quae cartis inferius scriptis sunt adhotata,' d^hidh- strant : multi enim ejus* sanctilatem aghogcientes ejusque sapientiae sale verborum copia coriditi,ter- renas divitias viIipendente8,pro regni celestis aditu commutabant. (95) Hugo Capito, Hugonis Magni filius. (96) Tedbaldi I uxore. (97) Gbiit circa a. 960. (78) Leg. paginis vel paginaB, LIBER TERTItlS (99) SIVB WIDBERTl ABBATIS (Ab anno 965 ad annum circiter 980.) CAPITULUM PRIMUM. C De eeelesia sancti Georgii sancto Petro data (\00), (Anno (965;) « AuxiliJEinte (101) Christo domino et salvatore nostro, Walt^rius (402), comes Dorcassini comita- tuB. Ndtuin edse volumus omnibus sanctae Dei aec- cTesis fidelibus tam presentibus quamque futuris, quia adiit nodtram prssentiam nobiiis vassallus Ttodfredus, postulans ut assensum ei praeberemUs superquandam secclesiam beneficii ipsiu8,videlicet in honore sancti Georgii conseoratam, quam ipse ti*ftdere disj^ebat monasterio Sancti Petri Carno- tensis ubi praeesse videtur Guibertus (103), humilis abbas.Siquideim eandem aecclesiam expetierunt ab eo monacM sancti Petri omnes in commune tradi (99] Sequetitiumlibrorumdesuntincodicenumeri j) et nomina; qu» adjecimus ex indicibus capituifl cuique novo abbati rursusincipientium. Inde, post duos primos libros Aganoniet Kagenfredo episcopis ab auctore dicatos, sequentibus sex (sicut ab ipso auctore clare dividuntur) abbatum nomina impo- nenda jputavimus. (100) Apocryphum sine dubio diploma. !<> Hic comes Walterus prsdium donat non sui,sed Richar- di dominii; 2p post comitem subscribit Richardus, vassalli instar ; 3«' nunquam Richardus dux audiit, aed tnarchio NartmafHnonmiXLi videre est in diplo- matibus Lotharii regis et Joannis xiii papae. sibi donatione perpetua,tali ratione et convenientia quali inter eos deliberatum. Considerans igitur salubrem ejus petitionem,ejusvoluntati libentrasime annui, maxime propter animas me» remedium pa- reritumque meorum et praedecessoris mei Landrici (104) comitis; quod simili de causa confirmavit se idem facere Teodfredus, pro obtentu venie suo> rum parentumque peocatorum, Ad cavendam autem (quod minime credimus)subsequentium inimicorum calumniam, causa recognitionis, singulis annis, missa sancti Remigii qu® evenit Kalendis octobris, trium solidorum pensionem solvere eis statuimus. Quod si quis contra hano donationis traditionem venire temptaverit, aut aliquam calumniam ullo umquam tempore inferre voluerit, lECcIesiastica (\0i) k : Attxiante. (102) Walterius I, comes Dorcassinus et Velcassi- nus, comitis Walerani filius, S. Dionvsii advocatiis, cujus ante hanc chartam hulla meimo e^t in histo- ria,a1ia deinde largitus diversis monasterii8,vivebat adhuo anno 987. (103) Vide Hist. litt. Oalli«, t. VI. p. 406-421 iin GuiBERTO abbate. . . (104) Landricus ille, comes Dorcassititis, pater eratEvae, Walterii I uxbrid, ex qoa Walterius comi- tatum Dorcassinura tenebat, cum ex patre (^mes Velcassinus, ex matre autem BldegatNie Ambianen- sis jam esset. 2i5 YETUS AGANO. — LIB. UI. WIDBCRTUS. 226 .dampn.etur lEiuctoritata, et episcopali percutiatur excommunicjBLtipnis anathemate; nohis autem no- fitri^qpe successoribus, socio fisco coactus^v libras aari.oocti.emendando persolvat; monachis aiitem nullo.umquam temporeusque in finem seculi nichil aliud exin^e rj^quiratur, nisi quod supra scriptum est.ltaque ut hs notitialcs litters stabilem et incon- vulsam obtiQeantnrmitatem,tammanu nostraquam Richar^iducia.in cujus comitatu esse videtur,quam etiain noibilium laicorum subter roborare decrevi- mps. ,Actum Ebroico comitatu, publice. Signum .Walterii .CQmiUs, l^ujus cartulae auctoris. S. Teo- dfroi^i jppilitis. S. Ricl^rdi ducis. — Anno ab Incar- naiione^Dpmini DCCGC" IX" V. indictione viii% regnante Glothario rege anno xi. Scripta est hsc donatio a levita Germano. » GAPITULUM U. De commutdtione terrarum inter monaehos Sancti Petri et Ingelerium. (8 Mart. 967.) (( In nomine Domini et Salvatpris nostri Jcsu Christi.Piacuit atque convenit interraonachos San- cli Petri Garno.tensis ccenobii.quibus prseesse vide- tur Wilbertus abbas,et quendamvirumnomine In- gelerium,ut terras sua^ commulare deberent; quod et ita fecerunt. Dederunt itaque in primis monachi jam dicto Ingelerio in Piei Viila,et in Sirci ViUa,et Adorlei Villa, et Atellei Villa, et Abassinei Villa, quicquid ibl.visj suiit habuisse.E contra dedit Inge- lerius monachis ^anoti Petri villam Leptem Modio- los nuncups^tam, cum silvis et campis et omnibu^ ad eaixi pe.rtip.entibuj9. Termiujatur ipsa tcrra, ex una parta, terra Sa^^.Qts Maris; ex altera, terra S«^cti MaFtini; .t^rtii» part^, terraipsius Sancti Pe- iri; jqMarta parte, terrfii Tet^aris. Ea ratione haec £ommutatip factaeatutfib bpdicrna die unaquseque pars de jam dictis f^ciat quicquid voluerit, et ut ipsa cpmmutatio flr^na^t st^tbilis permaneat,placuit e3d|ide hanc cartao^ licri^tprppriismanibuscorro- boi^ri. Aptum Cfirnpti?, publice. SignumWiberti abbatia. S. Herim^uni decani. S. Gisberti. S. Nor- boidi. S. Oeri^a^L S. Warengaudi.S Eberti. S.Du- raadif S. Alvej. S. Qd.Qni^ 3. Bcrnardi.S.Aimonis. S. FpJcuipf. S^ T^dberti^ monachorum. « Data Viii Idu3 Ma.i^U> anno tertio decimo re- ■ • i . . ...» r"ii.i., gnaate rege Lptbario. ff^ Waldricus i^Qthari^s, rpgatus, scripsit. i» GAPITULUM IIL Be area 4uorum motendinorum Falsix db Ardrado cqnonico eeBs^atit^ empta. (12 Maii 768.) « (|66) In Christi nopaine, Eirveus, qui abbatiam W^cti Carauqi per largitionem domui Odonjs epi- scopi tenere videmur. NotumessevoluQ^us cunctis SQocessoribasnoBtrisetreliquisChristianislidelibus A qualiter cuidam canonico Sanct® Mari», nomine Ardrado, et duodus fratribus suis Benedicto atque Magenfredo,quandamareamduorummolendinornm cum ipsis molendinis ab Albario suoavunculc cjn- structis,consentiente seniore nostro Odone.perma- num firmam censualitcrconcedimus.Est autem ipsa area in pago Carnotino,super fluvium Auduram,4n Iqco qui dicitur Faliza,cum uno manso de terra,qui conjacet in valle sancti Carauni et in alio loco qui dicitur a Lupo Vulto. Hanc itaque aream,cum mo- lcndinis et praediclo manso de terra, ita ei«adjcen- sum concedimus.ut desuper securi edificent et,an- nis singulis, in festivitato sancti Carauni, qu® est V Kalendas Junii, in censum solidos x pcrsolvant, Si de hoc negligentes extitcrint,legaliter emendent, j. et molendinos et terram non perdant ; set habeant liccntiam vendcndi vel dandi cuicumque volueriot, ita ut venditiones et census ad seniorem perveniant, eisque amplius non requiraturin censum,nisi qupd superius cst insertum. Quatinus autem haec carta firmior sit,manu propriaeam firmavimus et seniori nostro ejusque fidelibus roborandam obtulimus. «Actum Carnote.Signum Odonis,praBsulis.S.Sug- gerii,decani.S.Eirvei,qui hanc cartam fieri jusit. S. Alchcrii, presbiteri. S. Otbatdi, presbiteri.S.Evrardi presbiteri.S. Widonis, levitae.S. Teduini, levita. S. Johannis, levitae. S. Rogorii. S. Dolionis, mnjoris. « Data iiii Idus Mai,anno xiui regni Clotharii i^e- gis. Grimuinus scripsit, ad vicem Suggerii » CAPITULUM iV. Uem qmlitcr eadem area ad monachos JSancti Petri C devenerit, (27 Jun. 971.) wfn Christi nomine,Odo gratia Dei Camotensium humilis episcopus.Notum esse volumuscunctis suc- cessoribus nostris et reliquis Ghristi fldelibus,qua- liter cuidam canonico Sanctae Mari» et nogtro, no- mine Rodbreto, quandam aream duorum molendi- norum, pertinentem ad abatiam Sancti Caurauni, cum ipsis molendinis quoa de Adrado, proprio sumptu,comparavit,per manum firmam censualiter ooncedimus.Est autem ipsa area in pago Carnotino super fluvium Auduram,in loco qui dicitnr Faliza, cum uno manso de terra,qui conjacet in valle Saneti Caurauni, et in Dorulfo Monte, et in alio loco qui dicitur Lupo Vultus. Hanc itaque aream, cum mo- j) lendinis et prajdicta terra, ita praefato Rodberto ad censum concedimus^ut desuper securusedifioetat, annis singulis, missa sancti Carauni,in censum qo- lidosxpersolvat.Si de hoc negligens fueritjegaliter emendet et aream non perdat, set quandiu vii^erit teneat; post obitum quoque suum eosdem molendi- nos fratribus et monachis Sancti Petri deralinquat, ut pro sua anima et matris suas Ermentrudis Deum jugiter exorent et seniori ejusdem abbati«, sicut supra dictum est«so)idQS x persolyant.QuaUnus au- t^ hcc carta firmiQr,»t^manu propria ei^n firipa- (tO^ H«6 eaita deetf io ood» B. 227 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHL 228 viiiiuset fidelibus nostris roborandam obtulimus. A extinguitur. Sit illius perditio cum Juda proditore; Signum Odonis, Carnotensium^praesulis. S. Sugge- rii, decani, S. Evrardi, presbiteri. S. Rogerii, levi- taB. S. Ardradi. S. Teduini. Actum Carnote, publi- ce.Data v Kalendas Julii, anno xvii regni Clotharii regis. » CAPITULUM V. Dc terra vineoli quam dedit Odo prmsuljuxta brogttam episcopatem, el de Ptacentiaco Villare, (5 Febr. 974^ * « Venerabilis et Deo amabilis Odo.pontifex aec- clesis Carnotensis,dum in convenlu nobilium cleri- corum et laicorum consedisset, ccepit, prudenti ralione et canonica auctoritate, tractare de stalu commissae sibi saiicta; 8ecclesiae,et ministros quibus fficciesiarum commissarum a se cura transfusa fuc- rat, sagaci adhortatione monere, ut in sibi com- B • mi8sis8ecclesiis,diligentissimis invigilarcntexcubiis et sanctae religionis cultum inereprehensibili fun- ctione excqucrentur.Cumque et alia multa profluo sermocinaretur eloquio,tandem ventum est ad ccn- nobium Sancti Petri, situm in suburbio Carnotinas urbis Jam olim a monastica institutione,quibusdam ex causis, depravatum et canonicali sub regimine redactum, set nuperrime ab antecessoribus suis pr«BSulibus pristinum monasticae religionisreforma- tum esse gradum.Qui et eidem loco, prout tempus dictavit et ut possibilitas se obtulit, in stipendiis monachorum undeadhucsustentantur,in elemosina obtulerunt ; essetque eorum deliberatio impendere pluriora, nisi subtracti fuissent funere mortis in- vidse. Cumque haec et nonnulia alia erga eundem p locum beneficia ab eisdem antecessoribus exhibita, auribus sancti antistitis promulgata essent,ille^ eo- rum exemplis incitatus,quin potius divins pietatis gratia tactus, respondit narrantibus, non minori aifectu jam pridem circa idem CGenobium se te- neri desiderio, seque alia ex parte ad efficientiam perduxisse, nisi quse omnibus notae sunt^officientes sibi emersissent causse. Intca ut hsec deliberationis voluntas omnibus ex parte nota fieret, dedit ad eumdem locum terram vinealem xx solidorum,quae est proxima civitati Carnotinae, sitam ad septem- trionalem plagam,juxta brogilum episcopalem.Ter- minatur, ex una parte, terra de eadem potestate, altcra parte, terra canonicorum ; tercia parte^ terra sentiat dampnationem cum Dathan et Abiron quos viventes terra absorbuit; perseveret super enm illa perpetualis divinae ultionis indignatio qaa dampna- buntur illi quibus dicetur in judicio. DiscediUy ma- ledicti, in ignem detemum qui paratus est diabolo el angetis 6f;w5.Amen.Ut autemhajcdonatioperpetuam et i nconvulsam obtincat firmitatem ,tam manu d omni episcopi, quam totius ajcclesiae subter roborari ex animo dignum visum est,Odo,Carnotensi8 aecclesis prssul, firmavit. Suggerius, decanus. Salico, ypo- decanus. Suggerius, claviger. Lambertus, archidia- conus.Rodulfus,praecentor.Wido, archidiaconus. Al- carius,prdepo8itus.Alto praepositus. Bernardus,pr8e- positus.Erembertus,archidiaconus.Hilduinu8,sube- dituus.Waracco,presbiter.Ardradu8,presbiter.Ebro- inus,presbiter. Isaac, presbiter. Wenilo, presbiter. Humbertus, levita.Winemandus,levita.HiIdegarius, levita. Eirveus, levita.Johanne8,levita.Teudo,Ievita. Gauzbertus, miles. Fulcarius. Romaldus.Ucbertus. Hugo. Albcrtus. Salo. Gilduinus. Grimvinus, indi- gnus saccrdos, scripsit. Data Nonis Februarii,anno XX Hlotarii regis (107). » (108) Videat prudens lector ubi sit terra vinealis quam juxta brogilum suum dedit Odo prsesul; quia nec terra a quoquam nostrorum scitur, ncc brogi- lus alte noscitur, nisi qui videtur fuisse juxta Ba- liolem villam. CAPITULUM VI. De ccclesiii Baliolis vitlx vendita Geraldo canonico. (Ante a. 977.) « In nomineDomini, Odo, Carnotensium^humilis episcopus. Notum esse volumus omnibus Christi fidelibus qualiter veniensquidam canonicus noster» nomine Geraldus,ad nostram prse8entiam,depreca- vit ut sibi ac uni haeredi ecclebiam ex villa nostra quse appellatur Baliolus, in honore sancti Stephani dicatam, in Carnotensi pago sitam, per litteras fir- mitatis concedere dignaremur. Nos itaque petitioni ejus assensum dantes,cum communi consilio et vo- luntate fidelium nostrorum clericorum sive laico- rum, concedimus eis jam dictam scclesiam,ita nt, Deo praesidente, noslris futurisque temporibus sic eam possideant, regant atque disponant,velut in ea per omnesgradus ordinati forent,nullu8que eos in- quietare ac inde removere prflesumat,ni8i(quod ab- Sancti Mauncu ; quarta vero parte, terra (106) via .^, . -x j • • x -l ^- * ... , ..^ , .... ^ -, j^i 1- n 8it)a tramite deviaverint veritatis; verumtamen se- publica quae ducit ad civitatem. Dedit etiam quan- U ' * •a * i'u i ^ ...^, X X -x • T5 1 • • r»i cundum canonicam auctoritatem eam libera potes- dam villulam ex toto sitam m Belsia, nomine Pla- scentiacum Villarem, ut omni tempore utrumque possideant:tantum ut ipsius memoriam habeant in 8uis sacris orationibus.Si quis autem hanc donatio- nem irritam facere voluerit aut adnul1are,perpetua excommunicationis detrimenta tam ab ipso quam ab coepiscopis ipsius incurrat, sociatus diabolo et an- gelis eju8,et eum his qui mittendi suntin stagnum ignis ffiterni, ubi vermis non moritur et ignis non (i06) Expun^enda, ut videtur, vox terra. (407) Puolicis Juris facta est charta in CalL OhrUt., t. VIII, instr., col. Z9Z. potet tate regant atque disponant, annisque singulis, in festivitate sanctse Maria)»qu®est vildusSeptembris in censum solidos v persolvant eisque amplius non requiratur in censum, nisi quod superius est inser- tum.Et ut hjBc auctoritas firma permaneat, manu propria eam firmavimus et fidelibus nostris robo- randam tradidimus. Actum Carnote, in seclesia Sanctas Maris. » (408) Deest hsec notula in codiee B. ubi tantum legitur : Hanc danatianem postea sibi ext/orsit Bodut^ sprxiul. 229 VBTUS AGANO. — LIB. III. WIDBERTUS. 230 CAPITULUM VII. A episcopo datasApo8tolo,8uis usibus usurpare non Item de eadem ecdesia qualiter ad Sanclim Petrum timuit. devenent (109). (Febr. 977.) «< Neminem ortodoxae fidei et CatholicBB professio- nislatcreusquequaquecredimus quanta excellentia tam in prssenti quaii in futuro polleant qui, pro nomine Christi, ex propriis facultatibus aliquam largitatem sanctis et fidelibus ejus hilari animo prasbent,cum Dominus dicat : Facitevobis amicos de mammona iniquitatis, et iterum : bate et dabitur vo- bis. His et caeteris documentis bene instructae, et Spiritus Sancti flamine interius illuminatffi, ego Go- deleva el compar mea tam ajtate quam gratia, no- mine Clementia, quandam scclesiam quam taxato CAPITULUM VIII. De Greseico (111) regali sede^ et de Fontinido, ct de Limaio, datis Sancto Petvo a nobiiissima Letgarde comitissa, (5 Febr. 978.) * <( Mirabiliter (112) laudabilis et laudabiliter sem- permirabilis providadispensatioConditoris nostri, a primordialis cxordio mundi, qui redemptis sui sanguinis precio, et, sacri baptismatis ablutione, originali mundatis crimine, praevidens et praesciens post ista omnia nec unius diei spatio a qualicunque peccato quempiam vivere immunem, nec human® corruptionis labem posse evadere, contulit multa animae salutis remedia,quibus non solum vitiorum precio a quodam canonico dicto Geraldo, cum con- B curantur morbida, set etiam beat® immortalitatis sensu eximii pontificis domni Odonis Camotinae ci- vitatis, emimus, sancto Petro apostolorum principi, pro absolutione peccaminum nostrorum, quam ilii Deus tam in terris quam et in ccbIIs merito conces- sit; ct pro remedio animarum nostrarum,donamus et Jatum esse volumus, a prsescnti die et in omni tempore. Vocatur autem prsefata aecclesia Baliolus, in honore sancti Stephani dicata,in Carnotensi pago sita, ut monachi Domino et sancto Petro sub regu- lari tramite inibi famulantes teneant atque possi- deant. Eo autem tenore praefatus prsesul pia devo- tione concessit, ut memoria illius, tam in orationi- bus quam in missarum psollenniis perpetuo celebre- tur, et ut omnibus annis in censum persolvant de- adquiruntur gaudia; inter quae,elemosinarum plu- rimum valet largitas, cui non solum plurimorum patrum astipulatur auctoritas, set etiam ipsius voce Domini laudatur beata dicentis : Dimittite et dimitte- miniyCt qiuecumque feceritis uni ex minimis meis,mi- chiexibebitis.Sui^GT hisetiam quidam sapiensdicit: Bedemptio animx viri^proprix divitia: ejus ; eiiWwd, : Date elemosinam, et omnia munda sunt vobis; et multa his similiainveniunturin dando elemosinam ad hortationem praecipua, in quibus longum est ire per singula. Talibus instructa exhortationibus prae- cedentium Patrum non improbanda devotio,utpote filii ecclesiae multis praediorum suorum reditibus eandem dotaverunt ecclesiam, et multa ei contu- narios xii, absque synodo et circada. Si quis vero q lerunt, variis necessitatibus protutura, quibus per quadrifidum decoratur orbem et rerum opulentia dilatatur, gaudet et exultat. Horum ego Ledgardis (113) exempla secuta, instinctu divino ammonita, proposui in cordis mei 8ecretario,quatinus deprae- diorum meorum possessionibus hereditariam fa- cerem sanctam Dei ecclesiam. Verum, quia beato Petro apostolo specialiter coUata est potestas sol- vendi atque ligandi a Domino, ut quodcumque sol- verit et ligaverit iu terris, solutum et ligatum sit statim in ccelis, nullum melius censui michi consu- lendum et propeccatis meis,aput eum quemtanto diiexit amore, misericorditer intercedendum. Ergo tam pro meis criminibus veniam impetrandis quam pro nobilissimi senioris mei atque gloriosi comitis Tedbaldi,ut utriusque Dominus indulgere dignetur J-r Amm«ii>m rvAA/tot/M*tim l*Am iaai/M>« Anrt /t/M>«aAn4« AM^irtiia successorum ejns contrahanc donationem,avaritiae aestu succensus, venire temptaverit et irritam fa- cere, salvo gradu pontificali, Deo ct sancto Petro rationem reddat in extremi judicii die pro tanta prxsumptlone. Et ut haec donatio firma permaneat, eam subterfirmavimus et fidelibusejusdemaecclesiae nostrs,tam clericis quam Iaicis,roborandam obtuli- mus. Actum Carnote, publice. Odo, gratia Dei Car- notensis pr8esul,propria manu firmavi. Odo comes. Suggerius,archiclavus. Rodulfus, praecentor, Salico, subdecanus. Atto, praepositus. Wido, praepositus. Alc^ius, praepositus. Vitalis. Teudo. Romoldus. Rodbertus; et alii. Data in mense februarii, anno XXIII regni Hlotharii regis. Grimvinus, levita, scri- psit. » (110) Quandiu vixit vir iste venerabilis, praesul ^ omnium peccatorum remissionem, consentientibus Odo, firmiter monachi possederunt praefatam eccle- siam, quam sibi religiose sanctimoniales feminas emerant; verum, ubi exivit ex hac vita, Rodulfus praesul loco ejus subrogatus, avariciae aestu succen- sus, et ecclesiam et res ceteras, quas repperit ab (109) R : i)« xcclesia Baliolis vilUe, quam Bodul- fus prasMul Sancto Petro abstulit. (1 10) Quae sequuntur desunt in codice B. (111 A, in inaice Giseico. B. Jesiaco. (142) EjLstat, nonnullis pretermissis, in GalL ChrisL, t. H. instr., col. 7, apudque Ph.Labbe, Al^ liance chronoL, 1. 1, p. 579. omni honore dignissimis, archipraesule scilicet Hu- gone et excellentissimo comite Odone, filiis meis, cedo ad locum Sancti Petri Camotensis aecolesiam in honore apostolorum principis clavigerique regni ccelorum, Petri, consecratam, in loco qui dicitur (113) Heirberti, comitis Tricassini, filia, primis nuptiis Guillelmum Longa Spata dictum, Norman- niae ducem, secundis vero Tedbaldum le TricheuT^ comitem Carnotensem, maritos habuit. Inter prin- cipes qui pietate monasterium Sanpetrinum dita- verunt facile primum locum obtinet haso oomi'- tissa. esi PATJLI S. 'PETRI CARNOTENSIS MON^ACfll. 132 vi)l.,'aritQr Gizei, cum Yilla eodem vocabQlo dicta A Gizei, cum mansis xvi, cum terris cultis ct incultis, hospiciis, pratis» vineis^aquis aquarumque decursi- bus; in aiio quoque loco quandam potestatem, vo- eobtdo Fontenedum, cum ecclesia in eadem pote- state posita, cum masingilis (114) et vineis^etcum omni integritate ad ipsum pertinente; et item in alio loeo, in villa qus, lingua rustica, nomina- turLimais, quantumcumque ad me videtilr perti- nere. Sunt autem pr»ratse res in pago Velcasino 'super flavium Sequan®. Haec omnia, ut praescri- iptum est, trado et traditum essc volo in perpetuas istemitates. Si quis vero contra hanc donationem Dostram (quod absit) venire aut eam infrin- gere temptaverit, aut aliquam inferre calumniam; Dei omnipotentis indignationem inrecuperabilitery p nisi cito resipuerit, incurrat et (eternaliter inferna- iibus detmdatur eruciatibus, ubi vermis qui nun- quam moritur ejus conrodat carnes, et ignis qui Bvnquam extinguitur ejus semper pascatur crucia- tibus. Ut autem haec donatio inviolabiicm obtincat firmitatem) manibus propriis eam firmavimus, et >fidelium nostrorum manibus roborandam decrevi- mus. In caloe quoque hujus scripturae intimare volui quia, sicut pro anima mea omnia proefata Christo et beato Petro apostolo monachis famu- lantibuB, in eorum usibus, concessi, ita pro ani- ma patris mei Hdrberti, Trecassini comitis qui miohi praefatas res in hereditatem dedit atque con- cessit. « Odo comos. Hugo, sanctse Biturigensis seccle- fliffi archiepiscopus. Odo, Gamotensis prsesul. Led- G gtrdis comitissa, qaae hsec largita est. Emma comi- iissa Pictavae uri)i8. Landricus. Hilgaudus. Sugge- riue. Rotrocus. Arduinus. Ucbertus. Fulcherius. Teudo. Widgerius. E^mbertus. Hugo de Aloia, Oelduinus. Avesgaudus. Isaac. « Huic maternae donationi iccirdo ego l1ugo,pri- morum pnmus archipraesul, et Odo comes ditissi- mus, assensam praebuimus, ut cotidie, exceptis feriatis diebus,psalmus nobis a fratribus praenomi- nati loci, Inclinaj Domine, aurem imm, decantetur ei memoria nostri assidue flat in ofllciis matutina- libus, quandin superstites vixerimns; post exces- 8um vero nostrorum anniversaria dies nostrorum offioiosisBime cum antiphonis et responsoriis, in- terpositis lectionibus consuetudinariis et missarum q psollempniis, celebretur. Adsit etiam pro nobis la- borantibus fratribus oopiosus in ciboet potu eadem di0 apparatus. Et hoc memoriale nostrum nulia oblivione deleatur, dum duo fratres supervixerint in generatione generationum, ante Deum et san- ctum Petrnm, ejusdem loci custodem et protec- torem continuum. Data nonis februarii die, re- gnanie Lothario rege, anno xxiv, propiciante Do- miao. » GAl^lTULUM iX. De alodo in Probata Filla a sanctimonialibus empto. (16 Aug. 979.) « Ego in Dei nomine Ledgardis, devotissima at- que fidelissima famularum Dei. Notum sit omnibus orthodoxae et catholicae aecclesiae fideIibu8,quod ego ipsa et quaedam alia Deo sacrata, nomine Godeleia, michi tam corpore quam anima conjunCta, qucn- dum alodum, conventione habita, emimus a quo- dam viro, nomine Othberto, totum et ad integrum, quidquid jure hereditario tam ab avis quam attaVis illi derelictum atque dimissum est^in viJla quae com- muni vocabulo Probata Villa dicitur, taxato prout oportunum fuit precio, in comitatu scilicet Garao- tensi ; ea ratione ut ab ejusdem persona et jure in nostram^ ab hodierna die et in reliquum aevi termi- num, transeat dominationem atque potestatem.Est autem haec emptio tali tenore et devotione habita,ut, quandiu superstites fucrimus, in nostrae voluntatis dispositione maneat; post depositionem vero nos- tram, iu potestatc ct dominio Sancti Petri, in sub- urbio Garnotis constituti, et fratrum inibi Deo fa- mulantium, cum omni integritate et absque ulla opposita persona hdc caiumnianti, transeat atque dirivetur. Hanc autem cartam, ut flrmior veriorque credatur,manu propriamanibusquefldelium sanctae Dei aecclesiae roborari fecimus. Actum Garnotis, pu* blice.Odo comes. Gonamus comes Britanniae. Lan- dricus. Arduinus. Rodbertus. Erchembaldus cleri- cus. Teduinus.Data xv Kalendas Septembris, anno XXV regni Glotharii regis. » GAPITULUM X. De VI aripennis vinese heaii Sigemundi presbiteri. (Feb. 981.) « In (115) nomine Gunctipotentis. Fulcheriu8,qui abbatiam Sancti Leobini, quae est in suburblo Gar- notis, per largitionem senioris nnei Odonis comitis tenere videor, notum esse volo cunctis successoribus mcis qualiter aripennos vi et amplius de vinea, ex potestate supriadicti Sancti Leobini,Sigemundo pre- 8biterio,cum duobus monachi Sancti Petri,Petro et Durando,per manufirman censualiterconcessimus. Terminatur ex duabus partibus de ipsa potestate,et de aliis partibus viis publicis. Per hanc vero cogni- tionem ita eis ad censum concedimus, ut hanc ter* ram firmiter teneant et possideant,et annis singulis in festivitate sancti Leobini,qu8e est septimo decimo kalendas octobris, in censum solidos iii denarios v persolvant ; et si de hoc negligentes fuerint, legali- ter emendent, et vineam non perdant; set habeant licentiam vendendi vel dandi cuicumque voluerint, ita ut venditiones et census ad seniorem veniant.Ut autem haec carta firmior sit, manu propria eam fir- mavi,et seniori meo ejusque fldelibus roborandam obtuli. Actum Garnotis, publice. Odo oomes. Fiil- chcrius abbas. Vivianus. Rodbertus. Teudo. Evrar- (ii4 MassingeiMm idem videtur ao Masffmilwn, de quo yide Dii Qftnge, Glossdr. in voee. (iiS) Extat in Gall. Chrut., t. Vni^ inst., col»29d. m VETUS AGANO. — LIB. III. WIDBERTUS. 231 dos^ Odp. Data in m^SLse Februario, anno xxvii re- A vinum venundaretur. Qui gaudio repleti ad domum gni Clotbarii regia. » Hic beatissimus vir Siemundus (116), in prescri- pta manufirma, seoum duos monachos Sancti Petri ideo ponere voluit, ut, ai forte mors eum praBveniret antequam votum almiflui sui desiderii complere po- taissety saltem quamdiu superstites isti fuissent vi- neam Sanctus Petrus possideret. Set quia Deus pia vota sibi placentium semper respicit, et ut digna mercede remuneret ad effectum pertrait (117), vir magniflcua, antequam migraret a seculo, sicut in 8«qiientibu8 patet, peregit ut beatus apostolus de eadem vinea perpetuus fieret heres. Quantse vero boiutatiB vir ftierit, quantsque sanctitatis vita ejus CQBetis adoraata virtutibus, tam in clero quam in viri sancti praepetes currunt, ausuque temerario cellarium intrant, atque ex vino utres omncs im- plere accelerant, et impletos ad curiam reportant. lutereavir Doi ab aecclesia regreditur.Cumque ad- huc pincernarum magister in cellario cura quibus- dam adesset, hominem Dei illic intrantem subsan- nando interrogans infit : « Domine, dic michijstud vinum utrum valde sit obtimum, an non? » Cui vir beatus blando sermone respondens dixit:« Frater, in promptu illud habes; noncsttibi necesse ut per alium discau quod, te magistro, quam cito potea experiri. » Qui cum sibi sciphum quo biberet dari requircret, ait ad eum rursum vir beatus :« Nequa- quam, in alio vase melius illud invenies quam in popnlo, clarius luoe cunctis innotuit. Fuitenim fide n illo in quo trahitur.» Cumque ille miser cantarum igneus, aermoDe jocundus, castitate egregius, humi- Utate prscipuus, consilio providus, elemosinis lar- gna, lectioni intentu8,orationi assiduus, omni hone- state momm prsclarus. De cujus miraculis qu» fiTens in corpore edidit,vel quae a veris didici rela- toribns, in boc opusculo intexere curavi, no in fu- turo de talento micbi credito et in secreto posito a Domino reprehendar quasi piger et iniquus scrrus. Verum, ne notarii metas videar transgredi atque bisioricorum latam ingrediarviam,duo tantum de eodem beato sacerdote miracula dicam. Qaadam denique die^ dum ex more in aecclesia iims matris Domini adesset cum clero, et incept» tuasiB finem prcstolaretur, echonomus ejus ibi ac- currens, silentio ei nonciavit privat® familias victum ad os ut biberet posuissct, ita statim a morbo para- lisy est percussus, ut spumans ad terram caderet, et omnium membrorum penitus officio careret. Qui illico armigerorum manibus in curia delatus, a mi- litibus circumvallatur et a multis plangitur. Deindo cbmiti nonciatur.Qui cum didicisset rem quare hoc ei accidisset, accersiri fecit beatum Siemundum. Qui cum venisset, pro injuria ei facta jussit comes eorum oculos erui qui violeiitcr do domo ipsius vi- num absportaverant, idque in domum confestim re- portari. €umque vir beatus comitis animum vidis- set admodum bile succensum, non prius ab eo di- scessit donec comitem verbis almifluis ab ira re- vocaret, et reos a pcena liberaret, et vinum ut co- mes biberet munere charitatis obtinei^et, atque Qoa solum in apotecis suis defecisse, sed quid indi- C ipsum pincernam paralisi percussum fusa oratione gentibus largiretur pcenitus non haberi. Nam mos beati viri in omni vita sua extitit ut a domo ejus Bnmquam pauper vacuus rediret. Cumque, expleto ex integro opere Dei, ante altare Dei genitricis Maria, flexis genibus, parumper tacitus Dominum exoraret, muniens se crucis signo atque surgens ab eratione, domum rediit. Qui, accercito echonomo, « Vade, inquit, aperi micbi omnes domus apothe- eas. » Qum nt aperts sunt atque ab eo signo crucis ngnaia, illico, Greatoris nutu, ita fuerunt plen® iavent» quasi a praesenti autunto (118) fuissent implete, statimque convocans echonomum, « Noli, inquit, ^sae in dando soUicitus : timentibus enim Qflom nichn 4oest; set largiter qu» gratis Dominus pristinaB sanitati redderet. His ita patratis, ab om- nibus magnis attollitur laudibus; pennulaque mea, parum ab ordine disgbessa, ut in eo redeat scal- pello comitur. CAPITULUM XI. De VI agripennis vinex supradictis a Siemundo canO' nico Sancto Petro datis, « In nomine Gunctipotentis. Fulcherius, qui ab- batiam Sancti Leobini, qua; est sub urbe CarnotiSy per largitionem senioris mei Odonis comitis tenere videor, notum esse volumus cunctis successoribus nostris praesentibus et futuris, quia agripennos vi ■obis pecoatoribus Ijargiri dignatus est, manibus n vineae et amplius Siemundo presbitero atque cano- panperom repone. Non enim h®c deficient donec, novo anno redeunte, novis supervenientibus, vetera piaqicies.» In quo facto illius propheta non impar tsse Tidetor, qui lechitum olei ac pugillum farin» pra^ixit non minui,doneo infunderet Dominus suam benedictionem super terram (419). Denuo comes ci- fitatis Odo, bnge kteque fkmosissimus, dum qua- dam vice esset pransurus et a pincernisper opidum obtimum vinum sibi quereretur, didicerunt a qui- busdam quod in cellario beatiSiemundi bonorarium (116) A : sic. (UTJItacodd. Patbol. GLY. nico, et post cxcessum ejus Sancto Petro Carno- tensi et monachis ejus, per manufirmam censuali- ter concedimus. Terminantur autem ex dnabus par- tibus terra dc ipsa potestate, de duabus aliis par^ tibus viis pubiicis. Per hanc vero cognitionem ita ad censum eis concedimus, ut hanc terram usque ad crucem firmiter teneant et perpetuo possideant, an- nisque singulis in fcstivitate sancti Leobini, quse est XVII kalendasOctobris, rectoriejusdem terrae solido lu denarios v incunctanter persolvant ; et si ex boo (118) B : autumno. 119) Reg., 1. III, c, XVIII, §§ 12, 14, 16. 8 335 PAULI S. PETRI CAHNOTENSIS MONACHI. 236 negligcntcsextiterint^emcndent lcgalitcr,ct vineam A non pcrdant, sct habeant liccntiam vcndendi vel dandi cuicunque voluerint. l't autem haec carta firmior sit, manu propria eam firmavi, et seniori meo Odoni comiti ojusque fidelibus roborandam obtuli. Actum Carnotis publice. « Odo comes. Fulcherius abbas. Viviiinus (qui postea factus monachus dedit Pomeretam cum ap- penditiis suis,terris cultis et incultis, cum brogilis^ arbutis ct frutectis; dedit etiam in Lavis Villa quic- quid ibi habere videbatur; et quicquid dedit omni mala consuctudine carere videbatur. liarduinus.) Teduinus. Alcharius. Ebrardus. Gauslinus. llod- bertus. » Censum supradicUe vineae, viveute Landrico ab- bate, Sancto Petro remisit Fulchcrius, Nivelonis ^. fiiius, pro incolumitate propria atque animabus parentum suorum, cum (ecclesia Sancti Lcobini ac quadam terra juxta cimiterium ipsius aecclcsiae!, x quoque solidos nummorum in psoiennitate beati Leobini. CAPITULUM XH. De commutatione facta inter canonicos Sanctx MaricV Camotensis xcclesix et monachos Sancti Petriy in suburbio ejusdem civitatis ad australem ptayam constructi, (Antc a 986.) In Dei Patris et Filii et Spiritus Sancti nomine, qui est unus potentialitcr et trinus personaliter. Fa- cta est commutatio inter canonicos Sancts Mariae Carnotensis aecclesiae et monachos Sancti Petri, in p suburbio cjusdem civitatis ad australem plagam, olim multa elegantia ac nobilitate nec minus modo quantum ad praesens aevun^ attinet, constrncti. De- derunt sane prcfati canonici sanctaevirginisMariae ad eundem locum Moris Villam et quicquid in Subri- tana et in Uni Villa videntur habere, aequo ct prompto animo, prout decet sanctos consultum ire venerabi- libus et Deo dignis moribus Econtra vero, mutua vi- cissitudine, reccperunt a nobis monachis, videlicet Sancti Petn, in sua ditione, totum quod in Ginone Villa et Petripcrtusa a priscis lemporibus videba- mur possidere. Harum autem situs villarum in pago Carnotensi esse dinoscitur. Quod ea ratione atquc intentione noverint tam prcsentes qnam superven- turi fideles sancte dei aecclcsiae factum, ut inviola- bilis et semper beneficia caritatis custodia conser- D vetur inter utrumque ordincm, prout tempus et res, Deo provisore, diclavcrit. Ut autem haec inconvul- sam obtineat firmitatem, manibus clericorum obtu- limus cxamussim roborandam. « Odo praesul. Su.^^gerius decamus. Salicoypodeca- nus. Lanbertus archidiftconus. Rodulfus praepositus. Atto praepositus. Ilumbcrtus lcvit.i. Aimo subdiaco- nus. Hilduinus, levita. Isaac saccrdos. Warnerius le- vita. Guido archidiaconus. Gau2bertus levita. Adel- mus decanus jul. (120).Morandus levita. Erbertus m) Sic. subdiaconus. Arcmbertus subdiaconus. Suggerius claviger. Ailbcrtus subdiaconus. Romoidus subdia- conus. Gauzbcrtus miles, » CAPITULUM XIII. De alodo dato Sancto Petr^ a Lamberto in villa prisco nomine iwcitata Guadresigia, (Anle a 986.) « Posthabitis aliquantulum mordacibus hiyussae- culi curis,in quibus laetatur caro,spiritus contrista- tur, tactus quodam spiramine intrinsecus,ego Lam- bertus, audicns dcficiam voccm dicentem : Facite vobis amicos de mammona iniquitatiSy ei Date et dabi- tur vobis; volens omnimodis aliquam partem habere cum his qui hoc prreccptum Domini, corde perfecto et obtimo, adimplcre studuerunt, cogitavi et voto meliori statim me obligavi de rebus meis quu8 in hoc praesenti saeculo videor possidere, aliquid pro amore et respectu omnipotcntis Dci conferre loco Sancti Petri et servis ejusdcm inibi, sub Icvi jugo Domini et sub regulari professione sancti Benedicti commorantibus, quibus praeesse videtur vencrabilis abbas Widbertus, absque ulla dilatione, ne fortuito casu subripiente mortis articulo^reus inveniarhigus impcrfectaE. voluntatis. Ab odierna ergo die et dein- ceps, pro remedio animae meae et uxoris filiorumque meorum in succedentibus generationibus, trado et traditum essc volo, cedo et cessum sine ulla calu- mnia esse cupio, praefato loco, alcdum quendam, totum ad integrum,situm in villa prisco nomine vo- citata Guadresigia,ut habeant,teneant ct possideant omni tempore seculi; conventione facta ut, dum vixero,teneam et singuiis annis missa sancti Petri, quae est tercio Kalendas Julii, in censum persolvam xu denarios; post discessioncm vero et corporis mei depositioncm, sicut haec praesens scriptura te- statur, quo animae meae mox subvcniat et occurrere dignetur primus et pius pastor aecclesise Petrus, cum omni melioratione et integritate ad prefatum ccenobium revcrtatur. Hoc igitur omnibus ortho- doxae et apostolicae fidci cultoribus notum csse volo. Si quis vero contra hanc donationem venire quodam ausu tamptaverit, maledictionem Judae apostatc et traditoris Domini in corde et corpore ilico perci- piat. Hanc ergo donationem manu obtimi comitis et senioris mei Odonis manibusque fidelium ejus robo* rare cum manu mea decrcvi. Actum publiceCamo- tis. Odo comes. Rotrocus. Arduinus. Teduinus. Al- charius. Gauslinus. Lambertus, qui hanc donatio- nem fecit. » Set utrum habeamus an non,vel si modo alio nomine vocitetur, relicto priori nomine, vel ubi sit fundus iste, penitus ignoramus. CAPITULUM XIV. De xcclesia Ermenteriarum, et de otnni terra quam emerant monachi Sancti Petri ab Archinutfo quo- dam milite, (Ante a 986.) « In nomine Domini et salvatoris nostri Jhesu Chri- 237 VETDS AQANO. — LIB. III. WIDBERTUS. 238 B sit.Comes Walterius^nolum esse volumus omnibus ^ tam praesentibus quam futuris, quia adierunt pre- eentiam nostram monachiSanctiPetriGarnotensis, ut eis ex nostra parte concederetur quatinusliceret eiscomparareecclesiamexbeneficioArchinuinndelis nostri, decujusestbeneflcionomineErmenteriffi, si- mulcumomnibusineademvillaetejusdemArchinuI- n beneficiopertinentibus.Quod,eo consentiente simul et precantCylibentianimo annuimus.Terminatur au- tem ipsa terra ex uno laterc fluvio Arva;, altero latere via publica,unafrontefluvioIovuIgarinomine Berio vocitato,quarta fronte dividitur ipsa tcrra ab ilia quae continetur ab Evroldo Villare. Infra has terminationes, totutn quod ibi continetur concedi- muSjteiTas tam cultasquam incultas,tameam qus videtar esse silva,pro precio quod intcr Archinul- fum et monacbos complacuit ; ea ratione ut annis singulis in festivitate sancti Martini,qu(B estiii idus DuvembriSy dent monachi Archinulfo, ct post ejus obitam suis heredibus, solidos duos pro caritate et custodia loci ; et nulla omnino alia res ab cis re- quiratur^atque scclesiam omnemque terram quam diximu8Jurcperpetuo,sine ullacalomnia, possideant ac teneant nunquamque ammittant; alteram autem scclesiae, qus in vicino est, Roheria dicta, pro animaemeaeremedioet uxoris mes Ev2b voIuntarisB, ipsis conccssimus. Etiamque Archinulfus^ qui in eadem ascclesia partem habebat,cumriIiosuoRosce- Iiao.cxemplam nostrum secutus, eodem tenore si- militerfacit. Utautem hec traditionesomnitempore firme el aiabiles permaneant,secundum petitionem moaachorum» conscriptionis cartam eis fecimus,et G manu nostra ao fidelium nostrorum subterfirmare curavimus.Si quis igitur has donationes irritas fa- cere voluerit, aut aliquo modo destruere^ aut plus aliquid qaam supra posoimus requirere,aut aliqua prava consaetudine habitatores gravare, iram Dei omnipotentis incurrat, et cum Dathan et Abiron atqoe Juda traditore et ipso Antichristo et angeiis ejos infernalem dampnationem in flammam ignis etemi perpetuaiiter incurrat. « Actum Drocis, publice. « Walterius comes. Eva comitissa. Erchenulfus et EoscelinuB, filius ejus, qui venditores et datores faerunt prsfatarum rerum. Albertus. Baldricus. Urso. Marcuardus. Salico. Hadebrandus. Gosfre- dos. Nanterus. Anseius. Rainardus presbiter. An- j> fredus. Erenbertus. Haimo. Gislebertus. Hubertus. Hogo. Emmo. Magenardus. Hilgaldus. Evrardus. Alo. Hugo. 9 CAPITULUM XV. De terra juxta Buxedulo, data ab Arduino milite manachis Sancti Petri, ad censum, (Ante a. 986.) Ego in Dei nomine Odo,Camotensium comes, no- tumesse volomus omnibus tam prsesentibus quam futuris,quiaadiitpraBsentiamnoslramvirnobilisAr- duinus, fidelis noster, manifcstans nobis qualiter venientes monachi sancti Petri Carnotensis,qiilLus prajcsse vidotur abbas Wibertus, petcntes sibi ut eis quandam terram ex beneficio suo ad censum concederet.Quorum peiitionem rationubilem consi- derans, cum consensu ipsius Arduini et aliorum fidelium,tam ciericorum quam laicorum,assensum dedi ; eo tenore ut omnibus annis fcstivitate sancte Marie; quae est viii decimo kalendas Septembris, solvant vel ipsi aut illi qui ipsum beneflcium te- nuerint in censum, solidum unum. Qui si dc hoc censu tardi cxtiterint aut ncgligcntes, lege cmcn- dent sua, et propterea praedictam terram non per- dant ; sed habeant, o^diflcent atquc possideant per cunctasuccedentiatcmporasine uUius contradictio- ne.EstautemipsaterrainpagoDunensi, superquan- damaquamquae noncupaturEdera, proxima villulaj vocabulo BuxiduIo.Habet vero ipsa terra in longum perticas ducentas, in traRsversura quinquaginta,ct terminatur tribus partibus tcrra Sancti Petri Car- notensis cocnobii, quarta parte supradictus fluvio- lus(12i).Et ut hacc donatio flrmaet stabilis perma- neat,eis has litteras fieri decrevimus,et manu mea et aliorum tam clericorum quam laicorum corrobo- rari dignum duximus.Actum Carnotis,pubIice.Odo comcs.Arduinus miles,hujus terraB largitoris (122). Suggerius archiclavus. Fulchorius. Tcduinus. Ar- chebaldus. Aldricus praepositus. Stephanus vica- rius. » CAPITULUM XVI. De alodo in Erminulfi Villa majori monachis Sancti Petri vendito a quodam nomine Ueldeberto. (Ante a. 986.) « In Christi nomine,convenit inter me Heldeber- tum et monachos Sancti Petri Carnotensis, quibus praeesse videtur Wibertus abbas, ut eis alodum ju- ris mei vendere deberem quod ex successione pa- rentum michi contigerat : quod et feci cum consi- lio parentum vel amicorum meorum. Est autem situm in Erminulfi Villa majore ; et terminaturuno latere terra Corbonis, altero latere alodo parentum meorum, una fronte via publica et altero fronte terra Sancti Mauricii. Accepi autem in venditione solidos quinque ; et tradidi eis ipsam terram per- petualiter, ut quicquid ex ea, a die praesenti^facere voluerint, sine ulla contrarietate, firmissimam po- testatem habeant ; eamque sub auctoritate cartaa ipsis tradidi, manuque propria eam firmavi, stipu- latione subnixa. Si quis autem contra hanc vendi- tionem vel traditionem venire vel calumniam in- ferre temptaverit, inferimus ei multam auri libram unam ; ac praesens venditio omni tempore rata permaneat. Actum Carnotis publice. Signum Hel- deberti venditoris. S. Salomonis. S. Amalberti. S, Theoduin. » (121) Ita duo codd. casu nominativo. (122) Sio, m PAULI S. PETRI GARNOTENSIS MONACBfl. CAPITULUM XVIL A CAPITULUM XVIII, 240 De terris reddttis mon^chis Sancti Petri a prxsale Odone. (Ante a. 986.) « In (123) Christi nomine, OdoCarnotcnsisecclc- siffi cathedra sublimatus, notum esse volumus filiis sanctaB nostras aecclesiaj tam presentibus quam fu- turis, quia adiit praesentiam nostram turba mona- chorum,cuiprfleessevideturWibertushumilisabba8, in subiirbio ejusdem urbis posita,ut eis videbatur, qu®dam a nostra mansuetudine exposcens rationa- bilia. Reclamabant enim ipsi monachi, in proximo dictsB civitati8,quasdam terras nostro episcopio in- termixtas, qu^s eis reddendas a nostra reiigione De toco qui Aurion, vulgo vero Evrony dato Sancto Petri in subjectione atque abbatibus Camotensis camobii, (Anno 985.) «Munditerminumomniumquequaeipsiuscompa- gine continenturevanescentemimmineretransitura continuatio multipHcium attestatur signorum. Ne- mini itaque diiTerendum seu procrastinandum; ne- mini dum vacat, de propri» salutis acceleranda conversione dissimulandum, immo de inolitabeni- gnitate Conditoris nostri miserabillterdiffidendum. Quocirca universalis accclcsiae Dei presens utiqu^ necne futura per succedentis a;vi perpctuitatemper- penderit milicia qualitervel quibusfacultatibusegd summopere deposcebant. Set nos praecedentium p indignus Rodbertus, perlascivis actibus aditroduTri hujus sedis episcoporum sequentes,pro posse^vesti- implicitus, pro adeptione culparum seu adeptronc gia, qui eundem locum sublimare et, prout possi- bile fuit,po8sessionibusditaremaluerunt,non solum quae in calamnia erantrestitueredeliberavimus,set etiam quae ex nostro ibi contigua erant indulgere censuimus;quae et illis stipendia fierent, et pro no- bis on^nique statu nostraeaecclesiaecotidianaoratio- num ab ipsis impenderetur merces.Terraautemde qua loquimur, pars quaedam conjacet in viila quse dicitur Manus Villaris,et terminaturexduabuspar- tibus terra Sanctae Mariae de rebus fratrum dictab sedis, uno latere terra episcopii et fratrum, altero latere via quae ducit ad Amiliacum villam. « Concessimus etiam eis inaltero locoquidicitur Campus Folii8,quae sub nostra dicionepartim vide- praemiorum, intra locum in honore pcrpetuae Vir- ginis ac praecelsae Dei genitricis dedicatumpn Cino- mannico pagositum,qui dicitur Aurion,vulgotameti noncupante Evron, quem cx beneficio senioris mei comitis Odonis, cum aliis multo amplioribus, tc^ nere videor, ut ab antiquiori fuerat, monasteriunot inibi Deo, magistrantepatre Benedicto, servientium, deliberando, pro viribus, propicia divinitate, de^u- daverim. Dum haec igitur mecum soUicita mente deliberando pcrvolvercm, revolvendo deliberafefti, iatque id ipsumelficijuxtaviresproprietatisirapossi- bilcforedecerncrem,monasteriumbcatorumaposta- lorum Petri et Pauli,insuburbanaCamotinaBurbi8, speculativae vitae institutis divinitus innormatiim, bamur habere.Quae etiam terra terrainatur uiiola- C opcre pretium duxi festine ac suppliciter «xpcfcii- tere via publica, altero lateire usque ad concessam precariain quam Herveus tenet, una fronte terra Sancti Piati et de potestate episcopali,allera fronte prope vallem quae dicitur Sancti Caurauni.Haec igi- tur omnia sicut premissa sunt, nostra auctoritate et consensu aecclcsiae nostrae,tam clericorum quam ldicorum,eis conccdimus,et ut perpetuam obtineat stabilitatem unanimiter decrevimus; et ut inviolato robore conscrventur, subscriptione manus propriae omniumque fid eiium nostrorum adnotatione correxi- mus.Si quis autem contra hocbeneficientiaenostrae donum se obponere voluerit, aut eum infringere temptaverit, perpetua; maledictionis confodiatur anathemate, partemque cum his habeat, aeternis dum ; cjusdemque archisterii, qui tiinc praeeriBit, magis tamen proderat, 'abbati et provisori, domnd utique Wiberto venerabili, ipsius quoque fratribuii ibidem alacriter agonizando, Deo non sibi viventi- bus,mei animi diutinum atque votivum exintimo pk' tefeci desiderium.Complacuit ergoaeterno ct incotn- mutabili omnipotentis Domini nostri Jhesu Christf consilio dominum meum,utique Odonem,srmul ) Odo primus, comes Blesensis, filins Thco- baidi le Tricheur (anno 978-995). (131) Hanc chartam ante annum 1002 poncnda A die et deinceps,monachi qui ih praedicto monasterio Deo servierlnt praelibatam terram teneant atque possideant ct quicquid ex ea faccre voluerint in omnibus liberrimam, propicio Christo, habeant facultatem. Si quis vero contra hanc donationis cartulam insurgere aut ei calumniam inferre vo- luerit, regio morbo percussus, luminum cecitate multatus, et praBsentem vitam miserrimo exitu ce- lerrime fmiat, ctsempiternam dampnationem cum Zabulo subeat, ubi, igneis constrictus catenis, aeter- naliter ingemiscat, vermis quoque nunquam mo- riens ipsius carnes conrodat,et ignis qui ncscitex- tingui pabulum et esca perhenniter existat. Ut au- tem hujus traditionis noLicio porhcnni in Christo nitatur anchora, pro mois culpis redimendis necne y. pro patris mei Fulchcrii, seu matris mcas Anstru- dis, vei fratris mei Rodulfi, jam defunctorum, re- quie, proque fratris mci Fulchcrii incolumitate et aeterna remuneratione,propria manu cam substipu- lavi aliorumque virorum nobilium manibus ac no- taminibus corroborandam obtuli. Signum Odonis Carnotensium praesulis. S. Rodulll decani. S. Salo- monis ipodccani. S. GcroMi archidiaconi. S. Odonis comitis. S. Bcrtae comitissae. S. Fulcherii fratris Viviani, qui hanc donalioneni fecit. S. Geiduini. S. Teduini. S. Erchenoldi. S. Alonis. S. Alberti. S. Rotroci. S. Balduini clerici. S. Rodberti. S. Teu- donis. S. Einiardi. S.Arduini. S. Atthonis. S. Gradulfi. S. Segenfredi. dcccclixxviii anno Incarnationis do- minicae. Actum Carnotis publice, in pracsentia domni Odonis pracsulis necne generosissimi Odonis C (139) patricii, corumque fidelium divcrsi ordiniset aetatis. » GAPITULUM I!I. De Don Villa data a Fulclierio signifcro. (Anie a. 1002.) « Regalis(131)auctoritaset lcgumjura assensum prebent ut qnieumquc alicui casae Dei pro remedio animae suae aliquidde rcbus suis delegare voluerit, traditionem ei publice facere procuret. Idcirco reco- lens ego Fulcherius me in conspectu Dei oculorum et sancLorum ejus multas ofibnsioncs exercuisse, causa redimcndac animae moae ac conjugis meae sive filiorum moorum ac parentum mcorum, trado et conccdo potcsLali Sancti Pctri Carnotonsis, ad sti- pendium monachorum quibus praeesse videtur Gis- n bcrtus abbas, alodum qucm michi videtur habere in villa quac dicitur Bon Vilhi, intus vcl foris, ita ut ab hodierna die quicquid cxindo facerc voluerint libcram faciendi potestatcm habeant. Si quis autcm aut cgo ipsc, aut aliquis parentum meorum, vel alia aliqua subinlroducta pcrsona hanc traditionis meac donationem infringere vel litem inibi deser- vientibus monachis inferrc voluerit, primo maledi- ctionisoi excommunicationis anathemate perfodia- tur, et insuper, publica potestate coactus, quinqua- dcmonstral nonnn Gi."5l)crti abbalis, qui obiit anno lOOi. S47 PAULl S. PETRI CARNOTENSIS MONACffll. 248 ginta libras anri persolvat. Ut autem hasc traditio A. Tum, quia be&to Petro apostolo specialiter conlata firmiori ratione roboretur, eam manji propria sub- signavi cum stipulatione subnixa. » CAPITULUM IV. De terra data in villa auw Thevas dicitur a Botroco de Nogiomo. (Ante a. 996.) « In Dei nomine, Rotrocus seculari miliciaB dedi- tus et Odonis comitis fidclitati devotu8,notumesse volo omnibus, tam praesentibus quam futuris,quia petiit michi Gisbertus abbas sancti Petri Carnoten- sis coenobii et cuncta congregatio sibi commissa, ut eidem loco concederem terram de fiecclesia San- cti Hilarii,quaB est in Thevas,pertinentem ad abba- tiam Sancti Martini. Est autem ipsa terra subtus est potestas solvendi atque ligandi, nnllum melius censui michi consulendum et pro peccatis meis aput eum quem tanto dilexit amore misericorditer intcrcedendum. Ergo, tam pro meis criminibus veniam impetrandis quam pro senioris mei Wale- ranni, ut utrisqueDominus indulgeredigneturpec- catorum remissionem^consentiente Walterio comite filio meo, cedo ad locum Sancti Petri Camotensis alodum juris mei, quem senior meus supra nomi- natus, secundum legem salicam et secundiim con- suetudinem qua viri proprias uxores dotant, michi in propriam concessit, nomine Quntherii Villa, et de dominatione mea in dominationem monaeliorum ibidem servientium perpetualiter transfundo atque montem ejusdem villulac, excludens aquam. Itaque ^ transcribo. Suut autem mansi viii^ habens tinus- amnui petitioni oorum, eo tamen pacto ut annis singulis in festivitate suncti Rcmigii,quae est kalen- dis Octohris, in censum solvant denarios xii. Quod si dc hoc negligentes extiterint, legaliter emendent et praedictam terram non perdant. Ut vero haec cartula obtineat firmitatem senioris mei Odonis et omnium obtimatum ejus,roborandam obtuli.Actum Garnotis civitatis, publice. » CAPITULUM V. De Gunherii (^32) Villa data a comitissa Eldegarde. (Ante a. 987.) « Laudanda (133) et nimium preedicanda est ineffabilis misericordia Gonditoris nostri qui, re- demptis precio sui sanguinis et unda sacri bapti- smatis originali crimine mundatis, praevidens et C prsBsciens post ista omnia^ nec unius diei spacium a qualicumque peccato vivere immunem nechuma- nae corruptionis labem posse quemquam evadere, contulit multa animaj salutis remcdia quibua non solnm viciorum curantur ,morbida, set etiam in- mortalitatis adquiruntur gaudia. Inter quae elemo- sinarum plurimum valet largitas, cui non solum plurimorum patrum astipulatur auctoritas, set etiam ipsius Domini voce laudatur beata dicentis : Dimittite et dimittemini, et quxcumque feceritis uni ex minimiSj michi exibebitis, Super his etiam quidam sapiens dicit : Redemptio animx viri,proprix divitix ejuSj et illud : Date clemosinayn, et omnia munda sunt vobis, EimuMa his similia inveniuntur in dando quisque bonuarios xx. Si quis vero contra hant dpnationem (quod absit) venire aut eam infringere temptaverit, aut aliquam infcrre calumniam, Dei omnipotentis indignationem inrecuperabiliter, nisi cito resipuerit, offendat; et aeternaliter infernalibus detrudatur cruciatibus, ubi vermis, qui nunquam moritur, eorum conrodat carnes, et ignis, qui nun- quam extinguitur, eorum semper pascatur cmcia- tibus. Ut autem haec donatio inviolabilem obtineat firmitatem, domni Hugonis Francorum ducis, et nobilium virorum sibi adsidentium manibus corro- borare congruum duxi, stipulatione subnixa.Actum Pcntis Isera castro, publice. S. Hugonis ducis. S. Walterii comitis. » CAPITULUM VI. De Vileta data a Teduino milite, (Anno 984.) « Gratuita benignitatis Christi clementia, omne hominum genus ad cognitionem sui venire deside- rans, eorum corda diversis atque impenetrabilibus tangere consuevit modis, modo videlicet ad horam eis prospera multa tribuendo,nunc vero eorum pro- speritatem in diversa mutando. Altcra enim parte, coeli sumus; altera, terrae : in quantum terreni ter- rena agimus, in quantum coelestes ccelestia mente contempIamus.Set,heu I pro dolor! gravati nequitiis peccatorum et luto fecis, obliviscimur patrifB'qua sine fine tendcre debuimus; et,in hac incolatus nostri peregrinatione, iniquitatem semper super iniquita- tem adjiciendo,praestolamur finem mortalitatismale elemosinam adhortationum praecipua, in quibus n vivendo.Hoc terrore ego Teduinus corpore et corde longum est ire per singula. Talibus instructa exor- tationibus preccdentium patrum non improbanda devotio utpote filii aecclesiae multis praediorum sno- rum reditibus eandem dotaverunt aecclesiam et multa ei contulerurit variis necessitatibus profutu- ra,quibus per quadripertitum decoratur orbem et rerum opulentia dilatatur, gaudet et exultat. Hofum ego Eldegardis exempla secuta proposui in corde meo qualiter de praediorum meorum possessionibus hereditariam faccrem sanctam Dei ecclesiam. Ve- (132) Ita codd.; inferius autem Guntherii-villay hodie, Gondreville, tactus, destinavi animo, ex rebus quae me contin- gunt ex jure materno, pro remedio patris mei Ade- lardi et matris mcaeEldegardiSjetmeorum parentum remissione, quoddam alodum^ vocifatum Vileta, et aliud, alio in loco, nuncupatum Duplex Curtis, et quidquid ad eadem pertinent, cum silvis, pratis; et quicquid usque hodie visus sum inibi habere que- situm et inexquisitumy beato Petro Carnotensis coenobii,in quo venerabilis abbas Gisbertus videtur preesse, cum consensu parentum mcorum, faeta (133) Annum 981 huic chart^e assignant AnMdes Benedictini, t. IV, p. 3. «9 VETDS AGANO. — LfB. IV. GfSBBRTDS. 2S0 sollennfter donatione, publice tradere.Ea tamenra- A tione ut, quandiu ego superstes fuero, in mea ma- neant dominatione, et omni anno, missa sancti Petri, pro recognitione, xiie»™ denarios jam dictis monachis non neglegam solvere ; post obitum vero meum, absque ulla contradictione, cum omni me- lioratione, jam dicti monachi teneant atque possi- deant. Est autem in pago Wastiniensi supradicta largitio mea, non longe a Soisiaco castro. Contra quam si qiife quicquam inferre prsesumpserit, in primis ira omnipotentis Dei incurrat, et maledi- ctioni perpettt» subjaceat; insuper cui litem inferre presumpBerit, coat^tus publice, libram auri cogatur solvere, et sua petitio nullum obtineat effectum. H«c autem carta, ut firmior veriorque credatur, mann mea sabterfirmavi, et roanibus seniorum et |^ amicorum meorum roborandam tradidi.Actum pu- blice» CarnotiL civitate. S. Augonis, archiepiscopi Bitarigensis ipcclesia). S« Odonis comitis. S. Gau- sfridi, comitis Wastiniensis. S. Eodulfi militis. S. Adelardiy patris Teduini. S. Teduini, avunculi Teduini. S.Humbaldi,ejusdem Teduini avunculi. » CAPITULUM VII. De pratis de Teuvas datis ab Amaldo milite, (Ante a. 996.} «In Dei nominc.Arduinu8,seculari miliciae dedi- tus, et Odoni comiti fidelitati devotus. Notum sit omnibu8,tam praesentibus quam futuris,quiaadiit prssentiam meam abbas Sancti Petri Carnotensis c(Bnobii,nomine Gisbertus^ cum quibusdam fratri- bus, expostulans concedit sibi et ad ipsum locum supradictum pratos omnes et aquam, qu® habere C videtur quidam fidelis meus^ nomine Arnoldus^ in viUaqos dicitur Teubas, ex potestale scilicet Sancti Martini. Ccguspetitionem rationabilemconsiderans, v(4untati eorum assensum prsbui ; eo tamen pacto, ut omnibus annis, festivitate sancti Remigii, qus est kalendis Octobris, illi qui beneflcium tenuerit solvant in censum solidos duos. Quod si de hoc ne- gtigentes extiterint, legaliter emendent, et quod con- cessum est non perdant. Ut autem bsec auctoritas flrmiter habeatur, manu mea et senioriss mei Odonis eomitis atque suorum fidelium manumissione corro- berandam tradidi. Actum psollenniter Carnotis, in atee. S. Oodonis comitis. S. Arduini. S.Arnaldi,de cujus beneficio largitio praefata extitit. » Reticendum vero minime est qood census inscri- ]) ptH8 aaperiuspoateaaauocessoribasArnaldi ex in- tegro Sancto Petro remissus est, sicut ot allii quam- plnres qui in cartis ab antiquis positi snnt^ et se- quenti tempore a successoribus eorum, quibusolim Bolvebatur, pro praemio vitae eeternse^ salubri consi- lio, eos commutaverunt. CAPITULUM Vril. De Haimone duabus sororibus ejus liberlati donatis, ac de duobus agripennis terrx ab eis datis (An. 1000-1001.) «•In nomine sanclae etindividuae Trinitatis. Gis- bertuSjDei miserlcordia,Carnotensis coenibii abbas, Notum esse volumus cunctis sancts Dei secclesiffi fidelibus, quod quidam homo nostrae ditioni snbdi- tus, nomine Haimo, ad nos venerit, supplioiter po- stulans ut, accipientes ab illo quoddam prsdium quod habebat in villa quae vocatur Pinus, sibi et duabus sororibus suis, quarum una Ermengardis, altera Rosceh'na dicebatur, cum suis infantibus, censum capitis proprii remittentes, libertate dona- remus. Cui pra;dio quia a quibusdam suis parentibus imponebatur ca1unnia,qualiter in suam partem ve- nerit libere dimissus ab ipsis benigne, ipsoque tra- dente. nos coepissemus possidere, prssenti cartulas mandarestuduimus.PredictusHaimo, quianatusde patre ingenuo et matre orta ex nostra familia, par- tem hereditatis, quam ei pater dimiserat^ reciama- bant. Tandem, ipso rogante, ad hoc sunt adducti, ut, si tradito praedio, posset fieri libertus, ex parte illorum amplius querela non iieret. Accepimus ergo in supradicto vico duos aripennos terr8e,et in alterp loco unum; concedentesprsedictohominiet duabus sororibus, cum suis infantibus, libertatem, sic fir- miter, ut ab hac die sil absolutus ab omni servili lege censusque redditione, tam ipse quam sorores, cum propriis infantibus. Et ut ne quis maledicus contra hoc usurpare praesumat, nomina fratrum no- strotrum inculcare fecimus. S. Gisberti abbatis. S. Herberti, abbatis Latiniaccnsis. S. Durandi de- cani. S. Arnulfi. S. Giviani. S. Mainardi. S. Her- berti. S, Bernardi. S. Reringerii. S. Walterii, S. Gualdri. S, Richerii. S, Marcuini. S. Rodberti, Actum monasterio Sacti Petri, in urbe Carnotis, regnante rege Rodberto anno v. Alyeus, monachus scripsit. » Cartas sub abbate Gisberto facta8,quantas in no- stris scriniis invenire potui, scriptitare non renui. Nunc quoque ad eas quae Magenardi abbatis tem- pore sunt adeptae, pennulae cursus pervenire tem- ptat. 2S1 PADLI S. PETRI CMNOTBNSIS MONACHI. 282 LIBER QUINTUS SIYB MAGENARDI ABBATIS (Ab anno 1001 ad annum 1023.) CAPITULUM I. De secclesia de Rescolio data Sanclo Petro a comite Richardo. (Ante a. 1024.) «Universorum conditorDeusmirabiliis est insuis operibus, dum ex aliis alia, ex minoribus scilicet portat(154)m9jora.Gujusrei sinceram consideratio- uem intus faciendo, et in boc ipsi grates debemus nou minimas, et in illo, corde, voce, opere, quam maximas, quod non solum, ut praslibavimus, ex temporalibus fovet perpetua ; verum etiam ea, ra- tionabiliter dispensando, miscricorditer provehit ad- fletema. Ad hujus itaque perfecti et tam obtabilis gaudii fidem firmandam,intercetera quas mortali- bus spem sanct» ffitemitatis ingerunt, ipsa ait Veri- tas per semetipsam : Facite vobis amicos de mam' mona iniquitatis, ut, cum defeceritis, recipiant vos in aetema tabemacula, Quod dono sentiens ejus, ejusdem nutu, Normannorum comesego Richardus, inter cetera quse, eo inspirante, ei ex suo reddidi, quandam scclesiam in ipsius nomine monachis Sancti Petri Garnotensis coonobii dedi, qu® in Ebroicensi comitatu est sita, in villa qnse est ex no- mine Rescolium dicta. Hoc autem,hujus rei gratia, credidi istis apicibus^ ut dapsiiibus in exemplum et testimonium sit rapacibus. Quod si quis contradi- ctionemdationifecerit suprascriptffi,quandiu in hac permanserit intentione,humanaet divina multetur maledictione. S. Richardi comitis. S. Rodberti ar- chiprflBSulis (135). S. Gunnoridis comitissae. S. Ri- chardi, filii comitis. S. Rodberti, filii comitis. S. Unfridi (136). » Supradictus viculus, a rebus colligendis, Resoo- lius olim quidem dicebatur:ibi enim res fisci colli- gebantur vel congrebabantur. In quo, non longe ab Arva flumine, propter quandam fontem, quaedam flecclesiola lignea sita eratin honoresancti Remigii. Defluente vero tempore, et viculus cum scclesia bellis assiduis ad nichilumpenededucitur,ettunc, annuente comite Richardo, parrocia ipsa unita est Sancti Georgi parrochise, cujus aecclesia non longe aberat ; et altare Sancti Remigii in ala istius aeccle- A siae a monachis translatum est,ubi permansit(137), donec a modernis monachis mcgor cemento et lapide est cdificata. GAPITULUM II. De ecclesia Wadonis Curtis data Sancto Petro a Rajenario, (Ante a. 1024.) « In nomine sancts et individuae Trinitatis. Ego Ricardus,Normannorum dux. Notum volo esse, tam praesentibus quam futuris, quia adiit praesentiam meam fldeiis meus, nomine Rcyenarius, cum con- sensu suffi conjugis, Wandelburgis vocabulo,humi- literpetens ut, proremedio animae meae, aecclesiam in comitatu Ebroico,cui nomenest WadonisGurtis, seu pro filii sui anima, cujus vocabulum fuit Rod- B bertus, vel pro abolendis suis peccatis, monachis Sancti Petri csenobii Garnotensis concederem. Qui, Jttstam petitionem tanti viri considerans, assensum prebui, insuper sanctiens ut, ab hodie in subse- quenti generatione, nullus suomm, vel quommlibet aliorum, jus dominationis seu violentiam cujuslibet inruptionis, hujus firmitudinis nostr® compactio- nem, temeraria procacitate, inrogare conetur. Ut autem haec cartula in Dei nomine firmiori innitatur vigore, manu propria subcripsi, fidelibus quoque meis ad corroborandum tradidi. « R. Richardi comitis. S. Rodberti archiepiscopi. S. Herberti episcopi. S. Teoderici abbatis. S. Rod- berticlerici. S. Rajenarii,qui hanc donationem fecit. S. Hunfridi de Vetulabus. » p Utrum illius temporis monachi possederint vel habuerintpraefatam 8eccIesiam,penitusignoro ; nam neque eam habuisse ab antiquis monachis audivi, nequea moderais mentionem aliquamfieriumquam audivi. GAPITULUM Iir. De Blidun Villare a Teduino milite Sancto Petro dato. (Ante a. 996.) « (138) In Dei nomine. Ego Teduinus cum uxore mea, nomine Adalais, recognoscentes nos multas oflensionesexercuisseanteoculosDomini et sancto- S134) Verba, vel perpetraty superscripta sunt in [ice A. (135) Richardi comitis frater archipraesul Rotho- -magensis. (136) God. B addit : de Vetulabus. (137) B : Donec modemo tempore a monacho no^ mine Huberto major (jemento et tapide est edificata, (<38) Haec charta referenda, ut videtur, vel ante |\ a. 996, vel ad ipsum a. 996, quo vita functus est Odo. 383 VETCS AGANO. — LIB. V. MAGENARDDS. 254 nim ejas,ob remedium nostrorum peccaminum seu parentum, a quibus ea jure tenemus, tradimus et concedimus potestati Sancti Petri Camotensis cob- nobii alodum, nomine Blidun Villare (139), simul cum broilo ; ibi insuper quicquid habere videmur jure hereditatis : ita ut, post obitum alterius no- Btnim, monachis supradicti co&nobii, ibidem Deo de8ervientibus,jure perpetuo ad possidendum suc- cedat, nullusque eis inquietudinem faciat filiorum Tel parentum. Quod si aliquis fecerit, maledictione perpetua dampnetur, et insuper coactus potestate quinqu&ginta libras auri persolvat. Ut autem hasc carta inconvulsa in posterum permaneat, ex con- sensu comitis ejusdemque comitatus nobilium,pro- priis nominibus eam substipulavimus.S.Odonis co- miiis. S. Berts comitiss®. S. Teduini militis, qui banc donationem fecit.S. Gerardi, filii ejus.S. Ada- lais conjugis, cum duabus filiabus eorum. S. Ful- cherii militis. S. Arduini. S. Gelduini. S. Rodberti. S. Rodulfi clerici. » CAPITULUM IV. De alodo Scluscllarum dalo a Gausfrido et Joscelino filio. (Ante a. 1024.) « Quoniam permanet scriptum atque sancitum in dccretis veterum,si quis nobilium laicorum aliquam ecclesiam vel aliquod monasterium de propriis he- reditatibus honoraverit,vel donationem fecerit,nul- latenus nec a filio nec ab aliquo successore repe- tere (140) ; idcirco ego Joscelinus, Gausfridi filius, notum esse cupio omnibu8,tam praescntibus quam fnturis, qualiter et qua ratione pro his qus a patre meo dimissa sunt atquc tradita Sancto Petro Carno- tensis ccenobii, post mortem ipsius, adierim dom- num abbatem Majenardum et omnem ipsius loci congregationem. Pater siquidem meus Gausfridus, ob remedium suorum peccaminum,alodum,nomine Exclusellas, in comitatu Dorcasino, Sancto Petro delegavit,8uper fluvium Audurae^me puero et matre vivente.Ego autem ipsum alodum expetii,non ideo ot velim retrahere ab ipso venerabili loco cui est traditus, nec ui aliqua fraude possideam, set eo te- nore et tali conventione, ut, quamdiu vixero, iio^ solidos in censum persolvam, statuto termino, de- bitnmque servitium persolvam ; nec umquam michi liceat nec vendere, nec tradere alicui, nec filio,nec alicui meorum propinquorum; set semper,dum fla- tum emisero^in mea manu meoque dominio habea- tor. Post finem vero meas vit«, ut major memoria sit patris et partem valeam habere in ipsius bene- factOy non modo illud quod pater donavit^ quod Bunc teneo, dono domni abbatis M^jenardi et alio- ' (139) B : Blumvillare. (140) Sic. (441) Odo II, comes Garnotensis, priorem uxorem dnxerat Mahildem, anno 4005; alteram autem Francis Ermengardem, Roberti I, Arvernensis co- mitis, filiam, anno 4020. (142) In_ GaU. Christ., t. VIII, col. 1220, Mage- A rum seniorum,set omnia cum his quffi in ipso sunt, scilicet molendinis, terris cultis et incultis, pratis, silvis, ad eundem locum, a quo aoccpi, deveniant in usus servorum Christi.Ut autem absque calum- nia ulla vel contradictione hoc fiat,litteris mandare studui ; ob hoc maximc ne aliquis meorum succe- dentium, nec etiam fiHus, si aliquis michi fuerit, sibi vindicet. Seniori quoque meo Odoni, comiti inclito, proceribusque suis, trado corroborandum. ut sequens in evum firmum et inconvulsum perma- neat quod insertum est.S. Odonis comitis.S.Bertae, matris suaB. S. Agnetis, filiffi ipsius. S. Walterii comitis. S. Gausfridi militis. S. Hervei vicecomitis. S. Rodulfi. S. Gausberti. S. Alberti. S. Wascelini. S. Sulii. S. Joscelini, qui hanc cartulam firmari |v instituit. S. Gausfridi, militis sui. CAPITULUM V. Convenlio comitis Odonis de Bosco Medio. (Ante a. 1024.) « Notum sit, cum presentibus tum futuris, de quadam conventione qus facta est inter comitem Odonem (141) et monachos Sancti Petri. Habent enira prajdicti monachi quandam terram, in comi- tatu Dunensi,quae vocatur Boscus Medius, de cigus quadam parte contentio erat inter homines ejus- dem comitis et homines Sancti Petri,quae etiam sa- cramcntis et judiciis inter eosdem est partita. De ea vero parte quae ad coniitem Odonem pertinuit, praefatus comes, pro animae suae remedio, habuit conventionem crga Magenardum abbatem et mo- C nachos ejusdem loci, ut eis illam redderet;ea scilicet ratione, ut eam praedictus comes tantum in vita sua tcncret, et monachi unum colonum in vestituram ; post mortem vero praefati comitis ad eundcm locum terra praedicta remaneret.Et ut haec conventio firma inter eos fieret, hoc scriptum comes fieri jussit ; et ut in perpetuum ratum et firmum permanoret, manibus suis illud roboravit, et manibus fidelium suorum roborandum tradidit. S. Odonis comitis. S. Ermengardis (14^), uxoris ejus. S. Bertae reginae. S. Agnetis. S. Ivonis. S. Rainoldi vicedomini. S. Nivelonis. S. Wascelini. S. Landrici largi. S. Gilonis. S. Tedbaldi laici. S. Odonis. S. Gausbcrti. S. Siebodi. S. Walterii, S. Tedbaldi clerici. » 0 Haec conventio secuta minime fuit ; nam, gladio Lothariorum interfectus, non valuit sequi conven- tionem,nec filii ejus in propriis usibus terram pre- fatam nequaquam habuisse noscuntur.Milites quo- que qui eam possident asserunt eandem terram, cum saltu adiacente,datam esseWalteriodeAlogia nardus abbas coi^jicitur obiisse a. 1013, sed ex ^ubscriptione Ermengardis comitiss8B,itemque inde quod Adrefastus,post concilium a. 4022 Aurelianis habili m, superstite tunc Magenardo abbate,in mo- nasterium Sancti Petri secessit, videtur hi^gusce abbatis regimen usque ad a. 1023 producendum. m PAiHi S. PBTRI CARNOTENSIS MONA€HI. m abrOdoDe comiie, in pr«lio Pontis Levigati (443) ^ ubi male pugnavit contra Fulconem (444),Andega- vezksem comitem. Utrum vero verum dicant, an non/^rtuB non sum; tamen scio quia colonus,qui Bicut.superiuSydatus est a comite monachis invcs- .tlturam, sub potestate eorum usque in pra^sentem diem permanet. Terminatur denique ipsa terra de qua loquor,ab orientali plaga, saltu magno, quem quantum arcus.sagittam potest jacere tantum pos* ^idere videmui^, cum illis qui participantar nobis- cum eanicm tciiam ; et ab occidcntali quidem pia- gaydivjditur quadam viaysubquaviausqueadaquam vociUtam Ederam tota terra, ab antiquis tempori- bu^, mcnachorum potestati subdita, et usque ad {oAtem nominatum Meidlai, de quo mulier aurire nullo modo valet inulta (nam fertur qucdam temere » ausisse stalimqueiumen amisisse) ; ex altera parte, ^ terra Buxeduli,quae a modernis monachis etiam et ipsa potestati eorum Jure emptionis, subposita esse noscitur. Verumenimvero de supradicta conven- tione, id quod domni Rodberti, nostri monachi at- que Fossatensiscenobii quondam abbatis,reiatione persepe audivi, silere nequeo; quia, dum cordis caminus indignationis igne valde succenditnr^ ne- eesse est aliquo aditu ignis fumum, ut ad alta evo- let, egredi. Unde ipse quod ab eodem viro audisse me memini palam proferam. Rcferebat namque q^ia tunc teiBporis monachi quandam villam habe- bant, non longe a castro quod Provinus vocitatur, •tipsa Ouuiz'nominatur; quam statim, in prsfata conventione, Magenardus abbas cum omnibus fra- icjbus comiti dedenint,ut partem ipsius terr» quam C 9upra diximus»po8t comitis mortem,reliquas terrs, qa®- propria erat jure hereditario, adjunctam, pos- 9ideront. In quo, pro incertis cetera relinquentes morea-canis sunt secuti carnis oiTam ore tenentis, Qtyus aviditastaataesse cemitur,ul,flumini8 aquam tvaasmeans, dum viderit umbram carnis in fundo Quoainis, bia^ti ore currens ad umbram nonquam ^Wiendaip, oiTam perdidit, undis currentibus, fu- gieaiem. GAPITULUM VI. De Temeriis et Grosso Testiculo Sancto Petro datis. (Ante a. 1024?) « In Christi nomine, Ego Ermentrudis, Erchem- baldi primum,pQBteaveroJBernardi coDJunX|Botum j^ esse volo 0«Actffi Dei «eolesi» fldelibus, universis pr«B8QaUbu8 atque fnturis, qualiter alodos meos, quos hababam in Garnoiensi pago, juxta Pomeria- tam,Saiicti Petri moaaohoffum terram,eidemSancto Petro^Carnoieiisi videlicet OQBnobio,trad^ et perpe- tualiter habendos transfundo, per deprecationem Hunveri miiiitis mei,pro anima Solionis Olii mei,et BeFnanli.mei 8eniori8^et.mea.Sunt itaque alodi de quibos eBtsepmo juxta Pomeriatam>Sancti Petri ter- (143).Ciommifl8um eet.id prolium Ponte Leyieato (Pantlevoi en Touraine) pridie nonas Juliianni40i6. ram monachorum •: nomen uni Tesnerias^ et alieri, sibi contiguo,nefarium iiomen,tamea vu1gp,Gro86UB Testiculus. Terminatur autem ex una fronte, terra Sancti Petri,videlicet supradicta Pomeriata; altera vero, Sancti Martini Carnotensis ; tercia si quidem parte, Sigenfredi hominis Fulcherii ; quarta vero fronte, terra ftliorum Guaszonis. Infra has itaque terminationes, alodos Sancto Petro concedo, ca conventione, ut anni8.singuli8,in festivitate Sancti Mauricii,dups solidos denariorum de censu persol- vant supradicto Unvero^vel lllis ad quos beaeOcium devenerit. Si vero negligenies fuerint in solvexido, legalitcr emendcnt,etquod damus noo perdant; sei desupcr securi edifkent^et in perpetuum po^deant. Ut autem b^ noticLa sit-flrmior in secula, manu mea corroboravi,miHtumque meorum manibuseor- roborandam tradidi. S. Ermentrudis. S. Ermen- trudis, neptis ejus.S. Unveri.S.ErmaByUxorisejus. S. Raherii, filii ejua. S. Arembugis, (llie Qj^s. S. Adelais, filis ejus. S. Ebrardi, nepotis eju8.(S.'Hu- gonis. S. Odonis. S. Giroldi. S. Drogonis. S. Os- mundi. S. Bernardi.S. Teudpnis, illii Unveri.S.So lionis. S. Rorigonis. S. G^rardi. S. Rainerii. S.Ro- gerii. S. Guidonis. S. Berionis. S. Germundi. » Gensus iste inscriptus constat esse concessus, quia modo minime datur ueque a quoquam requi- ritur. CAPITULUM VII. De Jerani Villare per precariam dato Gradulfo mi- litif et de Paluiaco in recompensatione ob eo dato. (Ante a. 1024.) « In nomine sanctae et individuae Trinitatis. Pa- tris videlicet, Filii, et Spiriius Sancti. Fulberius, gratia Dei,Carnoten8ium episcopu8,et abbas Sancti Petri monasierii Magenardus, et co^igrcgaiio fra- trum.Kotum esse volumus saixeia Dei ecclesLaB Ade» Ubus universis, prssentibus atque fuiuris, qualiier antonpstram praBsentiam veniens miles iquidam^ nomino Gradulfus,humiliter expeiiiivUt de quadam terra .nostri praedicti monasterii pj?ecar\am s^bi (a- ceremus, et ipse, pro . recompeu^aiione, quendam alodum suumdelegareijioBtris.usibns ; ea vi^elic^t raiione,^ ut,,quandiu viyereni ipse ci uxor e^s,iH>- mine Oda, in ci\)U8 doie est pra^dicius alo^ua^ ui- rumque ienerent; popi decessum vero eoir^m, iit- rumquo frairibua remaneret. Cujua pQiiiionibuaii- beater adquievimus,.per.assensum Odonis cpmi^s, in cujus comltatu suni uirasque ierrae dequibus e^t sermo.Nostra.8iquidem ierra, quam per prepariam poscit habere,in Garnoiensi comitatu ppsiia^yoi^aiur Gerani Villare ; eiille alpdus q^iQm r^i&0Q\p^s9Lt|lA Qrocasensu {{fiS) comitaiu,.super .t(i(n^ ^i^^ifiy positus, nominatur Palisiacus. Nostram iiaque ter- ram Jerani Villare, eo ienore.Qrf^duIfo.^upfa^fx^i- nato per precariam concedimus, ut, quanfiin Jp^ advixerii ei priBdiGia ejus Oda u:(or^ uirumque (144) Cognomine Nerra. ..(i4|^)Si0vP:;*i>rwt;*t. ^l VfiWS AGANO. — Lt^. V MAeENARDtS. is» letifektil; post ddfc^ssum verb ebnwri, ^tferra qiram A pt^prra cum sigtio crucie eara subterflrmavimus, damds, et alodu^ jam notninatus, quieta et solida ad nsTis fratrum p^i^niatit. Placuititerum ut h»c nos- tra conveniio in dnabus cartis scriberetur, quarum nnam praedictus miles haberet, altera vero nobiscum rcmaneret. Et ut haec noticia permaneat firma, nostra nomina assignavinfius et comitis Odonis, eonrittqVie qui huic negotJib maxime interfuerunt nominasubnotaVimus. S. Fiiiberti episcopi. S. Odo- Dis eomitis. S. Magenard! abbatis. S. Durtodi de- eani. S. Arhulfi. S, Marcuim. S. Richerii. S. He- ringerii S. Waidrici. Lbtaldi. S. Cristophori* S. Ganiberti. S. Guinefredi. S. Olberti.S. Huberti. S. Rodbcrti, ct ceterorum. » Post mbrtem quidem Gradulfi et uxorlsejus Odas, fidelibus quoque nostris roborandam obtulimus. [S. Odonis comitis. Leilgardis comittssac. Rotroci. Gelduini. Rotberti. Hugonis. Landricilargi. AlLcrti, Gilonis. Nivelonis.] » Scriptis(^46) autem, quasreppcri, cartissub tettt- pore Magenardi abbatis editis, ejus introitum, a domno Fulberto, postea prssule, scriptum, huib operi inscrere curavi, ut omnibus pateat non solum simplices, set etiam peritissimos viros, persepeca- ducorum bonorum ambitione decipi. Abbate (U7) Sancti Petri gravitcr egrotante, set adhuc mentis et sermonis compote, MagenaTdii^ monachus, ante michi non mediocriter carus, noctu sese dc clanstro subripuit, et ad Tedbaldnmcomi- de sapradtctis terris multa mala perpessi sunt mo- p tem, qui Blesis tunc morabatur, abatia petendse michi a parentibus praedictorum, dicentibus jure sibi conotpetcre quod parentes eorum ante se vrsi sunt tenere. Unde monaehi, infinitam pecouniam dantes, tandetn, Deo opitulante, in suis usibus retorserutit. CAPITULUM VIII. De Agneis Filla, (Ante a. m4.) De Agneis Villa litteras, preter subscriptas, in scriniis nostris invenire non potui: unde, utcon- jicio, aliae mihime factae fuerunt; set, pcr has, illi quibns terra excambiata fuit a comite Odone, donum Sancto Petro et nionachis fecerunt, et itt tcstimonio tcrr« dat« usque in prftsentem diem ^nt servats. Litterffiautem hujus modi sunt: gratia, properavit. Comes illum pos tridie remisit ad nos cum legatis, qui denonciarent recipienfdunl magnifice, sicut abatem, canonicis etmonachis. At nobis fere omnibus ea res aequae nova et horribilia fuit. Respondimus itaque longe aliter nobis videri; nec enira legitime fieri abatem, ncc debere recipl, qui abatiam alterius, ipso vivente, per ambilioncm petit; qui a fratribus non eligitur oi super illos ni- titur dominari ; postremo qui noster neque mona- chus sit neque clericus, et plures haboat testefi^ curialiter agltandi quara monastice vivendi. HfBC illenon gratanter accipiens. ad comitem redequitat, Iramque juvenis adversus nos vehementer inflam- mat ; set, die quinto postquam suum ambitum publi- cavtt. praedictus abbas suam egritudinem morte H- if In noinitie sancts et individuai Trinitatis. Odo, G mitat. Conveniunt ad capitulum nostri monachi et Camotensium cdines. Notum namque volumus esse omnibftxs sanct^ Dei eeclesias fideiibus. nostrisque Sticcessorlbus, pnesehtibus atque fdturis, quia qufdam dericus, vocabulo Ledbertus, cum fVatre stio Heriberto, nostram ante praesentiam postulavit, Qt iHis qdemdam alodum, pro sua hereditate quam babebani in pago Senonico,concambiassem,firmi-^ latcmqtieHttcraruftisibi corroborari fecissem. Quod qaidem et feci. Est aiitein prsfatus alodus in pago Dunensi, in loco qui vocatur Agneis Villa, et perti- nent ad ipsum duae olchsB cum puteo ; alioque in loco campi duo, de terra arabiti agripenni duo;etin tercio loco, ad puteum Sichardi agripennum unum; in quarto loco^ qui vocatur Budelea, agripennum quidam canonici, quos ratio postulabat admitti. lii- terrogavimus an aliqui fratrum incepto Magenardi favebant.Negantsinguli, negantomnes. Dc^revinius quosdam eorum esse mittendos ad comitem, nobiti videlicet designatum episcopum, ut patris Gisberli obitum nonciarent, et alterius eligendi regularem precarentur licentiam. Quibus missis, ecce alii duo^ Vivianus scilicet et Durandus, alter inlitteratus. alterlitterarum malesanusinterpreir, ambopraeposi- ti, simulantes, causa communis commodi, ad obe- dientias suas se velle exire, ac nt aliorsum perge- rent sibi interdicente decano monasterii, Magenar- dura tamcn secuti sunt ; cui ceptam presuraptionem occulte persuaeeratit, et Blesis, in presentia dorani unum. Terminatur praefatus alodus 6x lina parte, n Tedbaldi, ipsura Magenardura a fratribus peti et alodo Ragenardi; ex altera, Ugonis; a tercia, via publica; a quarta^ terra Sancti Florentini. Dediraus etiam jam dictis personis vendendi vel dandi eum cuicumque voluerint. Si quis vero, quod minirae venturum crediraus, qui contra hanc auctoritatera insnrgere voluerit aut infringere, irara incurrat D^^ 6t qiiod repetierit non evincat, set, Judiciaria potastiBriie coactuftv Hbram auri cui lit^m ihtulerit soivfU. QctatiaoB ^lem hete carta firmior «it, manu eligi perfide raentiti sunt. Horura suflragio Isetus, coraes statim eura baculo pastorali publice donat. Quo audito, fratres qui in claustro reraanserant, contra hanc fraudulentiara zelo divinae legis accinc- ti, libcllura reprobationis fecerunt atque subscrip- serunt hujusraodi : « SciatomnisaeccIesiaquiaMagenardura nostrum abbatera fieri non eligimus, non iaudamus, non vo- luraus, non consentdmus. 8etreprobamus,refutamus (146) Deest bic epilqgus in cod. B. (147) Hoc scriptum Fulberti exstat apud Bbuqtret, fl^. ies Hist. tie Ptancey t. X, p. 444. 359 PAULI &. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 260 et ornnino contradicimus, non videlicet de coBnobio A fortiiudo, non comparet pietas Mariini. Tu quoque Sancti Petri quorum nomina subacripia sunt. Du- randus decanus. Genesius. Isembertus. Alveus. Ri- cberius. Herbertus. Benedictus. Rodbertus. Evrar- dus. Arnulfus. Marcuinus. Warinus. Walterius. Guarnerius. Beringerius. Waldricus. Bernardus. » Isti itaque omnes sua nomina aut subscripserunt aut subscribi jusserunt, me vidente. Die proxima. comes Tedbaldus redit; set in monasteriumrecipi caim prooeasione praemandat. Monachi respondent ne libeBter I106 ageN». &l prssumptorcm illum non adduxerit sccum. Ille deana iratua ipso tamen die sustinuit, set in sequenti, cum strepittt cominan- tium, in Sancti Petri monasterium suum MageBjor^ dum obtrusit. Ad cujus violentum ingrossum sancti dercliquisti nos, sancte pater Hilari, qui olim unita- tem fficclesias Spiritus Sancti gladio tuebaris. 0 derelicta! 0 mestal 0 desolata Galliarum ecclesia! Qu® jam erit spes salutis ulterioris? Ubi amplius anima Christiani afflicta respirabit? Hoc namque solum vel maxime nos confortare videbatur, quod si contingeret ruinas maenium tuorum resarcire non posse, liceret saltem ad firmum adhuc capitolium vits monasticse confugere.Quodetiamsifuribusin- reptare aut impune quibuslibet ambitiosis invadcre licet, prodolor! funditus cecidisti. Unde jam adie revertens, venerande pator^ quem ego credo et video adjutorem a Domino nobis esse provisum, cum domno meo tuoque fideli Rodulfo, deprecor et ob- fratres, contaminari ipsius communicationc timen- p testor per ea quae tibi daia sunt sapientis sancia - • • T\ • • 1 A 1 * • • • ^^ % • _ £ ^ 1 J * Ji • ^^ • A A • " tes, sanciuario Domini salutaio cum lacrimis, exie- runt,atque,aliudrefugiumncscientes,adliminaprin- cipalis «ecclcsis confugerunt ; ibi quoque ulroque pasiore deseris oves mestis sese vocibus consolantur. Set recipit eos sancta maler Domini, soliia pieiate. Recipit Rodulfus decanus, dulci benignitaie. Inde transierunt ad cccnobium sancti patris Hcrberti, 'cijgus dives cariias, de paupere censu. qusque po- test illisnecessaria subministrat Ceierum ilie frater cujus importunitaie depulsi sunt, ab Hcrviso quo- dam, utaiunt, Britannicae regionis episcopo, quarto nonas Februarii, abbas simulaius est in suburbio Garnotensi, absenteclero, indignante populo, legaio archiprssulis palam contradicente ne id fleret, re- clamantibus etiam quibusdam monachis qui in loco karismata, per dulcedinem fraternae caritatis, si quid potes, impugna Itostes Domini, fratres allisos refove, nec perire sinas, inopim solacii tui, proqui- bus credis essc fusum sanguinenl Qiristi. Intcrca, orationis graiia, comes Romam perrexit (M8), et, inde rediens, in itinere peregrinus obiit, aique veicuHs deporiatus Carnoiis, in capiiulo San* cti Peiri,ad pedes fratris suiTeodcrici,cum maguo netu,collocatur. Deinde Rodulfo decano a Rodberto rege in cpiscopaiu sublimato, amaritudinis zelus, comitis timore paulo anie sopitus, vehcmenter in Magenardum abbaiem inflammatur aique in tantum progreditur ui, baculo pastorali aucloritatis manu extorto, in domo episcopi per dies aliquot commo- rari fecerint. Postquam vero instantem in orationi- remanserant, vero vultu^ viva voce aique regulari G bus per noctem in vigiliis, luculentum in sermoni- auctoritate. Set et nunc ille primas in abatise sug- gestu secuiari poteniia freius^ de peractd vicioria gloriosus, in auciores ejus, abbates, episcopos atque ipsumpapamambiiiendo, ne quid gravius siaiuaiur in illum modis omnibus eiaborat. Jacet interim victa confusaque fratrum expulsorum humilitas, nec est praesul in Galliis, ccgus visccra tangai afTectio pie- tatis aut zelus sacrae legis inflammet, ut consurgat adfrangendos impetus herrorum,ad relevandasspes dolore tabescentium. Defuncia eienim est Dionisii (448) Anno 1004. bus, polleniem in liiteris, eum animadvcrterunt. postposita lite^ et pasioralem baculum et abbatiae suggesium,gratanii animo, reddiderunt. Qui, quan- diu vitalis flatus ei comes fuit, pio amore oves sibi commissas duplici victu affatim pavit.Quo mortuo, antequam mairi reddereiur, Arnulfus edituus a Fulberio episcopo loco ejus subrogatur. Ad cartas ergo suo tempore patratas nostra veridica vertatur pennula, ut capitulatim conglobatas siudiosus in- dagator cito quod voluerit invenire valeat. LIBER SEXTDS SIYB ARNULFI ABBATIS (Ab anno 4023 ad annum 1033.) GAPITDLUM L D doiio Christi^ meo tempore, constitutus, ego Odol- De guerpo Ursi Villaris ecclesiae, ricus, Aurelianorum episcopus^ notum fieri volo (Ante a. 10*28.) contemporalibus atque successoribus meis modam * (c (149) Sub sierno regimine summoque sacer- et finem causae quse in hac castula scripta est.Mona- (149) Ezstat bnc obarta in GaU. ChrUt., t. VIII, instr., col. 491. 261 VETUS AGANO. — LIB. VI. ARNULPDS- 262 chi Sancti Peiri GarnoteQsis coBnobii possidebant, A ex longo tempore. quandam decclesiam in pago Dunensi, in loco qui dicitur Ursi Villaris. Quidam vero casatus noster, nomine Hilduinus. cum suis propinquis,intendebat eis calumniam de ipsa eccle- sia, dicens eam ad casamentum nostrum et ad Buum beneficium pertinere. Addebat etiam tempo- ribus antecessorum meorumse satisagitassecalum- niam i9tam,setjusticiamminimeconsequi potuisse. Convenimus ergo domnum Fulbertum, episcopum Gamotensem, et Arnulfum, Sancti Petri abbatem, Qt de ista causadarent nobisaudientise loeomi quod et iecenint semel in eadem villa qum dicitur Ursi Villoris, et iterum in'villa qiuB dicitur Castanetus. Discussa itaque ex fxbraqne parte controversia, inve- nimus partem monacborum ita scriptura et testibus p etlonga vestitura suflultam, ut nulla Ghristianorum lege posset supradicta aecclesia ab eorum posses- sione auferri. Unde contra jus atque fas contendere Dolentes, ego videlicet Odolricus episcopus, et frater meus IsembarduSi ei predictus Hilduinus, cum filiis et ceteris propinquis suis^ extoto gurpivimus ince- ptam calumniam monachis Sancti Petri, annuentes ut solide et quite possideant ecclesiam suam Ursi Villaris in perpetuum, sicut justum esse comperi- mus. Inlerdixi etiam, episcopali &uctoritate uiichi a Deo tradita, ne quis successorum noslrorum prae- dictos monachos Sancti Petri, perhujusmodi sacri- legam calumniam^ uiterius inquietet. Quod scilicet interdictum si quis temerarius violare praesumpse- rit, sacrilegium prsesumptionis sus legaiiieremen- det, et punitus dt> incepto desistat. Quod si perti- C naciier odioss calumpniae inherere maluerit, illo quo Deus iratusincorrigibilesdampnatanathemate feriatur. Fiat, fiat. Nos vero qui calumniam supra- dictam gurpivimus, nomina nostra nostrorumque fidelium qui prssentes aderant, in praesenti cartula, memoris causa, fecimus adnotari. S. Odolrici, Aurelianensis episcopi. S. Fulberti, CarnotensiSy episcopi. S. Alberti abbatis. S. Isenbardi laici. S, Efredi clerici. S. Salonis clerici. S. Bovonis, decani Sancti Martini Turonensis S. Tescclini cle- rici. S. Tedoini clerici, fllii Alberici. S. Hilduini Uici. Hilduini, fiiii ejus. 8. Odolrici. filii ejus. 8. Pontelini, nepotis ejus. S. Godefredi laici. S. Adroldi vicecomitis. S. Frederici fr. laici S. Hu- gonis Radoardi. S. Gualoi laici. n GAPITULUM II. De rebus quas Richardus comes S(mto Pelro dedit. (Ante a 1028.) « (450) In nominesancts et individu» Trinitatis. Ego Richardus^ Normannorum comes humillimus. Dum, catholic» religionis scripturam audiens per verba ammonitionis exponi,higus transitorise perpe- tualisque, scilicet secularis et ccelestis, conditionem adquisitionis mecumtacitus reputarem,qu(B harum prsstentior fimiorque consisteret ; tuno, per divinflB (150) Vulgata a MabiU, Sxc. Bcntdict. VI, part. I, p.282« illustrationem gratisB, istie ffuctuationis motionemt illic vero stationis vocationem esse percepi. Deinde, simili ratione, in propatulo constitit non humanae set potius divinse esse concessionis me tants impe- riosiiatis dominio sublimari, nec ob aliud nisi ad sanctaB matris aecclesise defensionem et constituens dam juris publici normalitateni. His ita per rationis indagationem cognitis, vcritus sumne iliadenuigiitf licum : Omnis arbor qux mm fadtfrwBtmmrbmumt excidalxar et in ignem mittatur^ michi infructuoso deputaretur, si non per bonorum emolumentorum fructificationem coelestis adquisitionis consecutor fieri meruissem, nec sanctffi ecclesiffi congregatio- nem, probitatis exemplo^ ad meliora revocarem.Ac memor illius quod dicitur : Habentes donationes seeundum gratiam qux data est vobis, possessionis michi divinitus concessae Deo portionem dare de- crevi, quia qui in Christo thesaurizat non ignorat cui congregabit ea. Quapropter cunctis Ghristi fidelibus innotescat qualiteregosupradictus Richar- dus, pro animae parentnmque meorum remedio, tradidi Sancto Petro Carnotensis coenobii et mona- chis ibidem servieotibus quandam hopitalitatis receptionem, cum terra ceterisque suppellectilibus, in viila Lereti, in comitatu Constantini, dicto Tech- villam, cum ecciesia et molendinis, omnibusque appenditiis, ritu videlicet consuetudinario in pristi- norum loco decretotum perpetuaiiter existendo ; et in comitatu Lesuin piscatoriam in fluvio Tolca, per sabati vesperum et diem dominicum integrum ; in Sequana vero, cum dierum noctiumque continua- tione, a summo sabati diluculo usque ad eumdem feris secundae terminum, traclus octo mearum sa- ginarum, duarum scilicet in portu Danes et quatuor in portu Guellebod, duarum in fossa Heiluini ; et ut in omnibus mercimoniis ubivis locorum meae pote- statis agendis nichil telonei persolvant, pro Ghristi amore, perpetualiter perdonavi. In villa quoque Cadoni,8upra memorati coenobii monachis quandam mansionem cum omnibus intrinsecus et extrinsecus appenditiis tradidi, eo rationis tenore, ut ex illis ceterisque rebus praetitulatis, absque omnis cen* tradictionis molestia, liberam habeant potestatem retinendi. S. Hichardi comitis. S. Gonnor comitissa. S. Richardi,filii ejus comitis. S. Rodberti, comitis ujusdem filii. S. Willelmi, filii ejusdem. Rolderici clerici. S. Rodberti archiepiscopi. S. Uerberti epi- scopi S. Teoderici, abbatis S. Hunfridi. » GAPITULUM ni. De rebus quas dedit Arefastus moachus Sancto Petro. (Ante a. ^028.) « In nomioe Domini. Ego Arefastus notum esse volo omnibus Ghristianis^ quiares hereditatis mem Sancto PetroconcedoCamotensicGenobio,pro salute mea et antecessorummeorum nec non et pro salute comitis Richardi (151) et matris suos Gonnoridis et (\5i) Hic agiiur de comite Ricbardo II| qui vita funotus estanDO 4027. 269 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONAGHI. 264 filiorum utpiuaque, qttoram consilio et favore id facio. Sunt autem ipsa res iapago Constantinensi, provineiffl Normanni», per loca divisffi, quarum nomina subscripta videntur. In villa scilicet quae Tocatur Hams, sextam partem de omnibus reditibus quffl de illa exeunt,videlicet de fflcclesiis,et de silva, et de plano, et de marisco, excepto molendino et exclusa quam fecit Rogerius fieri. Set tamen in molendino illo. qua hora voluerint fratres, quibus haac concedo, molere poterunt, absque respectu, si dominica annona illius inventa non fucrit cujus est molendinus, nuUumindeemolumentum reddentes. Concedo etiam in aqua ejusdem vill®, cui nomen est Uldra (152), duas piscarias ; et in eadem villa manentes trcs milites conccdo cum beneflciis suis, qui sic vocantur, Rollo et Angoth et Unbeina, ut iade persolvant liberum servitium. Concedo etiam de Torgis Villa terciam partcm, hospitibus exceptis duobus, Suedan et Anschetil nigro, cum illorum duabus salinis, quos meo nepoti Bosolino concessi ut de hoc persolvat liberale servitium Sancto Pctro Ceterorum hospitum salinse, cum masuris suis,qua8 habent in illa tertia parte de Torgis Villa, Sancti Petri sint. Et unam piscatoriam in mari Sancto Petro concedo, et unum melendinum in ea villa quffl dicitur Barna Villa. Si quis autcm supradicti cmnobii, vel abbas vel minister, aliquid hujus do- nationis vel totum seu vindideritsivedederit,Sancto Petro, cm ego dono et ille tollit, rationem reddere cogatur. Amen. » Sciendum vero est tam prffisentibus quam futuris» quoniam nos contemporanei Arefasti illos tres mi- lites quos dicit esse ad sorviendum nobis in Ham Villa, nec habuimus nec novimus, prspter unum solum, Rogerium nomine, qui, ut reory septem achras terr% in bene6cio ex monachis possidet. Boselinus quoqne nepos ejus, quem benenovimus, in Turgis Villa, hoc quod a nobis tenere videbatur ei a patruo suo datum fuerat, latrociniis et aliis nequitiis ita fuit obnoxius, ut totum illud beneii- eium nobis relinqueret et in quodam croto, juxta peribolum quod edificavit venerabilis Landricua abbas in circuitu coonobii, cum omni domo sua^ monachorum prebenda, non parvo vixit tempore. Rursum (353) quod duxi dignum memorisB tra* dendum de praefato viro, scilicet Arefasto,quomodo in Aurelianaurfoe,divina ope euique ingeniisalubri acumine, hereticam pravitatem latenter pullulan- tem, jamjamque per Galliarum provincias nefandi hfflrroris venena exitialia propinantem, non solum deprebenderit, sed etiam omnino compresserit.Erat enim de genere comitum Normannorum, eloquio nitidus, consilio providus, bonis moribus comptus, ac iccirco legationis offlcio, tam aput Francorum regem quam aput proceres, notissimus extitit. Hic in domno sua quendam clericum habuisse dicitur, ii&H) F^Ha^se VOrm. ut^i^ieit D. Miiley. il5d) Deesthffic narratio de manicfasis i& oodice B. Edita dst In Script. Franc, t. X, p. 536. A nomine Herbertum, qui , lectionisgraHa, Aurelianam urbem adire decrcTerat, Verum dum veritatis aur ctoros querere satageret, ceco itinere in totius he* resis baratro dilabitur.Nam ea tempestate in eadem civitate duo clerici Stephanus et Lisoius (154) aput omnes sapientia cIari,sanctitateacreligione magni ficif eleemosinis largi, opinione habebantur vulgi. Eosdem memortitus expetiit clericus et, parvo tem* poris intersticio, docilis discipulus, cum divini verbi dulcedine,abeisdebriatur mortifero ne^uiti» austu.Qui dementia et herrore diabolico inretitusi totius divinitatis expers,sapientiffl arcem conscen- disse se credidit. Qui patriam repedans, dominum suum, quem singulari affectu diligebat, subtilitate verborum in herroris viam sensim ammonendoy l> secum adtrahere cupiebat, testificans Aurelianaisa urbem,prffi ceteris urbitus, coruscare luce sapientis atque sanctitatis lampade. In cujus verbis domus ejus, intellectuali auditu,ipsum animodvertit avia justiciffl devium, et cito comiti Richardo causam innotuit, atque rogavit ut Rodberto regi, litteris, pestem in regno ejus adhuc latitantem, antequam propagaretur, patefaceret, et ut rex cidem Arefasto, ad expellendam eam^ oportunum auxilium non dene- garet. Itaque rex, insperata re attonitus, mandavH ut idcm vir^cum clerico suo,ad Aurelianam urhem cito gressum dirigeret, pollicens omnimodis in hac re suum auxilium. Cumqum, jubente rege, iter ageret, Carnotis devenit, Fulbertum venu*abilem antistitem super hac re consulturus, qui forte tunc aberat; nam Romam, gratia orationis, abierat. C Tunc causam sui itineris cuidam sapienti clerico, Ebrardo nomine,Carnotensis SBCcIesix sacriscrinio, innotuit, flagitans sui consilii opem, qualiter stare deberet in aeie, et quibus armis se muniret contrfi multimodas artes diabolio» fraudis, Qui, sapienti U8U8 consilio,eum perdocuitutcotidie,primomane Omnipotentis opem quaesiturus eecelesiam devotuB adiret, orationi incomberet, atque sacrossancta com- munione corporis et sanguinis Christi ee munirety deindefidenterad audiendum hereticampravitatem. signaculosanctaa crucis protectus, pergeret, nichil horum qus ab eisaudiretcontradiceret; set, simu- lato discipuli vultu, omnia tacitus in pectoris ddmi- cilio conferret. Igitur Aurelianis deveniens, uti edoctus fuerat, D cotidie sacra communione acsnpplioi oratloneratt- nitus, ad eorum doctrinam veniens, ad instar rudis discipuli,ultimus,intra domum herroneorum, ulti- mus adsidebatur.Cumqueprimum divinorum volu- mlnumexemplis eum et quibusdam rerum similitu- dinibus informarent^ atque, more perfecti disoipuliy subdita aure intcntum viderent, inter alias simiii- tudines silvestri arboris similitudinemeiproferunt. u Tractanduses,inquiunt,anobisutarbor silvestris qui translatusin viridiario, tandiu aquisperfunditur (454) Sive Lisomi, oum titrckmque loctionem pr»^ ferant Utteres. 265 VETUS AGANO. - LIB. VI. ARNULFUS. 266 donec humo radicetur; dehino spinis ot robus A superfluis emundatur, ut postmodum tcrre tcnus truncatus sarculo, meliori inseratur ramusculo,qui postmodum fertilis sit mellifluo pomo. Itaque tu, simili modo translatus de iniquo sseculo in nostro stncto collegio,aquis perfundcris sapienti», donec ink>rmGris, et gladio verbi Dei viciorum spinie carere valeaa, ac, insulsa doctrina ui pectoris ab antro exclusa. noctram doctrinam a sancto Spiritu traditam mentis puritate possis excipore. » At ille de omni verbo quod preFerebantsemperDeo gratias referebat; uade rati sunt eum conversum esse in eoram herrorem, Jamjamque su» nequitisB senti- nam, verbis divinorum librorum antca coopertam, securi aperiunt^dicentesChristumde Virgine Maria Don esse natum,neque pro hominibus passum,nec «> ^'ere in sepulchro positum, nec a mortuis resur- reiisse ; addentes in baptismo non csse ullam sce- lerum ablutioncm,neque saeramentum corporis et sanguinis Christi in consecratione sacerdotis. Sanc- tos martyree atque confessores implorare pro nicbilo ducebant.Cumque hfficetaliaexecranda perdiditet miserrimi hominea a fetido pectore cvomerent, Are&stus sic ad eos dixisse fertur : u Si in his qus eDumerastis salus hominum quse speratur nulla,ut dicitis, esse potest, a vobis obnixe rogo, michi aperiri in quibus sperari poterit,ne meus animus in dabio positus cito cadat in desperationis ruinam. -* Procul dubio, frater, inquiunt, in Caribdi falsoe opinioais actenus cum indoctis jacuisti; nuncvero erectus in culmine totius veritatis, integrae mentis ocuioB ad lumen vere fidei aperire ccepisti. Pande- C mus tibi salutis hostium,quo ingressus, per impo- sitionem videlicet manuum nostrarum, ab omni peccati labe maadaberis,atque sancti Spiritus dono K(deberis,qui scripturarum omniumprofunditatem ae veram divinitatem, absque scrupulo, te docebit. Deiade coelesti cibo pastus,interna societate recrea- tos, videbis persepe nobiscum visiones angelicas, quanim solatio fultus,cum eis,quovis locorum,sine mora vei diflicultate, cum volueris, ire poteris, nichilque tibi deerit,quia Deus omnium tibi comes aamquam deerit, in qua sapienti® thcsauri atque divitiarum consistunt. » laterea rex et Constantia regina,sicut vir memo- ralas maadaveFat, ad urbem Aurelianam,cum epi- scoporum coUegio, venientes, die scquenti, iilo q ipso suggerente,omnis illa nequissima congrcgatio simui perofllciaiesregiosdedomoubierant congre- gati sunt abstracti, et in scclesiam Sanct^e Crucis ante regem atqueepiscoporumacclericorumcoetum adducti.Set, antequam ad conflictum veniamus,de cibo illo qui celoestis ab illis dicebatur, quali arte conQciet>atur,ae8cieatibus demonstrare curabo. Congregabantur siquidem certis noctibus in domo denominata,8inguli lucemas tenentes in manibus, et,ad instar letanis,demonum nominadeclamabant^ donec subito demonem in similitudine cujuslibet bestiole inter eos viderent descendere. Qui statim PatboIm CLY» ut visibilis illa videbatur visio, omnibus extinctis luminaribus,quamprimum quisque poterat, mulie* rem quae ad manum sibi veniebat, ad abutondum irripicbat, sine peccuti respectu, et utrum mater aut soror aut monacha habaretur,pro sanctitate ac religione ejus concubitus ab illis estimabatur. Ex quo spurcissirao concubitu infansgeneratu8,octava die,in medio eoruiu copioso igno accenso,piabatur per igncm,more nntiquorum paganorum.et sio in igne cremabatur.Cujus cinis tanta veneratione col- ligcbatur atque custodiebatur,utchriBtiana religio- sitas corpus Christi custodiri solet^segris dandum de hoc seculo cxituris ad viaticum. Inerat enim tanta vis diabolicse fraudis in ipso cinere, ut quicumque de praefata heresi imbutus fuisset et de eodem cincre, quamvis sumendo parum praelibavisset, vix unquam posteado oadem heresi gressum mentis ad viam veritatis dirigere valeret. De qua re parum dixisse sufOciat, ut Christicolse caveant se ab hoo nefario opere,non ut studeant sectando immitari. Verum quia digrcssionem fecisse videor,ad eadam modo quae dimisi vertatur oratio,ac succincto cursu infidelium crudelitas, transcurrendo peragatur, ne prolixior controversiae sermocinatio fastidium gene- ret delicato lectori. Igitur,ut dictum cst iliis introductis ante regem et episcoporum conventum, prior Arefastus regom allocutus est dicens : « Domine, mi rex miles sum Richardi, tui fidelissimi comitis Normanniae, et immeritus teneor vinctus et catenatus ante te. )• Cui rex ita respondit : « Gausam tui adventus cito nobis indica, ut, ea agnita, aut reus in vinculis tenearis,aut innoxius, a vinculis solutus, dimitta- ris. » Ad haec illc respondit : « Audita, sapientia et religione horum qui vincti adstant mecum ante te, ad hanc urbem venire volui ut inde,exemplo bono- rum operum atque doctrina eorum, melioratus re- direm. Hacc quidem causa cst pro qua de patria mca exire volui et hanc urbem petii.Quod si reatu aliquo pro hoc operc teneor, praesules tibi assis- tentes videant etjudicent. » Tunc praesules dixe- runt : 0 Si sapientae ac religionis modum quemab his didicisti nobis proferas, nostro judicio facile dinoscetur. » At ille ait :« Eegia majcstasetvestra auctoritas eis jubeat ut quae me docuerunt ea ipsi coram vobis dicant, quatinus audita a vobis, aut digna laude habeantur, aut indigna oblivioni tra- dantur.M Quibus rex atque antistites cum juberent ut suae fidei normam rcferendo patefaccrent, totius vcritatis inimici, alia pro aliia dicentes, intra suae haeresis foeditatcm nullo aditu introire volebant ; set ut serpens quanto plus in manibus stringitur,tanto amplius clabilur, ita et isti, quo amplius conclude- bantur veritatis sermone, tanto magis labiliores videbantur cffugisse. Tunc Arefastus vidcns quod redimerent tempus,et sermonum clipeo festinarent obnubllare suae fidei herrorem, ad eos est con- versus, dicens : « Veritatis magistros^non herrorisi vos habere putavi; dum constanter illam michi do- 9 267 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 268 ctrinam.quam salutiferam evangelizabatiS|Vidcrem A nam multifaria elaborarent omnes, ut illos a suo vos docere, atque po11icebamini,pro p^enis inferen- dis et etiam pro morte tolleranda, nunquam eam esse a vobis denegandam. Nunc vero, oblita flde quam promisistis, ut video, timore mortis,ab illa doctrina longe vultis neri,mcque adhuc rudem dis- cipulum in periculo mortis dimittere parvipcndilis. Unde regio^ jussioni parendum est^ etoboedire tan- torum prssulum auctoritati oportet, ut in his quds a vobis didici^si qua sunt christians religioni con- traria, istorum judicio cognita, quse sequenda sunt et qusB respuenda agnoscam.Docuistis equidem me nullam in baptismopromereriveniampeccatorum, neque Cbristum de Virgine esse natum,neque pro hominibus passum, neque vere sepultum, neque a mortuis resurrexisse, neque panem et vinum quod «^ super altare, nianibus sacerdotum, sancti Spiritus operatione, effici videtur sacramentum, converti posse in corpore et sanguine Christi.»Gumque hsec Arefastus viva voce perorasset,GuarinuSy Belvacen- sis praBSul, interrogavit Stephanum et LisoIum,qui hujus herroris videbantur esse magistri,8i ita sen- tircnt etcrederent quae abArefasto erant memorata. At illi,cum diabolo in inferno jam mansionem para- tam habentes, vera esse memorata,el ita se sentire accredere constanter assuerunt.Quibuscum prassul diceret voluisse Christum nasci de Virgine, quia potuit,et pro nostra selute pati in humanitate, ut, tercia die, devicta morte, resurgeret in sua deitate, nosque doceret esse ressurecturos in reformatione; viperino ore responderunt dicentes : « * Nos neque herrore revocarent, et ipsi, fcrro duriores, minime resipiscerent, jussi sunt singuli sacris vestibus indui in suo ordine,statimque ab antistibus a proprio ho- nore sunt depositi, et, rege jubente, Gonstantia re- gina ante valvas basilic® stetit,ne populus eos intra secclesiam interflceret; et sic de gremio sancts fficclcsiae ejecti sunt. Qui cum ejicerentur, regina Stephani, sui olim confessoris, cum baculo, quem manu gestabat, oculum eruit.Deinde extra civitatis educti muros, in quodam tuguriolo. copioso igne accenso, praeter unum clericum atque unam mona- cham, cum nefario pulvere, de quo supra diximus, cremati sunt. Glericus enim et monacha nutu divi- no resipuerunt. GAPITULUM IV. De xcclesia de Fontinido, quam fecit liberam Rodbertus archiprxsul, (Anno 1033). * « (456) Dco et Domino nostro Jhesu Ghristo praesidente.Decernimus, ego Rodbertus, gratia Dei Rotomagi archipraesul, etcoepiscopi nostri Herber- tus Lisivae civitatis» Rodbertus Gonstantiae, Radbo- dus Saxiae, Hugo civitatis Ebroicae; decernimus,in- quam, atque sanccimus, ut aecclesia de Fontinido, pro amore et honore sancti Petri,apostoIorum prin- cipis et magistri nostri, ab hac die in perpetuum ab omni sit inquietudine tam episeopi quam archidia- coni remota; eodem modo quo et Gesiaci cella Sancti Petri Carnotensis CGenobii cum illa aecclesia est subjecta, ab omni, inquam, respectu et inquie* interfuimus^ neque haec vera esse credere possu- C tudine permaneat secura, tribus his solummodo mus.»At (155) hasc praesul eos inquit interrogans : « Garnales parentes habuisse creditis, an non? » Cumque se credere assererent, prsesul respondit : « Si ex parentibus vos esse procreatos creditis,cum non eratis, ante saecula Deum de Deo genitum sine matre, in fine temporisy sancti Spiritus obumbra- tione, de Virgine natum, cur credere respuitis? » At illi dixerunt : « Quod natura denegat, semper a creatore discrepat. » Quibns praesul respondit, di- cens : « Antequam quicquam fieret per naturam^ non creditis pcr Filium Deum Patrem fecisseomnia ex nichilo ? » Gui alienati a fide dixerunt : « Ista illis narrare potes, qui terrena sapiunt atque cre- dunt ficta carnalium hominum,scripta in membra- exceptis : videlicet, ipsius aecclesiae reconciliatione, olei et sacri chrismatis perceptione,et poenitentium reconciliatione. Quae omnia, sicut opus fuerit ab episcopo cujus est diocesis postulentur,et ab eodem gratis et absque ulla praemii postulatione vel da- tione, propter honorem Sancti Petri, conferantur, ut ct nos et successores nostros ab omni jugo pec- cati dignetur absolvere supradicti magistri nostri potestas et misericordia. Et ut haec noticia incon- cussa permaneat,manibusnostriseamroboravimus, signo quoque et nominibus corroboravimus,et Gua- scelino archidiacono,cui sub me proprius intererat consignandam et confirmandam et aliis clericis et laicis nostris proposuimus.Si quis vero antichristus nulis animalium ; nobisautem qui legem scriptam ]) hoc pietatis opus, quod in Dei nomine cudimus, habemus in interiori homine a Spiritu saneto, et nichil aliud sapimus.nisi quod a Deo,omnium con- ditore, didicimns,incassum superflua et a Diviuitate devia profers. Iccirco verbis finem impone, ac de nobis quidquid velis facito. Jam regem nostrum in CGBlcstibus regnantem videmus, qui ad immortales triumphos dextera sua nos sublevat^ dans superna gaudia. • Gumque ab hora diei prima usque ad horam no- attaminare temptaverit, ex ore veri Ghristi et nos- trorum omnium,quos vocare dignatus cst Ghristia- nos suos,anathemati8 gladio juguletur.Hanc autem sugillationem vel, ut ita dicam^ sigillationem sin- guli singulorum nominibus coepiscoporum subscribi decernimus. Rodbertus archipraesul, qui hoc opus pictatis incoepit et perfecit. Rodbertus Gonstantiae. Rodbertus Lisivae. Radbodus Saxias. Hugo Ebroas. Maingisus Abrincarum. Willelmus, Richardue.Ro- (155) Sic, pro ad. (156) Edit, in Gall. Ckris., t. VlII, instr., col. 297. 269 VETUS AGANO. — LIB. VI. ARNDLPUS. 970 dulfus. Hugo. Wascelinus archidiaconus HenricuSi A abbas Sancti Audoeni. Balduinus archidiaconus. Heinricus,presbiteretdecanus. Rodulfus capellanus. HerluinuSy ievita etcanonicus. Gorbucio. Willelmus. Paschanus capellanus. Rodulfus de Sancto Sanc- sone. Atto, levita et capellanus. Odo' prspositus. OdOy levita et capellanus. Osmundus Tudeborti. Rogerius, filius Hunfridi. Lescelinus. Guimundus parvns. Rogerius,filiusOdonis praepositideNoiomo. Albertus hostiarius. Rodulfus, filius Osberti. » CAPITULUM v; De recumpensatione Amulfi, abbatis. (Anno 4033.) (c (457) In nomine Domini nostri Jhesu Ghristi. Ego frater Amulfus, Sancti Petri Garnotensis coeno- bii, licet indignus, abbas, cum fratribus michi com- p missis. Notum esse volo nostris successoribus, quia pro caritate et multa bcnignitate quam nostro loco et nobis inpendit, propter honorem Sancti Petri, amplectendae memoriae archiprssul Rotomagi dom* nus Rodbertus, de «cclesia nostri siquidem coeno- bii, de qua omnem violentiam archidiaconi et suc- cessonim ejus removit in perpetuum, sicut in ar- chivo nostro continetur, scriptum quod quidem ipse frequenter nominandus archiprassul dbmnus Rod- bertus coram se scribi fecit et nobis servandum perpetuo contulit; pro hac, inquani, benigna cari- tate, notum esse volumus, quia gratanter constitui- mus atque sanccimus, ut, pro anima ejus, ab hac die in stemum, unus pauper quotidie pedes lave- tur, reHciatur, vivus procuretur, mortuus sepelia- tur; oportunis diebus psalmus in conventu plenario C pro eo cantetur: Exaudiat te DominuSj in die ; per singulas ebdomadas missa pro eo specialiter cele- bretor, cum plenario conventu. Multa enim alia prster hsc beneficia nobis largitus est, qus omnia sibi recampenset manu benignissima qui vivit et regnat unus Deus in Trinitate perfecta. Et ut haeo reconpensatio firma permaneat in secula, manibus nostris et nominibus conflrmavimus, et in nostro aureo textu sancti Evangelii, ad inviolabile testimo- nium, posteris nostris scribi mandavimus. Arnulfus abbas. Ebrardus monachus. Beringarius decanus. Richerius monachus. Marchuinus monachus. Gaus- bertus monachus. RodbeKus monachus. Hubertus monachas.Letaldusmonachus.Rogeriusmonachus. Gninefredus monachus. Berardus monachus. » n CAPITULUM VI. De alodo Calidi Montis (158). (Circa a. 4020.) « (159) In nomine sancts et individus Trinita- tis, Patris et Filii et Spiritus sancti. Catholicae vereque matris aecclesiae populis in christicolis laus semper viget, vigeatque perhenne. Hoc autem di- gnissimum justum quoqueextat, quoniam est mater nostra, Ghristi vero Domini nostri sponsa, quam (157) Hancchartam habeseditam in Gall. Ghrist.. t VlII, inst., col. 298. (458) B: De alodo Belli MonHs. adquisivit suo cruore precioso: in ea enim rena- scimur per baptlsmatis lavachrum, ac in ea re- surgimus a morte animae per penitentiaeluctum, et post vitse terminum nostra tumulantur cadavera in ejus atrium. Hanc Ghristus supra fidem quam con- fessus estfidelissimus Petrus fundavit,dumDomino dixit: Tues ChristuSy Filius Dei vivi, Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, prster id quod po- situm ost, quod est Christus Jhesus. Sunt vero beati qui catholice vivendo habitant ibi, ut David cecinit : Beati qui habitant in domo tua^ Domine ! in secuta seculorum laudabunt te. His aliisque dictis quampluribus^sanctorum dictis ac sacrs Scriptur» mysteriis edocta et ammonita, ego Hildegardis, vicecomitissa Castridunis, do sanctissimo Petro Carnotensis coenobii alodum meum de Bello Monte^ cum terris cultis et incultis^ et silvis piscatoriisque ibidem pertinentibus, assentiente ct annuente fllio meo Hugone, archiepiscopo Turonorum, videlicet eo tenore quo, post exitum meum, sepeliar in claustrum monachorum, ut semper transeuntes su- per meum tumulum orent pro me jugiter. Hoc vi- derunt et annuerunt Castridunenses proceres, qui sunt scripti subter. Si quis vero ex progenie mea aut alius invasor, stimulis vel sagiltis exsagittatus diabolicis, vim fecerit monachis, et eiemosinam, quam Sancto Petro dedi, qnocumque modo abstu- lerit, dampnatione dampnatusperpetua^pereat cum Dathan et Abiron et Anna et Caipha ; auctoritateque filii mei archiprffisulis Hugonisanathematizatus per- maneat. Hugo archipraesul. Gausfridi, nepotis ejus. Huberti.Godescalci, filii ejus. Huberti, thesaurarii. Ginomannensis. Radulfi, legis docti. Fulcadi. Ga* thonis. Odonid Brunelli. Huberti Brunelli. Helgaudi, filii archiepiscopi. Helgaudi Nigri. Gradulfl. Fir- mati canonici. Frederici. Hugonis vicarii. Bernardi de Buslo. Junanigui, jussuarchiepiscopiyhas litteras fecit. » CAPITULUM VII. De exclusatio molendinorum Aneti. (Ante a. 1034.) « In nomine sanctae et individuse Trinitatis, Pa- tris videlicet et Filii et Spiritus sancti. Ego miles Urso, filius Germundi de Aisiaco notum esse volu- mus omnibusChristianis praesentibus atque futuris, quiamedietatemdeexclusatio molendinorum Sancti Petri Camotensis coenobii, qui sunt ad Anetum, quam meus avus dederat Sancto Petro et mei ante- cessores auctorizaverunt, et ego per malum consi- lium calumniabar, ab hac die, Sancto Pctro quie- tum dimitto, ut et ego partem habeam in elemosi- nam meorum antecessorum. Et ut haec noticiaper- maneat firma, vos seniores de Castello Ebriaco, in quorum prssentia hoc facio, testes estis Sancto Petro, quia ego manu mea illam firmavi, et ad quos pertinebat coroborandam proposui. S. Ursonis, (159) Publici juris facta est eharta in GalL Christ., t. VIII, instr., col. 295. m PAULI S. PETRI GARN0TEN8IS MONACHI. 272 filii Germundi, qui hauc cartam fleri jussit. Ger- A decimani a cocis, seu a piscatoribus, super ripam mundi vicecomitis. Hugoois, praepositi clerici. Ger- vini. Aitardi, fratis Germundi, qui banc cartam fecit. Odonis, filii Ascelini Bordeti, Hugonis, fra- trisejuB. Bodonis. Odonis, filii Ragenadi. Borgereti. Guillelmi, fllii Guascelini, rccto nomino Achardi. » CAPITULUM VIII. De terra data in villa qux dicitur Pinus, (Ante a. 1034.) « (n Cbristi nomine. Ego miles Guarinus de ca- stro DrocaSv filius Alberici, militis Hagenoldi vice- domini, notum essa volo omnibus Cbristianis prs- sentibus atque futuris, qualiter Sancto Petro Car- notensi ccenobio, cui venerabilis abbas Arnulfus preesty pro anima mea vei parentum meorum, dono Sequanae, supradicti monachi reciperent, non edere neque Carnotis fralribus mittere gratum esse dure- bant ; set, publice eorum precium ab emptoribus accipientes, in suis conferebant crumenis. Ex quo opcre ab omni plebe urbis Osi aput comitem fama pervolat, a quo etiam, propler hunc avaricite mor- bum, jussi suot a loco egredi. Abbas vero, dum vixit, nuUo modo tramitem regulae a quoquam pas- susestdeviari; set. ipso praovio, omnes magistram scquebantur regulam, et operibus variis diatim affluebant in Domino. Unde diabolus, invidens sem- per felicissimis actibus, per quosdam eorum, quo- rum levc erat ingenium, persepe inmeritas actitabat beato et simplici viro injurias. Set quia longum est alodum roeunj in pago Drocassino ad villam qus ^ ire per pinguias, unam earum palam ficri volui . T\* A. /V) * A. J J l- J "^ • V • • • • • • - vocatur Pinus, quantum sufHcit ad duos bovcs ad omnes sationes ; ea ratione ut quandiu vixcro te- neam illam terram, et investituram habeat Sanctus Pelrus et campi partem et decimam de me sicut de uno extraneo. Et ut hsBC noticia ait Ormior pcr om- nia, meis manibus istam cartam posui super altare Sancli Petri, videntibus his quorum nomina sub- 0oripta Bunt et aliis quamplurimis. Et postea Dro- oas, videntibus et annucntibus mcis scnioribus Ri- boldo et Ansoldo, et contribulibus meis qui ad- orant, feoi legere: et monachum Sancti Pctri misi in alodum» vice Sancti Petri, et illc me foras, sicut est ooneuetudo» In supradicta villa, post multa curricula anno- rum, quidam monacbus Sancti Pctri, Hildegarius quam ei humani generis inimicus congessit per Walterium, monasterii decanum, qui, quamvis in etudiis apcclesiasticis honorabilis haberetur, tamen in exteris rebus cor facile sequebatur. Hic cum fautoribus suis aput Teodoricum, tunc temporis antisbitem, egit nt a monasterio pellerentur reli- giosi et obtimi monachi, Ebrardus scih'cet, abbas Britogili castri, qui tunc aderat ibi, ac certis ex causis eo tempore abbatiam suam reliquerat; Gui- nefredus, Durandus, Arefastus atque Ernaldus. Hii denique regulae vigorem cum abbate maxime fovere volebant, et eorum consilio ubi ubi opus erat abbas utebatur. Cum ad hoc denique ventum esset, epi- scopus cum^magna clericorum et laicorum caterva, ad monasterium venit, et, ante beati Petri apostoli nomine, ab agnoolis illius emit non modicam par- C sedens altare, aurea vasa aecclesiae atque argentea iem terrs. Guaszo quoque ille famosissimus areas tiomorum et curtillos villae^ pecunia data, emit ab eis, penuria victus, deditque Sancto Petro, pro sa- hite animaa suae, et agricolas aput Sanctum Geor- gium abitare fecit. (160) Expletis denique cartis scribendo quas novi esse profuturas, illas esse relinquendas existimavi in quibus rememorando nulla utilitas ad pres^ns putatur. Verum de bcato viro, scilicet abbate Ar- nulfo, sub cigus diebus praefatas cartas novimus fore factas, cudere dignum duxi mala quae a dome- fiticis in senectute sua passus est. Fuit enim a puero monacus et adplcne monialibus studiis eruditus, pu- dice agens adolescentiam suam, bonisque operibus necnon et alia ornamenta in ceris conscribit jussit, deinde praefatos monachos a monasterio abire praecepit. Abbas quoque, pii pastoris sequens ve- Btigia, testabatur quia, si illos ejiceret, sese cum eis profecturum omnemque eorum laborem perla- turum ; episcopus vero, ejus verba parvipendens, domum suam rediit. Abbas ergo, die octavo, cum praedictis monachis a monasterio egressus, ab omni plebecumfletibusprosequitur, et, non parva equitate fretus, in Gosiacam cellam se recepit ; ibique com- morans per tres menses, per Odonem comitem, postmodum redions in abbatiam suara, cum honore debito est receptus; in qua ferepertriennium postea feliciter vivens, sencx et plenus dierum, laborum quotidie exornans, meruitpostMagenardum abba- n suorum mercedom aChristoDominoreciperemeiuit tem a domno Fulberto prtBSule sacrari et in regi- mine abbatiae subrogari. Gujus vita et innocentia ea tempcstate eo rutilabat, ut ab Odone, palatino co- mite, admodum diligeretur, atque Richardi Nor- manniae comitis confessor fieret, cujus sepe honori- flcentiis frucbatur. Tnter quas aecclesiam sanctorum Gervasii et Protasii, cum appenditiis suis, ei dedit, Set insatiabili avaricia quorumdam monachorum qaos ibi posucrat postea pcrdidit. Est enim ipsa 9cclesia non longe a moenibus Rotomagi urbis sita. Cumque singulis diebus in quoquina comitispiscium (160) Deest haec narratio in codice B. sine fine mansuram. Cumque humum foderent intra basilicam beatri Petri apostoli, videlicet ante altare martyris Laurentii, ad levam quidem Rodberti filii comitis Richardi, nullum habentes sarchopbagum^ invcntus est ibi unus, utopinor, a Deo paratus, mirae pulchritudinis, ac si eo die a latomis fuissot politus atque beati viri glebae aptatus. Ibi menbra iJIius posita rcquiescunt secura de resurrectionis gloria. Tercia vero die postquam obiit, in visione domno Ebrardo abbate,jaminabbatia sua regresso, apparuit, dicens ad eum : « Frater dilectissime) ab 273 VETUS AGANO. — LIB. VII. LANDRICDS ET HUBERTDS. 274 hujus mundi turbiaibus me erutum scias.nuncque A felici requie perfrui; set hos quibus fui in odium non diu esse gavisuros.» Quod et factum est : nam illorum pars in eodem anno ab hac vita decessit, ct quos mundus vivos detinuit, temporum vicissitudo perturbata inclementcr ac duriter semper eos tractavit. Verumenimvero,quoniam de beati vita vir! parum elucidavi, jam stilus vertendus est ad cartas qua faciae sunt sub abbate Landrico (161), successore scilicet praefati abbatis Arnulfl. Qui quantum invigi- (101 ( Huno locum librarius in cod. B adulteravit adscripsitque ad calcem libri Landrici abbatis; prsterea mutavit abbate Landrico in abbate Huberto; laverit ut locus sibi commissus per locorum aue* menta suo in tempore cresceret,mulliplex cartarum numerus oslendet,nisi obstet mutatatemporrs vicia- Bitudo,quse ingrata et abbatem a loco pepulit,et nos omnes perturbavit ; et quosdam, certis ex causis ejectop, monasterium intronizans, nobis invisa su- per exaltavit. Set quia equanimiter toleranda est, licet lemtim et tortuoso itinere, utpote longe posi* tus et ab idiotis eas inordinaterecipiens,pro posse meo scribere curabo. ac inter nisi et obstet addidit sub Arraldo epi- scopo. LIBER SEPTIMDS 81TB LAINDIUCI ET HUBERTI ABBATUM (Ab anno 1033 ad annum 1069; ~ ab anno 1069 ad annum 1079 (161 *). CAPITULUM I. De Regia Capella. (Ante a. 1070.) u In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego LandricuSy abbas Sancti Petri Carnotensis.etomnis congregatio michi commis£a.Notum esse volumus presentibusatque futuris,quia adivimus presentiam domnae Bert® matronae et filiorum ejus, Walterii clerici, Hervei, Hugonis, Tedbaldi. Sigebodi,Engu- cia; deprecantes ut, pro redemptione animo) sua) et fUiorum flliarumque suarum, terram do Regia Capella, qus proxima est terrs nostrs de Bosco Medio, nobis concederet, cum scclesia et duabus areis molendlnorum omnibusquo rebus qus ibi pertinent. Qu® libentissime cum filiis et filiabus 8i]isannuit,eaconventione, ut domiio nostro comiti Tedbaldo, ex cujus beneficio esse videtur, annuere lacerent,et ex omnibus calumniis quae inibi oriren- rentur liberam facerent. Quod ita factum est, vi- deatibus his quorum nomina subscripta sunt. Et eoncessit itafieri domnus nostcrcomes Tedbaldus, pro salute anims sus ac sui patris, et manu pro- pria nominibusque suorum fidelium has littcrulas corroboravit. S. comifis Tedbaldi. S. Gilduini vice- oomitis. S. Hugonis vicedomni. S. Hervei viceco- mitis. S. Ivonis clerici. S, Fulcherii, filii Gradulfi. 8. Ilberti, filii Nivelonis. S. Alberti, abbatis Sancti Martini. S. Richerii, abbatis Sancti Launomari. 8. Vigerii de Castaneto. S. Willelmi. S. Warini. 8. Herbcrti clerici de Imonis Villa. S. Hermuini majoris de Bosco Medio. S. Bemerii preebiteri. (161*) In uno libro collegimus charlas,horum tom- poribus abbatum datas, quae in Codd., ordine tur- bato, confuss referuntur. B S. Gualterii de Bodacis Villa. S. Hubertl, privigni Adventi. S. Giraldi coci. S. Morardi. 8. Uugolini servientis. » CAPITULUM II. De ultare Capellss hegise. (Ante a. 1048.) * « (162) Si pietatis ac religionis constat esse ad laudem, et gloriam summi etaeterni Hegis, scclesiis in honore martyrum seu eliam confessorum cons- titutis a fidelibus, honorificentias exhibere; quanto magis his quae in memoria illius sunt stabilit», super quem catholica fundata est aecclesia, cui etiam a superno Conditore, commissis coBlorum clavibus, ligandi atque solvendi pontificium constat esse traditum. Unde, pro aeternae felicitatis adquisi- n tione, quam ipsius interventioneapostolorum prin- cipis aput animarum liberatorem speramus facilius adipisci, altare, quod situm est in ecclesia qu« Capella Regia vocatur, concedo (163) Camotensl aBOclesiae in praefati apostoli memoria constitut«,ad stipendia monachorum inibi Deo militantium; ca conditione ut, ab hodierna die ei per succedentia tempora, ab omni conditione et comparatione, a sinodali circada, ab omni debito vel parata, abso- luta pcrmaneat ; ita ut nonquam nos, neque succes- sores nostri, ab ipsa Capella Regali horum aliquid umquam requirere vel recipere vel repetere praesu- mat.Et ut nostrae liberalitatis muniflcentia omnibus sanctro matris yEcclesiie fldelibus esset nota,summo studio et diligentia exarari praecipimus; quatinus quod manu propria, signo crucis impresso, statui- D (10 i> Vulgat. in Galt. Christ., t. VlII, instr., col. 298. (163) B : Ego Theodericus presul cancedo... 275 PAUU S. PETRl CARNOTENSIS MONACHI. 276 mus esse ratum,per curricula succedentium tempo- A ^^^o etiam eidem loco bannum Bermerii Villffi^quem rum maneat inconvulsum. Et si quis hujus elemo- sinae porciunculam temptaverit esse violandam (quod absitl),iram Dei incurrat, atque nostra nos- trorumque omnium auctoritate convictus abscedat, et pro illicita prssumptione, venturi in fine secu- lorum judici sententia perpetuo anathemate se per- fossum atque in inferno inferiori retrusum sine fine doleat. cc Teodoricus praesul^qui dedit hanc donationem. Arnulfus pr^centor. Agobertus succentor.FuIcherius archidiaconus. Hildegarius subdecanus. Hugo prs- positus. Guiddo Rubeus. Rodbertus.IBernerius. In- gelrannus. » CAPITULUM III. De calumnia ejusdem CapellselBegiss, f Ante a. 1070.) « Notum esse volumus omnibus christicolis,tam presentibus quam futuria^ ego Landricus abbas omnisque fratrum nostrorum congregatio, quoniam Capellam Regiam, quam, sicut, superius scripts litteraB ostendunt, a Berta matrona et filiis acfilia- bus suis.probata peccunia,emeramus, postca gener ejus Raherius, conjunx videlicet Enguciae, calum- niabatur. Pro qua re convenientes eum Carnotis ante comitem Tedbaldum^et ipso comite atque ob- timatibus ejusnobis suggerentibus.spopondimusei XL solidos nummorum Garnotorum, ut ipse calum- nlam, quam faciebat ante comitem, dimitteret. Quod et libenter egit. Nos quoque postea, per Pau- lum monachum^misimus ei solidos nummorum xl, Redono ctiam et alias consuetudines ad me perti- nentes, si forte ibi unquam fuisse memorantur; atque nunc, v idus julii, savinae ramusculo donum supcr altare sancti Petri apostoIi,publice,pro salute mea, malui ponere. Et ut haec cartula inconvulsa permaneat, meo nomine nominibusque fidelium meorum corroborari jussi, ut, si fort^ aliquando quislibet huic mes largitioni contraire tamptaverit, ii ex adverso stent et eum commotum et OQnfusum abire sine effectu cogant. Odo, palatinus comes. Sansgualo senescallus. Hugo de Melius. Hilduinus de Ramerud. Hugo Tronellus. Fulco vicccomes. Rugo de Versalliis. iLgelgerius de Islaris. » CAPITULUM V. Q De redditione Villulx. (Ante a. 106^ .) * « (164) In nomine Domini nostri Jhesu Ghristi* Ego Landricus, ccBnobii Sancti Petri Carnotensis abbas, cum fratribus michi commissis. Notum esse volumus, tam praesentibus quam futuris saactae Dei aeccIesiaecultoribu9,quoniam adii praesentiam Gausf fridi, Andegavorum comitis, cognomine Martelli, aput eum querimoniam faciens de ejus nepote Gau- frido, territorii scilicet Guastinensis comite, qui terram quaeVilluIa dicitur,quondam a Teduino mi- lite sancto Petro datam, suo cuidam militi injuste dederat, et sancto Petro usurpando tulerat. Quod audiens praefatus comes, id egre tulit, et rem non recte actam corrigens, illico praedictam terram quos ei tradidit Blesis castro. in vico Viana super C ^^^^^ ^^*7 reddidit, et has litteras nomine pro. Ligeris ripam; et intra castrum, ante aecclesiam Matris Domini, publice calumniam missam fecit, una cum uxore sua Engucia, et unico filio nomine Rainaldo, nec non et filiabus duabus,Bertasciiicet ac Adelina; ibique has litteras jussit fleri, et eas manu proqria manibusque omnium suorum corro- borari voluit, coram convicaneis et contribulibue suis. Raimundo de Viana. Theoderico de Sancto Briccio. Gausfrido, fllio Archembaldi. Pila de Lupo. Rainaldo de Calido Monte. Herveo. Burchardo. Hai- meriQo decano. Huberto, filio Gislardi. Gunterio, filio Andreae. Herberto. filio Teduini. Rodberto cle- rico. Huberto. Bernardo. Ernulfo Nigro, famujo Pauli (monachi^ qui hanc cartam scripsit). » CAPITULUM IV. De banno Bermerii Yillx, (Ante a. 1038.) I Domino Jhesu Ghristo rerum conditore presi- dente. Ego Odo,gratia Dei, palatinus comes,paren- tum meorum munificentiam atque benignitatem se- quens, quam erga locum Sancti Petri Garnotensis habuisse plurima locorum et maxima donaria, quae eidem loco contulerunt, tcstantur, omnibus sanctae Dci aecclesiae filiis, tam praesentibus quam futuris, notum esse volo, quia, inter alia beneficia quae contuli, una cum consensu meorum fldelium, con- prio nominibusque primatum suorum corroborari jussit. GausfriduSy Andegavorum comes. BarthoIo« meus, archiepiscopus Turonorum. Johannes de Cainone castro, frater archiepiscopi. Ivo Mala Co- rona. Teodericus, fllius Unbergae. Rainaldus de Castello Gunterii. Richardus de Castello Landonis. Guidbertus. Godefridus, filius Ansgardis. Radulfus de Malli Villa. Ex nostris : Gausfridus Bicotus. Gilduinus major. Landricus major. Walterius cle- ricus. » CAPITULUM VI. De vicaria Ermenteriarum vilke. (Ante a. 1070.) « In nomineDomininostri JhesuChristiconditoris p. omnium rerum. Ego Landricus,gratia Dei abbas cce- nobii Sancti Petri Carnotensis, atque omnes fratres quibus preesse videor,notum fore volumus omnibus fidelibus^ tam praesentis quam futuri aevi, quod, postquam ab antecessoribus nostris Ermenteriarum villa, tunc inhabitabilis, cum aecclesia, de quodam militc^ Roscelini patre, sicut in sirchivis nostris habetur scriptum,omni consuetudine libera, praeter duos solidos nummorum do custodia et psLsnadium. fuit empta; set idem Roscelinus, irreverenti et in- frunito animo victus^ post venditionem, vicariam ejusdem villae usurpare non erubuit. Qui tandem (164) Vulgat. in GalL Christ., t. VIII, instr., col. 302. m VETUS A6AN0. - LIB. VII. LANDRICUS ET HUBERTUS. 278 moriendo resip^ens^pro anim» suse remed]0,cum A assensu domussu», Sancto Petro reddidit. Gujus filius Teudo poitea, pravo consilio suorum,eandem vicariam per scaum campanae scclesiae rursum in- vasit. Verum iAtaen, a Warino monacho, precibus maltis exoratis,acceptis inde solidis nummorum x, ipsam vicarian, quam injusle invaserat, gurpivit, habens secuii Hugonem de Manselaria et Walte- rium Ghristailum de Senunchiis.Deinde hujus Teu- doQis domiras Albertus,Ribaldi fllius.quadam occa- sione accepti, pnefatos duos solidos nummorum cum pasnadiii et ipsam vicariam suis usibus man- cipavit. Qui, cim per plusculos annos tenuisset, sancto Peiro aposto^o banc ipsam vicariam, pro animae sus sdutejure perpetuo possidendam^red- didit,ac duos prsdictos solidos, cum pasnadio suo, p coidam Odeii Isnardo de Mori Villare condonavit. Hajus rei ^estes sunt : Guado, llugo Drocensis,Iler- bertus d« Burseriis. Dodo senescallus. » loferius dicemus de rebus qus additae sunt loco nostro a viio nobilissimo, Alberto nomine. CAPITULUM VII. De rebtu datis et aecclesia data Sancto Petro ab Al- berio, per conseruum regis et apicibus, ' (Antea. 1061.) * M (i65) In nomine sanctae et individuae Trinita- tis. Ego Henricus gratia Dei Francorum rex. Cum regalis solium dignitatis multiplex virtutum cultus exomet,liberaIitas tamen et munificentia inter has precipunm locum tenet,quarum elTectua multorum necessitatibus condescendat et justorum petitioni- bus satisfaciatNotum sit ergo omnibus sancts ma- C tris scclesiae ndelihua et nostris, tam presentibus quam et futuris,quod qnidam meus fideliSjAlbertus Domineyfilias scilicet RibaIdi,uobilis8imi viri^nostrae Berenitatis adiit presentiam,rogans et obnixe poslu- lans, ut, regali pietate nostrae muniflcentiae aurem assentando, suis precibus inclinare dignaremur; quatenus quod,Deo inspirante^ maturabat implere, nostrae liberalitatis assensu, ad effecVuin ducere quiviaset : videlicet ut quandam aecclesiasn, quam pater ejus,fidelis noster Ribaldus, in honor« bQati Germani Altissioderensis episcopi, cementarioruhi opere, in Bruerolensi vico, pro salute animffl su® constnixerat,regia quidem voluntate,liceret ei dare beato Petro, apostolorum principi,etmonachis sibi famulantibus in ccenobio quod situm est non longe j) a moenibus Camotin» urbis; atque ex rebus quas . cx nostro beneficio possidere videbatur, praefatam eodesiam, tam ipse quam ejus fidcles, pro Dei amore, nostra favorabili clementia locupletare libe- raiiter quivissent. Cujus justam ac Deo acceptam petitionem judicantes, cum episcopo Agoberto in cnjus diocesi aecclesia eadem est,nccnon et obtima- Ubua nostris qui nobiscum prasenles aderant, di- gnumduximus,pro oostra salute et integritate regni nostri, asseosum praebere intentioni sub. Damus itaque ei licentiam,ut et memoratam aBcclesiam,ex (l65)Edit.in Gall. Christ., i.Vlli, instr., col, 301. nostro beneficio quod possides, amplificet ; et quid- quid ei conferre et annuere voluerit, ita sit libe- rum atque ab omni judiciaria potestate solutum ; ut idem fidelis noster Albertus, actenus a nobis tenuit liberum atque solutum^ quatinus monachi ibidem Deo famulantes, sine ulla inquietudine cujuslibet sccularis bominis, noctes diesque ora- tionibus insistentcs aliisque bonis operibus vaccan- tes, quietam agant vitam. Placuit ergo serenitati nostrffi, auctoritate regia, interdicere ne quis unquam,per succedentia tempora,huic nostrae mu- nificentiae operi quod cudimus, aliqua temeritate, praesumat contraire; neque dc rebus quas Jam de- dit vel daturus esl praefatae aecclesiae fidelis noster Aibertus, sive alii homines, nec in magno nec in parvo minuere audeat ; neque hujus aecclesiae homi- nes corvedis premat ; neque banno, neque teloneo, neque vicaria, neque exactione qualibet gravet, aut sollicitet; set liberi ab omni consuetudine secula- rium hominum,securi ac liberi inhabitent et mona- chis praefatae aecclesiae serviant,et sua debita persol- vant. Quod si quis presumptor aut insanus contra hanc auctoritatem nostram temere quicquam agere prcsumserit, quinquaginta libras persolvat auri,et ejus inefficax remaneat conatus.Placuit ctiam nos- trae pietati huic operi addere atque cartam subs- cribere, factam Jussione fidelis nostri Alberti, de rebus quas ipse Jam dedit prefatae aecclesiae ct quas post mortem corporis relinquere decrevit, necnon et cetera dona quae suo assensu fidoles ejus largiti sunt, ut, in calce ipsius nostro nomine nominibus- que primatum nostrorum atque regiae dignitatis sigillo corroborata, rata et inviolata in aeternum permaneant. « Ad occasum cuncta ruitura secu1aria,et e cou' trario coelestia aelernaliler mansura,divinorum vo- luminum testatur scriptura.Precipit ergo fidelibus, Christi cruore redempti8,ut,dandoviliora,adipiscan- tur nobiliora.Undc cgo AIbertus,nobilissimi Ribaldi filius,cupiensccelestium naccisciconsortium favonte mea carissima conJuge^Adelaisa nomine,pro anima- bus nostris parentumque nostrorum, liberam ab omni calumnia universorum hominum aecclesiam de Bruerolensi vico,quam pater meus in honore sancti (xcrmani episcopi construxit,cumatrioetsdpultura ac decima ipsius aeeclesiae, quae in manu mea esse vHetur,Sancto Petro ccenobii Carnotensis concedo; ut n^nachi ipsius ccenobii, ab hac die in antea, eandexa ae<;clesiam habeant, teneant et in aeternum possidea^it. Mlare quoque ejusdem aecclesiae, quod ab episcopo Girnotensi semper in fevo tenueram, huic laegitioni m^e domnus meus Agobertus episco- pus, una cum assetQu canonicorum qui cum ipso erant Drocis, in ujriaregis, addidit,petitione Lan- drici abbatis et nos..a flexus. Item, censum ipsius vici cum decima me*.ati concedo, et quiequid ex omni genere olerum, sc. pomorum, potest accipi jure mercati,necnon et pUtHujn salis qui colligitur 379 PAULI S. PETRI GARNOTBNSIS MONACHI ^ ab unoquoque saliaario. Item^ duas partes furni in A confugerit^ininferno trususpcBnas iiat perpetuas. ipso vico,priEter quem alter minime sit in tota villa. Item^post capitium ipsiusaecclcsiae^duosagripennos terrae et pratos,quos sub ipso vico habuisse videor, concedo, terraraque Walterii Costati, quam tenuit dum prffipositus fuit. Concedo et lucum qui adjacet. Terram quoquc qua3*^ichi colitur, cum luco adja- centi,cum hunc iniquum seculum vivus relinquero, aut mortuus corpore dimisero, habendo possideant et possidendo colant monachi supradicti ccenobii, commorantes ibi ot pro nobis omnibus in prtefata aecclesia deprecantes. In bosco dcnique, qui dicitur Sancti Rcmigii, singulis annis amnuo monachis pa- snadium suorura porcorum, unumque agripenna- rium, ubi subulci monachorum, cum porcis suis S. RadulO comitis.S.Walterii comits,filii Radulfi. S. Hugonis comitis. S. Alberti, qui hanc largitio- nem fecit. S. Teudonis, fratris Albe^ti. S. Guarini, fratris ejusdem. S. Frederici. S. Bdduini. S. Si- monis. S. Agoberti episcopi. S. IJug>nis decani. S. Guillelmi prsepositi. S. Sigonis. S.Ascelini. S. Gencelini decani. » Post mortem autem Henrici regis, secundo anno regni sui, Phiiippus rex, cum regina natre sua, Drocis, in sua camera, hanccartam,donno Alberto exorante, manu propria firmavit manbusque suo • rum corroborandam tradidit. «BaIduirus,Flandren- sis comes. Simon,RadulQ comitis filits. Tedbaldus de Monle Morentiae.Hugo butillarius.Adelarduscu- dormituri,reditum habeant domesticum.Do caetero p bicularius. Ingerranus, pedagogus regii. Hugo Du- omnibus meis tribuo licentiam,ut,ex rebusquasex »-'-"- t^ ^i • « ^ _ meo beneficio videntur habere, pro animabus suis, pr(Bfatam aecclesiam ditent atque exornent,siout jam fecit Walterius (166),prenomine Palardus, qui me- dietatem terrae Buirmiaci,pro anima sua,in stipen- diis monachorum concessit ; post mortem vero alte- ram partem terrae quam vivens retinet, alteri parti codem modo adjicitjsicutalio in loco habetur scri- ptum. Item, Rodbertus de Fossatis terram unius aratri inFontanis conces8it.ltem,Hersindis quaedam vidua Sancto Petro et Sancto Germano, in loco qui dicitur Juris Vena,terram quam ex nostro beneficio tenebat, cum medietate aecclcsiaB Cruciaci villae et casatis omnibus quos ibi ex me habebat,pro reme- dio animae susb, tribuit, addens se prebendae mona- blellus. Rodbertus Rufus. » CAPITULUM VIII. De terra Gualterii Costati. (Ante a. 1080.) « In nomine Domini Jhesu, condito.'is omnium rerura. Notum esse volumus, ego HuAertus abbas, successor,Landr:ci abbatis,omnesque monachi San- cti Petri coenobii Carnotensis, omnibus christianis, tam prcBsentibus quam futuris, quia quandam ter- ram, quam dederat venerabiiis Albertus Sancto Pe- tro et Sancto Germano de BrueroIi8,quae olim qui- dem data fuisse dinoscitur cuidam viro Walterio, praenomine Costato,dum praepositus fuit,atque ite- rum data est Ricbardo praeposito ; set,sicutdiximu8, chorum. Emptiones quoque et commutationes vel C a domno AIberto,apostolo Petro et sancto Germano commercia monachi quae focerunt vel facturi sunt amnuo.Similiter monachis Sancti Petri concedo li- berum transitum per totam meam terram,ut nulla umquam consuetudo ab eis rcquiratur de piscibus, de coriis, seu de omnibus rebus quae monachorum esse ostendentur. Possem et alia addere quae mei fideles loco prsdicto contulerunt; set, quia alias scriptum est, et finem verbis facere et corroboraro banc cartam sigillo domni mei regis,cum nominibus obtimatum suorum,festino,hocsolum in finehujus operis omnibus notum fieri volo, quod, sicut egoa domno meo rege libere tenui actenus, ita a mona- chis libere teneantur ea quaB,pro salute animae meae» ac animarum parentum meorum, dedi, et quae alii data.Quandiu vixit, de eadem terra siluerunt utri- que et Richardus praepositus et heres Walterii Cos- tati ; cum vero obisset domnus Albertus, surrexit ipsius Walterii filius.Oiiinebertus nomine,et calum- niabatur terram ip8«m,quaB erat cum luco adjacenti in prospectu p^efdti vici ; diuque luctans in hac re, tandem a nobis,pro ipsa terra, pecuniam,quantum taxavimus ip invicem,id estXX solidosnummorum accepit, e* guerpum supor altare publice po8uii,Go- ram tcp^ibus in fine subscriptis. Deiude Riohardas praep^situs^successor Walterii,calumniam intuiit ; cuietiamdatisVI[solidisnummorum,ipsam calum- ninm gnerpire fecimus, coram omnibus his : Rod- berto,quondam abbate ccenobii Fossatensis ; Gaus- contulerunt simili modo, pro animabus suis : ut^ D ^^^^^ Guiscardo, monacho,qui Vllsolidos tradidit; monachis (167), nequo ab hominibus tcrra) eo»^m aliqua consuetudo a nullo homine requimtu/t non vicaria, non bannum, non oorveda, no.'i expeditio ; set, sicut superius dictum est, mo^Jachi orationi insistant, et homines eorum monschis solis sua de- bita solvant. Si quis autem her/<^"'" meorum aut aliorum hominum huicopericonl^adicere voluerit, cum Anna ot Caipha, Anania et F^phira et Juda tra- ditore, nisi resipuerit et ad sa*8^*^ctionis remedium (166) De qua conoession' Walterii vide inferius, cap. XIV, coL 284. (167) Voces a monacf^ cancellataj in cod. A, Rodberto praeposito^Hugone de Famis, Bemardo de Lameri Villa, Ingenulfo, Richerio pistore, Emuifo, Winiundo puero,Rodbcrto muInario,Huberto.,Rod- berto Canarno,Adelclmo et aliis quampluribus.Has autem litteras qui contraire voluerit, aut terram ipsam reclamare volnerit, G solidos nummoram ju- dici persolvat, et nisus ejus inefflcax remaneat ; et, nisi resipuerit.in baratro infcrni cum diabolo trusus ardeat sine fine. » omissaB sunt in cod. B,ubi loco eorum^ quod sequi- tur legitur monachorum. m VETDS AGANO. — LIB. VIT. LANDRICUS BT HUBERTUS. 282 CAPITULUM IX. De ierra empla a Warino monacho. (Ante a. 1070.) « lo nomine Jhesu Christi Domini nostri. Nolum esse volumus omnibus chrislianaB fidei, tam prujsen- tibus quam futuris, cgo Landricus abbas,omnesqu3 monachi cacnobii Sancti Petri Carnotensis, quod quidam nonachus noster, Warinus nomine, non longe a vico Bruerolis, cum asscnsu nobiI!ssimi viri Alberti, quandam terram emit cum luco adjaccntia quodam bomine,Mascelino nomine, filio scilicet Gc- raldi de Rest ; pro qua trcs libras nummorum prse- fato Mascclino, una cum consensu domni sui Ilcr- berti, de cujus beneficio eadem terra erat. Assen- 8um etiam praebuit Hildeburgis, cor.jux ojusdcm Herberti, necnon et filii eorum, Horveus vidclicot atquc Hugo. Pro quo assensu eidcm Herberto dcdi- mus XX solidos nuramorum, et ejus conjugi supra memoratas X solidos ; filiis vero dedimus congrua dona. Deinde Carnotis omnes una simul venientes, donum prsfat® terraB publice super altare sancti Petri posuerunt, ac in nostris orationibus ibidem eos collegimus. Has aulem littcras ideo fieri volui- mus, ut, si quis aliquando huic dono contraire vo- luerit, excommunicationis gladio percussus, et testimonioconvictuseorumquorumnominasubscri- psimus, sine effectu cum verecnndia discedat. Dom- nusAlbertuSyCujusIargitionisinitiumpIurimasubse- cuntur dona. Herbertus dc Burseriis. Rodbertus de Fofisatis. Rainerius Finemundus.Richardus praepo- sitas. Sulpicius. Gualterius do Ungena.Itcm,Gual- A loci amicissimus praefatus Albertus, libentissime amnuit ea scilicet ratione, ut, post mortem mulie- ris, pars relempta ab ea, cum omnibus militibusad ipsum fiscura pcrtinentibus, et mcdietas «cclesie Cruciaci villae quam tenebat, ad Sanctum Petrum rediret. Quo facto, post mortem amborum, abbatis scilicctLandriciacsepius nominandi domni Alberti, praedicta matrona, incurabili morbo percussa, pr«- sentiam nostram adiit, et medietatem Cruciaci vill© fficclesiaj, quam tenebat perpctuo jure, beato Petro apostolo, et cetera quffl praemisimus contradidit ; co videlicet tenore, ut viva procuraretur, mortua a nobis scpeliretur,et anima ejus ac unicae fiIi»,Alpes nomine, et conjugis Gauslini, necnon et omnium parentum suorum animae, perapostoIumPetrumet orationum nostrarum suffragia, ab omni vinculo peccatorum absolutae, januam intrare mererentur aeternae vitae. Huic autem largitioni, ipsa interve- niente, assensum praebuit supraraemorata Alpes, filia ipsius, cum conjugc Gauslino et nepotibusSi- raone et Radulfo, quorum sorores Emmelina, Eva et Elisabcth subscripsenmt, et aput Sanctum CIo- doaldum, cum matro, hanc cartam roboraverunt. Si quis vcro huic dono aliquando contraire voluerit, judici prius C libras persolvat auri, et, nisi resi- puerit, cum his qui Dominum cruci fixerunt, in in- ferno lapsus penas luat perpetuas. Acta est cartula Carnotis, viii kalendas octobris, et publice super altare beati Petri apostoli positaaGausIinoviro AI- pes, atque crucis signo ab eodem corroborata.Cum quo fuerunt : Albericus,clericus de Medanta castro, B terius Pungens asinum. Haimericus. Rodbertus C et Nivardus, filiusHugonis.Nobiscum vero fuerunt: Ernulfus Niger, Rainaldus agaso, Gilduinis major, Stephanus Galoius, Fulchardus, Frodo, Adventius, Tescclinus, Lcodcgarius, Girardus, Rainaldu8,Lau- rentius,itemLaurentiu8.AputSanctumCIodoaIdum, ubi Alpes, uxor Gauslini hanc cartam, cum filiis filiabusque, firmavit, fuerunt hi : Ogerius, decanus Sancti Chlodoaldi ; Teudo,0thgerius,RaduIfU8;Al- bertus, filius Ingenulfi, Ernulfus ; Gunheriu8,filiu8 Ernaldi de Vallo. Hanc quoquc cartam firmaverunt filii Waszonis, Hugo videlicet, domni Alberti heres, et Guaszp,frater ejus. In fine quoque nomina eorum placuit ponere, de quorum beneficio prar.scripta lar- gitia de3cendit,utct pro ipsis jugitcr oretur:Main- Uiscbinas. Guinebertus. Te8celinus,famulus Pauli monacbi. Radulfus, famulus Guarini monachi. » CAPITULUM X. A? eccUsix Cruciad medietate, et terra data ab Her* side matrona Sancto Petro, (Ante a. 4080.) tt In nomine sanctae et individuo} Trinitatis,Patri8 et Filii et Spiritus sancti. Ego Hubertus, nullis extantibus meritis, abbas, omnisque congrcgatio monachorum coenobii Sancti Petri Carnotensis. No- tum esse volumus, tam prssentibus quam futuris, sanctA Dei aecclesiae fidelibus, quoniam quo^dam mulier, Hersindis nomine, jam mortuo suo viro, et orbata filiis^diucommorans in territorio Dorcasini g gotus, vir Hersindis, qu® hoc donum dedit ; Inge- castri, in loco scilicet qui vocatur Cruciacus ; dnm q nulfus, cujus filium jam praemisimus, Albertum ex more militari servire cogeretur, pro beneficio nominc. » qaod tenebat de domno Alberto, filio videlicet Ri- baldi olarissimi viri ; ejusque servicii mole, ut fra- gilis muIier,admodum gravaretur, salubre proposi- tnm eligens, domni Landrici abbatis, antecessoris mei, pneeentiam adiit, obnixe petens ut sua prece obUneret aput domnum suum prdsdictum Albcrtum, qoatinu8,pro animasua et pro animabus pareutum suonim, daretur sibi facultcis dimittendi terrs sus medietatem Sancto Petro propiis usibus altera me- dietate retenta sine servitio dum adviveret. Quam iem,mt erat Uberalissimus ao Deo devotus nostrique CAPITULUM XI. De molendino Malse Poence, (Ante a. 1070.) « In nomine Domini nostri Jhesu Christi. Notum esse volumus omnibus Christi aecclesi» fidelibus,tam presentibus quam futuris, ego Landricus abbas, monachique ccenobii Sancti Petri Camotensis, quod, cum accclesia de Bruerolis a nobilissimo viroAlberto nobis fuisset concessa,visum est nobis profuturum es e, tsub ipsa fflcclesia stagnum construeremus. Quod cum minime potmt fieri, nisi foret empta area 987 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 2&8 assensum domni Hugonis^nepotisviriclarlssimi Al- A berti,a praedicto clerico, absque ullius hominis ca- lumnia, emerunt etiam et alteram medietatem ; dantcs ei primum Vllsolidos nummorum,dcinde V solidos,rursumquo III solidos ; sepiusque ad eos re- deunti dcderunt ei munuscula sibi ipsis nccessaria. Testes hujus rei subscriplos lector videre potest. Balduinum presbiterum Wulterium de Unhena.Bal- dricum BucclIum.Rodbertum Mischinum.Guimun- dum et Sulpicinm.fratrp.s.Osmundum.Stephanum. Morardum.U.jh^. Jum praepositum.Rodbertum car- peniarium. « In hac quoque carta etiam omnibus .fidelibus notum esse volumus, quod a praedicto Gausfrido monacho unus agripennua terrae est emptus de quo- dam milite,nomine Rodberto, datis, pro eo, XXXla n Bolidis nummorum. Quem agripennum Bardulfus, filius Bertranni, postea calumniatus est pro suo. Proin convenernnt supcr terram domnus Hugo cum suis fidelibus atque domnus Gislebertus de Tegu- lariis, et certa ratione invenerunt non esse verum quod Bardulfus asserebat.Tuno ipsi domni omnes- Miraris, lector, quod alteram cartam (169), de eadem vicaria, retro actam inveneris, quod impos- sibilitas hanc habendi fecit. Verum illam alteram, quae prior scripta invenitur, sicut a vero relatore didici, ita edidi.In hocvero discrepat prior ab ista, quod in ea pervasorem vicariae Roscelinum nomi- nat; in hac autem lladulfumiquod idcirco forte ac- cidit, quia binomius fuit,et usu quidem semper est Roscelinus ore vulgi vocitatus,et in lavachro bapti- smatis a patrinis Radulli nomen estimpositum.Ve- rum, quoquo modo sit, banc, sicuti scriptam in* vcni, ita subscribere volui, ne tedium vel pigrioia mea fratribus inccommodum aliquod obiciat. CAPITULUM XX. Dc ascclesia Nontiliaci, (Ante a. 1070.) «Neminem orthodoxae fidei catholioae professionis latere usquequaquam credjmus,quanta exoellentia, tam in praesenti quem in futuro, polleant qui, pro nomine Christi, ex propriis facultatibus aliquafii largitatem sanctis ac fldelibus ejus, hilari anixkio prebent. Oum enim non sit possibile quemHbet ho- minum corruptionis suaslabem effugere,imnannem* que peccati in hac comiptela vivere,providit pius et misericors quasdam ocoasiones, seu oportttnitatea quibus facile nostra valeamds peccata redimere. E quibus omnibus illa duo suavius redolenl medlca* mina, egrotanti animae famitiaria, de quibus ipeius veritatis vox sic intonat beata : Date ei daHtur Ihh bis; et jterum : Facite vobis amieos de fTMitifn^ti iniquitaiis ; et illud : Dale elemosifiam et eece cmnia munda sunt vobis; et : Sicut oqua extinguil ignemyita elemosina peccatum, Unde et ego Bemardue miles de castro Ebroico,tanta adortamina scriptm» divi- m VETUS AGANO. — Lin. VIL LANDRICUS ET HUBERTUS. 290 B D£ mente considerans, una cum consensu senioris A mei Rodberti filiique ipsius Rodberti, ex cujus be- Deficio est, cedo ad locum Sancli Petri Carnotcnsis, et mooachis ibidem Dco famulantibuf , quandam scciesianiy cum omni decima quas in meo domini- catu erat. Est autem ipsa (ccclesia in prospectu Ebroici castri^ in vilJa quae Nantiliacus vocatur ; est- que sacrata in honore clavigeri Petri. Do itidem liceutiam meie militibu8,ut, si concedere voluerint ejcdecimis quas ex me tcnent, eidem loco dent sine ullocontradictu. Et ut boc donum firmum esset, gravi iQeommodo tactus, ab abbate Landrico babi- tam moaaohilem ibidem suscepi. Si quis vero (quod tbsit!)dial>oli instinctu, hoc nostras parvitatis do- Dum infriiigere tcmptaverit, iram Dei incurrat; bea- tos Potrus illi contrarius fiat ct inimicus, cum ce- teris apostolis omnibus; ovile Chrlsti intrare non mereatur cujus ille claves a summo pastore acce- pisse crcditur. Testes hujus rei sunt ii quos subscri. psiffliis. Rodbertus miles, cum AJbereda uxore, ct Rodberto filio suo,et Hildeburge uxore. Rodbertus moQacbus et Richardus, fralres. Gualterius prcsbi- ter. Urricus clericus. Berna^-dus frater. Radulfus et Richardus, fratres,cum sorore Emma. Isnardus. Ra- dulfus Pinguis Lingua. Girardus. Tiberius. Dc ho- mlDibus Sancii Petri : Arnulfus, Rainaldus, Gualte- rius,Giraldus. De monachis:Odo,StraboGervasius, Uerbertus presbiter, Arnulfus Rufus. » CAPITULUM XXL De quadam terra in Capella Regia. (Ante a. 4070.) • In Christi nomine, Ego Gualterius, privignus C An^oti, et mater mea Pieitrudis, volumns notum fieri tam prssentibus quam futuris, quod abbas LaodricuB monasterii Sancti Petri Carnotensis se- pisfiime meam prssentiam adivit, deprecans quati- Dus quandam terram, qus est aput Capellam Re- giam,sancto Petro tribuerem.Quod priusquidem fa- cere nolui, set, ipso persistente in prece, acccpta pcc- cunia ab eo, ipsam terram sancto Petro dedi, an- Duente meo soniore Huberto, ex cujus beneficio ip- sam terram tenueram. Census terrae llll"'' denarii solvendi kalendis septembris, in m^tivitate sancta^ Mari». Et ut htec cartula ilrma permaneat, mea manu signum crucis impressi. Si quis vero, aut ego aut heredes mei, seu ulia opposita persona, contra hanc cartulam venire aut eam infringere conatus n fuerity una cum cogente fisoo^ auri solidos C com- ponat, et quod repetit vindicare non valeat; set pfssens cartula omni tempore firma permaneat et inconvulsa, constipulatione subnixa. S. Ervei. S. Bernaldi. S. Huberti, filii Magnonis. S. Iluncberti Firmitatis. S. Emulfi, filii Ansgoti. S. Ingelbaldi. S. Lanrentii. S. Martini. S. Rainaldi. S, Giraldi. » CAPITULUM XXII. De terra Brogili Amari. (Ante a. ^080.) « In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti.Ego Rodbertus, GuiQelmi flliue, et mea uxor, nomine Adelina,cognitura volumus fore preeentibus et futu- ris,quia adiit nos quidam Sancti Petri Camotensis coDnobii monachus, nomine Guarinus, deprecans nos,ut sibi terram, C videlicet aripennos, quam in dominicatu nostro, in Brogilo Amari, tenere vide- bamur, Suncto Petro censualiler concederemus. Quod benivolft concessimus ad ccn8um,ut depreca- tus est, ob remedium animarum gcnitoris et geni- tricis meae et nostrarum. Et concessimus terram ip- sam ad victum fratrum in loco Sancti Petri Carno- tcnsis manentium, ita ut a modo perpetualiter ipsam teneant,ct sccure in ea ediflcent, absque uUo debito et reddilione, exceptis tribus solidis^ quos de censu solvant in nativitate sancti Johannis Baptistae : et si negligentes ex boc fuerint legaliter emendent et terram rctineant. Ut autem haec donatio firma in seculum permaneat, hanc cartulam manibus pro- priis firmavimus, et simul omnes mei homines ex hoc testes exijitcntos. Quara donationera si quis fal- sare voluerit, iibram auri componat, et, nisi resi- puerit, dampnatus pereat. S. Rodberti, largitoris hujus doni. S. Adelin/B. S. Willelmi de Plancis, S. Ernaidi, filii Ansgui. S. Osbcrti de Orgulio, S. Lan- cclini, (iiii Willeimi. S. Rodberti, filii Aszonis. S. Fulberti, filii Bertranni.S.Hubciini, hominis nostri. S. Hcrherti, fratris Morini de Curba Villa. » CAPITULUM XXIIL Dc cecclesia Plancarum. (Ante a. 1067.) « In noraine sanctae et individuffi Trinitalis, Pa- tris et Filii et Spiritus sancti, amen. Universorum conditor Dominus Jhesus Christus,qui a DeoPatre missus in mundura,utquae perditaerantrestauraret et restaurata conservaret, vivens incarnatus ex seraper Virgine Maria in nobis, docuit nos ea quffl ad utilitatera aniraarura nostrarura forent profieua. Inter quae raonuit nos dare pro se ex his quae possi- deraus,quatinus centuplicatain futuro recipiamue. Deinde per apostolura suura, inter alia, raonet qua- tinus oreraus pro inviccra,ut salveraur. His aliisque quaraplurirais pulsi suasionibus, ac raoniti allocu- tionibus, ego Guidraundus et raea uxor Eraraa,cum nostraprole, ut raoles pccca^iinum nostrorum,alIe viaretur, et pro nobis diatim orantes non deforent, corde bcnigno promptaque voluntate, locellum san- ctce Mariae de Plancis concediraus sancto Petro ex Carnotcnsi ccenobio, cura deciraa qu(e ad locum pertinet, et suburbio et teloneo et fera; eam scilicet partera quae ad rae pertinet : et unura farinarium, cum triLus leugis aquae ad piscandum, id est, in Rislo et in Moira et in Itone ; et unara piscatoriam in Terciaco, ct decimara ex aliis piseatoriis et de exclusis quae ibi sunt pertinentes ad me. Do etiam de pratis tres aripennos ante ecclesiam,et de terra culta,quantum duabus carrucis sufficit. De Molinis videlicet mco castro, deciraara raercati totius anni concedo, et de orani tributo pertinenti ad ipsum castrura. Loculura quoque praefatum ita adornent monachi Sancti Petri et edificenty uti suum pro- 291 PAULI S. PETW CARNOTENSIS MONAGHI. 292 prium, ut in hoc et super hoc glorificetur Deus per A nius : set et,pro assensu, Gauscelino Pagani domno, ipsos.HsBC vero donatio loci ut flrma in perpetuum pcrmaneat,manibus propriis hanc cartam corrobo- ravimus, ego et uxor mea et filii nostri ; et domno meo Guillelmo comiti, ex cujus beneflcio tenere videor, roborandam tradidi, episcopoque nostro Ivoni.et omnibus convicaneis et obtimatibus meis, qui subscripti sunt : idcirco ut si aliquando, insti- gante diabolo,aliquis successorum(quod absit!}hanc donationem et concessionem nostram infrlngere cu- pierit, corroboratores subscripti testes et defensores sint, vice [sancti Petri, apostolorum principis. Si quis autem banc donationem infringere temptave- rit, nisi resipuerit, dampnatus pereat in aeternum, S. Guillelmicomilis(l70). S.Guillelmi, fllii Osberti, XX »> solidos nummorum, et ejus tres solidos dedi- mus;WilIelmo denique,domno utrorumque,Girardi scilicet et Pagani,propter consuetudincs quas vide- batur habere in ipsis terris quas remisit, XXX«« so- lidos, et uxori ejus Alberedae solidos V dedimus. Quiadfuerunt et viderunt et audierunt,nolati sub- Bcripti sunt.Guillelmus presbyter.Guiddo presbiter. Guauscelinus,f]lius Hicuardi.Hodbertus Lupeculus. Fnlco de Tedis Villa. Hugo de Cbira. Herimannus, fllius Hugonis Tronelli. Ebrardus de Rugia. Gual- terius de Asperis. Paganus prsepositus. Richardus, famulus Girardi et Warini. Willelmus.famulusmO" nachorum. Actum Plancis, publice, vivente Willel- mo,invictissimo Normannorum duce,Anglorumque S. Guimundi,'quijhanc donationem fecit.S.Emm®, |> rege; in Francia vero regnante serenissimo regc nxoris ejus S. Rodulfi, filii ejus. S. Rodberti, fllii ejus. S. Antonii, fllii ejus. S. Guimundi, filii ejus. S. Hugonis, filii ejus. S. Alanni, fllii ejus. S. Guil- lelmi, filii ejus. S. Toresgaudi, filii ejus.S.Guillel- mi de Plancis. S. Fulberti clerici. S. Radulfl capel- lani. S. Guillelmi telonearii. S. FuIberLi, filii Ber- tranni. S. Guiddonis clerici. » CAPITULUM XXIV. De terra Gerardi Capri et Pagani praspositi, (Anno 1077.) « {M\) Cum cunctos mortales insatiabili gutture mors inrevocabilis semper devoret, ad exempla ta- men humanae propagationis utillimum fore decrevit priscorum industria, non solum memoriae postero- rum pia facta virorum fidelium,verum etiam litteris Philippo; indictione xv. Paulus monachus extitit notarius. » Sunt et alia dona,supradicto locello pertinentia, quaB inscripta,scriptornm penuria, habentur : sicut (Bcclesia marlyris Laurentii, quse data est prsdicto loco ab Odone Rufo. Est autem haec «ecclesia ultra fluviolum qui currit ante secclesiam Sancts Mariae^ sub edibus monachorum. CAPITULUM XXV. De cecclesia Sancti nomani, data sub Braiai castro, (Ante a. 1070.) « In nomino sanctae Trinitatis et unicae Deitatis, Patris scilicct etFilii etSpiritus sancti.Notumesse volumus, quod, communi consilio et pari affectu, ego Airardus de Buslo et Landricus de Toriello, mandarepaginulis:quatenusmensipsorum,plurima C cum devotissimis nostris coequalibus opidanis, peragrans, pro praesentibus praeterita obliviscens, non tantum quae se vidisse meminit, set ca quae a principio facta relegens, tanquam ea quae viderit noscat. Unde ego Gausfridus, Sancti Petri Carno- tensis monachus, totius congregationis assensu, atque Huberti abbatis praeceptione, super his rebus quae habere videntur in Normanniae partibus custos et provisor factus, omnibus, tam praesentibus quam futuris, sancti Dei aecclesiae fldelibus, notum esse volo,quod quidam vir,nomine Girardus, praenomine Caper, pro animae suae redemptione, necnon et pa- rentum 8uorum,sanctae Mariae de Planciset sancto Petro apostolo, cujus cella csse videtur ipsa sancta Maria, cum consensu matris suae Emmelinae seu Gausfridum cummilitonem convenimus,utloculum, in quo aecclesia in honore sancti Romani martyris habebatur. Sancti Petri cccnobio Carnotensi, pro remedio suae suorumque animarum,concederet;et quia non longe a castello Braiao distat, set tunc temporis et vilis et incultus aput nos estimabatur, quanquam in conspectu divinae majestatis praeclara sanctitate creditur, praefatus miles nostris precibus annuit, consillis paruit, de suo ibi dedit, et sicab- bati Landrico totum commisit,quatinus in tantum celebris haberelur in quantum prius despicabilis putabatur. Qui abbas quinquaginta solidos nummo- rum, sponte sua, militi, et bonitatis gratia, dedit. Unde quod divino instinctu fecimus, domno nostro fratrum suorum Guarini et Huberti, gratuita boni- jj Gausfredo et Mahildi domnae nostrae verbis muns- tate, quandam terram, non longe a terra sanctae Mariae, concessit,donumque, per Guarinum fratrem suum, super altare sanctae Mariae misit, impeditus quodam bello ad hoc peragendum.Cui facto assen- serunt Guillelmus de Molinis castro et uxor ejus Al- bereda. Insero ctiam huic paginae terram Pagani, quam dedit sanctae Mariae, pro undecim libris num- morum, quas debebat nobis de teloneo supradicti castri. Quam terram ipse Paganus inguadiaverat pro viginti solidis nummorum,quos etiam reddidi- |170J Guillelmus Conquestor. [^1; Hanc chartam retulimus ad a, 1077, cigus travimus.Qui devotissime laudaverunt, et ditare de suis facultatibus locum promiserunt; atque licen- tiam dederunt, ut quicumque ex proprio jure quid vellet ibidem Deo et sanctis,pro meliore recompen- satione, largiri, libera sibi facultas permitteretur, Quocirca hujus rei gestae castulam hanc fieri postu- lavimus, quatenus, subscriptis testium nominibus, ipsa testis et index veri semper flrma habeatur. Quod si quispiam huic contradicere praesumpserit, et,quantulumcumque(quod absit!) donationis istius est indictio xv, quique incidit in tempora Philippi Guillemique regum, ac Uuberti abbatis. 293 VBTDS AGANO. — LIB. VII. LANDRICUS ET HUBERTDS. 294 B rescindere seurepetere quoquomodo conatus fuerit, A non ei consentiatur;setsub anathemateconstitutus centum libras auriprincipi terraBpersolvat.Nomina testium. Gausfredus domnus, cujus assensu actum est hoc. Mahildis, ejus conjunx. Willelmus, lilius ejuB. Airardus de Bulso. Bernardus, frater ejus. Landricu8deToriello,Willelmuspraepositus. Odo de Domicilio. Gausfridus. Guarinus.Giusfridus. Raiar- duB qui hanc donationem fecit. Rainaldus foresta- rius. » Sunt (172) et alia dona data^ qu®, per negligen- tiam sive scriptorum penuriam, inscripta adhuc permanent.Quia vero locus et ocium scribendi tem- pus congruum prsbet prsetereundum non estimo qualiter beati Romani martyris caput ad praefatum locumsitaRomanaurbe delatum et ibidem colloca- tum,diuque abhominibus incognitum.Set,postquam moderno tempore, sicut superius diximus, sub po- testate Landreci abbatis locus prsdictus meliorari coepit, atque a populo, gratia orationis, frequenter repeti, monachi ibi commorantes, oratorium illud ligneum in meliorem stalum construere volentes, terram foedere cc£perunt,ut majoris oratorii funda- menta cemento et lapide stabilire potuissent. Set, priusquam Romani martyris capitisinventionem cx- plicem, exordiendum est qualiter et qua occasione sanctus martyr ibi, per quendam Britonem, caput propriumdeferri voluerit.Fuit olim quidamlocuples homo in hac citeriori Britannia,nobilibusnatalibus procreatuSy qui, divina propiciatione,christianitatis titulo insignitus,in baptismatis lavacropompisdia- boli abrenonciatis, sancti Spiritus illustratione, ab C omni piaculorum sorde mundatus,Paulinusestvoci- tatus. Qui cum zelo deifici amoris estuaret, preme- ditabat fieri quovis suorumprediorumaecclesiamin honore cujuspiam martyris, si forte possetaliunde adipisci reliquias illius ipsius martyris.Cumquesu- per bac re hereret animo, a multis audivit urbem Romanam, prae ceteris urbibus, innumerabilem martyrum corporibus fore decoratam. Illuc, sine mora, unum ex fidelibus sui;?, nomine Maupum, christianissimum et simplicem virum^misit,utquo- vis modo cujuslibet martyris somata inde transferret. Qui cum Romam venisset^tria per anni temporaibi conversatus, nulli secretum sui pectoris patefecit, neque solum per se desiderium domni sui explere quivit. Cnmque intra se anxiari cepisset,etsumtus n pecuniarum jam pene defecisset,dumqueiteradpa- triam repetere maturaret, hospes ejus animadver- lens animum ipsius insolito egrotum^causam egro- tationis diligenter inquirit,et inventam amicse con- solationis medicamine fovit, atque omne auxilii robur, ut amico hospiti, impendit. Qui a quodam archimandrita beati Romani martyris emens actu- tum venerabile caput,caute inpsistarchiaperegrini hospitis sacrosanctum thesaurum, sindone munda involutum, cum apicibus posuit, pacisque osculo dato,citato gressu eum ab urbe Romam exire prae- cepii« Comque, Dei nutu et prospero itinere, ad ii72) Qu9 seqauatur absunt «t cod. B» Braiaum vicum deveniret, Osanam fluvium trans- siens, egritudine corporis ibidem detemptus, Deo disponente, glebam corporis, cum thesauro quod detulerat, juxta parietem secclesiae, quae tunc ibi aderat, cum defunctus esset,a christianis cumma- nentibus exorando poni prsecepit. Itaque thesaurus et tam incomparabile munus a Deo collatum, per multorum annorum tempora iabentia, hominibus incognitum mansit : donec, propiciante divina cle- mentia^a monacbis supradictis officia divinae servi- tutis inibi complercntur, et ab omni plebe locus ipse cclebris haberctur, atque, aucmentando paula- tim,longc lateque volans fama diffunderetur.Tunc, opitulante plebe, majora jacientcs secclesiae funda- mina, insperatum thcsaurum repperiunt, corpus quidem preefati peregrini, et, juxta ejus corpus, psistarchiam ipsius illesam^ caput supra memorati martyris continentem. Quam quidam homo inme- ritus cum a terra temere voluisset levare, praesun - tionis suae poenam statim ultione divina merito re- cepit ; nam infclix, antequam manu tangeret id ad quod extenderat, oculorum iumine caruit. Quo fa- cto,loco illius hominesin unocuneoconglobati,cum religiosis personis, ac honore debito laudes conci- neutes, tecam illam, cum sacris reliquiis sinedifii- cultate levantes invenerunt,martyris caput etapices inconvulsas, beati Romani martyris esse caput de- monstrantes.Quod cum a terra levaretur, odor sua- vissimus tantus adfuit, ut omnes qui aderant se sentire crederent odoramina redolenlis Paradisi. Intcr hsc denique martyris virtus non defuit,nam prsedictum hominem lumine orbatum, ille qui ce- cum a nativitate non dedignatusestilluminare,ipse hunc,meritisRomanimartyris,adlaudemetgloriam nominis ejus clariori lumine illuminavit. His ego, vel ipse qui michi hoc retulit, non interfui : set, ut afrirmabat,Agobertus, archipresbiter et postmodum prtGSul Garnotinae urbis, interfuit, a quo et ipse hoo didicit. Nuncquoquead sequentiavertaturpennula. CAPITULUM XXVL De ceeclesia Buxeti in PerticOf data ab Isnardo milite Sancto Petro Camotensi, (Ante a. 1080.) « Conditor atqueSalvator nosterDominus Jhesus Cbristus qui omnes hominos vult salvos (ieri et ad agnitionem veritatis venire, oratur nos pie ac mi- sericorditer dicens : Honora Dominum de trn 5u6- stantia ; itemque : Date elemosinam et omnia sunl vobis mun£(a. Idcirco, ego Hisnardus, unus Ghristia- norum ejus fllius Sulpicii, volens obaudire voci ejusdem piissimi Dominimei JhesuChristi,concedo soncto PetrOjCceli clavigero,ad ccenobiumejus, quod situm est in suburbio Carnotensi,aecclesiam meam quae est in Buxido, cum atrio, ob remedium patris ct matris mese et antecessorum meorum et senio- rum; annuente Teudone aeniore meo, fllio Bosonis, qui eam tenet ex beneficio regis.Do etiain terram j uxta aecclesiamyquantum arare potest una carruca. Ego m PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONAGHI. 296 vcro in dominicalu non teneo omnes decimas, set A deferrent ;^eo tenore ut ab illo die in fleternum, \a fisco tenent moi honiines plurimas, quibus con- cessi, ut^quisquis^sancto Petrodare voluerit, ex mea parte licenliam habeat. Dono etiam pastum omnibus porcis monachorum Sancti Petri cccnobii Garno- tensis, in mea silva, sine pasnatico. Item do deci- mam unius molcndini quod silum est in Alneto;et do decimam denariorum quos accipio de pastu porcorum; et dono decimam nummorum mercati Morti Villare. Et ut haec mea donatio firmissima permancat,domno meo Teudoni,cx cujus bencficio teneo,^corroborandam tradidi, filiusque meus His- nardus et filiae nica; utraeque, cum matre sua Al- bereda, haeo omnla quae dcdi consentiendo annue- runt,el annuendo consentiuut, et manibus propriis monachi nostri loci tertiam partem Gausberti Villa6 possiderent, cxceptis mililibus, quicquid videlicet ipse possederat in domibus,^in terris, in pratla, in aquis, in aecclesia, in bobus.Impetrata quoque ab- solutione, ct, ex more sanctee religionis, inter pri- matos civitatis corpore 8epulto,nomen ejusmemo- riale fecimus, et faciemus diebus omnibus, cum Cucteris quorum bcneficiis vita nostra sustentatur, Auctorizavit autem hoc donum gloriosus comes scpe nominandus VVil]elmus,pro ccelestisvitaiprae- mio, in villa quae vulgo dicitur Curtis Dominicus^ non longe a castro^Drocis,coram ootimatibus suis, quorum nomina sunthaec:Willelmus,filiusOsberti; Walterius Gifradus, Fulco de A:no, Hubertus de has litteras corrobaverunt ; et ex hoc testes sunt j^ Rigia, Rodbertus Bcrtrannus, Willelmus Marmio •••1 • • t •■• 1 Ol • " J ^"^ T\ • 1 J TA 1 1 ¥^ S 1 *• T^ ^ 1_ _S TT isti homines qui subscripli sunt.Si quisveroadver- sarius, aut Dei inimicus, aut infidelis vel falsus christianus, hanc meam donationcm calumniatus fuerit,in thesauros regis centum librasauricoactus ponat, ct perpetuo anathemate cjus damnetur anima, et cum Dathan et Abiron omuino pcrcat. 8. Teudonis, ex cujus beneficio est. S. Isnardi, qui hanc donationem fecit. S. Albcredaj, u.xoris ejus. S. isnardi,filii ejus.S.Columbae.filiae ejus.S.Arem- burgis. S. Roduerti Rufi. Hugu de Mor Villarc.Bal- dricua. Mascelinus de Curba Villa. Gausfridus de Longa Luna. Guarinus de Puteo.ArroldusdcCroto. Richardus frater. Rodulfus de Calloet. Ex nostris : Bernardus, filius Vulmari ; Albertus, Frodo, Ste- phanus Gualoius, Ernulfus Rufus; Rainaldusfilius ejus ; Fulchardus ; Tescelinus, filius Hildegarii ; C Arnulfus Niger, Giraldus cocus. » CAPITULUM XXVII. De terra Gau$berti Villw. (29 aug. 1060.) «In nomine sanctae etindividuae Trinitatis.Notum essevolumusomnibusChristifidelibus, tampraesen- tibusquamfuturis, egoLandricus, gratiaDci abbas, omnisque conventus monachorum Sancti Petri cceno- biiCarnotensis, qualiter nostro loco data fueritterra quampossiderevidemurinGausbertiVilla,aquodam militeetclarogenere,Richardo nomine,vel qualiter concessa sit a nobilissimo comite NormannisWil- lelmo,8eu afratribus supradicti militis,Willelmo sci - Rainaldus Darsellus, Radulfus Falchemandus,Hun- fridus, Turoldus ; Willelmus, Corbucionis filius ; Bencelinus de Scoht, Ilaberius et Wilelmus de Vernonc; Hugo, filius Gerelmi. Auctorizaverunt ct fratres dcfuncti, coram omnibus his supradictis, Willelmus scilicet atqueBaiduinus, ut et ipsi cum fratre suo in recumpensationeparticipesessemerc- rcntur.De nostris adfuerunt:Bcrnardus,filius Vul- mari;W^arinus cocus, Walterius major, Oydeleriue stabuIarius.Si quis hanc carlulam contradicerevo- luerit, perpetuo anathematis jugulo feriatur, et, frustratus voluntate, tres libras auri persolvat ju- dici. Concessa est et roborata haec denacio pridie nonas Augusti, die qua mortuus est Hainricus rez Francia; (et scripta a Paulo monacho). » CAPITULUM XXVIIf. De Raimberto servo et Frodburga. (Antea. 1061.) « In Dei nomine.EgoOdo,filius comitisManassae, annuente fratre meo Hugone ac sorore nostra Eu- stachid, notum esse praesenti populo et futuro, me scilicet dedisse Carnotensi monasterio Sancti Petri ac Jociacensi celiae praedicti monasterii, ex nostra familiaservum, nomine Raimbertum, et ancillam, vocabulo Frodburgam ; fratrcm videlicet ac soro- rem, cum filiis et filiabus eorum,pro salute patris nostri animae et matris nostrae. Huic crgo dono si quis nostrorum heredum aliquando contrariusesse voluerit, cum Juda traditore et cum his qui Domi- licetatqucBalduino. Inannoigitur quo finitum esse [) num crucifixerunt, a beato Pctro, cui a Domino intestinum bellum dinoscitur,quod inter regemHain- ricum et Willelmum comitemdiuduravcrat,supra- dictus miles Richardus a comite, cum aliis Nor- mannis,missus fuerat,custodiendigratia Tedmarum castrum : quod castrum cum habitatoribus suis tunc anathematum erat. Qui dum ibidem esset,in- firmitate corporis,qua et mortuus est, tactus, dili- genter animae suae dctrimentum timens, Nigcllo quodam ad se vocato,qui sororem suaminconjugio habcbat, seu aliis amicis, petivit ut quidam mona- chus noster Gausfridus, qui tunc fortc aderat, ad episcopum civitatis currcret,seque, tam ipse quam alii absolvi facerent et ad coenobium sepeliendum Jhesu Chisto coUatacst ligandi et solvendi potestas, anathematizatus ac extra portas Paradisi exclusus, diabolo tradatur in infcrioribus fiammis,omnitem- pore cruciandus.Precor igitur omnes quibanc lar- gitionis nostrae legerint vel audierint8cripturam,ut Dei pietatem, pro patre nostro Manasse et pro no- stra matre Constantia, seu pro nobismet ipsis ex- orare studeant.quatenus, postmundi hujuscursum. per sanctum Petrum apostolum, cui supradictum contulimusdonum,omnipotensDominusaBternaBvit© nobisaperiat januam. Hanc autem cartuleim semper inviolatam fore cupientes,V idus Augusti,in palatio Meleduni castri,praB8ente domno nostro rege Bain* 297 VETUS AGANO. — LIB. YII. LANDRIGUS BT HDBERTDS. 298 rico manlbus propriis corroboravimus. manibusque A Hic looulus praBmemoratus primum acomite Wil- plurimorum ibi astantium corroborandam tradidi- mus.Subscripsimus iterum et nostranominayfucien- tes signum salutiferfB crucis et ponentes nomina te- stium utrarum partium. S. Odonis comitis, qui hano donationem fecit.S.Hugonis comitis, fratris Odonis S. Eustachis^sororis amborum comitum.Secuntur testes : Gualterius comcs, Droco de Conflante, Gua- leraonus de Parisio, Teduinus vicecomes, Oidelar- dud ; Hugo, filius Richardi de Bistisiaco ; Guaszo de Piseiaco ; Uugo, Qlius Liperici ; Rodbertns Bu- dicus^Pulcuinus; Balduinus, archicapellanusregis; Guiscelinus et Richardus, capellani ; Albertus,pree- poaituB Jociaci cells ; Rodbertus de Fraxino, Hul- gerins Qiigor. Johannes cubicularius dictavit hanc lelmo datus quidam monacho BonffivallensiyBerin- gario nomine,dinoscitur esse ; set abbas consccra- tus, bellorum frequentiam atque loui paupertatem cotidie crescentem diu ferro non valens, sponte ad suumcGonobiumestrevcrsus, ubi posteasuamtrans- egit vitam. Post mortem vors Wiilelmi comitis et Rodberti fllii eyus,quem securi inimici €(Jus in car- cerc positum interfccerunt, Ivo, frater Willelmi, in konore succedens, abbatem Landricum rogans expctiit, ut locum prcefatum Sancto Petro perpe- tuo habendum susciperet ct monachos suos illuc dirigeret,ibidem militaturos. Ciyus petitioni abbas obsequens, misit quosdam de suis, qui locum fere per triennium tenuerunt.|Accidit autem ut quidam cartulam.Droco,archidiaconu8 Vilcasini. Qui vero, ^ juveai8,nomineSolo,monachus,Deodatusalavacro diaboli instinctu, huic rei contrairo voluerit^ flsco regis persolvat centum Jibras colati auri, et cona- tu8 ejus sine efTectu permaneat. >» CAPITULUM XXIX. De cella SancUe Gausburgis. (Ante a. 1061.) tt In gremio sancts matris fficclesias cum fldes principatum teneat, misericordia, qus grece dicitur elemosina, cum ex fonte caritatis proccdat, inter viriutes csteras non habetur ultima.Qu» quidem, dom minimis Cristi distribuitur, remissio peccato- nim adipi8citur,regnumcGBlorum operantibus eam apentur^ unde est illud : Benefacit anima: sux vir miserieorSp et plura his similia.Salvator etenim no- ster, universitatis Dominus, cum ipse sit potens, sacro vocitatus, ibidem, ut ferebatur, quedam ncfa- ria actitabat, ct,zabuli instinctu^migora adhucfla- gitia moliretur agere; ad ejus complicibua denuda- tu8 est ; et, prssidio fugs elapsus, in Britanniam se suscipiens, suorum operum pedorem nobis gran- dem reiinquens, nos aiienavit a loco, et locum a nobis. CAPITULUM XXX. De ecclesia sancti Dionisii Nogioni, (A. circit. 1078.) « In (174) grcmio sanctcB matris aecclesiffi cumfi- des principatum teneat, misericordia, qu» greoe dicitur elemosina, cum ex fonte caritatis procedat, intor virtutes ceteras non habetur ultima. Qus qui- potenlcs non abicit, quoniam neminem vult (173) C dem, dum minimis Christi distribuitur, remissio perire, set ad agnitionem veritatis venire et per fru- clus honorum operum omnes fldeles vocat ad se ; qui etiam, in Evangelio, mundi amatores terret : OmniSf ioquit arhor qux non facit fructum bonum excideiurf et in ignem mittetur ; et plura his similia que Qon sunt huic stilo credita. Unde ego Ivo, cas- sibus mundans conversationis inretitusprsomni- bus, peccatorum pondere preasus, verumtamen de multitudinemiserioordiarumDomini prssumo indi- gnus opus bonum et quod creditur laudabile; locel- Inm Sanct» Gauburgis, in territorio Bdismensi aitum, cum omnibus ad ipsum locum rebus perti'- oeotibas, SanctoPetroGarnotensicommitto etdono, quatinuB ibidem militaturus Deo monasticus ordo peccatorum adipiscitur, regnum caelorum operan« tibus eam aperitur. Unde est illud: Benefacitaninm sux vir misericors ; et plura his similia. Salvator et- enim noster, universitatis Dominus, cum ipse sit potens, potentes non abicit, quoniam neminem pe- rire (175), set ad agnitionem vcnire veritatis, et per fructus bonorum operum omnesfldeles vocat ad se; qui etiam, in Evangelio, mundi amatores terret : Omnis, inquit, ar6or quce ncn facil fructum bonum excidetur,et in ignem mittetur; et plura his simiiia^ que non sunt huic stilo credita. Unde ego Rotrocus, cassibus mundans conversationis inretitu8,militiGB armis accinctus, pras omnibus peccatorum pondere pressus, verumtamen de multitudine miscricordia- babeatur.Ut autem hoc donum stabile ctinconvul- Q rum Domini prssumo indignusopusbonnm etquod 8umpermaneatvoloomnibus,tam presentibus quam et futuriSy per succedentia tempora, notum esse, domno meo Hainrico regi, ex cujus benedicio est, me corroborandum tradidisse. Si quis vero,diabo- lice pravitatis instinctu, huic facto (quod absit !) contrariusextiterit, iram Dei incurrat ; beatus Petrus iili contrarius fiat etinimicus, cum ceteris omnibus; et propria prssumptione confusus, mille libras auri regi Francorum, ob temeratem injurie, persol- TaU » (173) Sic, et Buperius, ciq[>.26. (174) Hano chartam habea editam in Gall, Christ.^ Vknau CLY. creditur laudabilius ; monasterinm scilicet, quod meus genitor Qausfredus in honore sancti Dionisii construere coepit,in territorio non longe distantea castello Nogiomo dicto, cupio amplius adomare et magniflcaro.VenerandsquippememorisabbasLan- dricus me adicus obnixe rogavit, quatinus eundem monasterium Sancto Petro Carnotensi, ob mei memoriam et uxoris flliorumque meorum, et pro anima supradicti genitoris mei et matris mcs, do- narem. Quod ego libentissime annui, ut idem pastor L VIII, instr., col. 304. (175) Omissum vultt 10 399 PAULt S. MTRI CARNOTENSIS MoNACHt. 300 et princcps michi et animabus eorum succurrere A signo crucis eara roboravi,etfilio meo robora dam dignetur, aperiens nobis portas regnicoeleslis^quas, a domino potestatc accepta,omnibus fidelibusape- rit.Ut autemhoc stabileetinconvulsum permaneat, volo omnibus; tam praesentibus quam et futuris, per succedentia tempora,|ndelibusnotum essc.manibus omnium fidelium meorum me corroborandum tra- didisse. Si quis voro, diabolicae pravitatis instinctu^ huic facto (quod absit *) contrarius extiterit, ana- thema sit^ in infernoque inferiori retrusus, ubi vermis, qui nonquam moritur, ejus corrodat carnes ; et ignis, qui nonqnam extinguitur, semper ejus pascatur cruciatibus. Iste locus, quandiu vixit comes Rotrocus, per plusculos annos a nostris monachis est possessus. proposui. S. Stephani comitis. S. Gausfridi de Ca« lido Monte. S. Widionis de Breina. S. Hainrici da- piferi. S. Widonis de Monte Leodorico.S. Alcherii, filii Guauslini. S. Hugonis, filii Tedbaldi. » CAPITULUM XXXII.. Donatio collibertorum a vicecomite Ebrardo. (Ante a. 1070.) « In nomine Domini nostri Jhesu Christi, filii Dei summi. Ego Ebrardus, Garnotensium viceco- mes (176), notum esse volo prsesentibus atque fu- turis, quod adierunt meam prssentiam Sancti Petri Carnotcnsis monachi, deprecantes, ut pro re- medio anims meffi, dimitterem calumpniam quam immiseram in filiis Girberti, mei scrvi, de Ymonis donec ab uxore Gausfridi, nomine Beatrici, jussi p Villa, qui ex ancilla Sancti Petri Carnotensis nati sunt egredi; occasione nacta,quod domnusHuber- sunt. Quod et feci,accipiens ab eis centum solidos tus, quondam nostri loci abbas, officio abbatis non potcrat uti; cuivivens Rotrocus perabbatem Eusta- chium fficclesi® regimendederat,virgaquepastorali donaverat; et moriens^quicquid in auro et argento, vino et triiico, possederat, in usus monachorum totum reliquit. Quo mortuo, filii ejus omnem triti- cum et vinum mutuantes,inimicum habentes fene- ratorem,si puando requircret quod mutuoprestite- rat ; Beatrix quoque, uxor majoris filii,intra arcem suam aurum et argentum habens, se sibi propin- quiorem estimans, prcter calicem unum quem fe- cerat aurcum, nichil omnino voluit reddere. Dnm vero persepe a supradicto procuratore loci verbis acriter moneretur, ut elemosinam mortui redderet. nummorum et unciam auri ; et concessit Sancto Petro Carnotensi et monachis famulantibusibidem, absque calumpnia, ipsos filios Girberti et Beringe- rium, cognatum eorum, cum exore et filiis et filia- bus suis, et progenie ipsius Gisberti^qui infra ter- minos Imonis Villee degit,pro remcdio anim® me«, etparentum meorum,uxorisque mes Hunberg» et filiorum meorum ; quatinus ab hodiema die et dein- ceps serviant monachis, absque ullo contradictu et calumpnia. Quod si quis hanc cartulam et donatio- nem dampnare voluerit, dampnatus pereat in eter- num. S. Ebrardi vicecomitis^qui hanc donationem fecit. S. Ebrardl, filii ejus. S, Hugonis filii ejus. S. Huncbergae, uxoris ejus. S. Odonis,filii Guazro- ad terras emendas et edes contruendas, ih fanta C nis. S. Guarini,filii Guarini de Turre.S. Gualterii, ira exarsit, ut et monachos nostros a loco pelleret, et Clunienses monachos inibi poneret. Qui semel anathematis pulsi mucrone, rursum redicrunt,Allo- brogum inediam fugientes quoquo gentium ; more girovagorum arida ac maria transmeant, ut inve- niant escas. CAPITULUM XXXI. Donatio quorumdam colUbertoruma comite Tedbaldo. (Ante a. 1080.) « Quicumque sibi obligatum hominem, propter amorem Dei, a debito relaxat servitio, pra?mium sibi ab eo confidat,sinc dubio,retribuiinfuturum; dicente ipso per prophetam : Dimitte eos qui cuu" fracti sunt liberoSj et omne honus disrumpe. Tunc in- filii Loscelini de Curte Eutismo. S. Gunterii, filii Haimonis. S. Guidonis Apostoli, et Gausberti, fra- tris ejus. Ex nostra parte : Arnulftis Bigolus ; Ste- phanus, Dodonis filius ; Gausfridus Tosardus, Te- duinus mcyor, Hubertus Bovardus, Gualteriolus de Monasterio. Rodbertus monacbus hanc cartulam scripsit, jubente Landrico abbate. » CAPILULUM XXXIII. Agnitio de terra Rodberti Comei. (A. 1028-1037.) « Agnitio qualiter terra, quam abbas Magenardus dedit Rodberto Corneo, revocata est ad victum fVa- trum. Dum Rodbertus Corneus mortuus fuit, vo- luerunt monachi ipsam terram recipere ; set uxor vocabis et Dominus exaudiet, clamabis et dicet : Ecce n ejusjudicium portare fecit,quoniam ea conventione adsum. Quapropter ego comes Tedbaldus, in Dei nomine^ pro remedio animae mesB, quosdam servos mei juris, natos ex servis meis ancillisque Sancti Petri Carnotensis,cum uno servo meo libero,trado monachis ipsius loci, ut, ab hac die, servilium de- bitum persolvant. Ea denique conventione hoc an- nuo, ut omni temporc, exceptis feriatis diebus, in pleno conventu, michi psalmus post laitaniam ab eisdem fratribvs decantetur.Et uthujus donationis carta sit omni tempore firma, ego ipse manu mea 8U0 data fuit seniori,ut ipsa, quandiu viveret,eam possideret. Quam feminam quidam miles, Sulio no- nuue, in conjugio accepit; qui muitis vicibus, ser- vitium abbati Arnulfo obtulit.Quod servitium sem- per abbas sprevit et nonquam recepit. Quo Sulione vivcnte cum supradicta femina, filiii Rodberti jam dicti mortui fuerunt. Post morlem vero feminaey reclamaverunt ipsam terram nepotes ejusdem Rod- berti ; set monachi fortiter restiterunt eis. Tunc veneruntutique in curiam Odonis comitis et episcopi (176) Hic vicecomes ^Ebrardus, cum cruce ignatorum exercitu in Terram Sanctam profectas, inten- fectua est in Antiochena obsidione, u. 1097. 301 VETDS AGANO. — LIB. VIL LANDRICUS ET HDBERTDS. 302 Teodericl, et ibidem factnm est placitum. AfHrma- bantque-nepotcs Rodberti, quoniam ea conventione jndicium femina portare feccrat, ut, post mortem ejusdem femins, beredes Rodberti ipsara terram in fisco de abbate tenerent. Ad boccontradicendum satis babuimus testes. Tunc Odo comes judicavit campum fieri, scilicet ex boc quod illi dicebant be- redes Rodberti in judicium, quod femina Rodberti fecit portare, fuisse missos. Testis vero Sancti Pe- tri dicebat non, nisi solummodo feminam. Tuno Rodbertas, unus ex jam dicti nepotibus, dedit co- miti guadium. Teodericus vero, horao Sancti Petri, qui jam major fuit^ similiter suum guadium comiti dedit ad contradicendum. Postea vero^ remanente campo, concordia sic facta fuit. Abbas Landricus, episcopoTeoderico rogante, quadragintasolidos ipsi Rodbertoet Sancelino, fratriejus,dedit, et duosari- pennosvineae remisit, quos Rodbertus Corneus San- cto Petro dedit,*dum ab abate Magonardo ipsam ter- ram recepit. Ipsi vero fratres Rodbertus et Sancio gaerpiveruntterram,et fidejnssores dederunt seipsos et duos homines suos. Gilduinum et Emalricum, ut, si quando ab aliquo, ex parte eorum^ ipsa terra ca- lampniaretur, ipsi liberam eam redderent, et totam calumpniam in curiam comitis eraderent. Haeccon- cordia in episcopi curia facta fuit ; et interfuerunt multi, ex quibus quidam bic subscri pti sun t : Nivelo, Albertus de Gualardone' Rogerius Podardus, Haimo Barbatus, Girogius clericus, Herbertus Garnotensis. Emoetris: Dodo, Herbrannus, Adventus, Teduinus, Lamberins, Labaddon ; Gausfredus, filiaster Os- berti. » CAPITULUM XXXIV. Donaiio cansuehtdiiium burgi a Gilduino vicecomite. (29April. 4046.) « Quoniam certum est eternaque lege positum, Qt nichil contetgenitum,eanctiscongruitchrisciani Dominis in boc fortunae salo positis, non credere fagacibus bonis ; pensandum est nobis itaque ut, digno fructu pcenitentis pariter et elemosine, me- reamur gaudium sine fine, rapiente nos sero die. Hiyns rei gratia, ego quidem Gilduinus, vicecomes Carnoiins urbis, uxorque propria, nomine Emme- lina, unacumfiliisnostrisdulcissimis, sancto Fetro apostolorum principi, consuetudines scilicet sui su- barbiiy qu9 nostri suntjnris, gratanterconcedimus, ut monachi devote ei servientes in ccenobio quod si- tam est jaxta prcfatam urbem, jus babeant orandi pro salute nostra, et singulis annis, post mortem camis singulorum anniversaria celebrent. Tribui- mos etiamunum fumillum, excepto censu, ab omni consuetudine liberum, et ortulum arborum Isetissi- mum. Hanc antem cartulam firmavimus borum te- stimonioquorum nominasubscripsimus, signo cru- cis eam corroborantes. Gilduinns vicecomes, qui hanc donationem iecit. Harduinus vicecomes, filius ejus. Elisabetb, uxor ejusdem. Joannes medicus. Guiszo medicus. Girbertus presbiter. Goscelinus presbitery Rodbertus de Yilla Pali. Herbrannus de A Transgrandi Ponte. Rodnlfbs Mascolus. Guarinus, princeps cocorum vicecomitis. Durandus, pinccrna comitis. Teduinus, major Sancti Petri. Ernulfus. Durandus cellerarius. Hugolinus cocus, Tedbaldus Boldardus. Ericus puer. III kalendas mai boc auctum est, regnante invictissimo rege Henrico; secundo anno post bellum quo captus est Tedbaldus. comes palatinus, a comite Andegavensi, Gausfrido Mar- tello. » CAPITULUM XXXV Emptio terrcR Gualterii et Guamerii,, (Ante a. 1070.) « In nominesanctffi et individuae Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti. Ego Landricus, gratia Dei, abbas ccenobii Sancti Petri Carnotensis, quod P dccenter et honorifice, non longe ab ipsius civitatis porta quffl vocatur jCinerosa, priscis temporibus situm est ; in quo non modica monachorum con- gregatio, secundum regulam sancti Benedicti ao aliorum prscedentium patrum exempla, pie vivens in hymnis et canticis spiritalibus, intimo cordis afTectu pervigil, ceterarumque virtutum claris ador- nata insignibus; perdia et pernox tendit ire, Petro praesule, per hujus mundi numquam quietum pela- gus, ad stemaB patriae portum semper amcBnum; Christum quoque sedula prece exorat pro cuncto populo catholico, specialiter vero pro his quorum beneficiorum atque largitionum juvamine, in hoc fragili carnis gurgustio, dum vivit, sustentatur. Cum bac, inquam*^ ego praedictus abbas notum fore volumus cunctisfidelibus, tam presentis quam ven- C turi evi, quod quidam monachus noster, Warinus nomine, nostrae cigusdam cellae provisor, in finibus Normanniaein honore Dei genitricis Mariae constru- ctae, in villa quae vulgo Plancas vocatur, a quodam presbitero, nomine Fulberto, jure perpetuae emit emptionis terram, videlicet Gualterii de Vico ter- ramque Guarnerii. Pro hac quoque XX solidos nummorumdedit, pro altera tres libras nummorum. Domini quippe supradicti presbiteri, duo scilicet fratres, Willelmus de FagetoetGuimundus, utbuic venditioni praeberent assensum, XX solidos, tan- tumdemque etiam domno eorum dedit, Guimnndo scilicet Felici, cujus tunc erat ipsum castrum de Molinis, de cujus beneficio supradicti duo fratres terram illam tenuerant. Itaque, tam a presbitero jQ supradicto quam adomnis ejus supradictis, positum est donum super altare aimae matris Domini, viden^ tibuset audientibus his quorumnominasubscribere mandavimus. Prius vero assignare curavimus, quia Giraldus, supradicti presbiteri filius, adnisus est re- clamare sibi supradictae terrae partem ; set, convi- ctus in curia de Molinis castri, coram domna ipsius castri Albereda, scilicet filia Guimundi Felicis, do- nufn et ipso posuit super altare, habens inde quin- quaginta solidos. Cigus rei testes sunt hi: Guido presbiter, Fulbertus de Plancis, Herbertus de Meli- curte, Seirannus de Plancis, Restaldus mediatory Corbellus, Guillelmus vinitor, Turoldus famulus, 303 PAULI S. PETRI CAaNOTBNSIS MONACHI. 304 Willelmus Ganutus, Willelmus de Aspris. Willel- mus, filius Milonis; Ebrardus de Ruga. » CAPITULUM XXXVL De cecclesia Villx Yillonis, ac de lerra ibi daia. (Anno 1059.) (c In nomine sancta; et indiyidus Trinitatis. Ego Odo, filius Guazzonis, notum esse volo, tara priE- sentibusomnibus quam succedentibus, quia momor divini eloquii dicentis : Date, et dabitur vohiSj ipse, inquam, pro salute animoe meaQ.acconjugis, exbe- neficiis, quae denique temporaliter possidere videor, scclesiam, quas olim quidem sita cst in loco qui vocaturVillaVillonis, nunc vero, imminentibus ma- lis, ad nichilum redactam, cum terraac decimaad SBCclesiam perlinenti, terramquealiam unius aratri. sancto Pctro atque abbati Landrico monachisque ejus jure possidendam tribuo ; Agobcrto, venerabili episcopo annuente, necnon nobilissima domna mea Mahildo atquc ejus filio Willelrao, de quibus id possideo. Hancquidem Gecclcsiam Richerius quidam miles actenua ex me tenuit; sct, a me nuper pcccu- nia accepta, eam michi reddiditin conspectu pluri- morum hominu'n, de quibusin testiraonium paucos subscribam : Bernardum deBuslo ; Rodulfum,filium Hungerii; Gausfridum de Braiao, Guillelmum prae- positum; Radulfum, filium Leodcgarii. Quorum etiam consultu supradictam donationcm feci, ut ha- beam, videlicet ipse et uxor mea, nomine Erraen- gardis, ex hac dic ct deinceps, beneficiorum suffra- gia et orationum raonachorum. Quod si alibi ipsi melius viderint supra memoratam aecclesiara recdifi- candam esse, ubi voluerint, in opus aecclesias seu cimiterii Ires aripennos terrae, in eadem villa, li- bentertribuam, reservato sibi loco mutato a^cclesiae. Quia vero ab apostolo scriptum esse audio, hilarem datorem diligit DeuSy augeo huic dono quendam meum militem, nomine Stabilera, cum terra seu decima, quam ex meo bencficio in eodem loco te- nebat. Abbas itaque et monachi, pro istis rebus, quinquaginta solidos nuraraorura michi dederunt caritatis dono. Hanc autem cartulam, nominibus propriis corroboratam, si quis contrarius nostrae saluti suggilare aliquando nisus fuerit,cura Dathan et Abiron ignibus gehennae subjaceat. Scripta est denique Hainrico rege regnante, in eodem anno quo substituit sibi in regno Phylippura. filium suum. S. Odonis, qui hanc donalionem fecit. S. Ermen- gardis, uxoris ejus. S. Avesgaudi. nepotis ejus. "S. Ervei. S. Hugonis de Barzilleriis. S. Herberti de Teonis Villa. Ex nostra: Stcphanus, Ernulfus, Fulchdus, Tescelinus, Gauscelinus de Fragante Villa, » CAFITULUM XXXVIII De oscclesioe ccmu Sulicioli et terra data (Ante a. 1080.) ^ « In nomine sanclae ct individuoe Trinitatis,Patris et Filii et Spiritus Sancti. Omnes in Christo renatos, quique in ipso pie vivere volunt, scmper intentos 6i9se condecet, utmaculas terrenae contagionis, quae A sibi carnis delectaiione adheserunt, pcenitendo de- fleant, et futura caveant, seseque bonorum operum sinceravoluntateadherendoconjungant,actoto nisu Conditoris jussionem sequantur dicentis: Qui reli- querit agrum vel domumy seu aliud aliquid in koc mundOy propter me, centuplum in futuro aecipiet^ ac vitam cctemam late possidebit.Uoc ego dulcissonum Chpisti eulogiura patulaaure, Urso nomine, auriens, unacuniconsensudomni mei Walterii, filii Viviani, cujus beneficium actenus tenere visus sum, censum videlicet aecclesiae de Salicioli, necnon et XX'*» !II* jugera terrae, juxta ipsam aeccleciam, ad orientaiem plagam sitara, pro salute aniraae meae et parentum meoram, Sancto Petro cosnobii Carnotensis, dona- tione directa, concedo; ut, nullo unquam in evo, ■^ aliquo modo, ad uUum hcredum meorura id retor- queatur. Adibeoetiam conjugis meaeAusindisatque filii mei unici Gisleberti et filiarum mearum con- sensum, quatinus mecum retributionis participes esse in aeterna vita valeant. Quod si michi vita co- mes fuerit, ac propiusad ipsum ca!nobium,mona- stice victurus, accedore voluero quantum Dco fa- cultatis aderit, augens donum supradictum, ct, si- cut aii Psalmographus : Placabo Dominum mcum in viia mea; psallam Deo meo quandiuero. Utautem haec cartulainviolabilispermaneat, fidcjussores seu te3tes,subscribi volui : Richardum clericum ; Adral- dum et Bernardum, fratrcs ejus; Gualterium, ne- potem meura, prajnomine Postellura; Marcuardum de Givriaco. Subscribi volui quosdam audientium et videntiura, ut, si forte (quod absii!) aliquis huic C donationi contraire voluerit( oranes adversus eum consurgant, et pro Deo videant, ut ejus nisus non valeat. Urso, qui hanc donationem fecit. Ausindis, uxor ejus. Gislebertus, filius ejus. Gualterius Dom- nus, filius Viviani. Vivianus, filiusejus. Hildeburgis uxor Walterii. Fulco praepositus. Herbertus de Bur- seriis. Rodulfus de Calliolo. Amalricus. Guido presbiter. Herbertus presbiter. Giraldus decanus, Isengrius. Rainaldus de Harei Curte. Radulfus Gruellus. Ivo, filius Fulconis. Radulfus de Mercato- WalteriusPostellus. Rodbertus, infinnorum custos. Walterius de Groslu. Leodcgarius, filius Hildegarii. Guauscelinus do Villaris. Olrannus, filius ejus. » CAPITULUM XXXVIII. De vicaria atrii oecclesie Anetis viUcs, et molendtna- D rum, (Ante a. 1080.) <' In nomiue sanctaj et individuae Trinitatie. Elgo Adelina, parentibus orta secundum seculi dignita- tem natalibus, clarissimo cuidam viro,nomine Rod- berto, jam sccundisnuptiis,nobiIitercopulata;egOy inquara, notura esse voIoomnibussanctaeDei aeccle- siae cultoribus, quoniam, pro salute domni mei Rod- berti, qui tactus gravi corporis incommodo, divini verbi non immemor dicentis : Qui amat patrem aui matrem aut uxorem aut filios, plus quom me, nen eU me dignus ; omnia quae in mundo temporaliter pos* sidebat derelinquens, sub abbate LaadricOy ia sao- 30S VETUS AGANO. — LIB. VII. LANDRICUS ET HUBERTUS. 306 B cti PetH, apostelorum principis, caenobio, scilicet A Carnolensi, comam capitis deponens, monastice victurus, factori 5uo se tradere studuit ; ejus quidcm depreeatione, pro salute animae suae pariterque ani- m« patris mei Ingenulfi, atque Johanis, primi mei senioriSjSanctomonachorum cetui,inibi dcgentium, concedoillam vicariam, quae a parentibus meisvi- debatur mei juris esse, tam in atrio aecclesiaB quam in molendinis, et in terra eorumi ut perpetuo jure et vicariam et omnes consuetudidcs judiciariae po- testatis possideant, etsineulla calumpnia teneant. Ut autem ccrtula in hac re firmius valcat, manu propria eam corroborari, manibusque multorum testium corroborandam tradidi, quorum nomina etiam subscripta sunt. Andreas de Moncello.Guiddo, (ilius Girelmi Malum Auxilium.Adraldus de Groto. Ffodelinus. Gualterins presbiter. Giraldus cocus. Raiaaldus agaso. Frodo.Adventius. Richardus cle- rieus, et alii. » CAPITULUM XXXIX. De cecclesia superioris Croti. (Anno 1061.) « Cuuctorum creatori famulans, cum duobus fra- tribus meis, Richardo clerico et Berncrdo laico,ego, iaquam, Adraldus Sancto Petro eojnobii Carnoten- sissnperiorem aecclesiam Croti.cum quatuor hospi- tibus, perpetualiter libens concedo, pro anima qui- dem propria, atque animabus parentum meorum ; ut, sicut in orationibus monachorum Majoris Mo- nasterii, quibus eam primitus vendideram, coliecti sumus, ita in istorum simus qui postea ab ipsis eme- nini. Habeant itaque msnachi Sancti Petri ipsam C eoclesiam, ac aeterno jure possideant, ab hac die in antea, nulla refrontante calumpnia; et a quo vo- luerint sacerdotedesersiatur, priore postposita con- ventione, qua firmavimus ut monachus ibi semper non dcforet. Pro hac, inquam, re decem solidos noniaiorQm nccipiens, deprecationeAscelini mona- ehi, consobrini mei, hanc novam cartulam mea manu corroboravi, ceterispue inferius scriptis cor- roborandum dedi : Gcncelino decano, Gerardo pre- sbitero, Rainaido clerico, Godefrino, filio Raherii ; Isoardo, Ursoni, Postello, Odoni, Fulberto, Berin- gerio, Waiterio, Rodberto. Facta est haec carta se- cundo anno Philippi regis regni,et rceitata ac robo- rata ante portas aecclesias sancti Stephani, Drocis castro. ■ I) Haec prsfata ecclesia a quodam monacho Majoris Mooaaterii, Ascelino nomine, empta fuit ; set, cum viderei parum utilitatis inesse, atque diuturnam iDprobitatem (177) Adraldi, a quo emerat, vix egre ferre valaret, aldi Parisii. S. Hilduini,filii Hermeri. S. Wil- ^vi. S. Guarnerii praepositi. S. Odonis de S» Bernardi Alba Sella. S. Guarini clerici. . Johannis. ■ CAPITULUM VLV. wa cansuetudine usurpata a vicecomite Hil- duino. (Ante a. 4080.) nomine sanctae et individuae Trinilatis. Ego 1118 vicecomes,auditor quidem dicentis, quia im est angelisDei superunopeccatorepceni- meae,consuetudinem quam calunniabar me habere in fcra Sancti Petri Gisiacensis, quae est kalendas julii ; et brennaticum quod injuste accipiebam in Calderiaco et sancto Cirico et Droconis curte, ex toto dimitto; ct ut haec rcmissio firma in perpe- tuum maneat, manu propria has litteras corrobo- ravi cum uxore et filiis et fidelibus meis. S. Droco- nis comitis. S. Ehtde comitissae. S. Fulconis^fratris comitis. S. Rodulfi, filii comitis. S. Gualterii, alte- rius filii. S. Sansonis. S. Hugonis Brustans Sali- cem. S. Arnulfi praepositi. S. Agardi Fortini.S.Gal- terii de Gronniaco.S.Rodberti de Viri. S.Othmundi S. Guidonis, filii Sansgualonis. S. Ivonis Guespae. S. Gualterii Franci. S. Huberti de Roseto. S. Urso- Q agente, notum esse volo tam praesentibus q nis archidiaconi. S. Hugonis BascodeHs. » [biaris sanctae Dei ecclesiaefidelibus,quoniam L terrae meae,more anliquo jureque porpetuo, ne bestiis terrae Sancti Petri Jociacensis cel- D in bosco quam extra boscum, reddo, ut, 8 ulla contradictione, deinceps habeant el it cstn ac hieme; pro salute scilicet animae i pro remedio animae patris mei Hugonis, bpente justic^a, hanc pravam consuetudinem , ot et herbam vetaret quam Deus de terra omnibus bestiis producere, atque pro pastu ) Goalerannus sive Walcrannus II, Mellentis comeSy obiit vel. a. 1069 vel sequente. CAPITULUM XLVII. De Rainberfo et Frodburga, ab Odone comite datis. (Ante a. ^O^). « In Dei nomine. Ego Odo, Manasse filiu8,notum facere volo praesenti populo et futuro,cum Hugone^ fratre meo, annuente, me dedisse Carnotensi mo- nasterio sancti Petri ac Josiacensi cellae praedicti monasteriijCx nostra familia servum,nomine Raim- bertum et dncillam,vocabulo Frodburgam, fratrem vidclicet ac sororem, cum filiis ac filiabus eorum, (^87) Droco, comes Ambianensium, veneno ne- catus m Bithynia, exeuntc. 1036. m PAULI S. PETRI CARNOTBNSIS MONACRI. 312 pro saluto patris nostri aninKB ct matris nostrae. A rius Rodinus, Willelmus Eloqnen8,Odo,Bernardu8» Huic ergo dono si quis contrarius esse volucrit,in- fernalibus involvatur flammis, cum Juda traditore Domini ; et ab eo anathematizatus, cui a domino Jhesu Christo collata est potestas ligandi et solvendi» extra Paradisi portas maneat, a diabolo omni tem- pore cruciatus. Precor igitur omnes qui hanc scri- pturam legerint, ut Dei pietatem pro patre nostro Manasse et pro matre nostra Constantia et pro no- bismet ipsis exorare studeant,quatenus,post mundi h^jus cursum, pcr beatum Petrum apostolum, cul supradictum contulimus donum,dominu8 Ghnstus seterns vitae nobis aperiat aditum. S. Odonis comi- tis. S. Hugonis, fratris ejus. Corroborata est hsBC cartula V idus augusti, Meleduno castro,in palacio Hervisus laicus, Fulco decanus, Ernaldus, Gualte- rius, filius Bebonis, et Achardus, frater ejus; Ro- dulphus Delicatus, Ivo de Arcura, Hubertus de In- sula. Hubertus Dunensis, Rainardus juvenis. De nostris : Hildulfus, Rainboldus, Stcphanus, Gualo- nius. » CAPITULUM XLIX. De teloneo Andeliaci dato a Malgerio archiepi^copo. (Ante a. 4056). <( In nomincsanctaBetindividuffiTrinitatis.Opor- tunum valdeest et omnino necessarium cuique fide- lium Deum timentium et portionem habere cupien- tium in regione vivorum,ut de rebus, quas tempo- raliter possidet,Deum et sanctos ejus atque eorum _, . . . -u j 1. 1 j- X loca honorare,ditare atquesubhmarestudeat; qua- Henrici reffis, manibus duorum fratrum praedicto- u^. ,11.. •••a ^. ^ ,. ° I . u • j • *> tinus protemporahbusffiternaadquirat.proterrenis rumetaliorumquamplurimorumhommum;dequi- ,5 .^.^,. ,. . ..^ *^ ^. , bus paucos eligente8,eorum nomina subscripsimus in testimonium duarum partium : Oidelardus ; Hu- go,niiu8 Richardi de Bistisiaco ; Hugo.filius Liperi- ci ; Rodbertus Budicus,Fulcuinus ; Albertus, mona- chus et prepositus; Balduinus archicapellanus ; RichardusetGuiscelinus,capellani ;Ulgerius mcgor, Johannes cubicularius.Droco,archidiaconus Vilcasi- niyhanc dictavit cartulam. Quam si quis contraire voluerit, conatus ejus inefOcaps remaneat,et regi C auri persolvat libras. » CAPITULUM XLVIII. De consuetudine dimissa ab Hugone vicecomite. (Ante a. <034). c( In (188) Christi nomine. Ego Arnulfus, abbas ccelestia obtineat.Ab exordio igitur nascentis scole- siae fuerunt viri religiosi, Deum timentes et vera bona promereri desiderantes, qui ecclesiam Dei de Buis possessionibus honoraverunt et exaltaverunt : unde a Christo dignam receperunt mercedem.Quod quidem cogitans et vigili mente sepe tractans, ego videlicet Malgerius (199), gratia Dei^ sanct® Marise Rotomagensis scclesis archiepiscopus, pro divino amore et remedio animae meae et redemptione ani- marum parentum meorum, census telonei, quod apud Andeliacum a ministris meis accipitur,Sancto PetroCarnotensiscGenobii,et monachis ibidemfamu- lantibus, perpetualiter perdonavi, ut nullum telo- neum in posterum persolvant de rebus Sancti Pe- i_ -1. o 1- T^ i • n X • i 1 r tn, per flumen Sequanffi Rotomagum adductis.Hoo humilis Sancti Petri Carnotensis, notum esse volo ^ * ^ , .^ . ^ ^ • , i- ^ r ^ . • quoque perdonavi, interventu videhcet Landrici, praedicti coenobii abbatis. Si quis autem secolesise omnibuSjtam presentibus quam futuris^de Ilugone vicomite Vilcasini.Vendicaverat enim sibi violenter idem vicecomes vicariam quandam,in terra Sancti Petri Gi8iacensi,in maisnilibus qui vocitantur Droun Curtis et Sanctus Ciricus et Calderiacus.pertinentes ad Fontidini potestatem.Quia gurpivit eam, viden- tibus plurimis consoladibus^suis, quorum nomina subscripsimus, cum voluntate et jussu senioris sui comitis Droconis, de cujus beneficio se eam fateba- tur tenere ; in primis, praefatus comes Droco, cum Bupra dicto vicecomite Hugone, gurpiverunt eam super altare Sancti Petri Gisiaccnsi. Et higus rei sunt testes audientes et videntes : Gualerannus frateripsius vicecomitis; Richardus de Nielfa^con- rerum invasor hanc donationem voluerit delere, destruat illum Deus, ita ut non habeat partem in regno Christi et Dei.Quatinus autem hujus donatio- nis auctoritas firma permaneat, manu propria eam cum signo crucis firmavi.et fidelibus meis,quorum nomina hic scripta habentur, firmare mecum prse- cepi. S. Malgerii archiepiscopi. S. Osberni decani. S. Hugonis archidiaconl. S. Fulberti cancellarii. S. Radbodi canonici. S. Rodberti levitae. S. Gisle- berti levitae. S. Gerardi, pincernarum magistri co- mitis Willelmi (191). S. Heriberti laici.S. Stephani laici. S. Alberti, monachi et prspositi Gisiacensis. r, ji \g ^ t S. Rainerii, monachi ct editui. S. Mainardi, mona- sanguineus ejua; Sanson, vicecomes de Medanta; n 1. . . • i- t j • • uu .• o r. r -j- 1 • • ri 1. • /-!• rkj • j r m r\A \i i *^ chi ct bajuh Landrici abbatis. S. Gausfndi laici. Gualterius,rilius Odonis de Longa Essa ; Odo Morel- •• lus, Rodbertus Friscus, Grurengarus, Gualleriua statualis (189) ; Addo^Guaazo, Ivo Guespa, Guillel- mus, Guido Jerusalem ; Gualerannus et Richardus, fratereju3;Arnulfuspraepositus,FulcuinusGlaudus4 Hugo de Ainourte, Hildebertus de Grunniaco, Mas- celinua de Gresiaco : hi sunt Medantenses. De Mel- lento : Teduinus vicecomes; Ameliua, frater ejus; Guarnerius praepositus, Hervisus clericus, Hildega- (188) Ilaec etiam inter chartas Arnulfi abbatis re- ponenda est. (189) Snperscriptum est in cod. A, vel slatuerus. S. Haimerici laici. S. Roscelini Rotomagensis. S. Oduini magoris. » CAPITULUM L. De eodem teloneo itcrum dato a Maurilio archiepis^ copo, (Ante a. 4068.) « Ego Mauriliu8(192),Deigratia,Rotomagensium archiepiscopus,pro elemosina domni mei Willelmi, comitis Normannorum, etpro salute anim« me» (190) Obiit Malgcrius archiepiscopus circa a.l055 (191) (^nquestoris. (192) Obiit Mauriliue trcbiepiacopas a 1067. 3i3 VETUS AGANO. — LIB. VII. LANDRIOUS ET HUBERTUS. 314 etanteces8orum8eu8ucoe88orummeoriim,condono A s^u parentum nostrornm, consuetudinem telonei, quod apud Vernonem castrum nostrum nunc usque cst acceptus, Sanclo Petro coenobii Garnotensis at- que Josiaci cellae,monachisque illic Deo famulanti- bus,perpetuHliter concedimus, ut nullum in poste- rum persolvant teloneum de rebus Sancti Petri,pcr flumen Scquanre, sive per terram, Rotomagum ad- ductis vcl inde reductis. Hoc quidem per prfledica- tionem Landrici praefati coenobii abbatis conoessi- mus, a quo proinde et orationes loci ac unum cquum optimum rccepimus.Si quis autem ecclesi» rerum invasor contra hanc largitionem nostram in- surgere temptaverit, insolubili maledictionis nexu ligatus,cum zabulo tradatur perpetuis pocnis. Hano autem cartulam manibus nostris cum signis corro ^ boravimus,aliisque,quorum nomina subscripta ha- bentur, corroborandam dedimus.S.Hugonis mona- chi. S. Willelmi, filii cjus.S. Richardi vicecomitis. S. Rogerii. S. Schroc. S. Willelmi. S. Raherri. S. Willelmi prajpositi. S. Godefridi. S. Osmundi. S. Girelmi. S. Letardi capellani. Hi testes sunt ex parte Hugonis, hujus rei largitoris. Ex parte abba- tis : Albertus, monachus et prspositus; Mainardus monachus et bajulus; Gausfridus Bigotus; Bernar- dus, filius Vulmari; Hubelinus, Guiddo clericus. Actum est hoc in Vernone castro, die festivitatia sancti Clementis martyris, regnante impavido rege Hainrico, et Willelmo illustri comite tenente Nor- manniae monarchiam. canobio ccclesis Carnotcnsis, quod in suburbanis eJQsdem civitatis situm est, in honorc beati Petri, a^stolonim principis, teloncum vini proprii, quod antehac accipi solebat in loco juris nostri, cujus caput est Andeleium, ut amodo ministri praedicti ccenobii securi eant per praedictum locum, absquo ulla exactione alicujus telonei, amodo et usque in Bempitemum. Actum Rotomagi, pridie idus octo- bris, in prxsentia domni Maurilii archiepiscopi, astaotibQS et faventibus canonicis,Bencdicto archi- diaconOjStigando cantore,Godberto canonico, Lan- drico canonico, Walchelino canonico, Willelmo, monachis etiam, Waleramo praeposito Gisiaci, Te- duino fratre ejus; laicis, Gelduino majorc,Deodato, Gaisberto. » CAPITULUM LT. De pascuis quas vetabat Teduinm vicecomes. (Ante a. 1070.) « In Dei nomine. Ego Teduinus,vicecome8 castri Blellentis, volo notum ficri omnibus tam praesenti- bus quam futuris, quoniam consuetudinem illam, qoam aetenus injuste in terra mca tenui, scilicet vetuendi pascua bestiis Sancti Petri Gisiacensis, qnam injuste tenebam, cum meo filio Gualteri, pnsnomine autem noncupato Pagano, astantibus phirimis, ante altare ejusdem Sancti Petri Gesia- censi dimisi; ac postmodum deprecatus sum mo- nachos loci ipsiu8,ut Garnotum pergerentabbatique monasterii Sancti Petri, videlicet Landrico, et omnibus fratribus dicerent, quatenus mihi absolu- tionem, de eo quod per tam longum temporis spa- C cinm ipsam consuetudinem injuste tenueram, da- rent, Quod libenti animo adimpleverunt. Si quis vero hane consuetudinem iterare voluerit, anathe- matizatas atque convictus testibus in perditioncm eatyCum Anna et Caypha.Ut autem hsec cartula in- violabilis consistat, ante ipsum altare, mea manu et mann filii mei supranominati, firmavi, coram siibscriptisiestibas : Johannes praepositus, Adelel- mos de Peluix, Odo de Monte Morentii : Teduinus, fihns Viviani; Walterius de Anei8,Rainaldus sene- soaleus. Ex nostris : Gausfridus Bicotus, Oduinus major; Odo et Bemardus, fratrcs; Brunellus ; Stephanos, fllius Aitrudis ; Huboldus, Gislebertus, Beraerins.Gausbertus pistor, Uerbertus pi8tor,Her- belinus de Rupe, Guarnerius, Constantius; Rosce- rx nuque propria cas firmavi, et signum sanctae (193) CAPITULUM LIII. De servo ei ancitla data a Gamenone, (Ante a, 1071.) « In Christi nomine. Ego Gameno notum esse volo tam praesentibus quam futuris, conventionem quam erga monachos Sancti Petri Gisiaci feci, sub quprum prajvidentia tunc locus ipse habebatur, scilicet de quodam meo servo, nomine Reinerio, Buaque conjuge et filii ejus. Interpellaverunt enim me praefati monachi de supradicto servo, ut trade- rem illum Sancto Petro. Quod ego libentcr annui petitioni eorum. Tradidi ergo eum Sancto Petro, cum uxore et filii, tali tenore, ut tam ipse quam omnis successio ejus perpetualiter permaneaut in servitio loci ipsius.Et, ut haec conventio flrmaper^ manoat, has litteras in membrana fleri jussi, ma linns, prflsnomine Equulus; Teduinus, fllius Rod- berti; Emalfus, filius Oduini. » CAPITULUM LII. Ds teUmeo Vemonis castri, (Ante a. 1061.) « In Det nomine. Notum esse volumus omnibus GhristieoUs, tam prssentibus quam futuris, ego Hogo monachas, oum fllio meo Willelmo adhuc puerulo, quia, pro remedio animarum nostrarum imponi, cum uxore et filiis meis ; seniori quoque meo, nomine Waleranno (194), eas obtulit cojrobo- randas.Quas si quis parentum meorum sive succes- sorum meorum contradixerit, vel conventionem destruere temptaverit,jaculo eternae maledictionis, cum Juda proditore^subjaceat.Subscripsimus etiam testes audientes et videntes.Hilduardus.Ricuardus. Mi!o. Guinemundus. Johannes. Alhaldus. Guame" rius. » i 193) Omissum crucis 194) IsestcomesMelientiscastri^WalerannusII, de quo supra, cap. XLIV. 31S CAPITULUM LIV. De Letaldo et uxore ei fratre, datis a Hugone. (Ante a. 1061.) «Quicumque fidelis vel christianushominemsibi modo servitutis subjugatum pro Dei omnipotentis amore liberum dimiserit, sciat sibi a pio Domino reddi mercedem tempore perpetuam.Ipsa enimve- ritas, quflB Christus est, suos fideles ad bene agcn- dum instruit, in evangelio diccns : Dimitte, et di- mittemini: dnte.et dabitur vobis, Iccirco ergo,in Dei nomine, Hugo cum fllio meo Hugone et filia Bea- trice, hunc mei juris coUibertum Letaldum, cum uxore Bua Amalberga et fratre RannuUo, fcum filiis et filiabuB qui ex eis nati fuerint, cedo ad locum SanctiPetri Carnotensis ccenobii,quatinus liberi in PAULI. S. PETW CARNOTENSIS MONACHI. 316 A inajor, Gamelinus major, Hoduinus mjgor; OdOf filius Constantii; Rainaldus Cossardus, AlbericuB bovulcus, Hilduinus Tirellus, RadulfuB de Bello Monte (197), BerneriuB. Germundus, Guiardus, fi- lius Roscellini. Sienfredus Bcripsit, regnante Hen- rico rege. » CAPITULUM LVI. De teloneo Uupia, quod Guiddo et Richardus dederunt. (Ante a. ^080.) « In Christi nomine. Notum esse volo tam prc- Bcntis quam futuri evi omnibus ChristicoliB, ego Bcilicet Guido de Rupe^unacumconsenBu Richardi fralris mei, quoniam, pro amore Creatoris nostri ac salute animarum nostrarum, nec non et pro re- quie animarum parentum nostrorura qui dehocla- iona Bervitio ejusdem loci remaneant. Si quis autem g benti seculo transierunt,et eorum qui propagati hiyusce donationis esse voluerit (195), fisco regis nostra in carne sunt futuri. Sancto Petro Carno- coactuB libram auri persolvere cogatur. Et ut h«c (196) donationis meae inconvulsa maneat, mea manu firmavi et manibus fidelium meorum corro- boratidam tradidi. S. Hugonis Brustans Salicem, qui hanc donationem fecit. S. Hugonis, filii ejus. S. Beatricis, filiae ejus. S. Radulfi Mali Vicini. S. Amalrici. S. Hescelini. S. Hugonis de Arculo. S. Rodberti, filii Landrici. S. Gausfridi. S. Huberti de Roseto. S. Ansfridl Gabardi S. Constantii. S. Benedicti. S. Widonis. S. Tedaldi sacerdotis. Ac- tum est hoc publice Gesiaco, regnante serenissimo rcge Hainrico. » CAPITULUM LV. De consuetudine remissa a Hugone vicecomite, (Ante a. 4061.) « Ego Hilduinus,Hugonis vicecomitis filius, prae- Bentibus et futuris notum facio,me descruisse, ca- lumniam quam injuste inferebam terraeSancti Petri Jociacensi, quam eidem Sancto Petro avus meus Hilduinus vicecomes contulit, sicut ipse eam possi- debat; hoc est scilicet omncsconsuetudines quas in ea habebat, videlicet cjllocationem et pastum cani- Bum,et insuper omnia quae pertinent ad vicecomi- tatum. Cujus terrae nomen Calciacus nominatur, et alteriuB terrae Berneacus. Cujus consuetudinum ca- lumniam quam injusle faciebam,me dereliquisse fa- teor.Quarum rerum donum etguerpum super altare sancti Petri posui, simulque mecum frater meus Hugo.De qua calumnia me peccasse graviter confi- tensis CGenobili et fratribus Christo inibi militanti- bus, quibus jure debito subministrat obediendo Gesiaci cella; ipsis, inquam, libens concedo ex- actionem telonei, per omnia succedentia tempora, de navibus Sancti Petri qua sub munitione nostraB Rupis perSequanamRotomagum transeunt etinde redeunt. Hanc autem cartam, tam ego quam frater meus, manibus nostris publice firmavimus, impre- cantes Dathan et Abiron perditionem atque Jude traditoris poenas omnibus illis qui contradicere vo- luerint huic largitionis nostrae dono. » CAPITULUM LVII. De consuetudinibus datis a Hugone Pirario. (Ante a. 4080.) « In nomine'sanctaB et individuae Trinitatis.Palria videlicet et Filii et Spiritus Sancti. Ego Hugo, qui cognominor Pirarius, et uxor mea, Ledgardis no- mine, et filius noster Fulcoisus, audientes vocem Pauli apostoli dicentis : Dum tempas habemuSf ope- remur bonum ad omnes; cujus vocis sententiam im- plere cupientes, omnes consuetudines quas ante- cessores mei habuerunt, et ego actenus habuiyCon- tra jus et legem divinam,in Droconis curte, Bcilicet in terra Sancti Petri Gesiacensis, amodo dimitto, pro honore Dei et sancto Petro, apostolorum prin- cipe; ut ipse animam meam et uxoris et filii mei introducere dignetur in regnum ccclorum, JhcBU Christo annuente, qui vivit et regnat in secula se- culorum. S. Hugonis Pirarii. S. Lcdgardis uxoris. teor. Hoc igitur scriptum qui dampnare voluerit, D S. Fulcoisi filii. Ex parte quorum fuerunt hii ; Al- in inferno,cum Juda traditore Domini,cruciationem Bustineat Hujus rei auditorcs ct testes sunt isti quorum hic nomina notantur. Droco archidiaconus ; Hilduinus, qui hanc calumniam dimisit; Hugo, Te- dulnus, Walterius statuerius, Odo Rufinus, llugo Brustans Salicem, Willelmus de Bacello Monte ; Odo, filius Aluzonis; Berardus, Normannus de Guadonis Curte, Johannes praepositus, Raimerus, Nicholam de JutogiIo,Warnerius de Medanta,Hugo de Fagetusto, Johannes cubicularius, Hulgerius, (195) Sic, codd. (196) Sic, codd. bertuB presbiter, Johannes eques ; GuaIteriuB,pr«- nomine Goscelmus; Bernardus,fiIiuB Ernulli ; Gau- slinus de Alba Via; Emulfus, filiuB Ermenfredi Croculi. Ex nostra parte : Hugo, vicecomes de Domicilio ; Hugo de Aiga Curte ; Guidardus, filius Roscelini; Radulfus de Herii Villa,UIgeriuB msgor ; Anscherius, filius ejus; GirelmuB, nepoB ejus: Odo major: Bernardus, frater ejus; Elvisus miloB; Te- duinus et Bernardus,fratreB ; Brunellus et MorelluB, fratres; Guarnerius, filius Germundi; GuameriuBy (197) B : de Mollo Monte. 3i7 YETUS AGANO. - LIB. VII. LANDRIGUS ET HUBERTUS. 318 filiua Hilduini deAblaniMonte; Bernardus dcPrato; A Huboldus, fllius Martini; Gausbertus major ; Bol- dardu8,filiu8 Rainardi.Paulus scripsib monachus.» CAPITULUM LVIII. De Aigae Curte data a Geretrude, (An^io 1062.) « In nomine sancts et individuac Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti. Cum cunctos mancat sors inreparabilis horse,pr8ecavendum est unicuique no- strum, ne teneat levum iter, tendentem ad poenas inferni ; set summopere custodiat justitiae semitam, ducentem ad amoenas seternae vitae sedes, quam quidem custodire quisque poterit, si mandatis Do- mini inianter obcedire vuluerit. Dominicum quoque prascepAim est, ut sua quisque, pro Dci amore.Iar- ^atur: ait enim : Date et dahitur vobis; et, quieun' n quc dederit calicem aquw frigidw tantujn in nomine meo, amen dico vobiSy non perdet mercedem suam- His et aliis Dei omnipotentis dtctis, ego peccatrix» Geretrudis nomine^secundum seculi dignitatem non infimis parentibus orta, libentissime, in quantum praevalet mea pusillanimitas, obedire studens, alo- dum quendam^quem jure, videor, possideo in Aiga Gurte, Deo omnipotenti et Sancto Petro Gesiaci, ceils scilicet coenobii Garnotensis, post mortem meam, hereditario jure possidendum, annuo; qua- tinus idem, eui a Domino est dictum : Quxcunque ligaveris super terram, erunt ligata et in ccelo ; et, quxcumque solveris super terram, erunt soluta et in osto; vinculavidelicet peccatorum meorum meique conjugis, nomine Hilduini, fllii Hermari, et parcn- tum meorum,8oIvat, ne judexequissimus, in ultimo C examine, cum reprobis ad infernales pccnas mittatt set illam nobis melliQuam vocem inferat, qua dc- mulcebit justis inquiens : Yenite^ benedicti Patris mei,pouidete regnum quod paratum est vobisaborigine mundi. Concedo, inquam, ipsius alodi terram cul' tam et incultam, irriguam et aridam, prata et sil- vam,ingre8sus ejus et exitu8,atquc secclesia^ partes duas qu» sunt mei juris. Quandiu autem vivcns tenere voluero, de supradicto alodo duos hospites tantum investitura Sanoto Petro,unum scilicetpro- pria voluntate, alterum praefati conjugis mei peti- tione. Hanc autem cartulam manibus nominibusque propriiscorroborare volumus,et nominibus aliorum corroborari dignum duximus, ut, si forte aliquando (qaod absit!) attaminare voluerit inscriptam no- j) stram hanc dationem quam fecimus, anathematis jogulo feriatur et ante judices digna lege acriter castigatus, tres auri libras solvat et ejus nisus mi- nime valcat. Actum est hoc secundo anno regni Philippi regis adhuc pueruli, gubernante abbate Landrico locum nostrum. Paulus monachus scri- psii. » Ha^ autem matrona Geretrudis antequam secu- lum moriendo relinqueret, sancto Petro et nobis prsdictum alodum reliquit; et per plura tempora posaedimas, Don solum ea vivente, set etiam post- quammortuafuitetsepultaante fores atrii Gesiaci aecclesiae. Deinde, instigante diabolo, quaedam ne- ptis eju8,nomine Hildeburgis,uxor scilicet Rodberti militis de castro Ebroico,vi et seculari potentia in- vasit omnia quae sancto Petro matertera ejus, pro sua contulerat anima, et Dominum et apostolum ejus Petrum, tam ipsa quam praedictus vir ejus, exhercditaverunt, et mundanos homines heredes facere maluerunt. De quorum facinore nos interim tacentcs, Deo, equissimo judici, examinandum lin- quimus. CAPITULUM LIX. De redditione Geneth Villss. (Anno 1066.) « In nomine 'Patris et Filii et Spiritus Sancti. Adela uxor quondam Huberti militis de Medanta castro,tam praesentibus sanctae Dei aecclesijB fldeli- bus quam futuris, notum esse volo, quoniam pater viri mci superius memorati,Gisberti abbatis mona- chorumque sanctorum apostolorum Petri et Pauli coenobii Carnotensis praesentiam humiliter adiit, petens obnixe ut sibi et conjugi propriae unique eorum heredi^ in manu firma censualiter concede- rent terram scilicet Geneth Villae, quae est in Vilca- sini territorio; quae tertia etiam pars villae videba- tur esse, cujus antiquum vocabulum, quiapraesen- tibus est perincognitum,futuris scribendum minime perpendimusesse profuturum.Hancdenique terram dum vixerunt, jure beredes, visi sunt non injuste possidere.Cui autem post eos usurpando tenuerunt, cum animae suae detrimento, sine dubio, exinde pa- radisum perdiderunt.De quorum numero ipsapeo- catrix, peccata peccatis adiciens^ sub anathematis vinculo, per XX et amplius annos post viri mei mor- tcm, contra fas non timui michi retinere. Verum, qnia jam anus in hujus vitaj metis pedem impono, a malo principio eum salubri consilio retraherecupio. Quo aditu id valeam facere, ipsa communis ratio pandit videlicet ut hujus immanissimi facinoris postulem vcniam, quae male tenui dimittens. Unde nunc ipsam manum flrmam primum reddo, ante domnum nostrum comitem Radulfum ejusque fl- lium, nomine VValterium,terram vero retinens bre- vissimae vitae meae necessariam. Postquam ergo defuncta fucro, nulla refragante, habeant monachi Sancti Petri ipsam terram perpetuo possidendam. Huic quoque redditioni praebuerunt assensum An- scherius gener meus et filiae ejus, quarum nomina sunt haec : Havisa, Mahildis, Avicia, Adela, Helvisa quoque,jam conjugatacum viro suo statuali. Quia vero in locum unum eas colligere nequivimus, et loca singula in quibus assenserunt et singulorum locorum separatim huic cartulae insorere curavimus. Itaque ante comitem Raduifum filiumque ejus Wal- terium fuerunt hi : Gausfredus de Gummeth,Simon de Monte Forti; Mainerius, frater ejus; Radulfus Malus Vicinus; Rodbertus, filius ejus; Arraldus, Sansgualo, Waszo, Urso de Fontanis, Albericus de Blara ecclesia, Guaiterius de Montiaco, Guidardus de Stampis,Hubertu8 de MaisiiRodolphus^Germon* 319 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONAGHI. 320 du9, Odo, fllius Cuschae; Odo, frater Frohardi ; A roborationem proprlae raanus manuumque testium Ericus, Rogerius Normannus, Ulgerius major, Odo maior; Bernardus et Arnulfus, fratres; Gausbertus major; Gualterius et Rainerius fratres, Ilubertus, Joannes,Letaldus,OdardP8 de Alto monte; lliklui- nus et Guarnerius, filiusejus; Roscelinusequulus, Rainardus; Odo filius Ogis. In villa quc-c diciturRi annuit Anschcrius gcner AHpIc-b, cum filia sua no- mine Advisa. Hujus rci tostes sunt : Gislebcrtus; Eustachius,rilius Hugonis ex An«ellis Villa; Rodul- fus; GirMrciT^. ^'''1^ Hugonis de Dorlech ; Adelel- mus, filius Alfridi. Gerardus de Alleato. In Noviomo annuerunt Mahildis et Avicia, sorores, filiae Ansche- rii. Hujus rei testes sunt : Gislobcrtus; Anscherius, filius Guantelmi; Guenelannus, filius Gislcberti de 8ubscriptorum,poenam excommunicationis subscri- bere mandavi; ut quisquis huic cartulae contraire voluerit, cum Juda traditore, cum Dathan et Abi- ron, quos vivos terra obsorbuit; cum Herode.inno- ceniium occisore, et cum Nerone, Petri et Pauli interfectore, in inferno pereat. Paganus vicecomes. Rainsuindis, uxor ejus. Joscelinus de Botigniaco. Hugo Comedens Rusticum. Odo de Vernugilo. Ebrardus,filiusErnaldi. Joscclinus parvulus. Fulco praBpositus. Teduinus, filius Otoldi. Pulcolinus de Nielfa. Ilerbcrtus vicarius. Guibertus de Maisi. An- soldus.Rodulfus et Odo,fratres. Teduinus Viyanda. Ex parte Gualeranni monachi : Ulgerius major, Odo major; Bornardus, frater ejus; Oduinus; Ar- Portibus, Rogerius, filius Alfredi; Girardus, filius ^^ nulfus, filiusejus; Rainaldus Cossardu8,lIerbertus Hugoni de Dorlech. Hugo statualis in Medanta ca- stro annuit, cum conjuge sua Helvisa. Teste sunt : Sansgualo; Odo, frater Frohardi; Almaricus Sine Pilo, Tedbaldus de Episcopi Monte, GausfridusCo- fBrdus, Gadelo; Teduinus et Johannes, fratres ; Ascelinus, Ebrardus, Odo major, Ulgerius major, Gausbertus major; Rodbertus de Botonis CurtaB, Mauricius, Bernardus, Rogerius pistor, Herbertus, Tedbaldus, Hilduinus, Bninellus, Garnerius, Hil- duinus Tirellu8,Huboldus,Fulchardus. Hanc autem cartam manu propria firmavi, manibus comitum Radulfiet filii ejus Walterii corroborandum tradidi, necnon ot obtimatura eorura. Huic vero operi si quis heredum meorum contradicere voluerit, cum Juda traditore pereat in infemo sine fine. Actum hoc VI Illuns; Germundus et Bernerius^fratres; Hilduinus et Amalricus, fratres; Uilduinus Tirellus, Odo de Alto Munte; Guarnerius, filius Germundi; Tcdui- nus,filius Rodberti ; Brunellus et Morellus, fratres; Sansgalo^ Otoldus, Hubaldus. > CAPITULUM LXI. De quarla parte Guariaci. (Ante a. 1070.) c( Veritas,qus Christus est, suis sequacibus jubet aliena non rapere et sua largiri. Idcireo, pro Re- demptoris amore,ego Hugo, Brustans Salioem pr»- nomine, quandam terram juris mei, pro remedio animae mea? uxorisque mem et filii mei, Sanoto Pe- tro, Gesiacensis videlicet cells ccenobii Carnotensis, concedo, quartum scilicet partem seclosiffi et viH®, annoPhiIippiregis,indictioneViI(198). Paulus mo- C quas vocatur Guairiacus, quartamque partemsilv® nachus perscripait, et Gualerannus monachus pro hoo ipso XXX libras nummorum dedit, praeter mi- nima exenia. CAPITULUM LX. De consuetudine vinex Guarini clerici et Gualterii Franci, (Ante a. 1070.) K Notum sit omnibus sanctae Dei aecclesisB fideli- bu8, tam praesentibus quam futuris, quoniam ego Walterius, praenomine Paganns, Teduini filius, et vicecomes castri Mcliensis, pro adipisccndis aeternae patri» praemiis, do his quae in seculo praescnti te- nere videor, una cum conjuge mea, nomine Rain- suinde,pro anima patris mei et matris meae, sancto et molendini atque pratorum, excepto viridiario et culturis. Ut autem hsc cartula firma maneat,manu mea et manu senioris mei comitis Walterii,in cujus comitatu e^t, manibusque fidelium meorum, cor-> roboravi. Si quis autem contra hanc donationem aliquid temptaverit agere, in inferno inferiori mit- tatur, ubi ignis, qui nonquam extinguitur,eum ar- deat; et vermis, qui nonquam moritur, carnes ejus conrodat. Adens etiam huic dono, sancto Petro con- cedo quandam coUibertam, nomine Idgelburglm, filiam scilicet Guasterii Caprae. Atque ex ambabos rebus donum super altare 8ancti Petri publtce po* sui. Gujus rei testes sunt hi : Hugo, filius mem ; Beatrix, filia mea; Adelelmus, Prodmundue, Odo Petro, Gesiacensis videlicet coenobii Carnotensis jx Donzellus, Ansfridus Imbardus, Huboldus major ceilee, consuetudinem quam michi clamo in vineam Warini clerici remitto. Dono etiam consuetudinem vineae Walterii Franci, quam dederat ipse sancto Peftro ; ut nullusheredum meorum deinceps audeat quicquam consuetudinis in his vineis repetere. Sunt autem hiB vine» in territorio Masiaci, villae mese. Posui denique, per deprecationemGualeranni mona. chi,meta8 petrinas quae dividant sancti Petri terram ac meam, ne amplius sit jurgium inter me et mo- naehos sanoti Petri, seu servos meos et servos eo- ruoi. Ut autem haec carta firmior permaneat, post Hubelinus, Bernardus, Hugolinus. Ex parte mona- chorum : Gausfridus ^igotus; Arnul, frater ejus ; Oduinus,Rannulfus presbyter^RainaldusGossapdus, Adventus, Gausbertus, Fulchardns, Rodbertue de Gizecio et Arnulfus, filius ejus. Uic vir ex superioribus castri Medante extiiit, secundum seculi dignitatem; preedia et diviti«8 terrenas pro Dei amore relinquens, comam capitiB et barbam, in hoc ccenobio sub abbate Landpico, totundit, et, habitum monaehilem suseipiaQS, de seculo nequam nudus totum se contulit boins (ffB) Indtctio VII convenit cum a 1069, non autem cum a. 4066. Art. de v^. les dai. asi VETUS AQANO. - LIB. VII. LANDRICUS ET HUBERTUS. 392 operibus iDformari. Qui| summum obocdicntisB j^ et humilitatis apicem conscendcDS, a prsefato abbate provisor et custos Gesiaci loci constitui- tur. Quem oum sine dolo et ambitione regcrct feliciter, quant® simplicitatis ct castse astutis extiterit prudens lcctor conicere in solo sermone potest (199). Nam cum, quadam vice, cum abbate in villa qu£ vocatur Fontinidus comcdisset, et ad mo- nasterium festinus redisset, a fratribus inquisitus, utrum eo die comedisset an non ; in se reversus pauluium herere ccepit animo et cogitare, intra se dicens : Si dixero comedi, forsitan jejuni prae- varicator esse reprehendar ; atque si veritatcm de- nego, mendacii nevo correptus abibo. Tunc, fratri- bus interrogantibus, respondisse fertur : « Si do- u mnus abbas comedit, et nos ; set si domnus abbas _ « non comedit, nec nos. » Postquam vero de pre- *^ senti seoulo decessit, fiiius ejus, cquivocis nomini- bus, functus sub balteo militari, bonis moribus a patre non discrepans, in praedicta villa, scilicct in Guairiaco, sancto Pctro, simili modo ut pater ejus, aiiam quartam partem villac concessit, donuinque super altare posuit coram testibus, excadcm parte investituram modo unum hospitem relinquens ; atque» post hujus vitae cursum, tota pars integra existat ; quatinus heredes ejus, ex tunc in antea, medietatem vills possideant, ct sanctus Petrus, pro ingressu coelestis patriae, tantumdem habeat. CAPITULUM LXU. De Gibuino et Gualando, et uxorihm eorum, (Anno 1061.) c< In nomine sancts et individuse Trinitatis, Patris C et Filii et Spiritus Sancti. Gunctis pateat fidelibus, tam praesentibus quam futuris, de quodam homino, Gibuino nomine, qui in terra sancti Pctri decem et oclo annis libere mansit. Qucm pater meus, vi- cecomes, Teduinus nomine, vi et potestate sibi jure servitutis usurpavit. Hoc namque accidit, ut summum jus summa sit injusticia. Tenuit itaque pater meus eundem hominem, et ego, post ipsum, per plusculos annos. Verum, quia ex una re male posseasaplurimasustantia persepe corripitur,timo- re cruciatuum seternorum ductus, pariter et amore Dei omnipotentis^ dicentis : Solve fasciculos depri- mentes et onme honus dusrumpe ; ego, inquam, Wal- lerias, prsnomine Paganus vicecomes, et uxor mea Raisindis, per quam supradicti hominis servitutem n possederam, versa vic^, Gibuinum, fratremque ejus Walandum, et uxores eorum omnemque prolem atque omnem eorum sequentiam, a jugo scrvitu- tis absolvOy et vineas quas idem Gibuinus Arnulfo de Medanta castro vendiderat dimitto. Et, ut hoc Yacta libertas firma in setemum permaneat, propriis nominibus, cum signis manuum nostrarum, corro- boravimus hanc cartam, etaliis corroborandam tra- didimus ; ut^si forte aliquis male sanus aliquando (199) Qua da UtigOBe inde sequuntur absunt a ood. B. (2O0D fiaoc cbcurtaa reiulimus ad tempus Theo*- contradicere voluerit, legibus convictus, et aucto- ritate Dei excommunicatus, libram aUri judici per- solvat, et conatus ejus inefficax permaneat. Testes hujus rei suntii : Radulfus, filius Gualonis presbi- teri ; Gualdricusde Rongisport; Sigismundu8,flliu8 Ernaldi de Brugilo ; Guillclmus ciLharedus. Testes Gibuini, vice sancti Petri, cuijse sponte subdidit : Ulgerius msjor, Gausbertus major, Rainaldus Cos- sardus, Johannes, yadulfus, Amalricus Bornue, Alelmus, Ernulfus. Facta est haec libertas secundo anno regni regis Philippi adhuc pueruli. » Nunc vertamus calamum ad cartas quae restant, quia Gesiaci, quas in manu habuiraus, perscripsi- mus. CAPITULUM LXIII. De vineis et domo data a Firmato, canonieo Saneti Leobini, (Antc a. 1049.) <( (200} In Christi nomine. Ego Pirmatus sacerdos Sancti Leobini Duncnsis castri, notum volo esse tam presentibus quani futuris, qualiter, ob reme- dium animoj meae ct fratris mei Elberti, do Saacto Petro Carnotensi donium meam sitam in castro Du- ncnsc, non longe a monasterio sanclae Dei genitri* cisMaria3 ; tdli si quidem ratione ut,quandiu vixero, pcr voluntatem et jussioncm monachorum Sancti Petri,eam custodiam ipsique, jure dominorum, in perpeluo possideant. Si quis autem, pr«monitu8 a diabolo, calumpniam vel vim Sancto Petro inferre tcmptaverit (quod minime estimo), pontificali au- ctoritatc se dampnandum in perpetuum sciat, niai dignam fcccrit pccnitentiam. IIoc ergo, ut firmum pcrmaneat, meo pastori, domno Teoderico ponti- fici, cujus tempore hoc egi, corroborandum obtuli. Do etiam bcatissimo Petro, juxta Sanotum Albinum, in territorio supra dicti castri, tres quartarios vi- ncffi, absque ulla consuetudine ; item dimidium aripcnnum vinea3,juxta vineasfratris mei Ailberti. Hujusrcitestes sunt isti : Odo archidiaconus, Odo decanus, Fredericus prcsbyter, Dago presbiter Godescaudus miles ; Ascelinus miles et Hugo mi- les, filius ejus ; Odo BruncUus ; Engelbaldus miles et Rainaldus, filius ejus ; Dodo, Sancti Petri canoni- cus ; Elbertus, llildicrius clcricus. » CAPITULUM LXIV. Manus firma de Trunniaco, (Anto a. 1070.) « In nomine sanctae et individuae Trinitatis. Ego Landricus abbas, et omnes monachi ccenobii Car» notcnsis, notum csse volumus omnibus, tam prfls» sentibus quam futuris, quoniam ad nos venit qui* dara, nominc Roszo, postulans sibi dari nostram quandara tcrrulam quaro ipse quidem por anteces- soressuosreclamabat.Terra autem dividitur duabus partibus, una quoque in Trunniaco,aItera Gomma sita est. Deprecatus est etiam ut fratri suo, nomine derici, Carnotensis episcopi, qui vita functus est a. 1048. 323 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 324 AlcheriOyConcederemus et uni heredi eorum;qnod A nostroc(Enobio,propraBfatisrebusdalis,reciperetur; quidem fecimus, eo quoque tenore, ut in natale apostolorum Petri et Pauli, quae est in menso julii, XII denarios de censu reddant. Quem terminum bI transgressi fuerint, emendent, et terram prae- dictam teneant. Ut autem haec cartula inviolata maneat, nostris eam manibus corroborari censui- mus. S Landrici abbatis.Rainerii prioris.Marcuini. Rodberti. Arefasti. Agenardi. Durandi. Raimundi. Emaldi. Alberti. Magenardi. Martini. Pauli. Rage- naldi. » CAPITULUM LXV. D^ duabus arets redemptis a Landrico, (Anle a. 1061.) Notum esse volumus, ego Landricus abbas et si vero mors eum in clericali habitu praeveniret, cor- pusejus in cimiterio humaretur. Quod libenti animo domni ejus, Bernardus vidclicet de Busloet Walte- riusdeMonteMirabili, assenserunt, et de suis rebus praefatum donum,ut insuis locis dicetur,augerema- luerunt ; et super altare apostolorum Petri et Pauli pu- blice, in praesentiaomnis congregationis atque plu- rimorum hominum,poni mandaverunt, et apicibus omnibus posteris notificari jusserunt ; omnes con- traire conantes nodo excommunicationis constrin- gentes et eorum animas, nisi resipuerint et ad sa- tisfactionis remedium confugerint, in infernum imprecantes labi, cum diabolo veniam et requiem habituras. Huic rei assensum praebuit Gausfridus omnes monachi sancti Petri ccenobii Carnotensis, *% de Medena, qui eo tempore honorem Alogiae ex in- tam praesentibus quam futuris, quoniam,IlI nonas novembris, Walterius, cognomine Fugans Lupum, cum uxorc sua Unberga atque privignis, Simone, MilesindeetOydela, annuente domno suo Guarino, cum uxore sua Adelaide, duas areas terrae, cum duobus incolis, sancto Petro perpetuo habendasdi- misit; proindea nobis unum equum accipicns,tres libras valentem, et orationum beneficia. Terra au- tem ipsa est super clausum nostrum, in vico qui respicit ad portam quae est juxta Sancti Michaelis, olim quidemababbateArnulfo ad tempus concessa Teudoni, antecessori Warini de Turre. Hujus rei testes sunt: Ansoldus de Mungerii Villa,Walterius de Munheri Viila ; Gausfridus, filius ejus ; Landri- cus, filius Hungerii ; Stephanus et Adventius, filius tegro tenebat. Assenserunt etiam Mahildis, conjunx ejus, et Willelmus, privignus Gausfridi, atque Wal- terius, filius ejus. Alio^ testes subscriberem, si su- perfluum non videretur. » CAPITULUM LXVII. De terra data a Mahilde matrona, (Ante a. 1070.) « Quicquid boni agitur, in ipsius nomine agitur a quo homo ut bonum velit inspiratur et ad agen- dum erigitur,et usque in finem perseveratione fac- tusperfectusinaeternumremuneratur.Domnaigitur Mahildis, pro redemptione animae suae atque ani- marum seniorum suorum,WiIIelmi videlicet atque Gausfridi, ac parentum filiorumque suorum, dedit sancto Germano terram, quae^ juxtaejusdem eccle- ejus; Hugo presbiter, Fulco Eunucus, Oidelerius ; C siae cimiterium sita, dividitur via, qua pergunt ab Girogius, filius Gauscelini ;Ermenoldus,Stcphanus, Teduinus, W^arinus pistor. Actum est Carnotjs pu - blice, in ecciesia sancti Petri, regnante Henrico jego. Paulus monachus scripsit. » CAPITULUM LXVI. De sancto Germano Alogise. (Ante a. ^070.) « In Christi nomine. Ego Landricus, gratia Dei, abbas coenobii Carnotensis, et omnis monachorum congregatio michi commissa, notum esse volumus cunctis successoribus nostris,tam presentibusquam futuris, quod quidam presbiteraecclesiaesancti Ger- maniAlogiae,Natalisnomine,tantaedilectionisetamo. ris erga nos et locum nostrum extitit, ut, sanus mente eadem basilica ad Colummerios, et ab eadem terra terminatur; et hinc de Monte Canori et ab Algunni Viila, atque, ex altera parte, de Ulsiaco et de terra Insulae et de terra de Balduino. Totam hanc terram cum prato, sicut in dominicatu obtinuerat, donum superaltare sancti Germani posuit.Cujus rei testes existunt : Algrinus ; Adelelmus ac Natalis, sacerdotes ; Guiddo Guarini, Rodbertus Lamberti. Hoc ipsum donum, sicuti mater fecerat, ita domnus Willelmus filius ejus libenter concessit. Hujus rei sunt testes : Walterius, Hugonis frater ; Eirardus de Busto Loco, Walterius de Monheri Villa, Hame- linus Livarecus, Briccius de Gastello Leti, GausfH- dus, Hugo de Barzilleriis, Rajenaldus Gausfridi, et corpore, quesierit a domnis suis, de quibus prae- j) Bernardus de Villa Abonis. » dictam ecclesiam et alias res in beneflcio tenebat, ut omnia quae ab eis videbatur possidere, pro Dei amore ac redemptione animarum suarum, faculta- tem ei tribuerent transfundendi in potestatem sancti Petri et monachorum ejus ; quatinus jure perpetuo, sine ulla calumnia,possideantethabeantpraefatam scilicet aecclesiam, terramque ad altare perlinen- tem, offerendam et sepulturam, decimulasque quas tenebat, molendini unius medietatem, terramque aratri unius ; ct in Alto Pedaneo duos aripennos vi- ne», eo quidem tenore, ut, si aliquando voluntas eisuggereret venire ad monachilem habitum in CAPITULUM LXVIII. De via data ab eadem Mahilde. (Ante a. 1070.) « In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. No- tum esse volo omnibus sanctae Dei aecclesiae fidelibuflf tam presentibus quam futuris, quod ego, Mahildis nomine, quae, hereditario jure, honoris Alogi», divino nutu,domna esse videor ; pro Dei amore,de quo omnia quae ad usum vitas humanas pertinent habeo et cui omnia debeo, seu pro honore beati Petri, apostolorum principis, cui, inter alia dona, «cclesiam sancti Germani in ipsa Alogis area oon* 323 VBTUS AGANO. — LIB. VIl. LANDUlCUS ET HUBERTUS. m cedimus; ntinc quidempublicainviam,quscactenus A juxtaparietem ipsius visa est ire,pro rcmedioanimce me« vel parentum meorum, ab ipso loco amoveo, ut, ab hac die in antea, foris eat eadcm via procul ab scclesia^ ut monachi inibi commorantesa com- meantibusatqueexactoribustributiconsuetudinarii, sine inquietudine aliqua, sint remoti. Hanc autem cartulam fieri jus8i,ac donum viac prsfaUepeream super altareapostolorum Petriet Pauli posui,crucis signum mea manu imprimens^idem fierijuben&his qui mecum aderant praesentes : Warinoprseposito, Eirardo, Bernardo de Barzilleriis, David. » CAPITULUM LXIX. De vicaria empta de Milanis Villare. (Ante a. 1080.) « Quoniam, juxta veritatis sententiam,iniquitate babundante et multorum caritate refrigescente,res ^ quas a priscis fidelibus ecclesiis collata suntabinfi- delibus insaciabilicupiditateinvadunturetdiripiun- tur, et, secundum prophetioa vaticinium, raro in- venitur qui ex adverso ascendens obponat n.urum pro domo Israel.perutileestecclesiarumculloiibus, ad confutandam calunniam pervasorum, de r bus eisdem ecclesiis traditis cirographum condcrc et Bervare. Quapropter nos cenobil» beati Petri Car- notensis studuimus litteris mandare donum quod fecit Fulcherius, Girardi fiIius,apostolico Pelro,pro sua soorumque parentum animabus, de vicaria quam habebat in Mitani Villare et in omni terra beati Petri. Ipse quippe, et omnes quorum nomina inferius scripta sunt, qui in supradicta terra per eum aliquid habere videbantur, dederunt beato C Petro quicquidsibi competebat jure; et acceperunt karitative a Gausfrido Nigro, domnus Fulcberius XL nammorum solidos; Ingelrannus de Nociaco X Bolidos ; Uilduinus, filius Fulcherii de Scriniololis, X solidos; Ilerveus de Caletulo XXV solidos; Hugo, frater ejus, V solidos et societatem; Rogerius pra&- Domine CochinuSy X solidos; Fulcho quoque^filius ejaSyV solidos^et Rainaldus alterflliussemimodium avens. Hii omnes, quos memoravimus, donum prsfatie vicaria super altare beati Petri posuerunt, prssentibus his quorumnominamenfiOriaemandare maiuimas : Gauscelinus de FraganiViIla,fiIiusejus Roscelinus, et Georgius, et Walterius, nepos cjus; Rodbertus Adoratus, Gunterius Gruem Ad suam sellam ; Galterius, Archenoldi filius^ Udo de Scri- n niolis. Iste ex parte ipsorum. Ex nostra parte : Walterius trapezeta ; Bernardus, filius Vulmari ; Bermerius presbiter, Landricus major, Walterius major; Durandus^ Gualdrici filius; Laurentius cu- bicularius, Gerogius canonicus, Giraldus archima- girus, Herbertus archimagirus, Guarinus echono- muSy Oidelerius stabularius ; Tescelinus, filius Hil- degarii ; Frodo ; Gislebertus, filius Lorini. » CAPITULUM LXX. Item de eadem vicaria. (Ante a. 1080.) Motam 6886 volQmns omnibus christian» pro-> fessionis, tam preescntibus quam futuris, nos mo- nachi sancti Petri, quia, postquam vicariam de Mi- tani Villare emimus, sicut superius diximus, nb omnibus his cujus esso videbatur,filii Fulcherii nia adepti stemae gioriae. Si quis autem prophaDuSy diabolico instinctu, hano cartam contra- dicendo adnullare temptaverit, ore Dei et omnium/ saociorum excommunicatua, nisi resipuerit sati*- sfaciendo, permaneat, et auri libras X phiscisregis pereolvat, nisusque ejus ineiTicax remaneat. Placuit etiam cariam hano, ut inconvulsa permanoat, ma- dice Deo mereamus veniam nostrorum deiictorum. Si quis autem profanusaliquandobanc cartam vio- lare temptaverit, nisi cito resipuerit et ad satisfa^ ctionis remedium confugerit,cum Dathan et Abiron, quos suae presuntionis merito vivos terra obsorbuity et cum his qui Dominum crucifixerunt, inferni igni- bus vermibusque nunquam morituris tradatur. No- mina quoque corroboratorum subscripta lectori legenda ostendere curavimus, ut occasio in nostro opere nulla inveniatur ab aliquo calumpniatore. Data anno XXIX regni Hainrici regis, et posita pu- blice super altare sancti Petri Ledonis Curiae. Wal- terius comes. Drogo,qui hoc largitus est. Guarne* rius dc Ponte Iserae. Rodbertus Calvus. Balduinus. Amalricus de Ponte Iserffi. Ericus de Medanta. Abbaff nu propritt cum crucis aigno, corroborari; mani- C Landricus. Albertus monachus. Gislemarus mona- busque meorum fidelium corroborandum tradi ra- tamduximu8,quorum nomina subscripta habentur. Dieque dominica qu» dicitur LXX, anno XXIUI re- gni ilainrici regis, super altare smcii Petri Gesiaco, que pr»fati cella est ooenobii, publice posuimus^ TeduinuSy viceoomes Mellentis castri. Gualo, vice« comes castri Calidi Honiia. Nivardua de Monte Forti. Radulfus Mcdus Vicinus. Gualterius de Pen- siaco. Drogo de Guflante. Guarnerius et Amalricus de Ponie Isers. Radulfus Delicatus. Walterius Fran* cua. Ericua ei Ingelerius, fratrea. » CAPITULUM LXXV. De terra data a Drocone in Loconis Villa, (Anno 1060.) chus. Rodbertus. Gausfridus Bigotus. Bernardus, Vulmari filius. Oduinus major. Bernardus, nepoQ' Gislemari. » CAPITULUM LXXVI. De conventione Gauscelini de Fraganis Villa, (Ante a. 1070.) « Conventio Gauscelini Gausfridi de Fraganis Villa cum abbate Landrico ccenobii sancti Petri, ut sibi, dum viveret, in Manu Villare, aripennum unum terrae abbas concederet ad construendum ibi hor- reum unum ; eo scilicet tenore ut quicquid vivus ibi reponeret, sancto Petro mortuus dimitteret,etinsu- peralodum proprium in villaquaevocaiurHuisetum, cujus alodi (205) cultor erat Suggerius rusticus. « Cunciis sanciae Dei aecclesiffi fldelibus, tam prse- n Non solum autem abbas hoc concessit, set etiam sentibus quam futuris, notum esse volumus, ego Droco de Cuflante castro, intra Sequanam fluvium sito» qaoniam, pro remedio anim» meae atque pro animabusparenium meorum,assensu ndeliummco- rum atque deprecatione Landrici abbatis cenobii Cdmotensis^ sancto Petro Ledonis Curiae, quse cclla esse dinoscitur Carnotensis CGcnobii, data videlicet a comite Walterio, libens quidem donando, concedo in Leonis Villa Vn hospites plenarios,cum quadam parie boaci, sicui publica via Belvacina dividit ad domum unam,qude in Luciaco super prslum quodam erat,ad construendum horreum,cum decem num- morum solidis dedit. Qui Gausfridus, praenomine Gauscelinus, statini ut impetravit quod petierai, cum uxore et liberis, super altare sancti Petri alodi donum po8uit,et,dum viveret, statuit investituram singulis annis quatuor nummos sancto Petro dari. Quo moriuo, filii ejus et plurimi nepotum, pro anima defuncti et sua salute, publice, secundo, super alia-* rc sancti Pctri prsfati alodi donum reposuerunt. (205) Hic d^amit 66d\ A; exiremis foliia avulsis. Quse ad hano partem primam adjecimus, eia ex oodv B aumpia sunt. Pateol. CliY. 11 33i PAULI S. PETRl CARNOTENSIS MONACHI. 332 Pro qua fe beneficium a monaohis orationum bene- A conjuge, qui alodum suum, in eodem loco, sanclo ficia receperunt. Placuit etiam, secundum morem fficcleaiasticum,numina tam filiorum quam nepo- tum,qui prcsentes fuerunt^necnon quorumdam alio- rum hominum, subscribere; ut, si aliquando insur- gere aliquis insana} mentis contra hoc donum tem- ptaverity testimonio horum cumvictus, ejus nisus depereaty et ejus anima in inferno pcenas luat. Ho- scelinus, Gregorius, Hugo, Fulco, fratres^ filii de- functi qui boc donum fecit; Guidbergis et Hersin- di^, sorores defuncti; Gerogius, Gualterius, Stepha- nu3, Ansoldus et Guarinus, nepotes ejus. Ex parte znonacborum : Gauslinus de Leugis^Ingelrannus de Nociaco.Gualterius trapezeta ; Gualterius, filius Gan- deberti ; Hildulfus etGausfridus,fratres ; Gunbaldus, Tescelinus, Adventius, Laurentius. » CAPITULUM LXXVII. De alodis Mesliaci, (Ante a. 1070.) « Prxsens scclesia per quam itur ad illam ccele- stem quaa nescit abire finem^semper quidcm aChri- sti fidelibus beneficiis dilatari et aligeri solet, et, quamvis diabolus dolis infestacionibusque suorum satellitum eam debellare festinet, tamen, fidei sta- bilitate atque carltatis firmitate subnixa, immobilis usque in finem seculi invincibilisque permanebit. Itaque filii ejus, pro sui capacitate, fide et caritate radicati, terrena praedia mundanasque divitias su8b matri conferunt, ut pro caducis et terrenis rebus mercentur ccelestes. Unde, sicut scribuntur in coelo- Petro dimisit. Si quis autem prophanus ex his do* nis quicquam demere temptaverit, anathematis gla- dio percussus, cum diabolo in inferno trusus^ penas luat sine fine mansuras. » GAPITULUM LXXVIII. De vicaria Hunis Villa*, et atrii ecclesiae Reclamantis Villx. (Ante a. 1080.) « In (206) nomine sanctee et individuse Trinitatis. Ego Hubertus, gratia Dei, abbas, et omnis congre- gatio sancti Petri Carnotensis ccenobii, notum esse volumus, tam prffisentibus quam futuri evi, sanctss Dei aecclesiae fidelibus, Walterium, videlicet filium Fladaldi, medietatem vicariae Hunis Villss necnon et Q Reclamantis VillaB atrii «cclesise, ao tocius terr® quse ad istas duas villas pertinet^ pro salute suse et conjugis animae, atque pro aniraabus parentum suo- rum, sancto Petro concessisse perpetuo jure; pro eaque accepisse agripennum unum vines, quae vo- catur Radfredus, pro quo nobis ofl^erebantur XXV libre nummorum. Huic quoque dono assensum prae* buerunt Walterius de Alneto, cujus beneficio hanc ipsam vicariam supra dictus Gualterius tenuerat ; filiique ejus Gunherius, Gauslinus, Gualterius cum patre, assenserunt.Subscripsimus etiam propinquos Walterii,eosquequi cum eofuerunt, quando super altare sancti Petri hujus rei guerpum posuit, nec- non et famulorum nostrorum nomina, quos inibi habuimus; ut si quis unquam huicoperi calumniari ^ temptaverit, prius a liminibus sancta Dei fficclesia rumalbo,itadignumest ut eorum nomina apicibus C sequestratus, et anathematis jugulo sauciatus, ab memoriffl fidelium tradantur, quatmus ab ipsis ad ^^^ ^^^^^ baculo ultionis propellatur, nisi resipue- Deum pro iliis semper oretur, ut in resurrectionis gloria intersanctos resuscitati respirent. Igitur ego Landricus, ccenobii Carnotensis abbas, et omnis monacborum grex michi commissus, in hac scedu- la, nomina eorum mandavimus ponere, qui in ioco qui vocatur Mesliacus, sancto Petro, pro animabus Buis, proprios fundos contulerunt. Quorum primum poni jussimus Germundum presbiterum,qui, habi- tum monacbilem suscipiens, et fundum et omnia quaehabuit sancto Petro reliquit. Secundum, Radul- fum, patrem Gualterii monetarii, qui moriens fun- dum suum sancto Petro dimisit. Tercium eundem Walterium,quiquos potuitemcrein eodem loco fun- dos sancto Petro dimisit, pro anima filii sui Gaus- r| fridi clerici, ut ejus anniversarium annuatim fiat, cum signis sonantibus; redemit etiam nobis duos aripennos vineae in clauso nostro, juxla Sanctum Bartholomeum.versus meridiem, pro anima patrui 8uiHatonis,utsingulis annis fiatejus anniversarium cum signis sonantibus. Quartum, Hcrvcum, patrem Fulcherii canonici sancti Marlini,qui ibidem suum fnndum duobus modiis scmentls sancto Petro re- liquit. Quintum, Ansoldum, cum Ermengarde sua (206) Nonnullas jam chartas Huberti abbatis edi- dimus inter eas Landrici ; deque ordine temporum in codd. turbato monuimus supra, initio lib. VII. rit,in inferno inferiori. Rejenaldus,fraterGuaIterii. Fredesindis, conjux ejus. Beliardis, soror ejus. Ra- jenaldus, filius ejus. Adelina, filia ejus. Gislebertus de Britiniaco. Nobiscum : Gerogius et Fulco, fra- tres et canonici; Erardus canonicus, Gualterius monetarius,Gilduinus major,Girbertus major, Ste- phanus major; Goscelinus et Rodbertus, telonearii; Guarinus pistor, Teodaldus, Fulchardus, Aventius, Lorinus, Gislebertus, Gunbaldus, Oydelerius, Lau- rentius, Rainaldus agaso, Ragenfredus de Recla- mantis ViilB (207). » CAPITULUM LXXIX. De orto empto super flumen Andure. (Ante a. 1080.) c< Notum esse volumus, ego Hubertus abbas, et omnes monachi ccenobii Carnotensis, quia quen- dam ortum, in nostra terra juxta ortnm nostrum situm, quaedam mulier, Roscelina nomine, per XX et amplius annos, a primo seniore suo GausfridOy dotis Jure, coneessum tenuerat; de quo nullum ha- buit sobolem. Nunc, quadrigama, a nobis taxatam peccuniam accipiens, reliquit perpetualiter possi- (207) In cod. dicto ArgenteOy post nomina testium, addita sunt hsc : Actum est hoc publice Camotis, regnante Philippo rege anno IX. VETUS AGANO. — LIB. VIL LANDRICUS ET HDBERTUS. 334 im» donumque vel guerpum^cum praesenti suo re Huberto,necnon et filius tribus quos habuit, odone, quibus etiam dedimus munuscula^su- Itare apostolorum Petri et Pauli posuit, sub ntia nostri ac nostrorum servientium^quorum la subscripsimus : Bernardus, filius Vuima- ephanus major et Salomon, frater ejus; Do- gor, Oydelerius Alcherius mulnarius; Belod, Ejus; Fulchardus,Rainaldus agaso, Ascelinus , Hugo berbellus, Gislebertus. £x parte mu- : Walterius de Alneto et Sugerius, quorum iipulator constitutus est soliditatis. » CAPITULUM LXXX. trmario dato a Rogerio, in Haraca Villa Nor- mamiice, (Ante a. 4080.) >tam esse omnibus fidelibus quoniam Roge- niles olim, postea monachus, unum farina- in Normannia, cum terra unius aratri, san- itro dimi^t, una cum consensu Eunardi,vi- iiti8,ex cujus beneOcio id tenebat; etper ma- lfainerii,filii Anselmi, super altare sancti Pe- ■e vicecomes hoc donum jussit poni : erat extra «cclesiam. Cujus rei sunt testes : Wil- 8 Paganus; Ifo, filius Norberti; Bernerius de plo, Stephanus de Britiniaco,Odo Sanglarius. sricus BobinuSjGausfridus mcdicus ; Rodber- rater ejus ; Guiddo de Mulceto.Ex nostra par- lainaldus major, Stephanus major; HilduU t Gausfridus, fratres; Fulchardus, Rodber- tlUciarius, Gunbaldus filius, Frotlandus, Su- I. » CAPITULUM LXXXL saltu Munticulorum concesso a Haimerico de Vilereto. (Ante a. 1080.) »tam sit omnibus, tam presentibus quam fu- Hhristi fidelibus, quoniam, Kalendis Augusti, Uvitate sancti Petri qu» diciiur ad vincula, iricus de Virello super altare sancti Petri as- m posuit de saltu Monticulorum, per depre- lem Gualterii trapezets, qui ipsum saltum in le filiis Avesgaudi tenebat,illi quoque de Hai- o. Fecit autem hunc assensum, per partem )y8eu per artavum manubrii almi,in presentia "ti abbatis ac tocius congregationis^testifican- his quorum nomina subscripsimus : Fulcbe- Blius Gerardi ; Gualterius trapezeta, qui sal- edit,cum omnibus appendiciissuis ; Ribaldus Bzino ; Salvisus, filius Odonis, ancipitrix. Ex I parte: Frotlandus et Gunbaldus, filius ejus ; ardus: Sugerius; Gislebertus et Laurentius, 8; Tescelinus, filius Hildegarii; Martinus, liDas; Robdertus,filius Gausfridi; Stephanus omoD, fratres ; Adelandus, Rodbertus pellici- Huic rei assensit Vulferius Haimerici^ indg M scntum unum X solidorum. A CAPITULUM LXXXII. De vicaria Abonis Villse, (Ante a. 1080.) » Notum sit omnibus sanct^ Dei aecclesisB fideli- bus, quod Gualterius, filius Fledaldi, et uxor ejus Fredesindis, cum assensu Gualterii de Alneto, de ciyus fisco erat, sicut antea dederat Berardus socer ejus fisco erat, sicut antea dederat Berardus socer ejus,pro anima patris ac matris fratrisque Guanin- gi interfecti, vivente abbate Landrico, ita postea vivente abbate Quberto, vicariam Abonis Vills et totius territorii ejusdem villae^cumalodo Picati Vil- laris, sancto Petro gurpivit,de eo quod injuste sibi usurpaverat, post mortem prsfati Guaningi. Higus rei testes sunt : Gualterius de Alneto et filius ejus n Gualterius, Evrardus de Levois Villa, Gualterius Blancardus; Gislebertus, frater Beringarii ; Rainal- dus,filiusHugonis de Reclamantis Villa,Germundu8 de Sancto Albino, Gerogius de Haimulfii VilIa,Gil- duinus major, Stephanus mcgor, Bemartius, Ful- chardus ; Ermulfus et Rainaldus, filius ejus ; Teal- dus, frater abbatis ; Gislebertus et Laurentius, fra- tres ; Adventius ; Oydelerius et Rodbertus, fratres ; GualteHus et Adventius,sartorcs ; Teduinus et Gau- dius, fratres; Gausfridus carpentarius ; Ingelbertus et Gausfridus, coci. CAPITULUM LXXXIII De Sepultura et decima Gerardi de Buxeto. (Ante a. 1080.) «Notum esse volumus^ego Hubertus abbas et om- nes monachi Sancti Petri Carnotensis^quia^pro re- C medio animaa suab seu parentum suorum, II idus Augu8ti,Girardu8 de Buxeto super altare sancti Pe- tri publice donum posuit de sepultura domus sus, vel totiuB suffi terre, est in parrocbia Buxeti «eecclesiffi. Dedit etiam, in dedicatione hujus sccle- sidB, medietatem suae decims, una cum consensu Isnardi, domini sui, et filii sui,quiprffisen8aderat, seu etiam Gerogii, fratris ejusdem Gerardi, at- que Albereds^ matris Isnardi. Testes sepulturffi sunt : Stephanus mcyor, Rotbertus telonaarius, Hubertus de scclesia. Gaudius, Theodaldus, Frot- landus et Gumbaldus. Testes autem decimffi, om- nes qui ad dedicationem praesentes fuerunt, vicini sunt. » CAPITULUM LXXXIV. ]) De dono Fulcandi de Arro. . (Ante a. 4080). In nomine sanct» et individua» Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti. Ego Fulcandus notum esse volo omnibus fidelibus,tam praBsentibus quam futuris,annuentibus dominis meis, Gausfrido vide- licet atque Guillelmo, ejus privigno, necnon et Ma- hilde» matre Guillelmi, sancto Petro ccDnobii Car- notensis concessisse terciam parlem scclesifle de Arro, cum terra altaris, quam solebaut presbiteri tenere, et medietatem olTerendarum IV festarumy quam michi retinebam; terramqueuniusaratari,per tria tempora anni| ubi monachi aspezerint, atqne 835 P&ULI S. PBTRI QilAlNOTENglS MONAGHi> 336^ duos agripennos prati ; item Vt denarios de censu ft molendini Odonis; item sepulturam IV denario- rum, scilicet puerorum albatorum ; item sepultu- ram totam de Buxeto^quaB est terra sancti Petri, et medietatem archadii ipsius fficclesiae ; item medie- taiem sepulture totius atrii quod inhabitari fecerint ; item medietatem census et furni, atrii, necnon eft' omnisconsuetudinis quffi humanaconsuetudoexigit, Goncedb etiam decimam de Bruxedulo^quam ex meo- beneGcio videtur tenere, si forte monacbi ab eo aliquando potaerint emere. Actum est in Gapella R^gia, regnahte rege Philippo, gubernante abbate Huberto ccBnobium sancti Petri,atque huio rei insi- stente Huberto monacho, praraomine Querco, et matre mea Sufflcice. Quam largitioiiis donationem volui facere pro anima patris mei et matris mes, n necnbil pro salute propria et conjugis atque filibrum et filiarum mearum,sive omhium parentum meo- rum. Gui donationi si aliquis contraire volucrit, GGG libras auri persolvat^et voluntas ojus inefOcax remaneat; atquc, nisi ad emendationem venerit, p CAPITULUM XCVHI. De rehus datis pro Emaldo puero. (Ante a. 1080.) « In nomine sanet« et individufe Trinitatis, sci- licet Patris et Filii et Spiritus Sancti. Notura esse volo omnibus sancta Dei aeeclesiffi fidelibus, tam (213) Cbarta qu» huic subjicitur praefert titulum illum : De decima Raineiii Finemundi, editaque est superius, p. 138. (214)Sequitur oharta cui titulus:De via dataapud SanctumGermanum de Alagia ; quam jam vulgavi- A^prtesentibua quam futuris, ego Landricus, militis vseculari deditus,una cura uxore raea, Erraelina no- mine,et flugone filio meo primogenito, Deo omni- potenti et beato Petro apostolorum principi, filium meum Jam octonem,Ernaldum nomine,raancipan8, trado in ccenobio supradicti apostoloruraprincipis, ut ibi serviat oranes dies vites su® :Deo et sanctis ^us,ac pro nobis et omnibus Deifidelibusdienoctu- que {H^eoes fundat. Pro quo pr«rato ccenobio tra- idendo, concedimus, in loco qui vocatur Baliolus, jterrara duum animalium, cum man80. abbas vero secundo anno post incendium, V Kalen- das Sebtenbris, sui honoris gradum uterque est adeptus. In pretaxato itaque opere prudens lector animavertere potest hunc locum ab hostibus non 86- mel esse destructum, cum ter legat monachis bisque canonicis delegatum esse. Jam nunc ipse, ab anti- quorum8criptis,quffi memorie mandandaesse vide- bantur, expeditus, legenti intimare curavi V car- tas (220),quia michi tarde occurrerunt non essein his locis ubi fore debuissent: videlicet una Landrici abbatis de terra data a Mahilde ; quatuor autem Huberti ahbatis, id est de terra Pendenlis Pediculi, de medietate fficclesis Sancti 6ermani, de alodis Herberti ; de alodo Picati Villaris et Huni Vills et Argentelae. Hoc denique intuli ne fraudem fecisse cuiquam videar. C Nunc ad ea quae ab abbate Eustachio jam per octo annos sunt patrata, subcinctus scribere maturabo. (220) Vide capp. 67. 7^. 97 et <02 hujus libri. LIBER OCTAYDS SIVB EUSTACHII ABBATIS. (Ab a. 1079 ad a. 1088.) CAPITULUM I. De prava cansuetudine usurpata a Fulcone de Vadis in Ermenteriis, (Ante a. 1088.) « In nomine sanctae et individuas Trinitatis. No- tum sit omnibus sanctaB matris aBcclesisd fidelibus niiis, tam praesentibus quam futuris, quod Fulco de Vadis usurpabat unam tortam consuetudinem in Ermenteriis, villa scilicct sancti Petri Carnotensis monasterii. Unde, per justiciam domni Isnardi, ad placitum contfa domnum Eustachium,prasdicti loci abbatem^ venit, et inde duellum aput Drocas con- stitutum.Btcum noa possetjus ostendere Fulcoin D praedictaconsuetudine,ipseet filius suua Codefridas Deo et beato Petro eam perpetualiter guerpivarunt, et iccirco de bono sancti Petri Vlllibrasdenarioram habuerunt.Testibus his:Hugone de Castello» Gisle- berto de Tegulariis, Isnardo supradicto, Ghotardo, Rotberto Rufo. De parte abbatis:Arroldo deCrotOy Laurentio camerario, Fulchardo. Lorino auriga, Johanne coco, Durandulo serviente, Adveatuo. m CAPITULUM II. De rebus datis pro Widdone puero. (Ante a. 1088.) « In nomine Domiui nostri Jhesu Christi, condi- torisomnium rerum.EgoEttstaohiusabbasetoiimis 349 VETUS AQANO. — LIB. VIII. EUSTACHIUS. 350 oongregatio monachorum sancti Petri ccBnobii Car- A noten8is,notum esse volumus tam presentibusquam futuris sancts Dei aecclesiae fidelibus^quia adiit nos- tram presentiam quaedam matrona bigHma,nomine Gila de Pertico, babens pueros duos de Huberto primo seniori suo, Vivianum scilicet ac Widonem ; qoorum juniorem obtulit Deo et sancto Petro, ad Bcrviendum ibi,quamdiu viveret,in sanctae religio- nis proposito et abitu monachili ; atque de rebus sui juris largita est sancto Petro medietatem saltus de Bustello,et agripennosduos prati ; censumque quem dabamus de terra quae dicitur Mala Gultura remisit^ et in proprioboscopasnagiumporcorumnostrorum singuHs annis concessit ; et domos nostras et horrea de ipso bosco,prout opus fuerit, reedificare, ignem- qnedomus nostrs cotidie nutrirejussit.Haecomnia p Viyianusjam dictus,fllius ejus,assensit, donumque cnm matre super altare sancti Petri posuit. Hujus rci fidejussores ac testes fuerunt hii : Fulbertus, presbiter de Rohcria; Amalguinus, Sulpicius cleri- cus, Rodbertus de Bodvers, Durandus Ketellus. Ex nostraparte : Teduinus et Gaudius, fratres; Ste- phanus et Salomon, fratres; Oydelerius ct Rodber- tus, fratres; Fulchardus, Aventius et Lorinus, fra« tres ; Laurentius cubicularius, Gilduinus matio, Gaarinus cellerarius. Pro prefatis rebus dedimus WillelmosdeBaindisTerriSjexcujusbeneficioerant, X solidos nummorum et orationes loci ; et assensum prebuit. Si quis autem profanus aliquando huic rei contraire voluerit, nisi cito resipuerit, in olla Vul- - c&ni demer8us,cum Theoderico profano rege, sen- tiat pocnas perpetuas. » C CAPITULUM III. De xcclesia Monasterioli, (Ante a. 1088.) « In nomine Patris et Filii et et Spiritus sancti. Notum esse volumus,ego Eustachius, abbas ccenobii sancti Petri Camotensis, cum omni congregatione michi commissa, omnibus aecclesiae Dei filiis fldeli- bus, de quadam lecclesia, que Monasteriolus voci- tatur, quam olim venerabilis abbas Landricus a quodam milite,nomine Radulfo,adquisisse dinosci- tur, eo quidem pacto ut medietatem aecclesis mona- chi in suis usibus haberent; alteram vero Radulfus, quamdiu viveret^sibi retineret.et post ejus mortem et scclesia et res ejus qus in supradicto loco, tam in terra quam in aqua, videbatur possidere,totaad n sanctum Petrum rediret. Gum autem ita praefatam ccclesiamperplurimorum annorum curricula com- muniter possiderint.surrexit quidam miles,nomine Vitalis, consanguineus predicti Radulfi, in eandem ccclesiam jus suum ostendit, atque medietatem obtinuit. Qui, quandiu vixit, partem a monachis emptam sibi retinuit. Post mortem vero amborum domnns eorum Baldricus, praenomine Chotardus, cnm qnodam Olio parvulo,nomine Eustachio,quem Dei servitio submonachili habitumancipavit,8ancto Petro ecclesiam dedit, et quicquid in loco eodem sni jnris esse videbatur,per assensum Hugonis^ilii Guaszonis,et omnium horum quorum nominasub- scripsimuSjConcessit. Isnardi de Mori Villare. Rod- berti Rufl. Walterii, filii Nivardi. Guarini,niii Jos- berti. Simonis de Monte Pincionis. Ranaldi deBello Quteo. Guarini dc Islo. Symonis, filii ejus. Rainaldi Corbuli.Adventii.Laurentii. Fulberti majoris. Hano autem cartam prefatus Baldricus fieri voluit, ut si quis aliquando (quod absit!) contraire voluerit, in mallo convictus, auri libram judici persolvat, et anathematis mucrone saucius, nisi resipuerit et ad satisfactionis remedium confugerit in inferno de- mersus cum diabolo penas luat. » CAPITULUM IV. De pravis consuetudinibus dimissis a Willelmo in Plancis, (Anle a. 1088.) « In nomine sanctae et individuae Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti. Notum esse volumus om- nibus christianae fldei cultoribus, tam praesentibus quam succedentibus, ego Gausfridus, praenomine Niger, monachus scilicet ccenobii sancti Petri Carnotensis, sub abbate Eustachio loci Plancarum procurator, quod, multis precibus flexus, domnus Willelmus de Molinis castro pravas consuetudines, quae paulatim inoleverant, per iniquos servientes^ in leco Plancarum suo tempore,eas quidem ex inte- gro Deo et ejus genitrici virgini Maria atque beato apostolo Petro, pcr assensum filii sui Rodberti, pro animae suse remedio, condonavit, donumque super altare sanctae Mariae Plancis publice posuit; eo vi- delicet tenore,ut dcinceps nullus successorum suo- rum in prefato loco aliquam consuetudinem um- quam exigat, nonteloneum, non bannum, non in* cendium, non latronem, non carrucas; sed sitipse locus liberrimus ab omni exacclone et oonsuetu- dine, preter unam rem, id est munitionem prefati castri ; atque, cum tempus exegerit, incolae memo- rati loci muniant ostensum sibi locum In predicto castro ; teloneum quoque, quod pretermisimus tam ab incolis loci quam a forensibus hominibus,totum, sicut praelibavimus, remisit, exceptis solummodo burgensibus Molinorum castri. Unde cartulam haho fieri voluimu8,ut,si quis profanus umquamviolare vel contraire huic largitioni temptaverit, nisi cito resipuerit et ad emendationis satisfactionem conAi- gerit, in inferno excipiat pGenas Judae traditoris et illorum qui Christum cruciflxerunt. Testee hujus donationis subscripti fuerunt hii : Gualterius de As- peris,et frater ejus Ingenulfus; Balduinus de Mel- lente castro,Rotgerius dapifer, Willelmus sacerdos, Widdo de Medante castro,et Stephanus ; Rotbertus, armigerejus; Rotgerius,et Tescelinus de Scagiolis; Joscelinus,filiusRicoardi,etRotbertus,filiuseju8.Ex parte abbatis Eustachii : Guarinus sacerdos, Emul- fus clericus, Rainoldus Rufus; Rogerius,filius Wid- donis presbiteri; Corbellus et Beroldus,filius ejus; Richerius et Gualterius, msgores; Fulchardus,Gun* baldus, Laurentius,Rodbertu8 de JesiaoOi Raioiun* r^ rPAULI S. PETRI CAHNOTENSIS MONAOHL 852 flu8,Johanne8 Brustinus, Leodegarius, Odelinus et ^ deleriuset Rodbertus,fratres; AdventiusetLorinus, Guarinus. » CAPITULUM V. Cuerpum de consuetudine cihi Hugonis, (Anle a. >I088.) « In Ejus nomine per quem cuncta sunt secula .crecta. Cunctis sanctaB Dei aecclesice cultoribus no- tum esse volumus, ego Eustachius abbas et omnis fratrura congregatio sancti Petri coenobii Carnoten- «sis, quoniam, tempore quidem lluberti abbatis, Gausfridus Nigpr, noster monachus, de IJerveo, fratre Hu^onis, emit vicariam de Mittanis Villare, per assensum Fulcherii primicerii, de cujus benefi- cio erat ipsa vicaria. Unde ipse Hugo quinque soli- dos nummorum pro sissensu habuit. Nostra autem tempestate addidit sibi esse datam hanc consuetu- dinem, ut, dum veniret ad monasterium, habens aecum sex aut quatuor milites,dandum eiconsuete panem,vinum,carnem sufficientsr^equisquoquesuis itidem advenam et vinum. Cujus (221) importuni- tatem conferre noluissemus, et ei consuetudinera quam requirebat negareraus, assinos nostros,explo. ratos quajd&Qi vice, tulit ; pro quo redemptione XXX dedimus solidos. Rursum, altera vice, eos tu- lit ; sed per Willelmum, praipositum comitis,invitus reddidit. Tunc denique per Bertara comitissara ct prsfatumpr^positumipsarapravamconsuetudinem reliquit; et celebrantibus nobis sancti Firmini tes- tum,8uper altare sancti Petri inde guerpum posuit, atque a nobis XXV solidos accepit; et, si forte ali- quando monachus effici voluerit, cum rebus quas B fratres; Laurentius cubicularius ; Ingelbertus et Causfridus, coci; Gislobertus puer, Fulchardus; Hildulfus ct Gausfridus, fratres.Ex patre Rodberti: Mainfredus preposiius, Richerius et Gauslinus. Actum est hoc Carnotis publice, in monasterio sancti Petri ante altare, regnante Philippo rege. Pauius edituus scripsit. » CAPITULUM VII. De domno Germano. (Anno 1081.) « Domino nostro Jhesu Christo, omnium rerum conditore, propiciante. Ego Willelmus de Sumbone, militise armis accinctus, terrenarumrerum locuple- tissimus,atque Diaboloinstigante,malorum actuum cassibus involutus; ego, inquam, omnibus sanctffi Dei a^cclesiaB Qdelibus, tam pra^sentibus quam iu- turis, notum esse volo, quod quidam meus fldelis, nomine Sulpicius, votum habuit in coenobio sancli Petri Carnotensis, ab hoc dcceptibili seculo nudus, veri Dei famulatui se mancipari,et beneficium quod cx me tenebat, in territorio Carnotensi, clavigeri (222) sumrao ac monachis inibi militantibus, in stipendiis ipsorum, relinquere; sed, falso seculi amore detentus, mors iraprovisa avida fauce eum rapiens, non permisit votum ex toto perfici. Ipse taraen animam intra pectus moribundum retinens, suis fidelibus et conjugi jussit, ut corporis sui gle- bara ad coenobiura^poliandro fratrum mandandum, deferrent^ atque beneficii donum, quod pro se dari devoverat, super altare sancti Petri coram omnibus habuerit, recipiatur ; morte vero praeventus sepelia- C ponerent. Cui dono Ascelinus, filius ejus, postea tur a nobis, suis eque rebus nobis relictis. Testes faijgus rei, ex sua parte, fuerunt : Dodo, Guarinus, GodeCridus et Geraldus. Ex nostra parte : Stepha- nus major, Gilduinus major, Laurentius cubicula- r}u8,Teduinus matricuIarius,Johannes cocus,Gisle- bertus puer; Oydelerius et Rodbertus frater ejus.» CAPITULUM VI. De Uitela Argenlclae, (Ante a. 1088.) . « In nomine sanctae et individuae Trinitatis. No- tum.esse volumus. ego Eustachius, divina ordina- tione, abbas, omnisque sancti Petri congregalio monachorum,super quodam tutela quara Rodbertus porcarius de Curba Villa dicebat in terra quae voca- pracbuit assensum,qui non longe postquadam plaga mortuus,et ipsepro hac re juxtapatrem est tumu- latus. Uujus doni Gausbertus de Evroldi Villare, Rainerius et Guaszo, eorum milites, extiterunt tcstes. Deinde Winebertus, frater Sulpicii, de terri- torio Vilcasinensi, per ilubertum Querculum addu- ctus, assensura super altare sancti Petri ponens,in orationibus fratrum est coUectus.Nos autem duxi- mus illud beneficium quale sit ostendere, id est quicquid in parroechia domni Germani, in scclesia videlicet, in decimis, in terris cultis et incultis sil- vis et militibus, ac omnibus exquisitisetinquiren- dis, videbatur ex mo tenere. Hoc totum pro anima sua praefatus Sulpicius apostolorum principi et ejus tur Angentela habere; pro qua non raodicura nobis j) monachis reliquit. Quod et ego, Eustachii abbatis detrimentum intulit, insuper et homicidium per- petrare non timuit. Tandem ad hanc concordiam venlentes^ dedimus ei quinquaginta solidos nummo- rum atquoloci hujus bencficium, ut terram quani habebat insuper memorata Argentela, cum tutela quam clamabat, sancto Petro dimitteret; quod li- benter concedens fecit,donumque super altare beati apostoli Petri posuit, astante monachorum grege turbaque famulorumquorum nominameraorieraan- dare ouravimus : Stephanus et Salomon. fratres; Girogius clericus; Teudo et Gauduus, fratres; Oy- (221) Fort. legj, Cujus cvm. et monachorum prece ductus, cum uxore mea Er- mengarde et unico filio, vocabulo mei nominis nuncupato, pro redemptione animarum nostrarum, fieri volui; et,die Purifioationisalmae matrisDomini, super altare Petri apostoli assensum posui, atque hanc cartam publice astipulando crucis signo cor- roboravi. Pro qua re apr^fato abbate centum soli- dos carnotorum nummorum accepi, meaque con- junx duasauri uncias,et filius meus renonem unum variura.Testes ex parte meafuerunt: Eodbertusde Bello Monte; Jhotardus Willelmus et fienaldus de (222) Sic. 35» VETDS AQANO. — UB. VIII. EDSTACHIUS. 354 Gaudena, et Gualterius. Ex parte monachorum : A valentem quadraginta solidos, et XX solidos num- Stepbanus ct Salomon, fratrcs; Oydeleriuset Rod- bcrtus,fratres ; Teduinus et Gaudiu8,fratres ; Gua- rinus cellerarius; Tescelinus, llildegarii lilius; Laurentius cubicularius,Adventius et Lorinus, fra- tres, et alii. Si quis, huic cartuls contradiecndo, extilerit contrariusjanua cceli ei claudatur,et, nisi re8ipucrit,cum Juda proditore,sine flne poenas luat in gehcnns ignibus.Actum est boc Carnotis publi- ce, anno XXI regni Philippi regis. » CAPITULUM Vllr. De (Ecclesia Stilionis, (Ante a. -1088.) u In Cbristi nomine, conditoris omnium rerum. Notum esse volumus cunctis sanctae Dei (ecclesio) fidelibus atque futuri8,egoscilicetVVillelmusetuxor -v mea Ermengardis, cum unico filio meo Willelmo, pro animarum nostrarum redemptione, Deo omni- potenti et sancto Petro, apostolorum principi, in cujus monasterio apud urbem Garnotenscm sacraa religionis habitum ipse suscipio, quandom aeccle- siam in honore matris Domini fundatam.in Pcrtico loco, qui dicitur Extiliolus (223) concedendo parti- mur,ut in aeternum possideant medietatem decimae ac archadii atque sepulturae totumque altare,medie- tatemque atrii,atque duobus bobus terram quantum sufricit, et aripennum unum prati ; atque harum renim donum supcr altare beati Petri mittere jussi, et testium nomina subscribere voIui.Et si quis un- quam heredum meorum huic dono contrairetemp- taverit,excommunicationi8 dampno prius incurrat. morum, unumquc scutum ac nostri loci orationes dedimus. Ipse quoque, per artavum sui armigeri^ super altarc sancti Petri guerpum decimao vel aa- sensum misit per Hubertum Querculum et mona- chum,audientibus et vidcntibus is quorum nomina subscripsimus : Raduifo, Willelmo, Rodberto, Phi- lippo, Ilugo lluberto, Tetardo, Ledfredo, Fulberto, Rainaldo, Guarnerio, Fulconi,Raimboldo,Rodbcrto, Laurentio, Aszoni. Est autem ipsa decima in looo qui vocatur Calctulus. Actum est hoc Drocis castro publice. )) CAPITULUM X. De trihuto cancesso a Mainerio in Agili Viila. (Anto a. m\.) « Notum csse volumus, ego Eustachius, abbas cocnobii sancti Petri Carnotensis, omnibus sancta' Dei ecclesiaB fidelibus filiis, quia, dum essem in cu- ria Philippi rcgis aput castrum Stanpensem,ot re- gcm pro utilitate noslri loci interpellavissem, con- veni ibi Maincrium,fratreir/ SymonisdeMonteForti, ut,pro sui patris anima necnon et matris,atque pro incolumitate propria suorumque sobolum, Deo et sancto Pctro liberum concederet transitum, tam salis quam piscium, et nostrarum rerum quee per Agili Villam Carnotis ad usus fratrum veherentur. Qni libenti animo ab omni consuctudine,VI iduum' februarum, ita liberum transitum Deo et sancto Petro dimisit, ut, ab illa die antea, neque a se: ncque a successoribus suis, ullum teloneum vel consuctudo aliqua requiratur de rebus sancti Petri deinde octo uncias auri cui litem intulerit solvat.et C transeunlibus pcr pra^fatam villam; sed, sicut pa- conatus ejus inefficax permaneat. Signum Ermen- ter ejus Amalricus per totum cjus territorium iter gardis conjugi8,quaB donum hujus largitionis super liberuro de rebus sancti Petri concessit,ita et pr«- fatus Mainerius,episcopo Gausfrido (224) praesente, et Simone fratre ejus comitequc Belli Montis Ivonet conccssit. Simili modo assensum patris et fratriS' alacriter per totam terram suae potestatis in supra- memorato castro ratum esse decrevit domnus Si- mon,fiIio suo Amalrico prajsente et assensum prae- bente,atque Ilugono de Puleolo castro.Si quis vero assensioni contraire aliquando voluerit, quandiu perlinax fuerit, excommunicationis baculo semper feriatur,et nisi resipuerit et ad satisfactionis reme- dium confugerit, animam ejus vermis, qui nun- quam moritur, in tenebris inferni sine fine depa»^ altare posuit. S. Willelmi filii. Hugonis, avuncnli Gausfridi coci. n CAPITULUM IX. De decima de Caletuto. (Ante a. 1088.) In nomine sanctaB et individuae Trinitatis. Ego Eustachius,abbas cccnobii sancti Petri Carnotcnsis, cum omnibu8 fratribus ibidem Dco militantibus, notum esse volumus omnibus orthodoxe fidei cul- toribus, quod quidam milcs, nomine Guinebertus, frater scilicet Sulpicii, qui moriens reliquit sancto Petro in nostris usibus aecclesiam domni Germani cum omnibus rebus quas ibi videbatur tenere, ex n (%at. )) beneficio Willclmi de Sumboone,sicut supra dictum est, in decimis, terris, lucis, militibus ; postquam quidem et ipse super altare sancti Petri assensum posnit et in orationibus fratrum susccptus fuit,cui- dam mulieri partem praefataB decimae XXV solidis vendidit.De qua re in judicio appellatus,dixit deci- mam illam pertinere ad fevum Guaszonis, frariris Hugonis de GasteIlo,ac ideo frivolum esse assensum Buum sine nutu domini.UndeWaszoni unum equum CAPITULUM XI. De decima Ledonis Curix, quam reclamabant Beccen' ses monachi, (Ante a. 1088.) « In noniine sanctoe et individuae Trinitatis, Pa- tris et Filii ct Spirilus sancti. Notum essevolumua omnibus christianae religionis, tam praesentibus quam futuris, nos monachi sancti Petri ccenobii, Carnotcnsis,Guarnerius scilicet ac Joscelinus Ledo- (223) Extiliolus, Stilio, Steliones, hodie les EtiU leux, (224) Gauflfridu8| sive Godelridus I Gamoten- sis episcopus, simoniae damnatus, episcopatu de- jectus est a. 1091. 355 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 356 nis Ctfrte, qu® est cella praefati cenobii,sub abbate Eustacbio militantes., qualiter lis et calumnia, quam nobis inferebant monachi Beccenses, fmem acceperit in camera domus Pagani, filii Hugonis Franconis, apud castrnm Calidi Montis. Ibi qui- dem aderat Anselmus, abbas cenobii Becci, et cum eo ex ejus monachis Gislebertus, ortus de genere Grispinorum, et Eustachius, praenomine Paganus ; aderant et meliores ex illo castro, tenentes placi- tum de presbitero ecclesiae sancts Mariae,qu£e sita est inferius non longe a Ledonis Curte ; et volebant aut uxorem ejus illi excutere aut aecclesiam quae illorum erat. In medio quoque placito ab archi- episcopo Rotomagensi (225) missae sunt nobis quae- dam litterae,exorante8 ut, pro archiepiscopi amore, decimas rerum et sepulturam nostrae ecclesiae, quam a nostris hominibus accipiebamus, intra Fossatos cummanentibus, Beccensibus monacbis redderemus.Quod cum castrenses,tam clerici quam laici^audissent, extranea eis res audita visa est, ut quod Gualterius comes sancto Petro, fcre abhinc XXX annis et amplius, contulerat, et optimates ejus asscnsum prebuerant, a monachis, nuperrime fficclesiolam praedictam habentibus, injuste nobis tolleretur. Tunc omnes viva voce et indissimulato vultu testimonium praebuerunt, quod, ipsis viden- tibus et audientibus, comes Gualterius sancto Petro dederat sepulturam et decimam hominum intra Fossatos habitantium,videlicet de bubus,de ovibus, de asinis, de equis; decimam quoque de terra quam monachi exararent; decimam etiam ari- penni ubi fumus olim fuerat situs. Hoc audientes monachi, cum abbate suo, injustam calunniam deponentes, deinceps siluerunt. Testes hujus rei etiam curavimus subscribere : Manassem archi- presbyterum, Herbertum, Genricum, Gualterium, Sansonem, canonicos; Odonem vicecomitem, Her- bertum pincernam, Rodbertum praepositum, Roge- rium militem, Givelinum ; Rodbertum, militem de marina. » CAPITULUM XII. Itenif danum de saltu Godefridi. (Ante a. 1088.) « In Christi nomine. Ego Guarnerius, una cum JoscelinOjSancti Petri apostolorum principis Carno- tensis CGBnobii, atque sub abbate Eustachio, pro- visores loci Ledonis Curtis, in territorio Vilcasini castri, quem Gualterius comes, filius Drogonis comitis, regnante Hanrico rege, sancto Petro per- petualiter habendum, abbate Landrico vivente, concedendo tribuit; notum, inquam, esse volumus tam pr(Bsentibus quam futuris sanctae Dei aecclesiae fldelibus, quod quidam miles, nomine Godefridus de Fluriaco, infirmitate qua mortuus est decem- ptus,per filium 8uum,nomine Hugonem,et uxorem suam, Adelam^donum sui saltus misit super altare sancti Petri ponendum quatinus monachi praefati A loci perpetuo jure habeant, sine ulla calunnia : ita videlicet ut inde aecclesiam, doxos et horrea sua, quando opus fuerit, aedificent, agros et curtem suam claudant, atque omnia sua necessaria exclu- dant. PoBt mortem autem ejus, in cimiterio sancti Petri corpus ejus est sepultum, V idus aprilis. Tunc quoque uxor et reliqui Hlii ejus rursum do« num saltus praelibati super altare, pro anima pa- tris, posuerunt. Hujus rei testium nomina subscri- pta sunt : Gerelmus presbiter, Milo presbiter, Urso miles, Odo miles, Ivo miles de Fai ; Hilduinus,fra- ter ejus; Givelinus; Rainaldus, filius ejus; Gode- fridus miles. » CAPITULUM XIII. De vtcaria Belsix. B (Ante a. -1091.) « In Christi nomine.Ego Walterius^filiusFlealdi, abbatis sancti Petri Eustachii et sibi commissa congregationis precibus adductus,vicariam omnem quam in omnibns terris sancti Petri habebam,uxore mea Fredesindi et filio meo Rainaldo,cum fratribus et sororibus suis,atqucetiam Lisiardo annuentibus, pro animarum nostrarum et parentum nostrorum redemptione, per conrsensum domni mei Gunherii ecclesiae sancti Petri in peppetuum dimitto ; acci- piens michi in concanbium a prefato abbate et monachis tres agripennos vinearum, in convalle Sancti BarthoIomei,in clauso qui diciturlngelbaudi. Unde etiam predicti monachi praefati uxori meas duas auri untias, ct filio meo equum argenti mar- C cis sex comparatum donant,praedicto etiam Lisiardo Y addentes solidos. Quod etiam posteritati nostrae notum facere et per succedentia tempora ratum manere cupientes, litterarum memoriae tradi volui* mus ; et manu nostra annotando firmavjmus,atque domnis et amicis nostris ad corroborationem tan- gendum obtulimus. S. Gualterii, filii Flealdi. Fre- desindis, uxoris.Rainaldi, filii ejus.Heliae.Hugonis. Lisiardi. Adeline, filiae ejus. Elisabeth. Ex parte Gualterii : RodbeKus, filius Rodulfi ; HugOy filius Lamberti ; Ivo, filius Norberti ; Oydelardus, ne- pos Gualterii ; Einardus, Raimbatdus presbiter, Lanbertus presbiter. Ex nostra parte : Gausfredus praesul, Ingelrannus decannus, Adelardus subdeca- nus, Gauslinus archidiaconus. Guerricus clericus, n Hilbertus de Gurzeis, Gerogius clericus, Guerricus vicedomnus, Willelmus praepositus; Tedbaldus, frater ejus ; Tedbaldus Farsit,WilIeImu8 Mordens, Jhotardus, Gunbaldus, Laurentius cubicularius ; Fulcbardus; lcduinus et Gaudius, fratres; Hildul- fus et Gausfredus, fratres ; Adventius, Stephanus et Salomon, fratres : Ingelbertus, Johannes^ Gaus- frcdus, coci ; Gualterius sartor, Ribaldus de Frau- sino ; Stephanus, filius Dodonis ; Radul, filius Hil- degarii. » (225) Guillelmus I ecolesifis Rotbomageusi prfisfuit ab a. 4078 usque ad a. 1110. 157 VBTUS AGANO. — LIB. VIII. EUSTACfflUS. 9S8 CAPITDLUL XIV. A Donum Gunherii de vicariis. (Ante a. 1088.) « In nomine omnium Gonditoris rerum. Notum esse Yo]umus, ego Eustachius abbas omnisque con- gregatio monachorum Sancti Petri Carnoten^is, om- nibus fidelibus, tam presentis quam futuri evi,quod Gunherius de Monte Letardi, filiusvidelicet Gualte* rii de Alneto, de vicariis quas in Belsia nobis Gual^ terias filius Flealdi vendidit, tam in Abonis Villa qnam in aliis locis, assensum libentissime prebuit, donumque super altare sancti Petri posuit. Non soliim de datis vel venditis. set etiam de dandis vel vendendis, solidam nobis firmitatem dedit, ut a suis milttibus acciperemus ; et non solum vicarias quao de ejus beneficio esse noscuntur, sed etiam terras r^ duaa sai milites sancto Pctro dare vel vendere vo- loerint, assensum prsbuit ut habeamus. Quapropter 008 eum coUegimus iu orationibus et in omnibus Dostris bonis operibus, ut particeps prsmii sit no- biscum in regno ccelorum. Testes concessionis ejus in hac scedula subscribere usu secclesiastico volui- mas. De sua parte: Ansoldus de Mungeuii Villa.De nostra: Balduinus, frater abbatis ; Wilbaldus et Rainaldas, filius Ernulfi Rufi ; Fulchardus. Lauren- tius, Durandus, Richerius, Rodbertus pelliciarius, Stephanos. Isenbardus, Gualterius deVer. » CAPITULUM XV. De vicariis redemptis a vicecomite Hugone. (Anno ^096.) • In Christi nomine. Ego Eustachius, coenobii sancti Petri Garnotensis abbas, et omnis monacho- C rum cong^gatio michi a Deocommissa, notum esse Yolumas tam praesentibus quam futuris sanct» Dei ecclesiae flliis, quod, tam ab antecessoribus nostris quam a nobis, vicariae quse erant in terra nostra. vel tutelffi per Blesiam, omnes quidem sub comite Tedbaldo, ab ipsis ad quos pertinebant, datisjustio- ribaeetmelioribus rebus, emeramus. Sed, Stephano oomite in honore patris succedente, Hugo viceco- mes jure hereditario easdem vicarias reclamans, ab eodem comite suscepit. Nos vero ab inquietudine securi vivere cupientes, precibus ad hoc vicecomi- tem fleximus, ut in nostris orationibus cum uxore et tribus filiis etfilia collectus, easdem vicarias, an- naente Stephano comite, sancto Petro, sicut eme- ramos, concederet ; et super principale altare sancti j) Petri, cum uxore et fllils, donum posuit, videntibus et aadientibue his quorum nomina subscripsimus : Adelidifl, uxor vioecomitis ; filii eorum, Ebrardus, Hogo, Gaiddo^et fllia Unberga. Fideles eorum, Er- nalfas de Domicilio, Gausfridus Boviculus, Petrns Aper, Gerogius de Fraganis Villa, Guarinus de Alona,AdeIardus prspositus, Gausfridus de Novale, Ansoldus Infans, Rodbertus Paganus, Gualterius de Alneto. De nostris : Laurentius cubicularius, Ad- ventias, Gunbaldas, Fulchardos ; Stephanus et (226) Vid. Genes. xvni, 32. (227) Luc. V. 20 et 24. Salomon, fratres ; Teduinus, Gaudius et Harduinus, fratres; Radulfus et Richardus, fratres; Leodega- rius, Stephanus, Martinus, Rodbertus pelliciarius; Gualterius, Aventius et Durandus, sartores ; Engel- bertus et Gausfridus coci ; Durandus pistor. Actum est hoc Carnotis publice in scclesia sancli Petri, anno dominice incarnationis miliesimo nonage- simo VI, regnante Philippo rege in Francia. » CAPITULUM XVL Donatio vicarix de Domna Maria. (Ante a. -1088.) « Non solum novslegissedetiam veteris instrui- mur paginis, quia, fide vel merito bonorum, pec« catoribus venia prestatur suorum peccaminum, di- cente Domino ad Abraham : Si decem boni fuerint inventi ceteri salvabuntur propter ipsos (226). Hac adtestatione de veteri lege habita,de evangelica lege sumanus secundam, ubi dicit evangelista de sub- misso paralitico in domo per tegulas ante Jhesum; ait enim : Quorum fidem ut vidity ait paralitico : Filif dimittuntur tibi peccata tua, Tolle lectum tuum et ambula in pckre (227). His et aliis multimodis ai- testationibus subnixus, ego quidem Ansoldus miles, eum uxore mea carissima, nomineHiIdegardi,nec- non et omni prole nostra, et assensu domni mei Gunherii, dans concedo concedensque dono vica- riam atque banneriam ; vel si cst alia aliqua exactio, quam cx beneficio domni mei supradicti actenus visus sum tencre, in terra sancti Petri quas est in Domna Maria, pro remedio scilicet animffi filii mei Willelmi, gladii msrte preventi, beatissimo Petro^ apostolorum principi, dono jure perpetuo et mona- chis inccenobioejusdem noctediuque famulantibus, quod situm est non longe a moenibus Carnotine urbis; ut, orationibus eorum absolutus ab omni vinculo delictorum, in dextera Domini collocatus, inter sanctos et electos suos in resurrectlonis gloria resuscitatus respiret. Donum autem htgus nostrffi largitionis III idus Julii super altare beati Petri per hanc cartam ponere maluimus, imprecantes ut si quis umquam huic cartule contraire voluerit, nisi cito ad emendationis remedium confugerit. cum Juda prodit^rc in infernum trudatur ignibus Hetna cremandus. Hanc autem cartam ut inconvulsa per- maneat, prssenti seculo permanente, manibus pro» priis et nominibus cseterorum circumadstatium corroborari voluimus. Ansoldi, qui hanc donatfo- nem fecit. Rainaldi. Gauscelini et Arnulfi, filiorum ejus. Gualterii, avunculi eorum. Gausfridi, patrui eorum. Hilberti, clerici etconsanguineiiIIorum,qui donationem banc, vice patris et matris, super altare posuit. Gausfridi de Monte Boonis. Gausfridi non bibentis aquam. TeudonisTroncIIi. Guerrici clerici, nepos (228) Fulcherii primicerii sancts Mari». Tedbaldi de Vidicis. De nostria : Adventius et Lo- rinus, fratres ; Stephanus, Laurentius, Frodo, Dodo major, Stephanus major, OydeleriuSi Durandus (228) Sio. 359" PAULI S. PETRI CARTONENSIS MONAGHE m » Giblebertus. Actum est est hoc Garnotis publice, A inferiori cum diabolo poefias= luat. Volumus etiam sciri in fine bujus cart», quod, sicut dedimus pra- fatas res, ita ctiam dedimus viridiarium ex integro, quod situm est juxta capitium scclesiffi. Annuimus quoque quod Odo miles noster decimam dedit de novalibus quam de nobis tenebat. » GAPITULUM XVIH. De alodis Bemardi de Buslo. (Anle a. ^1088.) (( In nomine Domini nostris Jhesu Ghristi. Notuml esse volumus omnibus successoribus nostris, egpi Eustachius etabbasomnisccetusmoDacborum ccBno^ bii sancti Petri Garnotensis, quod quidam vir no^ bilis, in hac regione valde opinatissimus, toto coiv pore plagis in bello debilitatus, per multa curri- cula annorum in lecto recubans, ut nec sedere ne* que pedem ante pedem ponere valeret, ettamed consilio et salubri verborum au&ilio nuUi petenti' unquam defuit ; qui, locum nostrum valde diiigena^ vivens in corpore, in quantum potuit semper nobis! profuit, sub abbate quidem Landrico^ sancto Petrb! dedit aecclesiam sancti Germani de Alogio ; et,ab hao- vita decedens, alodos quos habebat in Beisia sancto: Pelro reliquit, unum videlicet in Fontinidi viUa»= aUerum id Marchesi Villa, atque juxta Braiaumi unum prati aripennum ; jussitque fldcUbus suisut eo mortuo corpus Garnotis deferrent, inter fratres tumulandum. Quod et factum est idus novembris ; atque a parenlibus suis prsefatarum rerum donum super altare sancti Petri publice estpositum^ quo- rum nomina subscripsimus: Ernaldus^ fUius Eva; regnante Philippo rege in Francia. CAPITULUM XVM. De xcclesia Domni Pelri. (Ante a. 1088.) « In Ghristi tiomine. Notum esse volumus omni- bus successoribus noslris, quod cgo Landricus, una cnm flliis meis, ipsius eulogii dicentis: DaLeet dabitur vobis, non surdi auditores, sed quantum paupertas nostra permittit, pro animabus nostris parentumque nostrorumnecnon et pro incolumitate WiUelmi, senioris nostri, matris quoque ejus Ma- hilde, cum corum assensu, jam olim presbitcrium (ecclesiae de Domnopetro et terram pertinentem ad altare, sauctu Petro, ccQnobii videlicet Garnotensis, dedimus, per deprecationem quidem patris Rai- naldi decani, qui in prcefato ccBnobio, sub abitu " monachiii Deo mUitare in sencctute maluit. Nuno quoque damus medietatem decimee pr(efatae aeccle- s:s quffi in dominicatu noslro o^cclcsise esse vide- tur, necnon etmedietatemarchadii atque sepulturae. Tribuimus quoque res quae ad altare pertinent, et terram Ernaldi mediatoris quam pater meus Tedui- nus vivens concessit, pratumque desupcr, vivarium quoque dc Mota Uberum. Quod si ibi aliquando molendinus fieri potest, medirtas sit fiUis meis, nisi forte propria voluntate cuam partem sancto Petro annuerint.Ad dexteram partcm vero ecclesiae libere damus terram ubi habitatio monachorum et horreum eorum et cseterasibi necessaria sint. Quod ita libere damus, ut neque sepultura neque alia aUqua consuetudo a fiUis meis vel ab aUquo homine G Widdo de Barzilleriis, Alcherius, Hugo GlericuB.De exigatur. Medietatem quoque furni similiter damus (229). ... Et si quis nostrorum fidelium dc bcne- ficio, quod ex nobis tenet, partem dare voluerit, Ubere habeat sanctus Petrus et monacbi. Hoc do- num III kalendas Martii egimus, ego Landricus de Toriello, et filii mei, Gausfridus, Uugo et L:in- dricus, publice, donumque miscrunt sancto Petro per Eustachium abbatem, regnante Philippo rcge. Volumus etiam omnes scire quod, quando opus fuerity fiUi mei pro vicario XX solidos dabunt. Hujus rei testes sunt : Gilduinus de Donno Petro, Gausfridus faber, Odo de Floriaco : Rainaldus, fra- ter ejus ; Rodbertus major, et Willclmus, frater ejus ; Odo, filius Ingilsindis ; Ernaldus, Bcrnardi nostris: Stephanus et Salomon, Laurentius, Adven- tius, Stephanns, Oydelerius, Martinus Gunbaiduiy Fulcbardus, et caeteri. » GAPITULUM XIX. De libertate aecclesise Bruerolis, (7 maU ^084.) (( In nomine Patris et Filii et Spiritos sanoti;. amon. Ego Gausfridus, quamvis indignus, sdcle^* Garnotensis episcopus, notum facio succesaoribu» meis et aliis (ecclesiae nostrse fidelibus, quod frater Eustachius, abbas sancti Pctri Garnotensis mona- sterii, rogavit humiliter cum precibus parVitatem meam, utsibi et congregationi monachorum ibidem* servientium darem altare dc Bruerolis, sine uUa re^ fiUus; Rainaldus decanus, Odo presbiter; Froge- *v demptione ulteriushabendum.QuiaergoistapeUtior • J • X J * WWT *111 • \ M. 1. •^ A. l.*l*Al* A. _^ 1— A ±. * * > ^ rms, mediator decani; WiUelmus jugulator, et Gualterius, socius ejus; Rainaldus pcUicearius. Ex nostra parte: GUo et EUas, filiusejus; Tedbaldus, Dolardus ; Herbertus, filius Fulcadi ; VitaUs presbi- ter, Richerius major, Laurentius cubicularius ; Rodbertus, mejor Gapellc Regie ; Rainaldus, nepos Majenardi monachi ; Tescelinus, fiUus Ilildegarii ; Adventius, Eeringerius agaso, Johanncs cocus. Hanc autem cartam si aUquis prophanus contraire voluerit, nisi resipuerit satisfaeicns, sicut Dathan et Abiron, terra vivum absorbeat, et in inferno et utilitati eorum et me® honestati convenire visa est, dono eis praedictum altare, non sine asBensu fratris GausUni, in cujus archidiaconatus est, soli^ dum et quietum ab omni venditione, a sinodoi- a circada, ab omni etiam consuetudine et ab omni* inquietatione, sive exacUone justiciad a presbitero servientein loco. Utautem persuccedentiatemporat firmum et stabilemaneathocdonum,pra8entiacnk pto mandavi, et signo crucis manu moa facto ro«> boravi, et fidelium meorum manibus coi^roborandnoa- tradidi. S. Gausfridi episcopL HUduini preGentoria^ (220) Sequntur Une» tres, quarum scriptura, penitus deleta, legi non potest« 361 VETUS AGANO. — LIB. VIII. EUSTACHIUS. 36S Gaaaslini archldfaooni. Frodonis succentoris Mori- A ni presbyteri. Landrici. Willelmi, nepotis episcopi. Emaldi^ ncpolis Morini.Rogcrii.Engelranni dccani. Adelardi snbdecani. Ernaldi praepositi. Hilgoli. Guerrici. Guarini, fratris Roberti succcntoris. Fro- donis, filii Algisi. Stephani, fllii Odilardi. Durandi. Data nonas mai, indictione VII, anno ab incarna- tione Domini millesimo octogcsimo IV, regni au- tem Philippi XXIV, » GAPITULUM XX. De vineis HerberH, concessis a Philippo rege in Area Braca, (Anno 4086.) cc In nomine sanctaB et individuse Trinitatis, Pa- tris et Filii st Spiritus Sancti. Gum regalis solium digniiatis multiplex virtutum cultus exornet, libe- || ralitas tamen atque muniflcentia prsecipnum locum tcnet, quarum effcctus multorum necessitatibus coiidescendat et vis eorum petitionibus satisfaciat. Notam ergo esse voIumus,ego Pbilippus,gratia Dei rex Francorum,omnibu8 sancta Dei scclesisB fldeli- bus et nostris,tam pnesentibus quam futuri8,quod Eastaehius, abbas videlicet sancti Petri ccBnobii Carnotensis, nostrs serenitatis adiit prassentiam, obnixe postulans, ut muninccnti» nostrsQ aurem ejus precibus inclinare regali pietato dignaremur, qiiatinus, pro incolumitate nostra et statu regni ao8tri,liberaIitatisnostrad assensum preberemus cui- dam lierl>erto atque ejus uxori,IngeIburginomine, ut qnod,Deo inspirante, longo tempore maturave- rant implere, nostra licentia ducere quivissent ad effectnm ; scilicet ut de rebus propriis quas habebant G in Area Braca sanctum Petrum et monachos ejus heredes facerent : videlicet de duobus aripennis et dimidio vine®,de domo 8ua,horreo et furno, omni- que supellectili eorum.Cujus justam petitionem ju- dicantes, cum nostris fldelibus qui nobiscum prffi* sentes aderaot, dignum duximu8,pro anima patris met Henrici regis atque pro nostra salute, assen- sam prebere donationi pr«dicti viri et uxoris ejus. Placuit etiam serenitati nostr» regia interdicere actoritate, ae quis umquam per succedcntia tem- pora bnic nostras munifirentis operi, quod cudi- mns, aliqua temeritate prsesumat contraire^ neque de eoncessis jam dictis rebuSj neque in parvo ne- que in magno, quicquam minuere audeat ; neque oustodem, quexa ibi monacbi posuerint, qualibet n corveda seu exactione premat vel gravet, sed, iiber ab omni consuetudine seculiarium hominum secure ibi maneaty et monachis serviat : tan- tammodo, statuto tempore, quindecim denarii quatuor vini cantari, mina avene, panis et gallina una, nobis habenda, offlcio nostro rcddantur.Quod si in reddendo monaohi tardi extiterint,emendent, et res nominatas non perdant. Mandavimus itaque hanc cartam nostro nomine nominibusque prima- tum nostromm atque regise dignitatis sigillo corro- borari, ut rata et inviolata permaneat in evum. S. Philippi regis. GauBfirrdi, episcopi Gamotensis. Patroi.. GLy* Amalrici clerici. Frogerii do Gatalaunis. Rodberti do Rupo Forti. Guausfridi, comitis Maritanine. Ger- vasi, dapiferi regis. Philippi capcllani. Tcdbaldi, stabularii rcgis. Lancelini, pinccrno regis. Cisle- berti do Tegulariis Hugonis de Curte Sexaudi.FuI- conis pincernaB. Udoiiis, dapiferi episcopi. Wibaldi clerici. Adventii, Johannis Brustini. Arroldi. Ri- cherii et Girardi do sancto Georgio. Aclum est hoo Drocis castro publice,ante portam sancti Vincentii, anno ab incarnatione Domini millesimo LXXXoVI«, indictione nona, rcgnante Philippo rege anno XX^VI". Ergo Gislebertus notarius, ad vicem Gau- fridi, Parisiorum episcopi, summi cancellari regis, relegcndo subscripsi. » GAPITULUM XXI. De libertate V aecclesiarum qux sunl in Pertico» (4 mart. 1086). « In nomine sanctas et individuae Trinitatis, Pa- tris videlicct ct Filii ct Spiritus Sancti, ab utroque procodentis. Ego Gausfridus, licet, indignus,aeccle- siffi Garnotensis cpiscopus^ notum volo fieri meis successoribus etaliisoscclesiaQnostras flde]ibus,quod frater Eustachius, abbas sancti Petri Garnotensis ccDnobii,rogavtt humiliter parvitatem mcam,utsibi et congregationi monachorum ibidem servicntium darem plurima altaria,sinc ulla redomptione ultc* rius habenda,altare videlicet de Ermenteriis, et de Roheria, et de Buxeto, et de Gastellariis, et de Gruciaco. Quia ergo ista petitio et mee honestatl et eorum utilitati convenire visa est, dono eis pro- dicta altaria, cum assensu fratris Gauslini archi- diaconi, solita et quieta ab omni venditione, a si- nodo et circada, ab omni etiam consuetudine et ab omni exactione justitiae, fratre nostro Gausiino hoc tanlum sibi, quandiu vixerit, retinente, justiciam scilicct de presbiteris in eisdem locis servientibus» Ut autem per succedentia terapora firmum et sta- bile hoc donum mancat, prosscnti scripto mandavi et signo crucis manu mea facto roboravi,etndelium meorum manibus corroborandum tradidi. Signum t Gausfridi episcopi. Adelardi decani,HiIduini pras- ceutoris. Widdonis, abbatis sancti Johannis. Hil- berti dc Gurzeis. Rainbaldi dc Galniaco. Ernaldi de Gurba Villa. Giraldi presbiteri. Mainardi pres- biteri. Garini diaconi. Durandi. S. Willelmi archi- diaconi. Gauslini subdecani et archidiaconi.Frodo- nis subcentoris. Fulconis archidiaconi. Hilduini, Girardi filii. Landrici. Odonis, nepotis Ernaldi.Mo* rini presbyteri. Gausfridi presbyteri. llcec carta tradita est a Gauslino cancellario, IV nonas Mar« cii, indictione VUII, anno ab incarnatione Domini millesimo LXX.WI*, regni autem Philippi regis XXVI. CAPITULUM XXII. De pravis consuetudinibus remissis in loco Sancti Georyii. (Anno ^086.) « lu nomine sanct(e et individuts Trinitatlsi 12 363 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI. 364 Palris videlicel et Filii ct Spiritus Sancti. Omncs A Juda proditore, ct cum his qui Dominum Jhe- denique qui Christum credunt lapides vivi dicun- tur, ut Apostolus ait : Vos estis lapides vivi ^edift- cati, domus spiritales (230). Igitur, si volumus ut inhabitet Ghristus in nobis et nos in ipso, hostcs nostros, id est vitia debemus interficerc, Samuelis prophet® sequentcs exemplum, qui, gladium acci- piens, Agag, regem pinguissimum (231), in frusta concidit, nobis in hoc ostendens facto, pugnantes contra carnis vicia nulli omnino debcre parccre, sed omnia interflcere, ne in mortis culpam inci- damus, sicut rex Saul, qui Agag regi, contra pre- ceptum Domini, pcpercit (232), et ideo Dominus ab co recessit, ct spiritus malignus eum arripuit. lloc cxcmplo ct aliis quaippluriinis Sancturum sum crucifixerunt, in inferno pcenas habcat ca- rentes Hne. Data est haec carta Drocis castro publice, anno dominice incarnationis millcsimo LXXXoVI», indictisne IX, Phiiippi regis regni an- no XXV . Paulus, monachus et edituus, notarius cxtitit. )> CAPITULUM XXIII. De cBcclesia Puteosx villx, (Anno 4086.) « In nomiuc Patris et Filii et Spiritus Sancti,qui trinus cst personaliteretunusessentialiter.Deserts gentilitati, id est aecciesis de gcntibus collccte,per Isaix prophete vocem. Dominus spiritualium virtu- tum dona promittens, inter odorifera arbusta ul- Scripturarum exemplis picne edocli, notum cssc -^ mum atque buxum posui (233j dicens : Ponam in vollimus omnibus sanctse Dei ^cclesia; fidelibus, tam priBsentibus quam futuris, ego, videiicet Han- ricus, et frater meus parvissimus, nomine Mori- nus, militari balteo utrique accincti, quoniam am- bitionem nefariam, qux nos, in adolescentia posi- tos, actenus deccpit, a nobis abigimus, et, humili precc Eustachii, abbatis ccenobii sancti PeLri Car- notensis, ad hoc sumus perducti,ut,pro Dei amore et nostra salute, pravas consuetudines et intolera- bilcs, quas injuste accipiebamus iu loco sancti Georgii, qui situs cst non longe a flumine quod Arva dicilur, ex toto dimiltimus; solummodo cas retinentes, quas pater noster Rainbertus, pro de- fensione hominum,precario habuisse refertur,ru8ti- corum videlicet boves ter in annos ad exercendam deserio ahietemy ulmum et buxum simul (234). Nunc autem abiete in hac serie praetcrmisso, quo sancti homine8panduntur,quorum mentesjugi meditatio- nc sancto dcsiderioadcelcstiacontemplandaelevan- tur, nos quoque fragiles et mole iniquitatum presh 803 minoribus rebus informari oportet, ut vel ulmi aut significalionem buxigererc videamur,torpentcs in bonis operibus,et hujus caduci alque fugitivi se- culi inservimushonoribus:uImusquidem in altum crescit,8ed minime ferens fructum,er8 procul dubio signiQcat qui, mundanis rebus admodum inretiti, spiritualium operumfructu suntvacui.Tamen,sicut ulmus sepe vitem cum botris sustinet,ita et poten- tes hujus seculi servos Dei per aecclesias longelata- que beneficiis inclitis sustentant.lnqua re spiritua- terram in eodem loco. Simili modo semel in anno C lia corum opcra sua esse faciunt, et cum eis in fu- et tempore congruo, dc arietibus atque agnis, si fuerint, sine gravamine incolarum, monachus loci rector rogatus nobis prebebit, quatinus nos libenti animo ab omnibus hominibus,pro posse nostro, et Ipcum et omnem rem loci intus et exterius defen- damus. Negocium quidcm si fuerit inter ipsius loci homines, quod sine bello fmire nequeat, prs- sente monacho, finietur in noptra cnria. Prandium vero quod in sancti Georgii festivitate inverecunda fronte requirebamus, omnino dimittimus, quia male solemnitatem celebrat qui se ab inlicitis non custodit. Et, ut prselibavimus, omnes execrabiles consuetudines quas usurpabamus in praefato loco, nunc et deinceps remittimus, prseter illas quas turo seculo seterno remunerantur premio. Buxns denique, solam viriditatem retinens, eos ostendit qui vera3 Odei perfectioncm immutilato voto servant» His prefatis rebus, ego Isnardus de Pertico, balteo militari accinctu8,me adjungere cupien8,pro salute animae meae ac omni dilectione amplectende matris mcse Alberedae,illi cui a Deo collata est ligandi sol- vendique potestas, quique coelestis regni januam fidelibus aperit et infidelibus claudit, sancto Petro vidclicet coenobii Garnotensis, ipse, inquam,et ma- ter mea carissima libenti animo, damus, in Per- tico, secclesiam in honore sancti Johannis,8itam in villa quae ab incolis Puteosa vocitatur' cum atrio et decima,omnibusque reditibusad nos pertinentibus. patrem nostrum habuisse a plurimis dicitur ; quae j) Conccdimus etiam unum mansum terrae ejusque precario requirantur a monacho, non vi ab a;omi- nibus extorqueantur. Has autem littcras, quas fieri jussimus, signo sanctae crucis publice in Procis castro imprefcsocorroboravimusjparinmque nostro- rum ac fldelium manibus corroborandum tradidi- mus, quorum nomina inferius in testimonio jussi- mus scribi. Si quis autcm profanus huic largitioni nostrs conlrairc volucrit, nisi pcenituerit, cum consuetudines, ut deinceps ita monachi possideant sicut et nos actenus possedimus. Decrevimus quo- que, ut,si quis nostrorum de rebus quas de nostro beneficio (235), sancto Petro aliquid dare voluerit, det fiducialiter, nullo refruntante, sicut jam fece- runt mei fideles Bernardus et Rogerius, in prefato ccBuobio monachi effecti; quorum primus, in loco qui vocatur Manseleria, unum mansum ita liberum Vid. Petr. i. 2, 5. (231) Reg. I, 15, 32 et 38. (232) m, 9. (233) Leg. posuit, (234) Isa. xu, 19. (235) PrflBtermiassum, tenst. 365 VKTUS AGANO. - LIB. VITT. EUSTACHIUS. 368 B dedit ut de me tcnuit ; alter vero Bimili modo unum A mansum, non longe a prerata scclesia quam dedi- mus. Dedit et mater mca nnper inOrmitate detenta, juxta «cclesiam de Buxeto, quam pater meus vivens dedit sancto Petro, unum hospitem ; ego quoque alium in dedicatione ipsius «cclesis. De quibus re- buSfdomno meo Symone, rilio'6aucherii,annuente, de cujus beneficio hec omnia sunt, abbati Eusta- chio,vice sancti Petri, publice donum dedi in ipsa ecclesia quam dedi ; postea Garnotis, laude nostro- rum fidelium, donum super altare sancti Petri po- 8ui. Data est h«c carta anno ab incarnationeDomini millesimo LXXXVI, indictione nona, Philippi^regis regni XXVI. » CAPITULUM XXIV. De calumnia saltus Munticulorum^ (1086.) K In Domini nostri Jhesu Christi nomine. Ego Eu. stachius abbas^cum omnibus fratribus coenobii san- cti Petri Camotensis, notum esse volumus cunctis sanct» Dei aecclesiffi fidelibus, taro presentibus quam futuris, quod, Huberto abbate hunc locum guber- nanie,8altasMunticulorum,cum omnibus appendi- ciis suis, perassensum dominorum ad quos pertine- bat, in usibus fratrum,a Gualterio trapezeta sancto Petro est datus, et a fratribus fere per XV annos est poj^aessus sine calumnia. Nostris vero tempori- bus, quidam adolescens, Mainerius nomine, filius videlicetGermundi,dc cujus beneficio praBfatus sal- tus fucrat, coepitquidem post mortem patris calun- niarieum.Cujustandemcalunniam extinximus XXV solidis nummorum sibi datisetorationibusfratrum. C Unde ipse veniens III kalendas Augusti, super altare sancti Petri guerpum posuit pubIice,coram his quo. rum nomina subnotavimus. Ex partc ipsius : Ar- chenaldus et Savericus. Ex nostra parte : Gausce- iinus, frater Carnalis; Gumbaldus, Stephanus et Salomon; Gausfridus et Hildulfus, fratres; Gisle- bertus,Teduinus,Gaudius et Harduinus, Rodbertus nosocomiarius (236). » CAPITULUM XXV. De calunnia Spelterolensis aeeclesix remissa a GuaUerio de Alneto. (Ante a. 1088.) « Tn Christi nomine. Notum esse volumus omni- bus nostris successoribus, ego videlicet Eustachius abbas et omnes fratres coenobii sancti Petri Carno- ]) tensis.quod, postquam Spelterolensis secclesia data nobis est a Hugone Drocensi et a filiis ejus, Gau- sberto et Guarino, nccnon et a matre eorum, no- mine OsiHa, frater ille quem illuc misimus frequen- ter a Gualterio de Alneto injurias et damna pertuHt, donec prefato Gualterio quinquaginta nummorum (296) Actum est hoc ab incamatione Domini m<» Lxxxvi anno, ind. ix, anno xxvi. regni Philippi regis. Cod. Af^ent. (237^ Super voces Philippi regis^ recentior manus acripsit Ludovici Junioris^ nescimus qua de causa : nam liqoet hano ohartam a Gausfrido I, Camoiensi solidis dedimus : eo quidem pacto, ut fratrem iilum in pace vivere dimitteret, et calunniam quam de ipsa ecclesia faciebat missam faceret.Quod libenter annuens, Garnotis publice super altare sancti Petri guerpum calunniae posuit^ secum babens Rainbal- dum clericum. Nobiscum vero fuerunt, Gerogius clericus; Stephanus et Salomon, fratres; Teduinus, Gaudius et Harduinus, fratres; Oydelerius et Rod- bertus, fratres; Hildulfus et Gausfridus, Iratres; Adventius, Fulchardus, Stephanus, Tescelinus ; In- gelbertns et Gausfridus, coci; Herbertus et Guari- nus, pistores. » CAPITULUM XXVI. De toleneo dato ab episcopo Gausfrido. (14 nov. 1087.) « In nomine sanctcQ et individuee Trinitatis, Patris videlicct et Filii ct Spiritus Saacti. Noverint omnes christianflB religionis participes^ tam futuri quam presentes, et praecipue pontiOcalis cathedre me« successores, et ceteri aecclesise nostrs fldeles, fra- trem Eustachium, sancti Petri Carnotensis coBnobii abbatem, cum maxima humilitate et multarum pre- cum prolixitate imploravisse me GaufVidumy licet indignum,Garnotensis «ecclesis episcopum, quate* nus sibi et fratribus inibi Dco militantibus, portio* nem telonei de suburbio suprataxati apostolorum principis, quae jure episcopali me contingebat, per- petualitcr concederem. Cujus petitioni ego adquie- sccns,et eorum utilitati providens,et meae honestati consulens, integro et absque uUa mutilatione supra- dictum teloncum, a prsedecessoribus meis et a me ipso hactenus babitum,ei8 tribuo; ea utique firmi- tate, ut nullus quocunque tcmpore successor meus futurus hanc benedictionem infirmare prssumat.Ut autem hoc donum pcrsuccedentium temporum cur* ricula firmum et inconvulsum permaneat, praesenti scripto commendavi et manu propria signo crucis conflrmavi, et manibus canonicorum fldeliumque meorum corrobandum tradidi. S. Gaufridi epi- scopi. S. Adclardi decani. Willelmi archidiaconi. Widoni abbatis sancti Joannis. Ebrardi capiceriL Giraldi sacerdotis. Warini diaconi. Warini succen- toris, fllii Durandi canonici. Wauslini subdecani. Odonis arcbidiaconi. Hilduini, Girardi filii. Morini presbitcri. Gausfridi presbiteri. Gucrrici canonici. Gisleberti canonici. Rainbaldi canonici. Haec carta data cst aGausIino cancellario VIII decimo kalendas decembris, anno XXVII regni Pbilippi regis(287),po- sitaque est ab cpiscopo pretaxato super altare san- cti Petri VIII kalendas rebruarii, praesentibus his quorum nomina subscripsimus : Hilduino cantori, Hugone vicccomite, Gauslino de Lcugis, Niveloni, Philippo, Bartholomeo, Willclmo, olim preposito, episcopo, qui obiit a. 1090, et cujus episcopatus convenit cum regno Philippi re^is, fuisse aatam^ non autera a Gausfrido II, cujus episcopatus initium ha- bens a. 1115, nullomodo incidere potest in tempora Bustacbii abbatis^ de quo hic agitur, quique regi* men abbatia abdioavit ci, ll(Ht 367 PAULI S. PETRI GAnNOTENSIS MONACHI. 36a WafTrido osoulans Aculonem et pluribus aliis, tam J^ suorum quam nostrorum. » CAPITULUM XXVII. De fumo Bruerolis. (Ante a. <088.) « In nomine sanctffi et individuae Trinitatis, Pa- tris et Filii et Spiritus Sancti. Omnibus sanctae Dei tBCclesi® fidelibusy tam prssentis quam futuri sevi, notum esse volo ego Landricus, filius Gisleberti, una cum uxore mea Hildeburgi,filiis atque filiabus meis, quia medietatem furni qui situs est in vico Bruerolensi,quam olim quidem Arnaldo monacbo proXXV solidis nuramorum inwadiaveram ; nunc, inquam, pro anima mea et antecessorum meorum atque successorum animabus^ annuente domino meo Warino de Islo, ez cujus beneficio eandem partem ^. furni tenere videor, necnon et Symone, filio ejus^ sancto Petro, apostolorum principi, coBnobii Carno- ienBis, cui prsest Eustacbius abbas, et sancto Ger- mano concedo jure perpetuo, ut habeant, teneant et possideant, ab hac die in antea, sine ulia calumpnia (238) Manca est carta illa, cujus finem repcries in parte II, lib. IV. In boc cod. B, iibrarius, post istam ebartam transcriptam, paginam complevit subscriptionibus ad aliam chartam pertinentibus, quflB sic habentur : Hi sunt iestes cx aono molendini auem dedU G. filius N. sancto Petro : ipsc G.; Ade^ Itita, uxor ^us; Amalricus et SimoUf /iui ejus ; Phi- lippa, filia ejus; Gualterius de Trotto, Gualterius de sancii Petri monachi. Pro hac itaque re a GaufHdo monacho, prsnomine Wischardo, L solidos nummo- rum accepi ; et uxor mea, nomine Hildeburgis, te- ristrum unum duorum solidprum filiique mei, Isnar* dus et Radulfus, singuli singulas crepidas ; necnon et filia mea Adelina, quam dedi Rainaldo militi, cui etiam praedictam furni partem dederam, anulum aureum ; Warinus quoque,domnus meux, X solidos^ et filius ejus tantumdem. Uas autem litteras fieri volui ad memoriam posterorum ; atque Drocis ca- stro VIII kalendas aprilis publice corroborando as- tipulavi ; ut, si quis unquam heredum meorum his contradicere conatus fuerit, cogatur prius fiisco re^ gis auri libras persolvere XXX, denuo conatu^ ejus inefficax permaneat; et si perlinax fuerit, excom- municationis baculo feriatur, donec resipiscat. Nosque et parentes nostri, cum domno nostro Guarino, pro hoc facto,fratrum orationibus semper frui mereamur. Testes hujus rei etiam subscribere curavimus. S. domni Hugoni. S. Gislebertt de Ti- lerias (238). » Bociaco, Urso de Tinniaco YaUe^ Erchenbaldus da Geremari Vilta, Radulfus de Sibriaco^ Bemerius de Ebriaco, Milo presbiter, Emaldus abbas, Jokannes ds SaliciolOf Raimbaldus. Ex nostris : Marcoardus pres^ biter; MgeriuSy frater ejus; Hodo, Bicherius, Aaveh- tus, LaurefUius; Berengerius et Johannes, fraierejia; Herlebaldus, Richardus EPITAPHIUM LANDRICI ABBATIS Auctore. ut videtur, Paulo monacho (Mabill., Annales ordinis S. Benedicti, tom. iV, lib. Lxn, n. 83, p. 608.) Huc flectens oculos paulum subsiste, viator^ Disceque quis f\ierit, quem tumulus tegit hic. Ha3C corpus parva Landrici continet urna, Nostri pastoris et Patris eximii. Vivere dum quivit, subjectos qui bene rexit, Ostendens factis, quod docuit monitis. Mitibus exstitit hic clemens, pius atque benignus ; Inflatos spernens, fortiter hos reprimens. Vir bonus et prudens ad grandem vexit honorem Hanc sibi commissam di^iter Ecclesiam : Ter denis et ter binis cui preefuit annis. Tunc caput extulit hsc, post similis vidus. Exiit hic hominem, sanctus sicut Leobinus. Cujus Mars festum monstrat adesse diem. Pax tibi sit, Landrice Pater, requiesque perennis : Cunctis cum sanctis gaadia jam tibi sint. Amen. ^^^^^^^^^^^^^^^^^^ ANNO DOMIMI MC. GODEFBIDUS BULLOMUS LOTHARINGIifi DUX. HIEROSOLYMifi REX PRIMUS NOMITIA HISTORICA. [EUtoire litUraire de la France, tom. VIII, pag. 598.) § I. — EiUoire de $a vie. A Godefirol, qui a fourni ia matidre de tant de ro- maos frangais (I) et italiens, et que presque tous les ^crivaina de la premi^re croisade ont pris pour knr hdros, n*a point eu cependant jusqu'ici un seul ^teur qui ait donnd son histoire complete. Le peu qu'eii ont 6crit par occasiou rabbe Fleuri, l'abb6 de Choisy et le P. Ifaimbourg, n*est propre qu*& (aira d^irer de voir un aussi riche sujettrait6 aveo ime jaste ^tondue par quelque habile plume. Dieu veaille que ce que nous en allons dire k notre toor puisse faire naitre ce dessein, et que Texecu- tion le suivo de pres.Si la vie de cet incomparable h^ros pr6fente de m6morabIes 6v6nements pour rhisioire militaire, eccl^siastisque et civile, elle en offre aussi pour rhistoire litt^raire. Cest k ceux-ci «^ que nooe nous arrdterons plus parliculi^rement. (2) n 6Uit fils atn6 (3), selon Guillaume de Tyr et Qrderic Vital, ou seulement putn^, sclon d'au- tie8,d*£ustache II, comto de Boulogne et de Lens, Tun dee plus puissants seigneurs et des plus braves capitaines de son temps, qui se fit autant de r6pu« tation dans les pratiques de la pi^t^ chr6tienne ^ue dana la pfofession des armes. Sa m^re, qui le nommait Ida, et qui ne se rendit pas moins ce* lebre par sa vertu que le comte son mari,6tait flUe de Godefroi le Grand, ou le Barbu, duc de la basse Lorraine et de Bouillon, lequel 6pousa en secondes aocea Beatrix, marquise ou comtessc de Tosoane, ei ee trouvait par \k ni^ce du pape iStienne IX, et ecEar du duc Godefroi le Bossu qui 6pou8a Tillus- tre Maihikle, fille unique et heriti^re de la com- C )l) U se trouve effectivement au moins trois ou quatre anciens romans de Godefroi de Bouillon en notre vieille lan^e franQaise.On connatt d*ailleurs la J^rusalem ddhvrie, ou Gadefroi^ le plus excellent potaie du Tasse) ei la Syriade, ou Des exp^ditions de Godefroi de Bouillon dans la terre sainte, en douze iivres,par Pierre Ange de Barga, autre po^te iiaHen« (2) Will. Tyr. 1. ix, n. 5; Ord. Vit. 1. iv, 9,'p. 508, 509, 743, 757: Mir. not. Eccl. Belg., p.257. 259. 262, 263; BolL xiii Apr., p. 142. t. 4. (3) Ida, sa mdre, dans une de ses chartes le nomme le premier de ses trois fils ; mais dans une tesso B6atrix. (4) Par Mathilde, son aleule paier- nolle, fille de Gerberge et peiite-nile de Gharles, premier duc de la basse Lorraine et fr^re de Lo- thaire, roi de France, notre h^ros descendaii des rois carlovingiens, et par son aTeuIe maternelle, de ceux de Lombardie. Cest sur ce principe qn'Orde- ric Vital et rhistorien de la bienbeureuse Ida at- testent que le comte Eustuche, son p6re, 6tait de la race de Cbarlemagne (5). (6) Godefroi naquit h BouIogne-sur-Mcr k rextr6- mit6 de la Picardie, ou pluidt k Basy, dans le Bra- bant frangais, et eut pour fr^res Baudouin, qui lui succeda dans la suitc au royaume de Jerusalem,et Eustache, qui h^rita des 6tats de leur p^re, et con- tracta alliance avec Marie d'Ecosse, dont il eutune filie unique, nomm6o Mathilde, qui ^pousa Etienne de Ghampagne^ depuis roi d*AngIeterre,-& la mort d*Henri I. (7) Guillaume de Tyr et quelques autres ^crivains donnent encore & Godefroi un iroisi^me frere nomm6 Guillaume,que les g6n6aIogistes com- ptent pour la souchedesflerniersducsdeLorraine. (8) Mais une gen6alogie ^crite vers Tan 1095 ne re- connatt que trois flls du comte Eustache et de la comtesse Ida, Eustache Godefroi et Baudoin* De m^meni la comtesse Ida, ayant occasion de parler de ses enfants, ni Godefroi, parlant de ses fr^res, ne nomment jamais ce Guillaunie.Quoi qu'il en soit de ce quatri^me fils du comte Eustache, (9) Gode- froi eut une soBur, nomm6e Prax^de-Ad6Iaide, qui 6pousa Henri IV, roi de Germanie, puis empe- reur. La Providence,qui destinait Godefroi k de gran- autre elle nommc Eustache, son fr6re, avant lui. (4) Spic. t. VII, p. 584. 585; Mir. ibi., p, 262, 263. (5)0rd. Vit. I. iv, p. 508; Boll. ib., p. 4ftl, n 3. (6) Will. Tyr.. I. viii, n. 24; I. ix, n. 5, 6 ; Mir. ibid., p. 259; Boll. ib., p. 145, n. 17. (7) Will. Tyr. 1. ix, n. 5; Mir. Cod. don., p. 225. (8) Mir. Not. Eccles. Belg.,p. 262,^63; Cod.doij. p. 2'i3, 224 229. 230. (9)'6id^ Vitri! IV, 7, pag. 509, 639;-Berth. Chr, an. 1095; Dod. Chr. an. 1093, 1097. 3tl GODEFRIDUS HIEROSOLYMiE REX. 372 des ohoses, le fit nattre avec toutes les dispositions A. 8'61evaient entre les FranQais et les Allomands n6cesbaires du coeur, de Tesprit et du corps. (10) Bient6t on d6couvrit en lui des inclinations natu- rellement port6es h. la vertu, un ricbe fonds de bont6, de g6n6rosit6, de compassion, m^me pour les coupables, de douceur,de modestie^dhumilitey de craintc de Dieu, une probit^ de moeurs exempte de nuages et de variation, un esprit ais6y vif,p6n6- trant, 6Iev6^ capablo des plus grandes entreprises, une grandeur d'dme dont on a peu d*exemples, un courage intr6pide, soutenu d'un temp^rament ro- buste et d'une grande habilet6 dans ies exercices militaires.Ges heureuses dispositions lui donnaient plus d'un trait de ressemblance avec Gharlemagne, dont il descendait, cui vere plurimus inerat Carolus, (17). La soUdrt^ de sa pi6t6 ne permet pas non plus qu'on doute qu'il ne filt fort instruit de sa religion. Nous en avons un autre indice, qui, bien que pris deschoses assez communes,fait n6anmoins prejugcr avantageusement de ce qui se passait dans les plus importantes. (18)Godcfroi ne voyait point d'images et de figures dans les 6gli8es,qu'il ne voulilt savoir ce qu'elles repr6sentaient. A cet elfet, il s'adressait aux clercs et autres personnes qui lui paraissaient plus instruites, et les priait de Ten instruirc lui- m^me. Le rdle brillant qu'il joua en tant d'occa- sions, soit dans les combats ou dans les campe- ments, soit aux si6ges de villes ou dans Ics n^go- tam sanguine quam menie. Rien de plus digne de |. ciationSjSoitenfmdansIegouvernement du royaume ralliance admirable qu'ii savait faire de J6rusaIem,quoique son r^gne ait 6te tr^s-court, louanges que i auiance aamiraDie qu de deux professions, incompatibles en apparence aux yeux de la plupart du monde. (10*)S'agissait-il de Tart militaire? 11 y brillait autant que le comte son p6re,qui s'y etait fait une brillante r6putation. Etait-il question du culte de Dieu? Godefroi s'en acquittait avec la mSme pi6t6 que sa m^re, elle- mSme^qui jouissait d6jk d'une grande r^putation de saintet^. (11) II regrettait, comme il s*en explique lui-m6me, que la profession des armes remp^chat de s^appliquer aux choses divines autant qu*il Tau- rait 80uhait6. G'ctait pour y suppleer, et avoir plus de part aux bonnes (Buvres des serviteurs de Dieu, qu*il se portait volontiers k les obiiger et k leur faire du bien. II en avait re^u Texemple de ses tout cela annonce qu*il poss^dait ioutes ISs connais- naissances necessaires k un grand capitaine, k un habile politique, k un sage souverain. Tel 6tait Godefroi (i9) en 1076, ann6e oti mon- rut le duc Godefroi le Bossu, son oncle matornely qui lui laissa le duch6 de Bouillon. II prit aussi- tdt le titre dc duc de Bouillon, sous lequel il est plus connu, et qu'il a immortaHs6. II devait aussl Bucc6der k son'oncIe dans ses autres possessions puisque colui-ci, n'ayant point d'enfants, Tavait adopte pour son /lls et designe comme son h6ri- tier; mais lo roi ilenri IV, regardant les fiefs de cette succession comme lui ^tant devolus, rcvMit Gonrad, son propre Als, du duch6 de Lorraine, et p^res, qui sont reconnus pour fondateurs ou bien- C donna au jeune Godefroi le marquisat d^AnverSy faiteurs de plusiours monast^res (12). La bienheureasc Ida avait 6i6 trop bien instruite des lettres en sa jeunesse, pour n6gliger d'en faire aussi instruire ses enfants. (13) Baudoin s y ren- dit habilc, suivant le t^moignage d'un historien proche du temps. Mal« Godefroi le surpassa en ce point comme en tant d autres (14). II est visible par sa letlre au prince Boemond (15) et par une de ses harangued que Guillaume de Tyr nous a conserv6e (16), qu'il parlait aussi purement latin qu'aucun autro ecrivain de son temps. S'il a dict6 lui-mSme les chartes que nous avons do lui, on y trouve une autre preuve de ce que nous avauQons ici. par une esp6ce de d6dommagement. Dans la suite cependaut^ Gonrad ayant donn^ sujet de m^conten- tement au roi son pere, ce prince lui 6ta la Lor- raine ct la rendit k Godefroi, k qui elle appartenait de droit, et qui d^ailleurs Tavait bien merit^ par les services signaI68 qu'il avait rendus k Henri, comme on le verra par la suite (20). On distinguait alors la hauteetlabassoLorraine. Mais.la haute Lorraine n'6tait presque connue que 80US le nom de Mosellanafei par la denominalion de Lorraine on n^entendait que la basse, qui n'6tait autre que le dnch^ de Brabaut. Dans la suito le nom de Lorraine passa k la Mosellane.G^est ce qui commenQa, ce semble, d^s le temps de Jacques de A la connaissance de la languo latine il joignait n Vtri qui, faisant T^loge de notre h6ro8, le qualiOe celle de Tancien langage frangais ct de la langue duc de Brabant, quoique tous les historiens qui Tavaient prec6d^ lui donnent le titre de duc de Lerraine (21). (15) Will. Tyr., 1. ii, n. 10. fl6) ibid. 1. II, n. 40. (17) Otto. Chr. 1. VII, c. 5 ; Ursp. Chr. an. 4099; Alb. Ghr. an 1099, par. ii, p. 180. (18) Will. Tvr. 1. IX, ii, 2. (19) Lamb. Schab. an. 4076; Spic. t. XII, p.284; Mk". Not. ib., p. 257, 258; Cal. Hist. de Lar. t.I, p. 1125. (2 ) Malm. ib. p. 143. (21) Mart. ibid. t. III, p. 282. teutonique.Celte connaissance lui servit plus d'une fois k la croisade pour apaiser les difTerends qui (10) Rob. Ges. Fr. 1. ix, p. 76; Rad.Gers. Tancr. p. 124, 422, n. 44; Mub. Mus. It. par. ii, p. 433. Will. Tyr. I. ix, n. 5; Ord. Vit. I. ix, p. 757; Maim. De reg. Angl., 1. iv, p. 133, 142. Ursp. Ghr. an. 1097. (10*) Rad. Ges. Tancr. ib.; Mab. ibid. (11) Mart. Anec.,t. I, p. 264. . (12) Mir. Not. ib. p. 195, 199, 223, 226 ; Mey. An. 1090. Boll. xiii. Apr.; p. 444, n. 2. 13) Ord Vit. 1. VII, p. 639. 14) Guib. Ges. Fr, 1. ii, c. 7. i! 373 NOTITIA HISTOUIGA. 374 Dne des premi^ros occasions oilGodefroi signala A la dependanceduduohedeBouillonlecomi^deVer- 8on courage (22) fut un combat singulier qu'on le contraignii de soutenir contre un autre jeune sei- gneur du pays, son parent.lls etaient en d^saccord au sujet d*une terre consid^rablc, et il faliut tcr- miaer le dilT^rend par cette voie meurtri^re^ce qui n'^tait alors que trop ordlnaire, surtout parmi la noblesse.Le jour venu pour raction,lesdeux cham- pions entr^rent en lice en presence de Henri^roi de Germanie et de toute sa cour. Apres plusieurs pas • ses Godefroi porta sur le bouclicr descnadversaire on si rude coup, que T^pee se brisa dans sa main. Les spectateurs, voyant que la partie n*6tait plus ^gale, voulurent faire cesser le combat. Mais tous deux 8'y refus^rent.Godefroi, se servant alors commc dun, qui en d^pendait effectivementy comme on le voit.^L n*en pas douter,par lessiatuts de raTeulma* ternel de notre h6ros (30),pour tenirdans ledevoir les avoues de cette feglise. Afin de mieux r6ussir dans son projet (31), Thicrri engagea rempereur i 6tablir vicomte de Verdun Albert,comte deNamur, seigneur puissant et reconnu pourennemideGode- froi.Albert,soutenu par les troupes de r6v6que de Verdun, vint assi^ger Bouillon. A cette nouvelle Godefroi y vole avec son arm6e, et en fait lever le si%Bapr6syavoirtu6beaucoup de noblesse. Ensuite par repr^sailles, Godefroi, ayant delivr6 Henri, comte de Grandprey,quc revfique de Verdun tenait cn prison, le l&cha sur les terres de ce dernier, et il put da trouQon d'6p6e qui lui restait,en frappe si n b&tit de son cdt6 une forteresse & Stenai, sur les mdement son adversaire k la tempe gauche, qu'il confins du m^me dioc^se. La guerre s*alluma de le renverse demi-mort et le d^sarme aussitdt; mais se voyant mattre de la vie de son ennemi, au lieu de la lui 6ter, il pria les seigneurs pr6sents de Tengager h accepterunaccommodementhonorable. La generosit6 et la valeur que Godefroi fit parottre en cette rencontre lui acquirent une gloire immor- teUe. (23) H entra cnsuite danslcsarmeesdu roi Henri, depuis empereur,ct servit ce prince avec beaucoup de bravoure et de succ^s.Il assista k la bataillequi •e donna en Saxe en 1080, et personne ne fut jug6 plus digne que Godefroi deporterraigleimp6riale. (24) La fortune semblafavoriserd*abord les Saxons, et de^k le roi voyait son armee fuir devant ses en- nouveau, et Thicrri, aid6 du comte Albcrt et d'au- tres troupes auxiliaires,vint mettre le si^ge devant Stenai. On combattit de part et d'autre avec beau- coup de valcur, et la victoire resta douteuse.Gode- froi envoya Eusiache et Baudoin, ses fr^res, lever des iroupes en France ct en Allcmagne, et avec ce renfort, il s*empressa de secourir Stenai, dont 1*6- v^que de Verdun fut contraint de lever le si6ge. C*etait en la 40« annee de Tepiscopat de Thierri, vers 1086 ; et les choscs demeur^rent en cet 6tat jusqu*au temps de la publication de la croisade. (32) Alors Godefroi, anime d'un esprit de pi^t^, prit le parti de tourner ses armes contre les enne- mis du nom chr^tien, ct s'y engagea parvoju. D^s nemis victorieux^lorsque Godefroi changea leurvic- C ce moment il fut delivre d*une fl^vre lente que lui ioire en defaite en tuant de sa propre main le roi Rodolfe (25), cause de la guerre. Au bout de trois 109, le roi Henri, toujours irrit*^ conire le pape Gr^oire VII, ayant mis le si6ge devant Rom6,et y tyant perdu beaucoup de temps, Godefroi trouva cnfin le moyen d'y enirer le premier, et en ouvrit les portes aux assi^geants : service signal6 qui mit Henri en 6tat d^efTectuer le dessein qu'il avait de- puis longtemps de se iaire couronner empereur,ce qm 86 fii & Pftques de rannee suivanie (26). 11 arriva cependant que celui qui avait si avan- tagcusement servi ce prince se trouva dans robli- gation de lui declarer laguerre.Hcnriayantouirag6 i*imp6ratrice Prax^de, sceur de Godcfroi, ce h6ros. avaient laissce les faiigues du si6ge de Rome,et sa sant6 alla toujours se fortifiant dc plus en plus, ce qui lui inspira une nouvelle ardeur pour la guerre sainie.Afin de rentn^prendre avcc plus de succ^s, il fit g6n6reusement la paix avec Richer, 6v6que de Venlun, successeur de Thierri. Non-seulement il lui c6da le comie de sa vilIeepiscopalc,queRicher, par esprii de reconnaissance, transporta sur-le- champ k Baudoin, fr^re de Godefroi, et que Bau- doin, h son d6pari pour la croisade, rendit k 1*6- v6que par un plus grand trait do g6n6rosit6; mais il rasa encore la forteresse de Montfaucon, qu'il avait consiruite dans lc diocese deVerdun ctdonna & cette 6glise les places dc Sienai et do Mousay, iofiniment sensible au point d'honneur,ne cruipas j) En dedommagement 1 ev6que et le clerg6 de Ver- devoir laisser un afTront de ceite nature sans vcn- geance (27) II arma donc contre rempereur, et fut isaez heureux pour le battre et le mettre en fuite (28). A la faveur de cette guerre, Thierri, surnomm6 le Grand, 6v6que de Verdun (29), tenta de tirer de (22) Wiil. Tyr. ib. n. 7. (23) Malm. ib.; WiL Tyr. ib. n. 8. (24) Berth. Chr. an. 1080. Ursp. ib. (25) Will. Tyr. ibid. (26) Berth. ibid. an. 1082 ; Malm. ib. ; Hug. Fl. Chr.. pag. 227, 228. (27) Berih. ibid. an. 1095 ; Dod. ibid. i dun donn6reni au duc des soiiimcs consid6rablcs quMl employa aux frais de son voyage. Ceci ne suf- lisant pas encore pour sa depense, il aliena k Te- glise de Liege son beau duch6 deBouillou,moyen- nant trois marcs d'or ct trois cents marcs d*ar- gent (33). (28) Ord. Vit. 1. vn, p. 639. (29) Spic. t. XII, p. 284. (30) Mari. Annec. t. I, p. 189, 190. (31) Spic. ibid. (3J) Malm. ib. p. 144. (33) Ibid. Mart Amp. Cod. t. V, p. 1073. 375 GODEPRIDUS HieRO.SQLYMiE REX. 376 (84) Apr^s ces pr6paralifs, Godefroi, comptant A les ennemis du nom chr6tien. Aussi soutint-ii tout encore plus sur le secours de Dieu quc sursespro- pres lorceSjpartit d^s le priniemps derann6el096, avec ses freres Eustacho ct Daudoln, k la t^te de plus de deux ccnt millo croises, iant Frisons, Sa- xons et Allemands.que Lorrains ot principalement Frangais (35). 11 pril sa route par la Ilongrie, apres en avoir obtcnu la pcriinssion du roi qui le iraita avcc bcaucoup dhonRcur. Godefroi de son cAlere- tini son arm6e dans une siexactediscipline,qu*elle n'ycausa aucun d6g&i.Il ncn fut pasde mSmeaux approches de Constaniinople. Le duc ayani appris que rempereur Alexis, prince fourbe et rus6, y re- tenait capiifs Hugues le Grand,freredePhilippe,roi de France, ci quelques au'.res seignsurs croises, le poids du commandement.^ut tolius exerciius.dit de lui Guillaume de Tyr,un de ses plus fldMeshis- torions, quasi singularis erat columna. Sous un tei chef Tarm^e chretienne aurait fait des merveilles si les crois6s avaient 6U plus susceptibles de dis- cipline et qu'il e^ii regn6 plus d'harmonie enire les Sdigneurs qui les commandaient. On commen^a les operations de la Guerre sainte par le si6ge de Nic6e en Bithynie (39). Godefroi fut le premier,avec le comte deFlandrea,qui rattaqua, et eut boaucoup de part k la prise de la ville, qui ee rendit par composition (40). Baudoin, fr^re de noire duc,qui s'6tait s6par^,avec quelquestroupes, du gros de Tarmee, ayant 6t6 reconnu prince d'E- lui 6crivit pour le prier de les metirc en liberi6. « desse,oi!i il fonda un puissant Etat,ie8 autres croi- Alexis refusa, et continua k faire sentir auxcrois^s sds s'avanc6rent en Syrio et all6rent faire le m^ge d*Antioche (41). Ce fut k cette exp6dition qui coiita aux chr6iiens beaucoup de monde et de faUgues, que Godefroi montra autant de constance que de valeur ; claruit ibi multum dux Lotharingix. En ap- prochant de la ville il se signala paruneaciionhd- roique qui m6ritaii de ne pas tomher dans roubli. Se trouvant avcc douze de ses gens seulement, il fut rencontr6 par un parii de Turcs au nombre de cent cinquante.Toui auire auraii sans doute trem- bl6,et peui-6ire 8uccomb6 enpareil cas; mais Tin- tr6pide Godefroi, dont le courage 6iait sup6rieur k cette sorie de p6rils,chargea ces infiddles avectant de vlgueur, qu*il en tua trente sur la place, en fit trente autres prisonniers, et mit en fuite les au- les cfTetsde sahaine contrelesLatins.il enfallutve- nir aux mains;et les troupes de cc prince malcon- seille ayant ete batiues, il craignit pour ses ^tats et comprit les suites de sa fausic politique. II fit donc sa paix avcc le duc ei le rcnvoya comble de pr6sent8. Godefroi, ayani donne en ceiie rencontre des preuves de son inir6pidit6 et de sagrandcurd'ftme, eutencoreoccasiondefaireparatiresadouceur et sa mod6ration.(36)Lecomiede Saini-Giles etantarriv6 presque aussiiftt pr6s de Consianiinople, avec les croises qu'il conduisait,et ayant re^u dum6meem- pcreur des sujets do m6conieniement, voulaitiirer vengeance de sa perfidie. Mais le duc Godefroi lui repr6senta qu*il ne eonvenait point qu*ils tournas- C tres qui perirent dans les marais et la riviere voi- sent leurs armescontredeschr6iiens,telsqu*etaient sine. les sujeis d'Alexis, et Tengagea k aller trouver ce mauvais prince pour pr6venir toute hosiilit6. Apr6s que les difT^renies arm6es des crois6s se furent r6unies pour agir conire les infldeles,siron n'61ut pas en forme le duc Godefroi pour en 6ire le chef principal, avec Adh6mar, 6v6que du Puy, qui en qualii6 de 16gai et de licutenanidupapeytenait le premier rang.Jil est au moins certain qu'il fut regard6 comme tel (37).0nne pouvait effeeiivement faire un meilleur choix (38) puisqu'il r6unissaii en sa personne, comme il a 6t6 dit, toutes les vertus chreiiennes, civilcs ei miliiaires. II avait appris k faire la guerre ila fran^aise oi s'y 6tait d6jiacquis On n*est point surpris d'un exploit au8si prodi- gieuxlorsqu'on litdansles historiensdu tempsquei- quesexemples ohoisis de la force extraordinaire que la nature avait mise en ce hcros (42). Ayant ren- contr6 sur le pont d*Aniioche,durant le siege de ia ville,un turc cuirass6,Godefroi d'un seulcoupdeci- meterre le coupa par le miiieu du corps^ de faQon que la partie superieure tomba sur la place, et Tautre fut emport6e par le cheval que montait oe malheureux. En une autre rencontre il fendit en deux, aussi d'un seui conp de cimeterre, un autre turc depuis la t6ie jusqu'& la selle de son eheval qu'il coupa m6me, et blessa le cheval k Tepine du beaucoup de gloire. 11 avaii d*ailleurs une forceex- D dos.(43)Dansunepartiedechassequ'iifitunjourpar traordinaire, dont on rapport^ra quolques traits dans la suiie;ei depuis longiemps il n'avaitparude capitaine qui eiit ei plus de couragcet plus de va- lcur.Il m6ritait donc k juste titre de conduire cette muliitudc innombrable de chr6tiens arm6s contre delassemeni avec d^autres seigneurs croi868,se trou- vant dans un bois eloign6d'eux,ilfilrencontred'un ours de grandeur 6norme qui allait d6vorar uo pauvre homme qui ramassait du bois sec. Gode- froi^ naiurellement compatissant, pousse son che- (34) Ursp. Chr. an. 1066, 1097. Mart. ib.; Malm. ib., p. 133. (35) Will. Tyr. 1. ii, n. 3. (.S6) Tud. ib. Ges. Fr., 1. ii, p. 781. (37) \Vill. Tyr. 1. iv, n. 22. (38) Ord. Vit. l.^>ix, p. 757 ; Malm. ib. (39) Willelm. Tyr. 1. iii, c. 1 ; Tud. ib., 1. ii, p. 781. Raim. de Ag , p. 141. (40) Will. Tyr. 1. iv, n. 1, " (41) Raim. ac Ag. p. 147. (40) Will. Tyr. 1. iv, n. j, 5, 9, 13. . ac Ag. (42) Tud. ibid. L lu, p. 780 ; Malm. ib. p. 144 ; Will. Tyr. 1. v, n. 9. (42) Will. Tyr. 1. iii, n. 17. 377 NOTITfA HISTORICA. 378 fnl pour d^livrer ce pauvre mis^rable. Uours, le A voyant venir, quitte sa premidrc proie et tourne oontre lui toute sa fureur. Notre b6ros en cette oc- casion eut besoin de toute sa force et de toute sa dezt^rit^. Forc6 d*abandonner son chevai ble8s6, il p&rvint k saisir la b^te de la main gauche tandis que de Tautre il la perQait de son 6p6e. II en regut lni-m6me des blessiiref graves qui le condiiisirent ju8qu'auz portes du tombeau. Cest Guillaume de Tyr»c6t bistorien si v^ridique» qui nous a conserv^ ee m^morable 6venement. Guillaume de Malmesburi le rapporte aussi de •oncdt6,commerayant appris d'un t6moin oculaire. Ifais au lieu d*un ours il dit que c'6tait un lion. (44) Gependant le d6couragement 8'emparait des eroises, retenus depuis six mois devant Antiocbe, |> et ils songeaient s6rieusement k lever le siege. Go- defroiy & qui le bruit de ses derniers exploits avait concili6 une nouvelle conflance, s*en 6tant aperQu, releva leur courage et les engagea k faire de nou- veaux efforts. II y Gt lui-m6me des prodiges de va- leur; ce qui fut suivi d*une victoire sur Tennemi et de la prise de la ville le troisi6me de juin 1098. (45i) Peu de jours apres il leur fut encore d'un plus grand flecours,]orsque,assi6g68 eux-m6me8 par une armee innombrable de Turs, ils se virent reduits h une telle extr6mit6 que les chefs m6me8 des cbr6- tiens 6taient r^solus de tout abandonner et de se Tetirer pendant la nuit. Godefroi,qui ne savait rien eraindre sous la protection de Dieu, eut recours h aon 6loquence, et second6 de r6v6que Adbemar, il ff^nsmt par ses path6tiques remontrances k les rete- € air. II n'y eut qu'Etienne, comte de Ghartres qui quitta la partie. Les autros reprirent courage, et, ranim68 d'une nouvelle conOance en Dieu par la d6eouvertede la sainte Iance,ils flrent un tel eiTort, que le 23 du m6me mois, apr6s avoir extr6roement sonffert pendant vingt-cinq jours, faute de vivres,ils mirent les ennemis en fuitej, prirent leur camp, et firent sur eux un butin immense. (46) Apr68 qu'on eut r6tabli toutes choses k An- 4ioche,rarm6e chretienne marcha vers J6rusalem,et yarrivaleT.Mais rarm6e necomptait plus que vingt mille combattants et tout au plus quinze centsche- vaiix,au lieu qu*il y avait dans la viile,di8ait-on,qua- rante mille hommes bien arm6s,et fournis de toutes sortes de munttions. (47) Godefroi se chargea avec j^ Tancr6dede Tattaquer par rendroitle plus fort,tan- dis qne lecomte de Saint-6ile8,le duc de Normandie et le comte de Flandres Tattaqueraient de deux au- tres c6t68. (48) Quoiqu'il y etLi parmi les seigneurs crois^a plusienrs capitaines exp6riment68, coura- geux, intr6pide8,aucun cependaptne prdvenait aux attaques le duc Godefroi. (49) II se porta 4 celleda J6rusalem avec tant de succ68 qu'il r6u88it le pre- mier k entrer dans la ville,qui fut prise le ISjuillel 8uivant.(50)Goderroi,quis'6tait abstenu ducamage apr6s la victoire, laissa ses compagnons Iivr68 h rexc6s de leur joie, et, suivi de trois serviteurs, se rendit sans armes et nu-pieds dans r6glise du Saint- S6pulcre. Cet acte de d6votion 6dina toute Tarm^e et lui rappela les devoirs de la pi6t6. Apr6s la prise de J6rusalem on 8*occupa d*en ri- tablir le royaume. Quatre personnages 6galemen4 illustres, Godefroi, Raimond, Robert, duc de Nor* mandie, et Tancr6de, pouvaient pr^tendre^ lacou- ronne. Dix chretiens,choi8is parmi les personnagef les plus recommandablesdu clerg6etde rapm6e,fu- rentappeI6s k 6Iire le roi deJ6ru8aiem.Les 61ecteup8 procIam6rent le nom de Godefroi et Tarmee re^ut cette d6cision avec la joiela plus vive.On conduisit le duc en triomphe &r6gli8e du Saint-S6pulcre, el \hf il fit le serment de respecter les lois de FhoB* neur et de la bonne foi. La c6r6monie de son inau- guration se borna h cette formaIit6,car il ne voulnt jamais porter les marques de la royaut6,di8ant qu*il ne convenait pas qu*on lui vtt une couronne d'or sur la t6te dans le lieu m6me oil J6su8-Christ en avait port6 uned'6pines pourlesalutdeshommes.Ilreftisa pareillement de prendre le titre de roi.se contentant de cclui de duc et d'avou6 du Saint-S6pulore. Tous les historiens,qui ont parl6 decette 61ectiQn,etdont la plupart avaiont connu personnellement Godefrol, y applaudissentTavec les plus grands 61oges. (51) U 6tait juste, dit Tun qu*en cette occasion Godefa^i etit la pr6r6rence, puisqu'il 6tait au-dessus de tous les princes de Tarm^e, tant par ses exploits herol- ques et ses conseils que parsa foi et ses vertus. 0 la m6ritait,cuoute un autre, par la raison qu'il 6tait plus propre h donner du relief h la dignit6 royale qu*2ien recevoir d*elle. CSar ce n'6taient point les honueurs qui le rendaient illustre, c*6tait au coa- traire lui qui relevait T^clat et le brillant des hon- neurs.Aiosi il arriva,que pour un duch6qu*]I avait abandonn6 par piti6, la Providence lui rendit un royaume. Ge royaume,il est vrai,6tait alors peu de chose.et ne laissa pas neanmoins de subBister quatre-vingt- huit ans. Les vilies qui en d6pendaient 6taient en petit nombre,et 86par6e8 les unes des autres par de vastes d6serts. Pendant le peu de temps que r6gna Godefroi, II pensa moins k faire des entreprises sur rennemi q\i'h conserver les eonqu6tesde8 ohr^tiens, et & y 6tablir une bonne police. U se pr^senta tonte- (44) WilU Tyr. I. v, n. 4^. * (45) Will. Tjr, U vi, n. 7, 40, 13, U, 19-22. (46) Will. Tyr.^ I. vm, n. 5; Raym. de Agil., p. 477. (47) Tud. ibid. I. v^ p. 809; Alb. Aq. I. vi, p, 274. (48) Malnu ibid. (49) Tud. ib. p. 811 ; WiU. Tyr. 1. yiii, n. 18. 24. (50) Alb. Aq. fbid., p. 281, 2SZ. ^^ (51) Alb. Aquens. p. 284. Will. Tyr. 1. w, p. i, 2; Rob. ib. p. 76; Bald. Gest. Fr. I. iv, p. 135' Malm. ib., p. 142, 14^; Orc^. Vit. I. ix, pag. 7U7: Fulch. Gest. Fr. I. i, p^. 836; Spio. 1. XU^ p. dCuO* 379 GODBFRIDUS HIEROSOLYMiE REX. 380 fois une oocasion qni fit craindre et respacter fortau loin ie nouveau roi. (52) Le soudan d'Egypte, irrit6 de la prise de J^rusaleniy assembla une armee in- nombrable de Turcs,d'Arabes, de Sarrasins.et mar- cha avec le roi de Babylone, ponr la reprendre sur les chr6tiens. Ses troupcs, selon divers auteurs, et de Taveu mSme de Godefroi dans sa lettre au pape Pascal Il^allaient k quafre cent mille gens de pied, et cent mille chevaux. Le roi, en ^tant averli, flt faire des pri^res publiques pour implorer le secours du Seigneiir,ct vint avec les autros princes crols^s au devant de rennemi. IIs le trouv^re nt;camp6 dans les plaines d^Vscalon; et quoique Tarm^e chr^tienne ne filit que de cinq mille chevaux et quinze mille hommes de pied,elle attaquacette multitude d'inQ- d^lesy en tua cent mille sur la place, mit les autres en fuite et fit sur eux un butin immense. C'6talt le 4 aoAt, peu de jours apr^s r6Iection deGodefroi; et d6s lors les 6mirs ou princes d'AscaIon, de G6Bar6e et de Ptol6maide recherch6rent son amiti6 et se rendirent m6me ses tributaires. Apr6s cette triomphante exp6dition la plupart des seigneurs crois6s s*en retournerent en leur pays; et Godefroi tourna tous ses soins au bon gouverne- ment de son nouvel Etat. Sa pi6t6 le (it commencer par ie spirituel. II y fit 6tablir un patriarche, fonda et dota richement deux chapitreis de chanoine8,rnn dans l*6gli8e du Saint-S6puicre,I'autre dans l*6giise du Temple,et un monast6re dans la vaII6e ds Josa- phat. 11 plaQa dans ce monast^re les moines qu*il avait amenes avec lui,apr68 ies avoir tir6s des mai- Bons les mieux r6gI6e8.Apr68 quoi il travailla k don- ner k ses sijgets un code flxe qui ieur servit de r6gle dans les affaires civiles. G'est ce qu'on nomme les AssiseSf ou bons usages du royaume de J6rusalem, et dont ii sera pari6 plus en d6taii dans ia suite. ii n*y avait pas tout k fait uu an entier que cet exoellent prince r6gnait, lorsque Dieu, voulant r6- compenser ses travaux et couronner sa vertu, i'ap- pela k un royaume qui n*anra point de fin.Godefroi, intr6pide dans les combats, le fut aussi aux appro- ches de ia mort. Intr6pidit6 au reste, qui ne venait qun d'une ferme confiance aux mis6ricordesdeDieu, bien difT^rente de celle de ces esprits pr6tendus forts et vains philosophes. Gomme samaladie fut de cinq semaines, et qu*on pleurait d'avance la perte qu*on allait faire,il avait i'attention de consoler lui- m6me lcB afnig6s.EtantconsuIt6 sur son successeur, ii r6pondit tout simplement que ce devait 6tre ceiui qui en serait digne. Enfin sentant le mal s*augmen- ter^ii 80 confessa avec beaucoup de componction et de iarmes ; et ayant regu le saint viatique, il 8*en- dormit d ns le Seigneur. Sa mort, qui arriva ie 18 {52)WilL Tyr. ib., n. 10-12; Alb. Aq. ib., p. 288 ; Dod. chr. an. 1100. p. 464, Sig. Ghr. an. 1099 ; Tud. ib. p. 813,814 ; Raim. de Ag.,pag. 182* 483. (53) II B*est gii886 une faute dans ieP,Maimbourg. oi!i on iit huitieme pour dix-huitieme. Ordoric Vitai B A juiiletll00(53),fut pieur6ede tous ies chr6tien8,et m6me de plnsieurs des infld^les parmi les Turcs, les Arabes et les Sarrasins. On enterra son corps avec la pompe convenable dans r6glise du Saint- S6pulcre, qui devint depuis le lieu de la s6pulture des rois ses successeurs. Foucher,cIerc deChartres, chapcIain,ethistorien de Baudoin^ frere de Godefroi, k qui il succ6da, fit un 6pitaphe pour orner le tombeau de ce pieux ro*. Mais elle est d*une si grande platitude, qu*eile ne m6rite pas d'6tre rapport6e. On en trouve une autre commune aux deux fr^res, entre les cBUvres de Phi- lippe, abb6 de Bonne-Esp6rance en Hainaut. Mais en voici une troisi6me qui nous paratt originale, et qui vaut mieux que les deux autres. EprrAPHE. Mirificum iidus^ dux hic recubat Godefridus : jEgypti terror, Arabum fuga, Persidis horror. Rex licet electus, rex noluit intitulari, Nec diademari, sed sub Christo famulari : Cujus eratcura Sion reddere sua jura, Catholiceque sequi sacra dogmatajuris et xqui : Totum schisma seu [teri] circa se jusque fovere Sic et cum superis potuit diadema mereri : MHitia: speculwn, populi vigor, anchora cleri. Gette 6pitaphe, jointe k tout ce qui vient d*6tre dit de Godefroi dans rhistoire de sa vie, sufflt pour le faire connattre tel qu*ii a 616. 11 r6unis8ait 6minemment en sa personne toutes les vertus chr6- tiennes, civiles et militaires.sans m6Iange d'aucun d6faut. Nous ajouterons qu'il avait la taille au-dea- C 8U8 de la moyenne, la mine et le port m^gestueux, et une force extraordinaire. II v6cut Bans contrac- ter d*alliance, et mourut sans enfants. Aucun des 6crivains du temps, ou de ceux qui ies ont suivis de pr6s, ne nous a appris T&ge auquel mou- rut cet incomparable h6ros. Le P. Maimbourg est ie seul que nous connaissions entre les modemes qui Tait fix6 k quarante ans. (58*) II est certain qu'il ne moumt pas vieux, puisque sa m6re vivait encore en 4098, et m6me qu*elle ne mouvut qu*en 1113. Suivant cette supputation, il Bcrait n6 en 1060 ou 1061. On dit qu*il vint au monde avec la figure d'une 6p6e, empreinte- sur la partie ext6- rieure du bras droit^depuis repaule jusqu^au poi- gnet (54\ Q Guillaume de Tyr, en Gnissant son 6ioge, assure qu*il mourut dans ia p6nitence, et iui donne ie titre de confesseur de J^sus-Ghrist. Molanus, Fisen et ies successeurs de Bollandus en font queique men- tion.Plusieurs monast6re8,entre autres les abbayes de S.-Hubert, d*AfQighem, de Gorze, ct le prieur6 de S.-Dagobert de Stenai, i'honorent comme leur (1. X, p 577,) en fait une pius consid^rabie en don- nant k Godefroi trois ans de regne. (53*) Mir. Cod. don. p. 230. Boii. ib. p. 144, not. ^ (54) Andr. Bib. Belg. p. 291. 38t NOTITIA HISTORIGA. m bienfaiteur (55). Les ^glises de Li^gc et de Verdun A 6t de ravis du patriarche, des princes, des barons Bont en droit de le regardcr en la m6me qualit6, k raison des grands biens qu*il leur a faits. Nous finirons ce que nous avons k dire sur la personne de ce b6ros cbr^tien par le beau portrait que M. rabb6 de Choisy en faiten peu demots (56).« Jamais Pantiquit^ fabulcuse, dit cet historien si poli, ne 8*^timagin6 un heros aussi parfait cn toutes choses quela v6rit6 de rhistoire nous repr^sente Godefroi de Bouillon. Sa naissance 6tait illustre ; mais ce fut son m6rite qui Televa au-dessus des autres, et Ton peut dire de lui que sa grandeur fut Touvrage de sa vertu. » Horstius et Picard, l'un et Tautre ^diteursdeS. Dernard, donnent k notre heros pour femme Matfailde, fondatrice de rabbaye de S. Satur. et des autes qui avaient pius de lumi^re, on choi- sit des personneshabilesqui furentcharg^esdefaire les perquisitions necessaircs aupr^s des gens du pays, pour savoir quels 6taient les usages et les coutumes deleurs terres. On leur enjoignit de plus de mettre par 6crit tout ce qu elles en pourraient apprendre ou d^couvrir, et de porter leurs m^moires au roi. Godefroi les ayant reQus,assembIalepatriarche,le8 princes, les barons, et les leur communiqua. En- suite, de concert avec eux, il flt choix de ce qui lul parut le plus convenable, et en forma son Code. On lui donna le titre d^AssiseSf parce qu*il fbt r6dig6 dans rassembUe ou assise des graods du royaume. II fut ^crit en lettres majuscules dont la premi6re [ais il est constant, par la suite de son bistoire, |> ^tait en or et la table en rouge qu'il ne contracta jamais d'alliance. De sorte que ces ccrivains pourraient fort bien Tavoir confondu 80 ceci avec Godefroi le Bossu, son oncle mater- nel. § n. — Ses dcriU. Quant aux ^cnts de Godcfroi, Ton ne doit pas s'attendre qu1ls soicnt en grand nombrenide.Ion- gue haleine. II y en a toutefois suffisamment pour lui m^riter le titre d'6crivain. i^ Le plus c^lebre, comme le plus considerablc, 8ont les Assises^ ou bons Usages du roxjaume de Jdrur saiem. II n'y a quk lire rinscription suivante, qu'el- les portent en t^te^ pour ne pas douter qu'elles ne soient originaircmeut son ouvrage. Lajvoici dans les m6mes termes qu clle cst 6nonc6e : Ci commcnce 11 semble qu*il y en avait deux excmplaires, Tun et Tautre sign6s du roi, du patriarche et du vicomte, et scelles de leurs sceaux. L*un de ces exemplaires 6tait & Tusage de la cour haute ou souveraine, dont le roi etait le premier juge ou president ; et Fautre exemplaire k Tusage de la cour dcs bourgeois, oii pr^sidait le vicomte. Ces deux exemplaires 6taient conserv^s dans un coflre au Saint-S^pulcre, d'otL ils n*6taient tir6s, lorsquHl ^tait qucstion de les con- sulter,qu*avec beaucoup de pr6caution.il fallaitque cefutenpr6sence du roi, ou d'un de ses grandsof- flciers en sa place,dedeux de ses hommes-liges ou vassaux, du patriarche, ou du prieur du Saint-S6- pulcre en son absence, de deux chanoines, du vi- comtc et de deux jur6s de la cour dos bourgeois. le livre des Assises el des bons Usages dou royaume C Le lieu oii se conservaitcecode lui faisait quelque- de Jerusalem, qui furent esUiblies et miscs en escrit par le Duc Godefroy de Bouillon, lequel fu chleu d Roy et Seignor doudit royaume, et par le conseil des auires BoySf Princes et Barons qu£ aprex» le Duc Godefroy furentf et pcur Vordenement dou Patriar- eke de JerusaUm. Dans le manuscrit qu*en avait Ilen^ Choppin, elles sont intitulees : Des Assises, el des Usages, et des Plais de la haute Cort dou rayaume de Jerusalem ; et dans Guillaume de Tyr : Le Droit coutumier, suivant lequel se gouvemoit le rogautne d'OrienU Godefroi ayant conQuledesseindedresserce Code, ou recueil de statuts, lois, usages et coutumcs, qui Bervtt de rdgie tant k ses sujets qu*^ tous les 6tran- fois donner le nom de Lettres du Saint-S6pulcre. Gode'roi le commence par invoquer le secours de la sainte Trinit^, P^re^Filset Saint-Esprit,etd6- clarer les motifsquileluiavaient fait entreprendre, et le but qu*il se proposait dans rex6cution. Ce quil dit en cet endroit, qui faisait le premicr cha- pitre de la r6dactisn originale et qui fait le cin- quieme de celle que nous avons, est parfaitement digne de sa tendre pi6t6, et annonce un prince at- tentif au bonheur spirituel et temporel de ses sujets. De \k il passe au detail des qualit^s que doivent avoir d'abord le seigneur de J6rusalem, soit qu*il porte lc titro de roi ou tout autre titre, en quoi Ton reconnatt le langage du duc Godefroi : ensuite les gers qui viendraient dans ses Etats, soit pour s*y n barons et autres seigneurs du royaume, qui ont dtablir, ou n*y faire qu*une r6sidencc passagere, prit toutes les mesures d'un habile politique pour y reussir. Apres la fameuse victoire remport6e pr6s d*A8calon et le d6part du plus grand nombre des princes croia^s^ ceux qui ^taient restes en Syrie et en Palestine, avec presque tous les babitants chr6- tiens, 8'assembl6rent k Jerusalem k la f6te de No6l de la m6me ann6e 4099. Le roi proflta dc ce con- cours pour y exposer son dessein^qui y fut applaudi; droit de justice. II n^oublie pas de marquer entre ces qualites, qu'ils doivent savoir la jurisprudence, et 6tre attentifs k bien gouverner les seigneuries. Puis venant aux juges charg6sde rendre lajustice, il d6crit fort bien, quoiqu'en peu ce mots,leurd obii- gations essenlielles; leur recommandant surtout de craindre plus Dieu que les hommes, et d'avoir plus d'6gard pour le salut de leur &me et leur propre honneur que pour leur int6r6t temporel. U en use de (55) Mart. am. Coll., t. IV, p. 996. Anec. t. I, p. 605. 261, 263. Mit. Cod. don., p. 224; Spic. t. X, p. (5 (56) Joum. des savants. 1712,^. 419. 983 GODEFRIDUS HIBROSOLYMiE REX. 364 pi^ipe au AHiet ie» qualH^a et des devoira de oeuz qui plfMdent les causes des parties. VieQnent cn- 9uite les instructions qui concernent les pr^limi- naires de la proc6dure. II serait fort difflcile de d6terminer sur rexem- p)aire imprim^ de ces AssiseSf ce qui appartient ori- ginairement k (ipdofroi (57), par la raison qu^elles pnt M, telles qu'on les a, rectifides, augment^eset peut-^tre cbangdeSf en certains points» par les rois 86S svcocsseurs. De aorte quela suite des temps en fL pocasionnd dilTdrentes r6dactions. Jean d^lbelin, (^omte de Japbe et d^Ascalon» mort en 1266, en fit une vers 1250. Au bout.de plus d*un si6cle,en 4369, {1 y en eut une autre qui fut faitepar ordrede Jean de Lusignan, prince d*Antiocbe et baillistre de Pierre de Lusignan, roi de Gbypre^ son neveu.Jean de Ijusigpian y employa seize personnes cboisies 4ans rassemblee des Etats du royaume ; et leur r6 daction fut mise au tr^aor de T^lise de Nicosie, dau9 UQ ooffhs acelI6 de quatre sceauz. Cest dans oette dernidre r6daction, comme il paratt, qu*on lj0\lta oe qui regarde le royaume de Cbypre.Addi- tiQns consid6rables, qui remplissent les vingt-deuz demiers cbapltres, sans parl :r de quantitd do traits sur le mtoe s^jet ^ntercal^s dans les cbapitres pr6- cddente. Qn ne laisse pas n^anmoias de s^apercevoir visi- blement, au travers de toutes ces additions 6tran- g^ces, que la r^daction originale commen^ait au chapitre oinquidme de celle qui est venue jusqu*a nous. U n'e8t pas moins visible que ce cbapitre et les guivantSyJusqu^au vingti6meezclusivement, ont^t^ les plus respeot^s, et qu^ils sont teis que Godefroi ks avait r6dig^. Tout le cbangement qu*on y a iiBLit, est d*avoir un peu poli la langue romance, en laquelle oes Assues furent ^crites dds la premi^re r6daction. Encore cette langue retient-olle plus de Bon anoienn^ gros8i6ret6 dans ces chapitres, que dans le reste de Touvrage. Pour ce qui est des quatre pren^ers cbapitres^ il est clair qu^ils y ont ii6 ajout^s,QU par Jean d'Ibelin,ouparles derniers rddacteurs. 11 ne paratt point que ni les uns ni les autres aient touQb^ k l*ordre que Godefroi y avait 6tabli. Aussi est-il jusle et assez naturel. U avait divis6 tan Gode en ohapitres, dontlespremiers traitentde la pro£|edure et de tout oe qui y a trait, commen- ^ant, comme on Ta vu, par caracteriser les Jugeset autres gens d^ Justioe. II employait les chapitres auivants h traiter des appeauz^ ou appels, des gages de bataille-et des duels. Gette partie est curieuse, en ce qu'on y voit to^tes les o6r6monies, et autres circoDstanoes des oombats ainguliers entre les ohampions. Une autre partie 6tait destin^e k 6ta- ($7) 11 rds.ulie du tiravail r^cent de M. Beugnoisur les Assises de J&usalem que les titres primitifs sont Serdusetqu'ilne nous reste qu'un tezte post^rieur 'un si^ole k Godofroi de Bouillon, jurisoonsultes laiquaa. Voyec OBUvre de deuz de Urusalem, A, bUr ce qui oonceme lee baux et les gardes : une autre&discuterles matidres f6odales, et principale- xnent les services dus par les vasseauz en guerre,en Justice et en mariage. C'est ce morceau en particu- lier qui fsdt voir que le fonds decesAssisesestlir^ de notre Jurisprudence frangaise^ et qu'elles sont une des pius anciennes et plus pures sources de notre droit coutumier. Dans une cinquitoe pariiet Godefroi traitait des diverses mati^res qui n'entreni point dans les pr6c6dente8 ; et dans une sizi^me partie,de8 droitsduroi et des grands ofBdersdela oouranne. On a retenu le mdme ordre dtns les r6daotioni qui ont suivi la premi6re ; et Ton y oompte auJou> d'hui trois cent trente-un ohapitres, en y compre*- ^ nant les additions. Ges AssUes ont 6i6 longtemps c616bres en Orient, oii elles avaient foroe de lo^. Baudouin, premier empereur fran^aisdeGonstanti- nople en 1204, les flt apporter de J^rusalem (58), et ordonna qu'ellesseraient observ6es dans les pays de son ob6issance. G'6tait par con^6quent avant que Jean d'Ibelin en eAt fait sa r6daction. En France nos Jurisconsultes de ces derniers siecles^etautres 6crivains, nomm6ment Du Gange dans sa belle 6dition De la vie et des ^iabtissemenU de saint Ijmis^ en ont fail beaucoup d'usage. II paratt oependant que les anciens manuscrits de oe Gode sont fort rares, et qu'il n'y en a point d'autre que celui de la biblioth6que du Vatican, sur lequel ont 6t6 faites toutes les copies qu^on en voit en Franoe. II y en avait un ezemplaire entre les manuscrits de Jean 0 Selden en Angleterre(59), mais on n'estpas k port^e de voir s'il est ancien ou r6oent. 8'il remontaii jusqu'au zu* 8i6cle, et qu'il repr^sentAt rouvrageiel qu'il 6tait avant la r6daQtion de Jean d'Ibelin, il serait pr6cieuz. II ne paratt point au resAe qu'onen ait de cette nature, quoique Tusage qu'«n fii de oe Gode dans^l^empire de Gonstantinople,auoommen- cement du ziii« si6cle, dui en faire multiplier Ws ezemplaires. Les m&nuscrite de la derni6re p6dao*> iion ne sont plus de grand priz^ depuis qu'elle esi imprim6e. L'6dition en est due auz soins de M. Gaspar Thaumas de la Tbauma8si6re,avooai en pariement, qui y a Joint les lignages de de^iL la mer ; lesanoiennes Goutumes du Beauvoisis par Philippe de Beauma- Q uoir ; oelles de Riom et d'Orl6an8, ensemble de savantes notes ei observations sur ies Auiees 4e l^rusalem et tes Gouiumes de Beauvoisis, ei un Glossaire pour ezpliquer la plupari des vieuz moia. Toutes ces pi6oe8 r^unies ensemble formeni un vo* lume in-foliOf qui a6i6 imprim6&Bourge8,eiyendtt k Paris en 1690. Avani cetie 6dition, le iezte original det Assiiei par M.Ie comte ArtburBeugQoi.Paris^B^l, in-iol., Imprim. royale. Edit. Patrol. (58) Joumal des Savants, 1690, p. 309. (59) Ang. Bib. ma. par. i^ n. 3457. 38S NOTITIA HISTORICA. 386 ayanl 614 Iradoit en Italien» ful imprim6 k Venise A sui" eux ; et la victoire 8ignaI66 qa'\h remport^renl d^s 1535, et n'y fut debit6 qu'en 4543.Mai3la divi- aion originale de rouvrage a 6t6 chang6e dans cette traduction. L'on y distingue deux parties : Tune intitul6e YAlia Corte, Tautre la Bassa Corte. Dail- leurs les chapitres n'en r6pohdent pas k ceux du texte original. Le P. Labbe, qui a fait entrer dans son Abrigi rogai de Valliance chronologique de l'his' Urire sacr^ ei profane, quantit6 de choses des Assi* ses de Urusaiem^ a eu soin d'y marquer les autres diiferences qui se tronvent entre ces m^mes Assises en romance, et leur traduction iatlienne. 29 11 Y a, 80U8 le nom du duc Godefroi plusieurs lottreSydont quelques-unes lui sont particuli6rcs,et ies aulred communes avec d'autres princes et pr6- sur leurs ennemis au bout de viagt-cinq jours, k compter du troisi^me de juin qu'ils avaient pris la villejusqu*au vingt-hultidme du mSme mois,quc les infid^les en levdrent le si^ge, et furent d^faits. L^autre pertie de la lettre est employeS h annon-- oer au pape la triste nouvelle de la mort d'Adh6mart ev6que du Puy, qu'il avait 6tablt son vicaire pour la croisade, et & le presser de venii^ le remplaeof . Pour Ty determiner, les princes crois^s se servent des motifs les plus puissants et (Inissent par priei' Dieu qull lui fasse ex6cuter ce louabledessein. M. Baluze, qui ne 8'etait pas sans doute aper^u que cette lettre se trouve ehch&ss6e drns rhistoire do Foacher,ra r6imprim6e dans ses Miscellaned (62). lats crois^s. Quoiqne celles-ci ne soient pas appa- n Mais son 6dition, qu'il a donn6e sur un ancien ma- reitnment des productions de sa piume, plus d*une nuscrit de la bibliothdque du Roi» n'est pas tout k raison exige n6anmoin8 que nous en rondions compte. D*nh c6t6, elles portent son nom ; et par cons6quent elles Ini app irtiennent par quelque en- droit, oomme y ayant eu quelque part,et peut-6trei la principale en qnaKt6 de premier g6n6ral de Tar- m6e ehr6tienne. De rautre, elles m6ritent d'6tre connues^ paisqu'elles concernent les aventurcs des croisee ; et nous ne pouvons avoir d'occasion plus convenable qiie celle-ci de les faire connattre. La premi6re de eeslettresdansrordredestcmps, et qui eat particuli6re & notre h6ro8, fut 6crite des eavirons de Gonstantinople au mois de mai ^096, lorsqne rempereur Aiexis Gommdnefaisaitsentirit rauteur les effets de sa haine contre les Latins (60). fait inutile. Elle contient une addltion, ou past» scriptunitqui manque dans rexemplaire de Foucher^ et qui neus apprend la date pr6cise de la lettre* L^addition est pour se plaindre de ce que le pape» qui avait 6t6 le pr6dicateur et le prihcipal auteui^ de la croisade,accordait cependant k quelques croi- s6s dispense de faire le voyage auquel ils s*6taient engag6d,ce qui etait tr6s-pr6judiciable ^ rex6cution du dessein projet6. L*on y donne aussi avis au pontife. romain que rempereur de Gonstantinople n'avait point tenu aux crois^s c6 qu'ii leur avail promis. G*est un seul personhage qai parle dan^ cette addition, mihi quidem relatum est, quoique la lettre soit au nom de tous^et que toiis y parlent en Cest nne r6ponse h celle que le prince BoSmohd, C commun, except6 rendroit qui regarde ia conven-^ avant de partir pour la croisade, avait 6crite k Go- defroi pour lui faire cohnattre le caractdre de dupli- f 114 et de fourberie de cet empereur, et Tavertir d^ 8'en donn6r de garde. Godefroi, qui ne ravait d6j& que trop eonnu par sa propre exp6rience^conflrmGi dans sa lettre tout ce que son ami lui en disait.EUe eni bien 6crite h tous 6gards, et nous a 6t6 conser- v6e par Quillaume de Tyr, qui lui a donn6 place dans son Histoire de la gucrre sainte. Foaeher de Chartres (01), autre historien de la Groi8ade,nous a transmis une autre lettre adress^e aa pi^ Orbain 11. Gelle-ci fut 6crite d'Antiocho le oiiJ^taie de eeptembre 1098, et porte en t6te les noilie de BoSmond, nomm6 le premier parce qu'il tion de Bo6mond avec un Tnrc pour lui livrer la villo, et oik ce prince raconte ce fait 8eu],en parianf en 8on nom. Du reste les di£f6rences qui se trouvenl entre lee deux exemplaires de cette lettre ne sont pas fbrl eonsid6rabIes. Celui de Foucher, en marquant le jour de la prise d'Antioche, porte le troisidme dee Nones de juillet, qui serait le cinqui6me du m6me mois : ce qui est une faute, comme il esl elair par le t6moignage de Guillaume de Tyr et d^aiitree historiens. 11 faut lire de;u et quel est Tassise de ce. 138. Qu6s est Tassise quant Ton done congi6 k 8on sedoier, et Ton ne le paie de ce que ron^li doit de ses sodees. ^139. Quans jours k rentr6e dou moi le seignor peut doner congie k son sodoier,saos ce que il soit tenu de paier le de celui mois,et quans jours k Tis- sue le sodoier peut prendre congi6 sans perdre les sos de celui mois. 140. Pour qu6s choses le sodoier qui est h foi et li fiance k son seignor, et k terme nom6, s'en peut partir de lui dedens tedit terme sans sa foi mentir. 141. Qui fait chose vendre k rencbantement par autre que par le criour Cbtabli, pourquoi le seignor la peut prendre com sone. ^142, Qu6s est Tassise de beste venduS ssois en- chantement. 143. Ce est Tassise dequoy les seignors se doi- vent plus pener de savoir, et toutes manieres des gens. 144. Goment le chief seignor dou royaume de Jerusalem peu fi6 doner. 145. Goment ceaus qui sont homes dou chief deignor, et ont oonrt et coius et justice peuvent fi6 doner. 146. Quel est rassise quand on aliene tout son M ou partie autrement que par Tassise et par rusage dou royaume de Jerusalem. ^147. Quel ehose le conquereour dou fj6 peut faire dou fl6 que il a conquis. 148. En quel maniere celui qui a fL6 conquis, le jteut doner au quau que il le veaut des ses heirs. 149. Gi devise resclercissement coment Ton peut fl6 46ncr de son conquest au quau que il veaut des ses heirs. iSO* Qai a M de son conquest ou d6scheete, co- \ ment il le peut et doit donner k son droit heir. 151 . Qui a (16 de son conquest, et il le rent au seignor de qui ii le tient, et le seignor le done au droit heir de celui qui li a rendu, et quitte k ses heirs k qa\ ccl fie peut escbeir, se il meut sans heirs de feme espose. 152. Quant fie escheit qui doit service de cors k home ou k feme qui a Vi^ au royaume dequoi il a fait homage, et autre fle ii escheit qui doit tel ser- vice et tel homage com est avant dit, et com il le peut avoir et deservir. 153. Quant plusiors fies escbeent en un jour ou en plubiors. pourquoi Tainsn^ des ceaus k qui il escheet qui est plus droit beir de celui ou des ceaua de par qui il escbeent, les peut tous avoir se il les l^ requiert. 154. Ci orres coment fie ou fi6s dolvent estre partis entre seurs. 155. Coment et pourquoi le fils ou la fille se peut meire de s'autorit6 elOe qui li est escheu de son pere, ou de sa mere. ^56. Pourquoi le seignor ne doit souflrir que au- tre que Tainsn^ des flls ou des fiiles de celui oude celle de par qui le fi6 lor escbiet se mete de sau- torit6 en ia saisine^ ne en la teneure. 157. Coment le flls ou la fiile ne demoure en sai- sine dou fle dequoi son pere morut saisi et tenant se il n*est le droit heir. 158. Bourquoi fis ou fille nese doit metre de s'au- torit6 en saisine ne en teneure de fie, que son pera ou sa mere ue soient mors saisis et tenans com de C lor droit, ou que il en aient este les derrains saisis et tenans com de Tor droit. ib9, Pourquoi nul ne se doit metre en saisine de fle que il li soit escbeu d*autre que de pere oii de mere s'il ne le fait que par le seignor de qui il doit tenir le 06. 160. Com Ton peut requerre la saisine dou fi6 qui li est escheu de par autre que de par pere, ou de par mere, et que le seigneur en doit faire, et coment on le peut eloigner, et coment on le peut attaindre. 161. Pourquoi le seignor n'est tenus de respon- dre de fi6 queautre ait et tiegne dequoi il ait com de son droit par esguart ou par connoissance de court. ou par assise ou usage. j) 162. Ci dit del fi6 que le seignor encombre co- ment il doit respondre. 163. Quant le fi6 eschiet & plusiors gens, et au- cun autre que le droit heir en requiert la saisine au seignor com droit heir, pourquo le seignor ne le doit metre en saisine, se il ne le requiert com le plus droit heir aparant et requerant en la court. 164. En quel cas le seignor est tenus de respon— dre & qui li requiert saisine defi6 que autre ait et tiegne, et dcquoi il doit son home. 165. En quel cas le seignor ne se peut defTendrede respondre k qai li reqaiert gaisine de M ^m citre 409 ASSISES DE JERUSALEM. — EXCERPTA. uo ait el tiegne, et dequoi il est en roinage,et eu ser- A ^^^- Coment nul ne peut avoir escheete qui es- vice dou signor. 166. En quel clas il ni a tornes de bataille contre le guarent qui popte la guarantie de parente, et en quel cas la torne y doit estre par raison se il ni a propreassise que en tel cas la torne de bataille,ou que en tous cas la bataille de preuve de parent6, car se elle n'estoit, inout des maus en poroient avenir, et des gens estre desberites & tort et sans raison. 167. En quel cas le seignor ne se peut deffendre k celui qui li requiert saisine de fi6 qui li cst es- cheu par droit que il n'a, ne tient cel M^ et que autre i*a et lient, qu'ii aura & droit se il se veaut clamer de luy. cheu3 li soit, s'il ne se saisit perisonament 182. Si aucun signor donc fl^ en besans k home ou & feme, ou ressence en aucun leuc moti, et se de la detaut sur toutes les autres rentes que il aet aurd, et aprcz done k ung autre ^ome fl6, et Ten asscne k un autre leuc moti, et il deffailli doii leub ou le premier est assen^ par nom,et il veuUe estre pai^ avant de Tautre dou leuc dont il est assen^, lequel des deus doit estre pai^ avant de celuy leuc. 183. Qui est assen^s de son f)6 en un leiio moti, et il defaut de cel f)6 une ann^e ou plusiors, si que celui qui est assen^ n*ait peu estre pai6 deson My et il rent une autre ann6e aprez el tens d'au- 168. Quant le seignor a et tient chose quc Tau- 3 ^re seignor ou bail tant que il puisse estre pai6de tre dit qui est de son (16, et il en requieit la sai- sine, coment il doit se prouer k son fi6 ou partie de 8on fie, et coment i on a use com de son M qu'on a et tient. 169. Goment Ton doit prouer contre son seignor toat son fle, ou partie de son M. 170. Coment i'on doit requerre son M, ou cequi est de 8on fie. 171.Qui veaut requerreau seigneurcarau ou terre, ou autre chose que rante des besans disant que ce est de son fle,coment il le doit requerre,et par qui il le doit ofTrir h prouer, et coment et pourquoi et de qui le recort des homes de la court de chose oh le seignor n*est present et port6 come recort de la court et des homes de court, et est tenu auci^com recort de court des homes de courtlk oti Ic seignor n*est present. 172. Que il convient & dire as homesdecourtqui recordent saisine et teneure et usage de fle si que le recort a avoir la saisine dou M k celui ou k celle qui a offert k prouer par lor recort. 173. Coment Ton peut prouer son M ou partio de 8on fi6 contre autre que contre son seignor. 174. Coment enfant & qui M eschiet tant com il fu merme d'aage peut avoir cel fie quant il est d*aage. 175. Coment qui veaut M requerre quant pere ou mere meurt, et il ont enfans merme d*aage, quanque Ton li doit de son M de viel et de nou- veau, coment et en quel cas 11 doit estre pai6 sans ce que le seignor,ou le baill ne 8'en puisse deffen- dre, pour dire que se Ton vous doit ce n'est mie de mon tens pourquoi je ne vouis veu paier que ce que Ton vous doit de mon tens. 184.Quant homme ou feme qui a et tientseigno- rie meurt, et que il a plusiors parens & qui ce fl6 peut escheir k qui il escheit, et lequel doit avotr celle escheete devant les autres. 185. Quant aucun home ou feme qui a et tient seignorie ou M meurt, et que il a plusiors fls ou filles, ou autres parens k qui le M puisse escheiry et rainsn6 des fls en a aprez luy la seignorie et la saisine et la teneure, et ses freres ou ses seurs ont enfans, et meurent avant de celui qui a et tient la seignorie ou reritage.et il meurtaprezsans hcir que de luy soit dessendus, lequel des heirs qui seront dessendus de ses freres ou ses seurSyOn des ses autres parents doit avoir rescheete d'eri- tage ou de baliage. 186. De quel maniere de M femedbit au seigpior de qui elle tient mariage de marier soit par se- monce ; et de quel maniere elle ne se peut marier sans rotroi dou seignor, ne il la peut efTorcer de marier la semonce, ne autroment* 187. Dequoi les femes qui ont doaire le pevent renir, et k qui le baliage peut et doit escheir par raison. qui doit avoir le baliage, et qui l'enfant en garde. 176. Coment il doit estre gard6 se ii est seignor 188. Quant baliage escheit & feme,coment elle 86 de terre. " peut garder que le seignor de qui elle le doit tenir 177. Ci dit k qui le baliage de M doit escheir; et ne la puisse marier par baliage. qui le doit requerre. 17S. Ci esclercisse le fait par quel raison Ton peut demander baliage. 179. Pourquoy celui ou cele qui tient baliage de damoiselie, le doit tenir tant que elle soit mari6e tout ait elle douze ans ou'p]us, et coment peut avoir le fl6 qui li est escheu quand elle a pass6 douze ans» 180. Coment damoiselle qui a pass6 douze ans peut aToir baliage qni le escheit. 189.Porquoi celui qui ne veaut son M desserviri le doit comander au seignor de quiil le tient,avant que estree le. 190. Coment le seignor se peut et doit metre el M estr6e, et quel perill et quel damage a et peut avoir celui qui estree sqp fi6 plus que cclui quitle comande. i91.Coment i'on peut et doit M desmembrerpa^ Tassise ou Tusage dou royaume. 192.En quantes maniertol'onpeiii8onfi6e8ohatt- 411 OODEFRIDUS HIEROSOLYMiE REX. 412 gier, et coment Ton peut M eschangiersi que Vcs- change soit estable. 193. Pour qnel chose Ton peut perdre son fie an et jour, et coment toute sa vie, et coment luy ct ses heirs. 194. Coment et porquoi Ton ne peut vendre par Tassise partie de son fi6, et coment et pourquoi hom le peut tout vendre par ladite assise, et coment il doit estre vendu, et coment Ton doit fournir Tassise, et coment quand le fi^ est vendu coment et en quel tens doit faire paier lcs dethes de que le fi4 n o?t9 vendu, et lesquels dethes que Ton doit k celui & qui Ton a la dethe connu6 en court, ou qui la prove,doit direet faire quand ilen veaut estre pay^, et quant home ou feme de qui le fi6 a est6 cri6 k vendre par Tassise ne veaut four- nir Tassise, que le seignor en dpit faire. 195. Ci dit coment celui qui a son fi6 livr6 h vendre quand il est destourn^ de fournir Tassise come Ton le doit conduire. 196. Coment celui k qui on a dethe connu5 en court ou qui Ta prov6e doit dire et faire quant il en veaut estre pai6 par le seignor. 197.Qu68 gens ne peuvent fi6achetcrparrassise, et la raison pourquoi 11 ne le pevent, et quel fi6 peut feme acheter., ct par quel raison elle le peut acheter. 198. Qu*on doit faire de celui ou de celle de qui le fi6 aura est6 vendu, se la dethe que il ou elle a connue, ou que Ton 11 aura prov6e en court, esl pluB que la vente dou fi6, 199. Sur lesquels des fi6s des homes dou seignor 80n previlege ne peut, ne doit porter garantie qul 8oit valable, et sur lesquels des fi6s des homes le privllege de lor signor peut portcr guarantie, 200. Pour quantes choses et pour que Thon peut et doit estre desherit6 lui et sos heirs. 201. Pour quantes raisons rhom peut et doit estre desh^rit^ de son M toute sa vie,et pour quel chose Ton le perd an et jour. 202. Quant un home est forjug^s par court com traitour puur traison que il ait fait vers son sei- gftor, coment et pourquol ses heirs doivent estre desherites de sou fi6 et d6s fi6s dou traitour. 203. Ci dlt coment as livres desempereors dient coment les traitours doivent estre desherit^s. 204. Coment Ton doit homage faire au chief sei- gnor dou royaume,et coment k celui qui n'estchief seignor, et dequoi Ton est tenus k son seignor par rhomage que il a fait, et dequoi le seignor est te- nus k 8on home. 205. Ci dit coment le seignor est tenus k son home, et dequoi par romage que il li a fait. 206. Coment les homes des homes dou chief sei- gnor dou royaume 11 doivent faire la ligesse par rassise, et de que il li sont tenus par la ligesse, ei coment les autres gens dou royaume doiventju- rer au ohief BeigQor feaut6. A 237. Ci orres ques cst rasaisc pourquoi roa fuit la ligesse par Tassise. 208. Ci dit coraent les homes des homes dou chief seignor se doivent contenir vers le chief sei- gnor quant il ont fait la ligesse par Tassise. 209.Encore dit coment les homes des homesdou chief seignor doivent faire k la requeste dou chi<*f seignor et sans rcqueste, poursauver la foidequoi 11 sonttenus. 210. Dequoi le chiel seignor est tenus as hon^'"S de scs homcs qui li ont la ligesse par Tassise, et coment et dequoi,tous les homes sont tenuslesuns las autres par Tassise dou royaume de Jdrusalenu 211. Ci esolercisse coment tous les homes des homes dou chiefseignor sDnt par ladite assisetenus g les uns as autres, et coment ils se doivent entre aider et conseillier. 212. Se le fie d*aucun des homes est arreste par loseignor sans esgart vu sansconoissancedecourt, celuile doit destraindre par le conjurement de ses pers, 213. Et se le seignor defaut k aucun de ses homes de faire esgart ou conoissance sl com 11 doit, ou rerort de court si com court a esgard6 ou concu ou record6, ou aucune autre chose, et le selgnor ne 11 tient ou fait tenir,et celui kqui le seignor faudra d^aucune des avant dites choses requerra ses pers de ce que il devront, il deoivent lor seignor re- querre que il le fasse et gagner de lor service en la manic avant devis^e, tant que 11 Tait fait. p 214. Coment le guagement dessusdit fufaitmeis- mes en Chipre k tens dou roy Henri. 215.Se le seignor congee son home de sa seigno- rie sans esgart et sans couoissance de court de la ou celui est son home,car Tome uuienciestcong^e doit dire et requerre au seignor et k ses pers, et que ses pers en doivent dire et falre. 216. Coment et dequol Tome ment sa foi vers son seignor,et coment et dequoi le seignor ment sa foi vers son home, et coment Tun peut altaindre Tautre, et quel amende Tun en doit avoir de Tau- tre. 217. Ci dit que nus ne doit falre justice d^autrui en sa terre,et cil qui le fait si mesfait vers son sei- gnor, et quel amende le seignor en doit avoir. *v 218. Si le seignor fait prendre son home et em« prisonner sans esguartetsansconoissancedecourt, que lespers de celui qui estencipris et emprison6 doivent faire et dire k lui delivrer. 219. Ci orr^s autremani^redeconjurementquant aucun home est menac^. 220. Et se le seignor ne falt tenir k son home es- guart ou connoissance que la court ait fait ou d6- faut k Tome de ce qu'il arequis en la court,coment celui peut conjurer ses pers. 221.Coment et pourquoi home qul a pluslorssei- gneurs peut porter armes contre son seignor sans mesprendre de aa foy. 413 ASSISES DE JERUSALBM. — EXCERPTA. m 222.Coment8eignordoit faire sem ondre(77)home A seleseignor ne lc fait quel araenderonendoitavoir ou feme de faire droit en sacourt quant on 8'est cla- m6s de lui ou d'elle, et quant Ton est enci semons ct Ton a essoigne, com il doit contremander s'es- soigne, et par qui et se il ne vient h jour que il aura est^ semons, ou ne contremande"s'essoigne si com 11 doit, que son aversaire doit requerre au sei- gnor et que le seignor en doit faire. 223. Se le seignor fait semondre aucun home de 8on service, ou est merme d'aucue chose de son M que le seignor ait et tiegne sans esguart et sans coQoissance de court, ou que le seignor li doive aucune chose parfaire de son fie que il li ait requis cn court que il li parfasse, et il ne li ait fait, co- mentil se peut defTendre d'accueillir cellesemonce tant que lc seignor li ait son fi^ parfait ou rendu ce |* monce et aprez. et qui est semons dou service que il doit, et il est essoigne, coment et pourquoi il doit contremander s'es8oigne. 232. Quant home h qui le seignor doit de son fl^ est semons dou service que il li doit, et il en vea\it acueillir la semonce, coment il doit faire si que il n^ait damageetcoment Tome quiestsemonsdeson service doit faire. 233. Que doit perdre home qui est en leuc par semonce, et il s^cn part sans le congi6 dop seignor, ou de celui qui est en son leuc. 234. Coment le seignor peut faire son home se- mondre en son hostd, et pour quel chose, et que ceaus qui semonent doivent faire et dire k la se- que il entent en la mani^re dessus dite 223 bis. Ci dit coment quant le seignor semontson home dou service que il li doit, et se le seignor li doit de son fi6, coment home se peut deffendre d'acueillir la semonce, et coment il le doit faire se le seignor ne n'a essoigne aparant, com de estre assieg6 de ses ennemis. 224. Coment le Banier doit semondre les homes dou seignor. 225. Encor de ceste raison meismes, et se le sei- gnor semont aucun d'aucune chose. 226. Se home se veaut dftffendre d^acueillir se- monce de service que il doie quant le seignor a et tient aucune chose de son fie sans esgart et sans conoiesance de court, ou que il li doive parfaire ancune chose de son fie, et il n'a au seignor aucune ^ desdites chosesrequise,queildoit dire et fairequant il est semons dou service que il doit. 227. Quant le seignor fait semondre aucun par trois dc ses homes com court, si celui qui fist la scmonce au leuc dou seignor n'est present en la court, 8e les deus qui furent com court la ou il la fist, la recordent sans lui en la court,se la semonce ▼aut ou ne vaut, et se celui qui est en leuc dou seignor est en la court,et Tundes ceaus qui furent com court faut, se le recort vaut, ou ne vaut auci. 228. Qu^ manieres de services doivent ceaus qui doivcnt service de lor cors au seignor & il qui il le doiventy ct en quel leuc il li doivent service. 235. Qui est semons dou scrvice que il doit au seignor, et le seignor li doit de son M de que le terme de sa paie est pass^, que il doit faire et dirc sc il ne.veaut celle semonce acuiellir, tant que il soit pai6 de ce que Ton li doit de son fi^. 236. Qui doit sorvice de compagnon, et il le fait scmondre de tel service com il li doit, ou de celui dou compagnon, et ledit compagnon est essoign^, siqueilne puisse celui service faire,que lesemons doit direet faire et garderaque le seignor ne puisse avoir de lui amende,com de hom qui defaut de ser- vice. 237. Coment le seignor peut faire semondre ses homes de venir h court, ct destraindre d^estre y tant com la court se tirera hors. 23S. Qui est semons dou servicedeson cors a aler en un leuc h chcval et h armcs, et il n^a qu'un ch^ val, et le cheval est essoign^, que il doit faire et dire^gardersoique son seignor n'ait de lui amcnde com de home defailli do service. 239. Quant home a pass6 hge ou il est mehaignc de mehain aparant doit estre quitedou service. 240. Coment et pourquoi le scignor pcut faire semondre feme qui tient Ci6 qui doit service dou cors de prendre baron, et elle ne le prent, quel amende le seignor en doit avoir. 241. Encor dit coment feme qui est semonce de baron prendre, coment elle doit respondrc. 242. Quant feme est semonce si com doit de ba- 229. Gomcnt et ou le seignor peut et doit faire semondre lcs homes dou service que il li doivent. n ron prendre,et elle a pass^ Age,comment ellepeut ►itaon hom fftirA et doit sa scmoncc rcfuser ouc ja lcsciffnor n'aura 230. Pourquoi lc scignor ne doit' son hom faire semondre de son service se il ne n'a mestier, et pourquoi homc ne se doit faire cssoign^s se il ne Test, quantil cst scmons dou service que il doitau Bcignor. 231. Coment le scignor peut et doit semondre et faire semondre scs homes dou service que il doi- Ycnty et ou et quantil les a semons ou fait semon- dre, que il doit faire ct dire quant Tome defaut dou servicc quc il doit^aprezcequeilen a est^ semons, si com il doit, quel droit le seignor en doit avoiret quejaieseignor de elle amende de d6faut de service. 243 Quant femeaet tient plusiors fi^ de plusiors seignors,de quel fle elle doitlemariage,de qui clle tient le RL 244. Quant feme tient un M ou plusiors d*un ou de plusiors seignors, et elle se marie sans congi^ de celui & qui elle doit le mariage, quel amende, il et les autres seignors en doivent avoir. 245. Quant home dou seignor prent feme qui tient fie dou seignor, et il Tespose sans son oongi^, que m GODEPFUDUS HIEROSOLYMiE REX. 1(6 il doit faire si que le seiguor ue aulre uc lo pui^sc A geter de sa foi. 246. Se aucun des homes dou seignor cspose feme qui tient fi6 dou seignor, et s*en saisit dou fi^, quel amende le seignor en peut avoir, et coment un des homes dou scignor ic peu appeller de foi mentie. 247. Ce sont ceaus qui peuvent guager ou se- mondrc lc £eignor,ou conjurer de sa foi,etcomcnt, et lesqu6s non, par l'assise dou royaume de Jeru- salem. 248. Goment hom doit son seignor dcstraindre que il le ^as-o i;aicr se il li doit de son fi6, ou de ravoir se II tienl aucunc chosc de son fle, ou de faire li abattre force que crestien li fait de son ile, ou de partie de son fie. 249. Sc un home est assene en un leuc moti de j^ son fle qui nc rcnt tant que il soit pai6s entcrine- mcnt dc son Q6, si com est assen^s d'estre paies,il doit le seignor guager de son service, si com est aprez devise. 250. Se un home ou une fcme est assen^s de son fie en un leuc qui ait tant valu que il puisse estre pai6^ et le seignoi: Tait pris, et que par cc li est sa paie defaillie, il le doit requerre au.seignor par la maniere ci aprez devis^e. 251. Ci devise coment Ton peut son seignorgua. gier et faire guagier dou service por la paie de son fi^ en plus brief terme. 252. Qui veaut son seignor dcstraindre d'avoir sa paie de ce qui il li doit de son fi6, pour lui semon- dre et conjurer de sa foi,il ne le doit mie faire en- semble, mais Tun aprez Tautre. C 253. Ciorr6scomentron doit conjurcr son seignor et dequoi, et se il le fait autrement que enci com il est devis6, il dbit amender au seignor. 254. Quant home conjure, ou contraint, ou se- mont son seignor autrcment que il ne doit sans ce que il ne Tait k faire, quel amende le seignor en doit avoir. 255. Se le deignor ticnt aucune chose dou fi^ de 8on home autrementqueparrassiseou parTusage, ou par ^squart, ou par conoissance, il doit reque- re au seignor et par conrt. 256. Ci orr6s coment je qui ais fait cestui livre fais ccrtainement ces esconjuremens destreces dessusdites de homc au seignor. 257. Se aucun Crestien fait ^aucun des homcsdou ]) seignor force de tout son f}6, ou de partie, il se doit clamer au seignor de qui il le tient qui li abate la force,et se il no le fait, il le doit destraindre par ses pers. 258. Ci orr6s coment se un home ou une feme est assends sur les rentes d'un casau que autre que le seignor tiegne, el le tcrme do sa paic est pass6 et il n'a est^ pai6,il le doit requerre au seignor,et le seignor le doit ftdre payer. 259. Se le seignor ne tient ou fait tenir Tesgart ou la eonoissance que sa court a fcit, comentcelui por qui lcsgart, ou la conoissance aura est6 faite, pcut le seignor destraindre par trois manieres ci- dessus devis6es. 260. Coment celui qui n'est home dou seignor le pcut destraindre et faire destraindre de faire tenir Tesgart ou la conoissance que sa court a fait, 26{ . Se un home est semons dou service que il doit au seignor, et il veaut comander son fie aii seignor,ou livrer le &r6ndre por aucune des choses devant dites pour quoi Tom peut son fi6 vendre, le seignor n'est pas tenus de recevoir le fie,et faiVe le vendre, ne la comande dou fi6,puisque il Ta avattt semons de son service tant que cette semonce soit pass6e, ains le peut bien refuser par raison. 262. Qui veaut son M comander, et il le veaut faire sans perill,quant il le comande au seignor,8e le seignor ne le reQoit, si li die que il veiut que il le recoive par esgart. 263. Ci dil coment Ton doit requerre devise et partison de terre, et coment le seignor doit coman* der & faire, et coment ceaus & qui il la comand6 le doivent faire, et dans quel terme. 264. Quant h6 eschiet k home ou & feme, et il le requiert au seignor, il le doit recevoir par la preuve dou parent^ ains que par grace. 265. Quant hom rcQoit fi6 qui li est escheu, le- quel fi6 Ton a requis au seignor et offert k prouer par Tesgart de la court, et on he le preuve, ains le rcQoit par grace, coment il en peut estre travaitl6s. 266. Ce sont les.^chbses queleseignor&larequete de son home peut et doit livrer sans clamor. 267-268. Coment et en quel maniere ilniapoint de bataille en chose qui monte h plus d*un marc d'ar- gent,etcoment et en quel maniere y peut avoir ba- taille des uns as autres guarens par rassise. 269. Ci or6s coment celui de qui Ton se clame peut k soi atraire la preuve, et tollir la au requerant. 270. Ci endroit or6s quel est Pusage dou fait des doaires au royaumo de Jerusalem. 271. Coment seignor et home se peuent entrequi- tcr Tun 1'autre de la foi que il s'entredoivent. 272. Coment et pourquoi Tome peut vendre le fi6 de sa feme sans son otroi avant que le sien, la- quel vente est contre Tassise. 273. Ci dit dou chevalier palatin de qui doit estre le ri6, et que Ton doit faire de lui. 274. Yous av6s oy ci devant mout des assises, et encor en or6s aprez,vou8or6s ciaucunes parolesou il y a mout des biens. 275. Ci or6s rassiseetrestablissementdesTilaina etdes vilaines, coment on doit user, etpremierement coment Ton les doit requerre. 276. Ci dit quant les vilains 8'en fuient, du par- tent de la terre de lor seignor, eoment il les doit recouvrer. 277-278. Ci dit quant les vilains se marient hbra de la terre de lor seignor sans le comandedl^nt ddn seignor de la vilaine. 279. Ci dit qu6s amendes doivent MtdMkosqtd Ul AS8ISBS DB JBRUSAbEM. — EXCBRPTA. 418 d^ffailleDt le droit des vilains ou des vilaines des- A nient ladite court coneut que il estoitle droitheir. sus-dites. 280. Ci or6s quel aage et desqu6s roys furenl lcs assises que vou9 avez leUcs en ceslui livre, et co- ment elles furent faites et orden6es. 281 . Ci dit quel home doit estre scignor et gouer- neor dou pais et dou peuble. 282. Ci dit de aeignorie, et de ses pilliers. 283. Ci dit coment rcir costeer k qui escheit le royaume, le doit requerre as homes dou royaumc de Jerusalem. 284. Ci ores quel est le serment que le chief sei- gnor fait h ses homes avant que il 11 facent homage, ne que 11 le recolvent k seignor. 285. Cl devise quel sercment doit faire baill quant ei li offrirent lor homages. 303. Ci esl comeut damdiselle Marieflllede mes- sire Beaumont fit lire une ch^rtre par un clerc en la presence de la haute court de Jerusalem,faisant lor assavoir que elle estoit plys droit heir h avoir ledit royaume que le bail n^estoit, pour ce que elle estoit desssendug de rainsn^ seur de la mere dou susdit baill. 304. Ci est le respons que le susdit baill (Ist con- tre la requeste de la susdite damoiselle Marie. 305. Ce est la maniere coment les homes de la haute court vindrent en presence doudit roy, et li firent savoir coment il estoient venus faire respons & la susdite damoiselle Marie sur la repuesteque elle 0 rcQoit le baillage dou royaume, et comcnt il se „ lor fit, et trouerent que elle estoit partie de la.et 11 doit contenir. 286. Cl dit ou le roy dou royaume de Jerusalem doil estre corone, et qui le doit coroner. 287. Ci dit quel maniere de serement fait le roy dou royaume de Jerusalem au patriarche quant il li met la corone au chief. 288. Nous vous dirons ci aprcz lcs offices des oITeciaus dou royaume,et premierement dou senes- cbau. 289. Ci dit rofQce dou conestable. 290. Cl dit rofGce dou mareschal. 291. Ci aprez nous dirons rofilce de chamherlain. 292. €i sont les erremens dou roy Hugues et dou conte de Braine sur lc fuit dou baillage dou royaume de Jerusalem, et tout premier ce est le dit dou roy Hugues. C 203. Ce est lc dit dou conte de Braine aprcz que le baill a fait sa requcste. 294. Ce est le segont dlt dou baill h premicr dit dou conte. 295. Ce est le segont dit dou ccnte au scgont dit dou baill. 296. Ce est le tiers dit dou bail au segont dou conte. 297. Ce est le tiers dit dou conte au tiers dit dou baiU. !^. Ce cst le quart dit dou baill au tiers dit dou conie. 299. Ce est le quart dit dou conte au quart dit dou baill. manderent par trois homes qne si ellevoloitatten- dre il li feroient respons de ce qu'elle a requis. 306. Ce est le respons que le susdit roy fit as homes de ladite court que nule chose n'estoit dite ou faite que il deust arrester de non faire envers eaus ce que il doit, et que il fissent vers lui ce que eaus faire devoient. 307. Ce est la maniere dou remede qui fu fait par le roy Henry et ses homes des choses qui ont est6 fuites au tens dou sire de Sur, h ce que la gent ne soit perdans,lequel fut fait h mois de Jen de 1310 de Crist. 308. Coment messire Hugues de Leseignan cone- stable dou royaume de Chipre a requis le royaume de Chipre h messire Guy de Ibelin lieutenant dou seneschau, ot l'ot par conoissance de la court. 309. L^assise des oiseaus et des chiens, et des ohevaucheurcs perdues. 310. L'as8ise des esclas et des esclavcs. 311. L'assisc des vilains et des vilaines fuitivcs. 312. L'assie des larrons dou bestaill. 313 Ce est rordenance et le remede que il a estS par Tassent dcs homes par court lc mardy h 16 jour de jenvier Tan 1302. dc Crist, lequel remede se doit joindrc au livi e des assises. 314. Ce sont les services dou royaume de Jeru- salom, et lcs aydes que chacun doit faire quant besoing est audit royaume,et les gens qui ont court et coins et justice, et tous les perlas doudi royaume 300 Ce est l^ maniere coment la haute court dou D et lor suffragans deviserai-je I'un aprez l'autre, et royaume de Jerusalem coneut par Tassise doudit tous par chapitres. royaame que le baillage de Jerusalem montoit au baill pour c^ que 11 estoit ainsn6 de son cousin le cont^ de Braine, et coment il li fircnt les homages. 301 . Ge est la maniere coment les homes de la haute court de Jerusalem receurent h seignorledit ImuII, et ftt corone roy doudit royaume aprez la mort doa roy Hugues qui estoit mermeaus^qui te- noit son bailUage. 902. jG^ eet la maniere ooment le susdit bail as- s^iDbla la hAntfi court dou royaume de Jerusalem, ei lor reqiiiBi ledtt CDyaume Gom dcoit heiry et co- 315. Ci dit quans suffragans a le patriarche de Jcrusalem. 31G. Ci dit quans suffr. h 1'archev. de Sur. 317. Ci dit quans suffragans h rarchevSque de Cesaire. 318. Ci dit quans suffragans a rarchevesque de Besain. 319. Ci dit quans suffragans a rarchevesque de Bethsereth. 320. Ci dit quans suffragans a rarchevesque de Babaoh. 419 GODEFRIDUS HIEROSOLYMiE REX. 4S0 321. Ci dit quans dufrragans &revesque de saint A Jorge de Lile. 322. Ci dit qupns suffragans a revesque d'Acre. 323. Ci dit quantes baronies y at ou royaume de Jerusalem. 324. Ge sont les leucs qui ont court et coins et justice ou royaume de Jerusalem. 325. Ce est le service que les barons et les autres gens dou roj'aume de Jerusalem doivent au cbief, seignor dou royaume. 326. Ge est le service quc la sainte c\i6 de Jeru- salem doit. 327. Ce est le service yue la cit6 de Naples dovoit. 228. Ce est le service que la cit6 d'Acre devoit au royaume de Jerusalem. 329. Ce est le servicc que la c\i6 de Sur doit au B royaume de Jerusalem. 330. Ce sont les aydes que les yglises et les bor- geois doivent quant il y a grant bcsoin en la terre dou royaume de Jerusal. 331. Ici comence le livre des lignages de Qa mer. 332. Ci dit des roys de Jerusalem. 333. Ci parle des lignagcs des Roys de Chipre. 334. Gi dit des roys de Ermenie. 335. Ci dit des princes d'Antiocbe. 336. Ci dit des oontes de Triple. 337. Ci dit et parle dou lignage de ceans de Ibelio. 338. Ci dit des heirs de Tabarie. 339. Ci dit des hiers de Saiette. 340. Ci parle des ceaus de Cesaire. 341. Ci dit des heirs de Isabeau la Rlle Pierre de Baruch. 312. Ci dit de ceaus de Saissons. 343. De ceaus de Monfort 344. D^s heirs dou Touron, 345. Des heirs de Guy de Milli. 346. De ceaus de Bessan. * 347. Ci dit des Contes de Rohais. 348. De ccaus de Baruch. 349. De ceaus de Jor. 350. Des seignors de Giblet. 351. Des seignors deMareclee. 352. Des seignors dou Margat. 353. Ci dit des heirs de Boutron. 354. Des heirs d'Adelon. 355. De ceaus de Mangastiau. 356. Des heirs de Caiphas. 357. Ci dit dev heirs dou Conestable Menassier. 358. De ceausde Mimars. 359. De ceaus dou Morfa. 360. Ci dit de ceaus d'Antioche. 361. Gi dit des Petis. II. EXCERPTA QUiEDAM CHAPITRE PREMIER. C Ci camence le livre des Assises et des bons usages dou royaume de Jcrusalem, qui furent estallies et mises en escrit pai' le duc Godefroy de Buillonj lequel fu ehleu a roy et & seignor doudit royaume, et pvr le conseil des autres roys, princes et barons que aprez le duc Godefroy furent, ct par Vordenement dou patriar- che de Jerusalem. Quant la sainte c\\6 de Jerusalem fu conquise sur les ennemis de la crois^et Tan de rincarnation nos- tre Seignor Jesu Crist MXCIX.par un vcndredy, et remise el pooir des feaus Jesu Crist par les pelerins qui 8'ehmurent h venir conquerre la par le presche- ment de la crois, qui fu prescbde par Pierre TEr- mite, et que les princes et les barons qui Torcnt conquise orent ehleu h roy et h seignor dou royau- w^ me de Jerusalem le duc Godefroy de Buillon,et il ot receu la seignorie, et il ne volt estre sacr6 necoro- n6 h roy el dit royaume, por ce que il ne volt por- ter corone d'or la ou le roy des roys Jesu Crist le Fis de Dieu porta corone d^espinelejourdesapas- Bion. U fu ententis h mettre le royaume en bon point, et en bon estat, et que ses homes et son peu- ble, et toutes manieres des gens ailans et venans, et dcmorans el dit royaumc fussent gard6s et go- vern^s, tenus et maintenus, et men6s h justice, h droit et & raison.U ehleut par le conseil dou patri- arche de la sainte cit6 et yglise de J6rusalem, et par le conseil des princes et des barons, et des plus sages homes qu'il pooit avoir, sages homes h enquerre et h savoir des gens de diverses terres qni la estoient les usages de lors terres, ct tout quant que ceaus que il ot ehleu & ce faire en porent savoir ne aprendre il mirent et firent metre en escrit^ et aportdrent cel escrit au duc Godefroy, et il assem- bla le patriarche et les avant dis, et lor mostra, et lor fit lire par devant eaus cel escrit, et aprez par lor conseil et par lor accort il concuilli de ceaus escris ce que bon li sembla,et on flt assises et usa- ges que Ton deust tenir et maintenir,et user au ro- yaume de Jerusalem, par lesquels 11, ses gens, et son peuple et toutes autres manieres des gens alans et venans et demorans, fusset govem^s et mends h droit et h raison el dit royaume. ASSISES DE JESDSALEM. — EXCEaPTA. 421 CHAPITRE V. A Ci dit coment le seignor dou royaume de Jerusnlem et les barcns qui ont court, coins et justice doivait savoir les assises et usages doudit royaume. Pour ce que il me semble droit et raison que le chief seignor dou royaume de Jerusalem, et les baroQS et les autres riches bomes qui ont court, et coins el justice, sachent les assises et les usages dou dit royaume,que le chief seignorjure ainsqu^il soit rtq^tu k seignor, ne oint ne sacre & roy de tenir les k son pooir, et faire les tenir en son royaume, et que tous ses homes et les homes de ses homcs le doivent auci jurer, et pour ce que lors homcs qui duivenl estre juges de lor cors suchent bien et droicturierementjugerles jugementsque il devront m De murtre aparant murtre en court. De traison aparant. Domecide aparant murtre en court. De querele d'un marc d'argent ou de plus. De atraire :ontre sou seignor chose que&sonfi6 ne soit. Et de toutes autres choses qu*on pert vie ou mem- bre,ou son honor qui en seroitattaintou prov<^ en la haute court. GHAPITRE LXXXII. Qu^ gens peuvent faire apeau de murtre^et & quiVon est tenu ae respondre. Pour ce que le murtre est avant divis^ en cest livreque lesautres choses dequoi Ton se peut clamer par Fassise et avoir en droit, et auquel clam il n'a fiiire selon celies assises et ceaus usages, ci que je point dejour, ety a tornes debataille parrassiseou comance a faire cestui livre, tout soit ce que je co- ^ l'u8age dou royaume de Jerusalem en parlerai je uoisse bien qu*en moi ne n'a sene conoissance par- que je le deusse euprcndre h faire,mais lafianceet lespcrance que jeay en Dieu,eten la puissaucede Dieu le Fis, et en beneuret6 dou saint Esprit qui me donne sens et grace debien faire leselon ce que jay apris et retenu de ceaus iqui je ais oy parler ; et qui ont est6 les plus sages homes de mon tens,^ qui je ay oy parler des assises et des usages doudit royaume et des plais de ladite court, et por ce quo lor ay vehu faire et user, Tay je empris en faire, si en pri la aainte Trinite que elle m'envoit la grace dou saint Esperit, si que je puisse mener cestui livre h tel perfestion qui soit k honor de Dieu, et au pro- iit de m'arme, et au droit gouvernement dou peuble dou royaume de Jerusalem, selon les droites assises, C et les droits usagcs doudit royaume, et au prouffit des armes et des cors de tous ceaus qui le liront, lesquels je prie et requiers et conjure de la part Dieu que il de chose que il ait n'en usent malement h tol- lir ne chloigner le droit,ou celui d'au'rui aprochier ou dcffcndre selon ce que mestier li seroit, car m'en- teniion n'a est^, ne nest de ce livre faire que pour enseigncr ceaus que mestier en auront et auront droit ct le requerront,de savoir leaprochieretdes- reigner,ct k ceaus k qui Ton requerra ce que est lor droit, de savoir Ics ehloigner et dessendre, et pour ce il me semble que ains que je parle en cest livre des assises et des usages, ne des plais de la haute court doudit royaume,que je doie avant parlerdou roy qui est chief seignor doudit royaume tout ne «v 5oit il coroncs,et les autres riches homes et barons qui onl el dit royaume courtetcoinsetjusticedoi- veat estre, et que les juges et les pleideours et lor cors deviserai je au comancement de mpn livre, ce que je ay empris k dire dou roy et des avant dis. CHAPITRE LXXXl. Des quels chores Von ne se peut deffendre par Vassise ou par Vusage de aerdre se de bataille. Ce sont les choses de que il a bataille par Tas- sisc cu rusage dou royaume de Jerusalem dequoi roQ 86 pcu deffendre par esgart ou par conoissance de coart sans baiaiUe. usage dou royaume de Jerusalem en parlerai j( prcmier, si veuii diuiser avant quel maniere de gens peuvent faire apeau de murtre, vers qui on ne se peut deffendre de respondre dou murtre par rassise ou Tusage dou royaume de Jerusalem. Feme espouse dou murtri. Hom espous de la murtrie. Tous parens et parentes de sanguinit^. Tous parens et parentes d'afinit6. Tous parains. Tous maraioes. Tous fillous. Tous filleures. Tous comperes. Tous comeres. Tous ceaus et celles qui sont dou pais dou murtri, se il est pelerin estrange. Tous ceaus et tous celles qui vindrent au passa- ge & que il vint se il est d'outre mer. Tous ceaus et toutes celles qui ont est^ avec le murtri ou la murtrie an et jour si com est devant dit. Tous ceaus ou celles qui sont tenus de foi au meurtri ou k la murtrie, ssit home ou feme, ou sei- gnor ou dame, Tous ceaux ou celles qui sont dou comun dou murtri ou de lamurtrie, se il est de costume. Tous ceaus ou celles qui sont de la frerie dou mui> tri ou de la murtris, se il est de la frerie. Feme se elle a 6t6 soignant dou murtri. Home se il a tenue la murtrie a soignanie. Mais feme qui ait baron ne peut faire apeau de meurtre que par Totroi de son baron, et por oe le peut tel maniere degens appeleretautres non,que il est bien semblant que amour les meine k ce que il font Tapeau pour Tamour qui a est^ entre eaus et le murtri ou la murtrie,et non pour haine ou pour lover, ou pour malice. CHAPITRE CI. Coment toutes maniercs de champions doivent Stre armds quand il sen vont pour offrir en court la bataille faire, Ci est lamaniere coment toutes manieres de gens. 433 GQDEFRIDUS HIBIlOSOLYMiG REX. 494 champions, chevaliers et autres doivent combaitre, j^ sont en sa garde. Et quant il seront el champ le et coment il se doivent avant venir pour olTrir au seignor et ou et coment, et de quel maniere il doi- vent estre arm6s, et venir k court pour offrir eaus de bataille, et coment et de quels armeures il doi- vent estre armes el champ et k la bataille ei champ & cbevalyComcnt et dequoi les cbevaus doivent estre couvers. CHAPITRE CII. Cement chevaliers doivent estre armSs qui comhatent pour murtre^ et eoment pour autre querele, et co- ment il doivent venir pour offrir, et ou et h quel oure. Les ohevaliers qui se combattent pour murtre ou pour homecide se doivent combatre k pi^ et sans seignor y doit raetre de ses bomes pour les garder, et un des eaus doit diredevantlesautres&chascun des champions, choisisses de vos armeures, les- queles vous vodres avoir h la bataille faire et il le doivent faire etdoiventtellesretenirelchamp,etle8 autres oster del champ.Et aprdsdoiventfairejurer h chascun des champions que il ne porte bref ne charei^ ne sorcerie, ne que il pour ceste bataille 11 no ]'a fait faire, ne autre pour lui que il sache, ne n*a done ne promis k aucune persone quel qu'elle soit en aucune maniere chose pour briefouespire- ment, ne cbarei, ne sorcerie qui k celle bataille li puisse aidier,ne k son aversaire nuire,ne queil n'a aucune autres armeures sur soi que celles que la coiffc, et estre roignes k la reonde, et estrc vestus |^ courtavehues.Etpuisdoiventles champion mener de cottes vermeilles ou dechemi9es,ou des doubles de coude courtes jusqu'au genouil, et les manches coupeesjusques dessus le coude, et avoir cbausses vermeilles de drap k estrier sans plus, et une targue que Ton appelieharasse qui soitplusgrant de lui de demipi6yOuplainpaume,enlaquelle aitdeus pertuis de commun au grant en tel endroit qucil puisse son aversaire veir par ceaus pertuis, et doit avoir une lance et deus espees, Tune ceinte et Taulre attach6e en son escu,8i que il la puisseavoir quant mestier li sera, et il ni a que trois jours de respit de tel bataille, puis que les gages son dones et receus. Et quantles champions quiont gage tel bataille se veul- lent offrir k jour de bataille, il doivent venir k pi6 entre primeet tierce en rostel dou seignor,et rapel- enscmble emrai le champ,et avoir Ikun Evangile,et le deffendoir doit premier jurer sur sains k genouil la main destre sur rEvangile,et dire que enci li ait Dieu et les saints Evangiles que il n'atelmurtri etle nome. Et rappeloir doit dire que il ment et Ten doit liever com esparjur etprendreparIepoing,et jurer que enci il ait Dieu et les sains Evangiles, que il a tel murtri,et le nome.Etapr^scelcsgardesdoivent mener chascun des champions en une part dou champ,etlcbanc doit estre cri6 tel&quatrecantons dou champ, que ni ait nul si bardidequel langage qu*il soit qui ose dire ne faire chose par quoi Tun de ces deus championssoit en aucune chose aidi^sne vees,ne estre ne le puisse,et que se aucun le faisoit que son corps et son avoir seroit encheu en la merci loir avant ensi vestus et cbauss^s com il estdessus C dou seignor. Ft se murtri est empresente 11 doit devise, et faire porter avant soi plusiers harasscs et plusiors lances et esp^es, si queil puisse prendre k Tentr^e dou chainp lequel que il vodra, car se chacun ne presentait que une, et elle eslait bris^e fenduS ou empir6e en aucune manicrc ains quc il fust au champ,il ni poroit avoir nule autro puis fors celle que il aurait prescntee au seignor et k la court et Tapeloir sc doit veniravant pour offrir, et dire ce quant il sera venu enci enlacourt dou seignor. Sire, je me presente moi et mes armes k vous et & la court,et vces ci mcs armcs et mostrcr lcs,et moi pour euffrir k fornir ce que je ay offort & faire, et k fornir de la bataille que je ay gagee contretcl et le nome. Et lors le seignor doit faire toutes ses armeu- estre cn une part dou cbamp tout descouvert, et se il y a home ou feme qui ait fait Tapeau par champien, il doit est ede les lc cors,en telmaniere queilne nuisse ne aide&nuldes deux partiesneen dit ne en fait, neencontcnancefors deDieu proyer, on tel manicre que lcs champions nele puisseoyr, Et les armeures dou vaincu,etcellesqui cheentdou vainquor brisees ei entieres doivcnt estre dou sei- gnor, ct s*il y a conestablc, dou conestablo; et se pais en est faite puisqu*il sont laisscs aler ensemble, et aucuuc des armeures douquel que ce soit est brisee ou chict au champ, elle est dou seignor, on dou conestable se il y est. En apr^s les gardes doa cbamp doivcnt partirle soleil siqueilnesoitcontre res veir k la court so elles sont telles com elles j) la chiere de Tun plus que de Tautre, puis doit dire doivent estre, et puis livrer les armeures k ses homes et comander as champions que il allcnt el champ, et ceaus qui portent les armeures o lui. Et le defendoir doit apres venir pour offrir soi si com est dessus dit de Tapeloir, et le seignor doit auci faire et dire k lui com k rappelloir, et se Tune des iances est plus longue que Tautre^le seignor la doit roigner dou grant,et doit les deus charapions faire bien gardcr alant el champ que aucun des eaus ne s'en fuie ou de8tourne,ne que Ton lor face mau ou vilainie dou cors, ne die ne face honte ne ennui, ca^ le seignor les doii de ce tout faire garder^ que 11 run des gardesau seigner 8ire,quecomandes¥OU8, nous avons fait quan que nous devons faire, Et le seignor lor doit dire Irrs laiss6s ler allerensemble, et traire se en une part dou champ, et laisser les convenir; et se le champion portc arme reporte autre que celledelacourt, etils'enveaut aidierpour son aversaire gregier,et les gardes douchamp s'en aperQoivent, si le doivent maintenantprendre,et le seignor en doit fairedou murtrier,et se Tun prend rautre, et il s'entre abatent, les gardes dou ohamp se doivent traire celle part, et estre plus presqueU porront des yaus, si que Tun diile mot doo m ASSrSES DE JERUSALBlS!. — EXCERPTA. 426 reoreant que il puissent V&^t et ee il le dit et il rajfent,il doivent maintcnant dire & rautre laiss^s, a8s6s aves fait,ct mafntenant cclui prendreetlaisser un commandement dou seignor,et lcseignorledoit maintenant de la fkire trainer jusquesas forcheset prendre le par la gbule et decelui qui auraest6oc- cis tout n^ait il dit le mot recreant. K^ qni veaot Adre apeau de murtre etiln'estche- Talier,il doitfaire si com il est devant dit detoutes choses fors tant que les champions doivent estre aittrement arm^s, et enci en telsarmeures comest devise en cestui livre et apres que les champions antres que chevaliers doivent avoir, car sergens k pieseeombatentdetoutesquereles d'unes armenres. CHAPITRE CIV. Cameni au jour de hdlaille se doivent offrir les cham- pions. Au quatri^me jonr des champions se doivent ve- nfr offrir en rostet dou seignor entre prime ettier- cd Tapeloir avant et le deffendoir apres et doit chascun des eans avoir plusiors ohevaus couvers si com est devantdevis^^etf&ireapporterdesarmeures avant dites de ohascune phisiors : porce qne se il ni portoit que une,et il ni faisoit fnener queunche- veau,et celui fust mort on essoign^^ou aucuhe des armeures fust mau mise ou empir6e,il n'en poroit avoir, ou recouvrer d^auttb piiis que il Tauroit pre- sente k court. Et quant Tapeloir vient devant lie seignor, il K doit dire. Sire, Je suis Vcnu aa jouir qi»s V0U9 bt laOourtm*&v6sdohesgarant etapareille de ce que mestitir me ait a ma bataille fournir et euffre h mk batliTire faire ien fait ce (^ue jeay oifert k frire en dit, et vous prie et requiers que vous co- mandes que je atiie au champ ma bataille faire.Et le seignor doit dire, soffr^s vous en taut que je ne vous commande. Et adonc il doit se trairo en une part en Tostel dou seignor, et quant le deffendoir nent devant le 8eignor,il doit enci faire com il est desBUS devis^ de Tapeloir. Et quant il se sont enci venus pour ofTrir, le seignor doit comander devant k Tapeloir que il voise au champ^et apresau delfen- doir, et doit k chascun bailier de ses homesqui les accooQpag^ent Jusques au champ,etquile8gardent que nus des eaus ne s'en destourne : ne que on ne lor dfe, ne fasse mati he vilenie, ne outrage, mais qeant 11 viendront pres d*ouchamp chasciind^eaus dofl avofif tentes teiiduSS ou loges faites hors dou chaiiop IlL oi^ il s^atment, et le seignor doit Ik ve- nh^, ou sed homes, et \k establir de ses plus prodes bomes au champ garder, et doit avoir asses de ses bomes arm6s entourlechamp pourgarderquetort, ne force,tie otrage ne soil fait k sa seignorie, ne a aacnn dcs champions.Et quant il sont \k venus, le seigtt6r doit faire vehir les champions dcvant lui, et dire & chascun leqUel estfechevalquevousvol^s avoir a combattrey oh sont vos armeures de qui V0U8 voI6s coihbattre, et 11 les doivent mostrer, et le aignor les doit fhire prehdfe et faire veir en sa cduri te el^eii sbtit feHM com elles doivehl estre a Patiol. GLy. Jl tel fait faire ; et lors 1a court doit les lances roesu- rer,et se i'unc est plus grant querautre roignerla, si qu'elles soient d*une grandeur, et se Tune des esj)ecs ou le fer des lances est tcl queil puisse pas- ser par la maille dou haubertsansrompreettailller la maille, Ton le doit faire changier que il ne les aient tels com est devant dit qu'el!esdoiventestre. Et quant cela sera fait,le seignordoitdireascham- pions que il s'en voisent armerdetoutcslorsarmes fors dc heaume et de la lance. Le seignor doit co- mander k ses homes que il les metent au champ, que Ton mene devanteaus lors chevaus,et portent Idr escaus et lors lances etlor heaumes,etentrentk pi6 el champ, et mcner les a uhe part chascunpar soi Et quant ce sera fait, ceaus des homes que le H seignor a establi a garder lc champ doivent porter . une Evangile, et fairc Jurcr k chascun des chahi- pions par soi que il ne porteht sureaus ne surlprs chevaus armeures pourquoi i1 puisseht Tun Tatitre gregicr autres que celles que la court a vehuSs, ne que il ne portent que il sachcnt sureausnesurlors chevaus brief ne chartre.ne sorcerie ne autre poiir eaus que il sachent. Et apres ce sarenient il dpi- vent faire venirlesdeux championsemmilechamp, et avoir unc Evangileque uq desgardesdouchamp doit tenir, et doitdire au defPendoir venesavanl, et Jur6s ce que vous dev6s, et il se doit agenouiller et metre la main sur TEvangilcet dire enci,m'aidDieu et les sains Evangiles que Jen'aypas faitelatraison que cestui me met sus, et le nome, et rapelloir le doit maintenant prendre par le poing, et dife tu es C e8parjure,et je t'en lieve com esparjure,etjurequ^ enci m'aid Dieu et ses sains Evangiles que tu as comise la traison que Je te meis sus. Et adonc les gardes douchamp doivent mener chascundescham- pipns en une partdouchampetcomanderqueleban soit cri6 6s quatre parties dou champ, et doivent chascun des champions faire montcr sur lors che- vaus, et adonc baisse son beaume, et prendre son escu en sa tente,et les gardes doivent tenirchascun deschampionsparle frain dou cheval; et les autres doivent partir lc soleil,et quand le soleil seraparti, et le ban crie, il doivent dire au seignor qui doit estre hors dou champ k cheval.Sire nousavonsfait quau que nous devons, que comandes vous, et le seignor lor doit dire laisses les alcr ensemblc, et n lor ccaus qui les tienent les doivent laisser aler, et Pun doit movoir contre Tautre et faire le meaus qu*il sauront,et se aucun des champions porte ar- raeure, et il Ta trait pour son aversaire gregier, il en doit estre fait com il a esle dit l2ioi!iil parledou murtre et d'omecide. Et delui qui sera mort ou re- crcant el champ, le seignor le doit faire trainer et pendre, et le cheval et les armes dou vaincu doi- vent estre dou conestable, et celles dou vainquor qui sont bris6es et chieent el cbamp, et se pais est faite de la bataille puis que leschampionss^ensont laisses aler ensemble, toutes les armeures qui soni cheus el champ bris^es et entieres doivent estre 14 427 GODEFRIDUM HlEHOSOLYMiE REX. 428 dou coneslable^et s'il n'a niconestabledoivenlestre A. dou seignor. Et se celui qui est appel6 de la trai- son est vaincu, il est atteint de la traison, car Ton li a prov^e si com Ton dolt, si doivent estre ses heirs desherit^s com heirs de traitour ataint et prov6 de traison,et se le seignor veaut avoir le fie, et celui qui est attaint et prov6 de la traison si com est devant dit com il aura est6 otree,et la jus- tice en sera faite, ii doit faire assembler la court, et doit dire coment tel et le nome fu appele de traison, et que il en a esUS attaint com ceiui k qui Ton Ta prov6 par bataille, et qui en as C8t6 vaincu par bataille, si requiert k sa court que elle li con- noisse se ses heirs en sont desherites del fi^ de celui qui a est6 attaint de latraison, parce que l'on li a prov6 en champ par bataille, et la court |^ doit connoistre se cuit que ses heirs en sont deshe- rit6s del M que 11 tenoient de lui, et de tout quau- que par lui lor est escheu si com heirs de traitour aparant, et attaint et prov6 de traison. Et lors le seignor peut faire saisir son fi6 et avoir le et faire tenir, et faire en toutes ses volont6s com dou sien que enci Ta eu par esgard ou par conoissanco de Gourt. GHAPITRE GVIL Qu^s gens se pevent deffendre par champion, Se sont les gens qui se pevent deffendre par champion, feme, home mahaigne, home qui a pass6 aage de soixante ans, et se lor champion est vaincu^ 11 sera d'ambedeus fait si com est dessus dit. GHAPITRE GIX. Coment toutes autres manieres de gens atUres que chevaliers qui gagent bataille doivent estre armds (It la bataille faire. Toutes manieres de gens autres que chevaliers pour quelque querele que ce soit sedoiTentcomba- tre a pie en bleant,ou en cotesrougesetchausses & estrier,et braies et braier tel comeBtusequecham- pions k pi6 les ont, et estre roign^s k la ronde, et avoir chanevas ct bastons de champioas, et qiai- avoir ne les peut, si ait autres bastons qui soisiit d'un lon, et les armeures dou vaincu ei dou vain- quor seront faites en la maniere devant dite, et apeau qui est fait de murtre ou d'omecide ne n*a respit dou jour que lee gages soot doneset ressens jusques au jour de la bataille,que trois Jours,etde toutes autres quereles jusques aujour delabataille quarante jours^et au jour que 11 lor est don6de ba- taille par le seignor ou par la Gourt« il doivent venir et eaus oCfrir en l'ostel dou seignorapareilles enci com est devant dit en cestui livre que le sei- gnor le doit faire, et quant il seront au champ,le8 scremens et les bans,etlesautresavantdite8cho86a doivent faire faire les gardes dou champ si comest avant devise en cestui livre. GHAPITRE GX. Que les seignors doivent faire quant pere ou fils, # ^lfo arriva k Jaffe, le cuens Amauri pur le conseil de wm liomes la prit k force et resposa,et ot d*elle un fils et WA fill6| Bauduin et Sibelle ; pour ce ne le vost le patriavote coroner tant qu'il la laissast, laquelle vint k Hue di^ tt^lin, et dit qu'il estoit ses maris, et il la prit. Li rota Amauri exposa feme de GreeeMarie la niece de reni|i«reour Manuel,et orent une fille qui ot nom Isabeau. AfMrez la mort dou roi C Amauri fu roi d'e Jerusalem Baudvfan se fls lequel il avoit eu de la susdite Agn^s et fli Meial. Sebille sa seur fa femme dou marquis de Monferrat,L et orent un fis qui ot nom Bauduin,et puis la moridou dit marquis elle esposa Gui de Leseignau. Isabeau la Glle dou roy Amaury et de la royne Marie esposa Gaufroi dou Thoron. Puis la mort dou roy Mezel l^ roy de Jerusalem Bauduin ses ni^s, qui estoit fis au marquis si com vous avez oy,lequcl son oncle le roy Mezel avoit fait coroner en Taage de 7 ans, lequel fut nom6 le petit roy et moru enfant. Puis fu rois de Jerusalem Gui de Leseignau maris de la susdite SebilleJaQoit ce que li baron offrirent & Aufroi dou Thoron qui estoit mari de Isabeau la fllle dou roy Amauri et de la royne Marie qui le feraient roy, etil fu si cbatif qu*il ne le vost, ains ala au roy Gui. et il li flt homage. Au tens de celui roi Uuis fut la terre perduS, puis aprez au si^ge d'Acre moru la royne Sebille sa femme,etfut royne Isabeau sa seur qui fut feme de HaufTroy dou Thoron^et ezposaCon- rar le marquis de Monferrat, et orent une fllle qui ot nom Marie que Ton apelloit la Marquise. Les Hassissins occirent le dessusdit marquis,etla royne Isabel esposa le comte Henry deChampagne,etorent 2 filles Aalis et Phelippe. Aalis esposa le roi Hugue de Ghipre, et Phelippe exposa Gerart de Briene, et ot 5 fllles et nn fls. L*une fille fut dame de Haute- ville, et Tautre fut dame de Montmoreli,et latierce contesse de Grant* Pr6, et la quarte de Pieuvres, la quinte fut abaiesse de une abaie en Ghampagne, en uns ville qni a nom de Nerru, laquelle abaie a nom la Piti6. Le fils a nom Gerart si comme son pere. Le conte Henri de Champagne dessusdit chei d'une fenestre dou Chasteau d*Acre au foss^, et moru^ et la royne susdit Isabel esposa le roy Eimeri de Chipre, et orent 2. fllles Sebille et Melissent, Se- bille esposa le roy Luion d'Ermcnie, Melissent fu feme dou prince Reimont d*Antioche, que Ton apelloit le prince Borgne. Puis la mort de la sus- dite royne Isabcau escheit le royaume k Marie sa fllle, laquelle elle avoit eu dou marquis de Monfer- rar, ci com est dessus dit,laquele exposa Jehan de Briene et ce fut le roy Johan d'Acre et orent une fllle qui ot nom Isabeau qui esposa Tempereor Frederic, et orent une fille et un fls qui ot nom Conrat, et ce fu le roy Conrat qui fut pere de Conradin, h cui Ic roy Charlcs fit coper la teste li Naples. 481 AD GODBFRn)I]M APPBNHICBS. — AFPEND. I. 432 t APPENDIX PRIMA nSAVM 19JB COMMITISS^ BOLQNLfi, RBOIS GODEPRIDI MATRIS VITA. (BoLLAND. Acta Sanctorumf Aprilis, t. II; die 13, p. 139.) COMMENTABIUS PRiEVIUS. § I. Conjugium 9. Id3S. Ejus et mariti genui regium. A sepulti. » Hso ibi que a3> aliquibas ut non omai* Liberi procreati, 1. BoooDiam aive Boloniam, urbem Picardis infe- rioris^iD Morinis ad fretum Oceani Britannici sitam, antiqui videntur Gessoriaeum, Morinorum navale, appellasse, eique circumpositam regionem dixisse Gessoriacum pagum. In boc natusest et in mona* storio a se constructo merluus, saeculo Cbristi sep- timOjdie 20 Julii, S. Vulmarus abbas, a quo mona- sterium ejus vocatur S. Vulmari in Nemore, aut in SilviacOy aut in Bosco. Porro civitas Boloniensis oppi^a duo continet; superius nempe cum castro aliquo, et inferius. In superiori, prster catbedralem ecclesiam, qus Deiparam virginem agnoscit patro- namfbabetaliatempla et monasteria, inter qus fuit modo certa babentur. Traditur autem eomrUdai: Boloniensis devenisse ad Gulielmam Pontivi comi- tcm, a quo filius ejus Ernuculus stve ArnulfuB co- mitatum Bolonienbem habuit anno 972; eique fitius Balduinus succe6sit,ac tradidit filio suo Eustacbi^ I^ socero B. IdaB, nuplas Eustachio li, filio dtcti Eida«- tachii I et Mathildis, filis Lamberti consitis Lova* niensis et Gerbergffi ; per quam hcc familia ez Ga- rolo Magno scitur exorta, sciliteet per Ludovicafli Pium imperatorem, Garolum Galvum, Ludovioum Balbum, Carolum Simplicemet Ludo>4cum Trao»- marinnm reges Prancorum, et Garolum ducera Lo- tharingis inferioris,cujud filia fuit dicta Gorberga, avia Eustacbii II, cui nupta fuii B. Ida. Qrderious abbatia^.VulmariordiiiBS.Augustini,in quaPatrcs ^ Vitalis, lib. iv Uistoris ecclesiasiiciB ad an. 1667, de Oratorii Domini nostri Jesu Cbristi modo degunt. Hoc monasterium S. Vulmari intra muros olim construxit B. Ida comitissa Bolonicnsis, vidua; et aliud S.Vulmari in Nemorc collapsum rcstauravil^ 2, Andrea Du Ghesne, in suis Probationibus ad historiam genealogicam familiarumGhisncnsis^Ar- drensiSfGandensis et Gonciac(B,adducit pag^5 extra- otum ez antiqua genealogia comitum Boloniensium, conscripta tempore S. Ludovici regis Francorum, ez quo ista huc transferimus : » Guido, inquit, comes lioloniensis habuit tres filios. Primogenitus vocabatur Balduinus, cui patcr dedit Boloniam et Lens. Medius vocatus est Hugo, cui pater dedit Sanctum Paulum, qui fut prius comes, qui fuit unqnam apud Sanotum Paulum.Tertius vocabatur bis conjugibuB ista babet : Erat Eustacbius oonra^ magns nobilitati8,ezprosapiasciIioetC«diroIi Magai, Francorum strenuissimi regis; erat quque ma^iB potestatis, utpote sublimis princeps trium comita* tuum,Boloniensis,Ghisnensis et Tarwanensis geno- rosam et religiosam Itam habens uxorem. H«c Or- dericus. Verum fallitur in duobus comitatibus Eu- stachio attribuendis. Vivebat tunc proprii comites Ghisnenses, accurate descripti a Lamberio presby- tero Ardrensi in Historia comitum Ardrensium quam anno 1181 absolvit, quamque bBbemus ma- linsertptam^et cujus maximam partem in suispro- bationibus ante indicatis edidit Andreas Du Ghesne comitatus ctiam Tauranensis : a Mirso et aliis cro* ditur idem fuisse cum comitatu Sancti Pauli, qui Willelmus.cui pater dedit Ghisnes, qui priuius fuit C comitatui Boloniensi fuit aliquando adjunctus, sed comes de Ghisnes. ille autem comes Guido, post hffic facta,obiit,et sepultus est apud S. Vulmarum in Nemore, uti postea filius Balduinus comesBolo- niensis, ci:gus filii, prseter Fulconem episcopum, fuerunt Gaufridus comes Boloniensis,et Eustachius oomes a TOel ; ambo apud S. Vulmarum de Nemore postmodum disjunclus et datus Hugoni filio seu Guidonis seu Guilelmi. An tamen Eustacbius comi- tatus utriusque titulum gesserit nolumus divinare. Dicitur superius una cum Bolonia comitatus Lens tiaditus, qui postea datus fuit Lamberto fratri Eu- stacbii II : qui, illo sine liberis an. 1054 defuncto. TTTA BBATiB UiM. — MONITnir, eamdem comiUium Bimnl obtinuit; uti infira ex A fundationibus ibidem factis clare constabit. 3. Hanc mariti sui nobilitatem nacta est B. Ida, oui non minorem contulit, ipsa etiam ex stirpe Ga- roii Ma^^i prognata, per Ludovicum Pium, Lotha- rium, et Ludovicum 11 imperatores : hujus ultimi Ludovici, regis etiam Itali»,fllia Ermengardis. nu- pta Bosoni provincia r^, pepcrit Chunegundom, matrem GodefHdi Ardenuensis, vulgo captivi ; qui •omes Virdunensis et Ethanensis, genuit GodefVi- dom Improlem; et Gothilonem Magnum,utriu9que Lothfiringie ducem, et B. Id» a/um, mortuum an« no 1044, Gotheloni successerunt duo filii : Gothilo, Ignavus dictus,non diu post eum superstes; etGo- defridU8Barbatu8,Audax,etMagnus cognominatus : qai contra imperatorem, quod sibi plena successio n Degareiur, rebellis exstitit ; ac tandem ei reconci- liatus, utnusque Lotharingi» ducatum obtinuit. Duaa hic habuit uxores; primam Dodam, matrem B. Id» et Godefridi Gibbosi; secundam Beatricem. Bonifacii Tuscise marchionis viduam,cui illa genue* FatMaihildem marchionissam,sua generosa indole apud sertptores notissimam. Andreas Du Ghesne, sub initiom prcfationis ad Historiam genealogicam familiis Drocensis, asserit, « primam Godefridi uxo- Rm habuisse magnam aviam paternam Ghunegun- dem, fiiiam Ermengardis, » quam supra diximus Boaoni provineis regi nuptam fuisse. 4. Nata videtur B. Ida circa an. Christi 4040, it«]iie potuit nuptui tradita fuisse an. 1057, sicut 8erk>ii Jacobus Malebrancus lib.Yiii de Morinis oap. 4S^, aut saltem anno 1059, quem aliqui assignant. C' Tres marito sub peperisse Olios oertum est, quos Aeta aniiqua hoc ordine collocant,ut primogenitus aii Eoatachins II I, nomine patris sui et avi ita ap|ieilata8,et posi iiios comes Boioniensis crealus. Alter siaitiiLtur Godefridus postca Bullonitus appel- latoi^quo Domine avuncuius e^uB et avus maternua vacdbantur. Teriius dicitur Balduinus» nomine suo repcMeataiis proavum paternum : et hiduo ultimi xBortui- aimt reges Bierosoiymorum. Eodem ilios erdtne raeensel B. Ida, in charta donationis, anno 4096facis pro monasterio S. Bertini. Ast in diplo* mate pro monasterioArQigemieoei, an. 1096 signato, 8; Ida primufn Dominat Godefridum, tum Eusta- ehiiim ei Bakiuinum ; quo etiam ordixic recensentur in aeoundarVita^ infra ex ms. Hagioiogio Rubes- j) Valiia refereDda, in Chronico Alberioi ad an. 409G, afc io liagiioChronico Belgioo,et ab aliis posteribus Uatorieie. Qrdefioua Vitalis supra.roemoratus hoo ordine reeeosct, Godefridum, Balduinum et Eudia- ohium. Lambertus Ardreaais cap. 18 B. Idam appel- lat OedefrMli et^Baidaibi regum Hierosolymorum, et Eustacbii nobilissimi comitis matrem, respocltt ad dignitatem regiam habito.Verum in antiquissi- ma Vita B. Ids, Eustachius primo loco collocatur,et in antiqua gcnealogia, scripta auteqnam Huo alii in reges fueruntelecti.Gcnealogiam istam haijemus in illusiri codice, nobis ex bibiiolheca Brugensi Socic- tatis Jesu communioato, in quo post ChrcnicoD Hugonis Floriacensis continebatur, inde excusa a Mirffio lib. i Donationum Relgicarum c. 30 et ha)o inde damus : Mathildem,Gerberg()Bn]iam,ut8upra diximus, duxit uxorem comes Eustachius de Bolo- nia«et genuit ox ea duos rilios,Eustachium etLam* bertum,Eustachiu6 accepit flliam Godefridi ducis, Idam nomine, gonere nobilem et moribus : et ge« nuit ex ea tres fllios ; Eustachium, Godefridum du- cem nuno Lotharingia3,etBatduinum : » quaind^, omissa particula nunc,descripta sunt in ms.oodtce Nivellensi. Hic autem GodefVidus, ab avunculo Go- dofrido Gibboso, moriente sine liberis anno 1076, h«res factus patrimonii sui,ac nominatim ditionis BuIloniens{s,Bullonius est dictus . cui Henncus III, imperator, et IV rex Oermani», anno 4076 Maroam Antuerpiensem contulit, et anno 1089 addidit dUoa- tum Lolharingio Inferioris, in dicta genealogia in- dicatum. 5. Aliquis hic scrupulus movetur, num B. Ida^ prsBter tres memoratos filios, peperit marito suo plures liberos, nominatim (llium Guilletmum di- ctum, et unam alleramve fiHam. Willelmus Tyriua archiepiscopus, lib. ix Bxpeditionis sacr» oiroa annum 1174 scriptffi, de Qodefrido Bultonio ita lo- quitur : « Fuerunt porro huic tres ex utroque pa« rente fratres, quibus et morum dignitas et virtutum prs&stantia tanti principis dabat esse germanos : dominus videlicet Balduinus comes Edessanua, qui eidem postea successit in regno. Dominus quoqoe Eustachiu8,GomesBolonien8is,quiinbonissucceden0 paternis post palrem obtinuit comitatum. Tertiue fuit dominus Willelmus, vir inclytus, a paterna ei fratrum simul honestate et strenuitate non degener. Duo primi dominum et fratrem suum in expeditione sccuti sunt, ijrlio domi remanente. • Haoo Tyrina quem ssculo xv seeutus est S. Antoninus, et aUi posteriores.Verum quiaiHius non meminerunt ulli anliqui scriplores qui tunc in Europa doctrina flo- ruerunt, neque ipsa Ida in dipjomatis eum inter filiossuos rec3nset; non obtinet Tyrius sufficien- tem fidem apud Ludovicum Ghantereilum Fabrum lib. ti De considerationibus historicis geneaiogi» Lotbaringics et alios, arbitrantes quod Tyrius fra^ trem alterius principis^in terram sanctam profectii annumerarit inter fratres Godefridi Bullonii. Orde* ricus Vitalis lib. iv, p. 509, nulla facta Guillielmi mentione, aliis tribus iiliis B. Id» relatis, addii flliam, qu» nupsit quarto Henrico imperatoris Ate- mannorum. Aubertus Miraous, in Ghronico Belgico pBg, 263, appeitatam ait Agnetem aut Adelheidam» Henrico IV regi Romanorum nuptam,8ed paulopo&i repudiatan:. Idem Ordericus, tib. ix, pag. 755, inter viros illustres, in terram sanctam profectos, rofert fuisse Cononem, comitem Alemannum, virumpro- bum ac sapientem.Gonsiliarium, qui sororem Gode- fridi ducis conjngom habobat.Miraeus indicat fuisso Cononiim Monlis Aculi comilcm,et ex iis prognatum Lambcrlum In Historiams.coBnobii Broniensis, in m AD GODEPRIDUM APPBMDIGES. — APPEND. I. 4M comitatu Namurcensi dicitur Godefrido BuUionis duci, et Balduino regi, et Eustachio comiti fuisse Bororem,cujus fllius Manasses ex8titit,pos8idens ca- strum etoppidum quoddam,Hirgiam nomine,v]llas et reditus satis tenues, quantum ad tants claritatis virum. Num uni sorori hsec omnia an pluribus tri- buenda sint, non sque liquet. Mirsus duas illis fuisse sorores arbitratur. Dicta Hirgia, aliis Herca est oppidum agri Leodiensis vioinum Brabantis,in antiqua Hasbania situm. . 6. Gum Guilielmus dux Nort®mannis, regnum Anglis accepturuSy in eam insulam anno 4066 cum copioso exercitu navigasset, coactus fuit cum exer- oitu Anglicano confligere. Inter eos qui huic prselio interfuerunt, et victoriam Guillelmo pepererunt ab Orderico Vitale lib. iii primus nominatur Eusta- chius Boloniffi comes. At postea, ut Ordericus ait lib. IV ad annum 4067, « multimodis Northmanno- rum oppressionibus Angli ad rebellionem lacessitis, Boioniam legatos miserunt,etEustachio comiti, ut cum clas8e,diligenter militibusetarmis instructa,ad suscipiendam Doveram acceleraret, mandaverunt. Qua expeditione non succedente, non multo post Eustachius comes Willelmo regi reconciliatus est, ejusqueamicitia longo tempore postmodum perfun- ctus. Quandiu postea vixerit non constat. De ecclesia Lensiensi restaurata, et privilegiis stabilita anuo 1070 infra agomus. Exstat charta Balduini comitis Gisncnsis in Chronico Andrensis monasterii pro fundatione dicti monasterii, relata ab Andrea Du Ghesne;in probationibusad Historiamgenealogicam dicts familifiB Gisnensis pag. 25, in qua inter testes post GoiCTridum Parisiacensem episcopum, prima adhibetur IdaBoloniensis comitissa. Facta autem ea charta est anno Incarnationis Domini 1084. Quanto tempore tunc vidua fuerat, non constat. Vixisse eam usque ad annum H06, ex diplomatis variis infra proferendis manifestum fiet. § II. ObUus B. IcLse, Varia ^cta scripta, Titultu sancUB ct heatx, 7. Mortuam esse B. Idam die Dominica Idibus Aprilis Acta referunt. Eam ad annum 1106 super- fuisse testatur infra Lamberlus episcopus Atreba- tensis in diplomate pro Lensiensi Ecclesia et colle- gio canonicorumy isto anno vii Idus Junii signato. Post annum jam dictum dies Dominica incidit in Idus Aprilis an. 1113, cyclo lun® xii, solis ii, iit- tera DominicaE, quando Pascha cetebratum fuit die 6 Aprilis, et sequens Dominica in Atbis incidit in Idus Aprilis. Tunc autemB. Ida erat aliquotan- nis septuagenaria miyor : ut non videatur ad mijus senium, cijgus acta non meminerunt, vitam pro- traxisse. A B. Acta ejus habemus triplicia : horum antiquiora damus ex pervestuto codice ms. collegii Brugensis Societatis Jesu,composita (quantum assequi possu- mus) a monacho Wastensis monasterii, ab ipsa in agro Boloniensi fundato, in quo et sepulta est. Cor- pus post multos dies integrum cum vestibus reper- tum esse, ipse auctor occulatus testatur.Adduntur deinde aliqua miracula, aliorum testimoniis robo- rata : inter qu« est fere ultimum, praBstitum nepti ipsius B. Idffi ex filio Eustachio, quo adhuc vivo scripta videnturdicta Acta,po8t an. 4430,quo mor- tuus est B. Joannes episcopus Tarvanensis, quem titulo pis memori» honorat auctor. Acta hsc, prout habentur in dicto apographo, in varias lectiones 8unt distributa, et additur sub finem trita lectio- 1% num conclusio, Tu autem, Domine, miserere nostri. Deo gratias; titulus autem prsfigitur hic : Vita B. Ida^, amitissae Bolanias, vidux, et in contextu ap- pellatur sanctdf sanclissima, beata, beatissima, vene^ ratissima, venerabitiSf et ad venerationem ejus post mortem multi dicuntur accurrere. 9. Altera Vita datur ex codice ms. monasterii ca- nonicorum regularium Rubes-Vallis prope Bruxel- las, ex prima parte Hagiologii Brabantinorum, coi- lecta et conscripta a Joanne Gillemans, qui ante ducentos annos magna industria et iabore plures sanctorum Vitas collegit, et huic Vit« ante suam prsfationem prsposuit hunc titulum : Vita S. Idx vidux et Botoniensis comitissx^de stirpe Karolidarum, nonnullaque in Brabantia gesta addit, in priore Vita omissa. Aliud compendium habemus ex ms. C codice Uitrigectino S. Salvatoris, cum hoc titulo : Vita saneUe Idas comiUssse Boloniensis, reliqua omit- timus, utpote ex prima Vita contracta. Passim in utraque hac Vlta, ut in titulo sic etiam in ipso con* textu hi8tori»,sancta et beata Idaappellatur.Eodem modoGerbrandus Leydensis et auctor Ghronici Bel- gici sanctam Idam compeilant.Auctor ms. Florarii 8anctorum tali eam elogio exornat ad hunc 13 Apri- lis : « Depositio S. Idao vidute, comitissffi Boionie, matris Godefridi et Balduini fratrum GoloniensiiinQy postea regum Hierosolymitarum, de stirpeGaroli- darum. » Eamdem celebrant Molanus in Natalibus sanctorum Belgii, Mirsus in Faatis Belgicis et Bur- gundicis, Ferrarius in Gatalogo generali,etpa88im recentiores. Malbrancus in historia sua de Morinis D passim beatam appellat,et lib.ix,cap.35, asserit se in loco sepulturs ejus fuisse, «vidissesignumejus e candido lapide, quinque pedes altum,in divi Mi- chaelis sde ; et velle incolas, illuc tumulum magni- ficum ab Eustachio filio eam oonsecutam, atque etiamnum ostentare marmor aupemum cum signo iilo seu statua; qu« ab excidio illius templi iDcalta Jacent. » 437 YITA BEATiG IDM. 438 BEATJ; IDJ; VITA AUCTORE MONACHO WASTENSl COiEVO. {Ex ms. Brugensi Societ, Jesu.) PROLOGUS. A I. Sfficulo atiestatione Scripturarum senescente, etjam pene ad finein,ut casusejus indicat,cadcntc, prssentium quia destituilur meriis, succurrendum est pr«teritorum. Primi enim hominis peccatum, Bsculo incipiente, cum promissa morte apparuit,ac deinde illud non sine peccato mors sub pede tenuit. Maliiplicato quidcm peccato, vidit Dominus terram €886 corruptam, et repletam iniquitate, omnesque ad malum tendere; et judicium per aquam saeculo primnm intulit : verumlamen non mullorum, qui tanc fucrant, justorum meritum; ne omne periret, profnit saeculo. Deprecatio autem Abrahae non poc- nitentem Sodomam incendii minimeliberavitape-. riculo. Quare? quia non fldem Abrahae imitari,nec monitis voluerunt credere. Post legem vero, quasi g pep nebulas 8«culum juvantem, sancti Patres ven- taram ssculo promiserunt salutem,atque frequen- taiam suis merilis saaculi sustinuerunt incommodi- tatem. Accedens quippc praedicata salus, saeculo labenti manifestavit,quas patitur diaboli varias in- eursiones. Sed adbuc velut declinans et pendens, juTant illud sanctorum merita ct orationes.Semper igitur mcrita praBteritorum, quos valere putamus, posiulata fideliter saeculo cadenti supponamus. Ce- lebratis, siquidem et invocatis meritis utriusque aexos jam translati ad gloriam corroborati obnixe aique viriliter^saeculo nequam contradicentes,egre- dimurobviam.NullumnamquegraduspraBtermissus esiyde quo non sit testimonium sanctitatis.Quibus- dam a diluvio in arca salvatis, quibusdam per drcumcisionem sanctificatis^quibusdam per legem ^ josiificatis; quibusdam per baptismum digne rena- iis^ concessum est ut saeculo [prodcssent] meritis susquam habueritit semper benignitatis,vcrbi gra- tia : si beatae illas quas non genuerunt testimonio teritaiis dicuntur; matres profecto supradicto- rom, in libro vitae, suis et filiorum meritis, scri- buniur. Et si virginitas bona prtedicatur, castitas posi filios, sine qua opus non est bonum, magna probatur. Legis namque praecepto prolis exsultat feeunditas, et filiorum matedicitur non apparens posieritas. Melius est nubere quam uri; unde lap- SOB saeculi valeat sustentari. Jam vero ad illam incepta descendat propositio, et quaenam sit, vero manifestetur testimonio. Vox igitur et ma- nus scribentis concordent, quod utique esse ve- ritatis hujuscemodi notificent, quatenus legentes et audientes Deum inde non dubitantes glorifi- cent. CAPUT PRIMUM. B. IcUe prasapiay educatio, mafrinwniumy libcri, virttu in conjugio, 2.Fuit itaque post multi temporis curricula,quflB- dam nobilissima oxorta prcsapia, insignis adole- scentula, nomine Ida.Pater ejus supra potentes ai- que fama majores, coram imperatore Alcmanno- rnm, gradum altiorem et quasi privilegium digni- tatis atque potestatis obtinens fuit, nomine Gode- fridus (1), mater vero ejus, non minus egregia Doda (2) vocabatur ; unum habentcs filium,sicut et patrem (3) vocatum, mihtari habitu et actu lauda- bilem, nativitate praevenientem.Idam vcnerabilem. Illis nimirum alta ct humilia pro ratione gerenti- bus praedicta puella lilteris imbuta est, i sque ad astatem congruam in annis suis puerilibus. Ditata vcro moribus honestis, non vitaQ praesentis in- .tendcbat lasciviae, sed magis ac magis ad amo- rem suspirabat coelestis patriae; per quod satis compertum notumque est, quanta qualive repleba- tur gratia. 3.Quadam namque nocte cum se sopori dedisset, de supernis cogitans, vidit per somnium, quod de ccelo sol omnis dcscendisset,unumque tanquam mo- mentum in sinu ejus fecisset. IIoc autem magnum quid futurum ostcndebat somnium, quoniamex ea procederent, qui ad tempus possiderent rcgnum et imperium... Signa quidem nonnulla ordinat divina providentia [futura] quibusdam per aspirationem, pluribusque per visionem antequam fiant, demon- strans. Et quia omnia tempus habent; significata per venerabilis puellae, de qua nunc agitur, visio- nem tempore congruo atque a Deo praedestinato, sunt notificata. Quomodo autem vel quali ratione ista fuerunt; charitati atque benignitati tam prae- sentium quam futurorum fidelium enucleare cona- mur. Fuit namque tempore praefati ducis Godefridi (1) Godefridus hic cognominatur Bar^a^tts, i4u- marchionis Thusciae et mater celebris Mathildi8,uti dax^ MagnuSf Qothelonis Magni ducis Lotharingiae i% anle indicavimus. filiuB, mortuus anno 1070. Reliqua supra dixi- ^ (3) Hic cst Godofridus Gibbosus,aliis 5/rumom, muB. dictus, a Sicario husus, absque liberis mortuusi (2) Doda, uxor prima Godefridi : qua mortua, anno i()7G. uxorejus eecundaTuii Beatrix^tunc vidua Bonifacii 439 AD G0DEFRID9M A£PfiNBIG^. - APPEND. I. m heros q^uidam genere nobilissimus, Garolo(4)etiam A.Q6i*abilis Ida mater esset filiarum (11), adbuc ilU^ regi consanguinitatc proximus, corpore et animo actuque saeculari validissimus, ionge lateque fama nominatissimus, nomine potens Ku8tachius(5^ llic autem BolonisB comes et dominus prdeerat^qua; ci- vitas magno dominatu et potentia tunc divulgata fuerat. Dicitur, et verum est; quia fama.probitatis sectatoresconjungit; cujusqueordinishomo proba- tur,similem sibi quoerit. Multorum quippe relatione yerissima comcs Eustachius mores et actus atque puichritudinem pr{BdictdB virginis Ids, generisque aignitatem ejus audiens, misit nuntios (6],sensu et eloquentia instructos, ad praedictum ducem Gode- fridum, ut filiam suam Idam sibi daret in conjur gium; per quod in sempiternum esset inter jUos in cunabulis jacentibus,non sinebat alienis sed pro- priia lac dari uberibus,timens ut pravis contamina- reniur.moribus. 5. Omnibus amabilem, cunctis placabilem, per omnia laudabilem cum illam comes eonspiceret, non moleste su3tinuit:verum eiiam ut perseverans ad mellora omnimodo tenderet, admonuit. Tunc quippe Dei famula, viri sui assensu et voluntate, imo repleta superna gratia et divina pietate eccle- sias frequentans,magna et d^vota cum humilitate, Utilia ac apta divinseservitutiacejusministrispr«3r parabat libenti assiduitate. Hsc vero dum ageret Idfi^, Deo dilccta et hominibua,intramcEnia civitatis absconsasub chlamyde mentis sqae, ecclesias extra generositatis eorumdem vinculum.Imito ergo consi »» fundare flagrabat,portans c^ut m.ittens munera larg|^ '*" •.-••. charitatis. Audierat etenim,quod legem ob^eirvaDU a Domino prscipitur : Non apparebis vacuua ii^ conspectu meo, atque vota cordis tui non dit^enejB reddere Deo : quod bene intelligens Psalmista ai^ : In nie sunt t;o/a, qvas reddcim^ laudationes tibi^ Deuj {Psal, Lv,i2;. Hffic igitur audiens et observan^ bear tissima Ida, superna sibi gratia prppitiante, voti^ qufe rcdderc, ilii qui dederat grata, suscepit yq^ mente placida. Eminebat in ea humilitas, quaf^ Esther regina fertur habuisse qua regia ornameAta coram Deo sestimabat quasimenstruata indumenta Esth. xiv, 12). Non parvipendons ergo haec imitfi^ trix tam potentis rcgiuae devotam humilitatemypi^qB^ sentis vitae superfluam in omni actu suo despezit feliQitatcm.Agebat sollicite pauperum curam,retri^ lio super hac petitione, quia non defuit gratia cce- lestis, honorificam virginem.ldam,viris qui propter eam venerant, adjunctis nonnullis personis hones- tis, tradiderunt parentes. Appropinquantibus ergo illis Boloniensi territorio, urbs omnis exiit obviam magno cum gaudio. '4. Recepta namque, ut decuit, honorifice, copu- lata est comiti Boloniae^scilicet Eustachio^pro more Ecclesiae catholicae. Celebratis igltur nuptiis solem- hiter, venerabilis Ida, quse Dei erant curiosa sub consulari dignitatc, amabat fideliter; quae mundi autem videbantur,non inquirebat pertinaciter. Ser- vato nempe caste,conjugio, juxta praeceptum Apo- 8toIi,utens viro debite,tanquam non habens virum, tres filios, sicut praeindicatum erat, coram Dei cle- meutia genuit, apparentes per supradictae visionis C butionem exspectans futuram; viduas et orphai^s vaticinium.Primus filiorum ejus fuit Eustachius(7), vir potens in omnibus aclibus saeculi ac religione laicali egrcgius.Isteveropatrisimitans nobilitatem, ejus, ut notum est, tenuit haereditatem viriliter. Secundus quippo fuit Qodefridus, avi sqi vocabulo et posscssione dux (8) vocitatus, qui, Deo propi- tiante, Turcis triumpbatis, sub nova gratia^rex (9) primusfuitin Jerusalem pra^desticatus.Uuic autem natu posterior, sed non minus in actu potentiaque potentior fuit tertius, bonae memoriae Balduinus, Acconensis civitatis eidemque subjacentium pro- consul et dominus, ac demum post obitum fratris 8ui Godefridi (10), regis ut vices expleret, honore rcgio ditatus. Factum est autem^cum tantarum ver (4) Videtur intelligi Carolus Magnus, cujus avus fuitCarolus Martellus^et nepos Carolus Calvus : hu- jus iterun^ nepos Carolus Simplex, et hi trcs reges rrancorum fuerunt. Ultimi Caroli ilerum nepoa Carolus sblum fuit dux Lotharingiae,etproavusEu- Btachii coniiHs, mariti B. l^rxt, (5) Eustachius, aliis EustachiuSf et absque aspi- ratiqne Eusthacius. (6J Malbranchus lib. viii de Morinis cap./i7, tra- dit Custachium ad B. Idam accessisse, et nuptiaa ceifcbrataS esse Cameraci anno 1057, quod contra hunc auctorem coaevum deberct piusquam simplici sCJjytoris hodilerni asseitiono probari, ut fldem amitbercmus. Q, EuBtachius comcs etiam cum fratribus in ter- D circumquaqueet inflrmo6,maxime domesticos fldeii orationibus a^siduisque juvabat muneribus. C^f^ familiaritate potentes,piaconsola^ionQ senescent^ humili verbo innocentes, venerabilis domina stude^ bat habere. CAPUT II. Virtutes ejus in viduitate ; nwnasterio fundt^tq : miracula patrata. 6. Istis et his similibus dum polleret 8tudiia,np-», bilis vir ejus Eustachius« interveniente morie inr evitabilis, vitae hnjus luce caruit (12). Tunc vero veneratissima Ida, lege diasoluta conjugii, bona, quae facicbat opera non deserens, sed muHiplicacs, est secuta; quia quamvis viris consoiatione lui^s^^ ram sanctam profectus est,9ed inde anno 1102 re- vorsus, in comitis Bolonicnsi diu post matrem sii- perstea fnit. (8)Godefridu8 dux Bullonius deinde etiam Lotik#-. ringiae,scilicct inferioris.et marchio Aatuerpiei^s^,' (U).Capta 15 Julii anno 1099 HierosJuIyma, oih; ' nium consensu rex Hierosolymitanns creatus *^V^ (10) Mortuo Godefrido 10 iulii ahno 1(00^ subrO^ gatus est Balduinus rcx usque ad annum 4118, quando frater Eustachius abdeua eleotua, cej^sit.af • (ini suo BdldMirio de Burgis. (11) An plured iiberi fuerintt supra exftiniQflr viauis. (i2) Poat 1070 mortuua eat^aed quo .ann,Q pna^qisjB aqaequi .npn .pqVhtous, 4li VITA UEAT^ IDiE. 44S deaolata superno amore jugiter erat ditata, filio- rumque suorum nobilitate lactata.iEdificans.nempe priua in animo^docia instinctu divino; quae postea numero apparnere trino. Gum itaque hfec pio vcr- teret in pectore, ut manifestaretur ejus sanctitas, in Alemanniam parentum (43) suorum illam per- duxit charitas.Faclum est autem cum itcr faceret, veait adquamdam ecclesiam in honore S.VValbur- gis (14) virginis fabricatam; grandi quippe gratia, ei eccleeiam intranti.duplex patrandum miraculum obviavit. Erat ibi qu»dam infirma mulier, grcssu de8tituta,aec non bydropico morbo pcr totum cor- poa involuta : eam vero dulcissima Ida propriis ma- nibus e terra levavit,atque tumescentes artus pal- pavit : sicque sanala quibus tenebatur infirmitati- busysurgens cito^cnm illa,cujus meritiseratincolu- misy intrltvit in ecclcsiam, extollens vocem magis cuoi iaudibus.Visitatis consanguinitate etaffmitate propinquis, Ida eximia mutavit propter argentum, qu« illic habebat ex gencre paterno, allodia. Quo facto quae diu cogitaverat completura, repedavit ad propria. Reversa siquidem ecclesiam iocumque Yulmari (15), consilio simul et adjutorio tilii sui, tuQC Bolonis comitis, intra civitatis muros adhuc immincns honorificum construxit coenobium : ubi etiam servientes Deo, et unde viverent constituit. 7. Tunc quippe veneratissima Ida, Dci graiia edocta,etad meliora perGcienda hilari unimo atque corde devoto semper intenta, locum quemdam in territorio Boioniffi (16) magnis et devotis precibus eipetit : cujus assensum et auxiiium pia mater pro- meruit,et quasi ad resuscitandum illum locum pcr- venit. Locus autem illc antiquitate rerumque tem- poralium felicitate famosus exsliterat; sed, mole peccaminum exigente, pone ad nihilum redactus eirat. Adveniens iiiuc vcnerabilis Ida, piissimi Ge- rardi (17) Tarvanensis episcopi asscnsu consilioque roborata^ redemit quae fuerantejusdem locicalum- (13) Per parentes more Gallico consanguinei mtcl- ligiintur. Malbrancus censet Beatricem novcrcam ejua adhuc vixisse in hisce partibus Lotharin^is ipferioris, quam auctor more Gallico Alemanniam appellat.Verum dicla Bejtrix,non diu post mortem mariti sive post annum 1070, in Itaham profecta est« et Pisis diem extremum obiit 18 Apriiis anno 1D79» ui Domnizo, auctor cocevus, in ilebus gestis Mathildis illiffi, testatur.Quomodo ergo Malbruncus n^ortem Eustachii mariti ad annum usque 1090 dis tulit? Quod ex Iperio sumpsit argumentum, infra rejicitur. (14) S. Walburgis Acta late deduximus die 25. Fepraarii,quo obiit ; et varias iiii dicatas ecclesias repensuimu^, qua^ potuit in hoc ilinere invisisse. Hamm prima sit urbis Furnensis in Flandria pri- nuiria et coiiegiata,ubi in suburbio alia ejus eccle- sii^-faLakktf Es^^ Bfugis in eadem Fiandria mter anti- quiores ecclesias parcBchia S. Walburgis. Tertiain Flandria Aldenaraensis ecclcsia primaria ampla et raa^iflca. Proterea.Antuerpi«, ubi (ilius ejus Go- dafriiiliM marchionatum possidebat, est templum Su. WaibaT^t cuoi crypta, in qua eam habitasse aot boraitio ezceptam luisse pie creditur. Demum LDoilxi.aUq«a.4»ti8 ecciesia olim fuitjuade et aiiqua urt>i8 porta inde nomen suum tnoit et haotenus MPVftt. B A niata; ditrutam ecclesiam reparavit, omaAientis-et codicibus adornavit,ut cum Psalmista Deo diceretj Domine, dilexi decorem domus tux {Psal, xxv, 8) : claustra quoque et domus re(cdiricavil, et rcdditi- busque, et mnltis opibus ditavit; insuper ipsum locum (18) sua prffisentia inhabitans decoravit.inte- rim nempe S. Ilugoni (19; abbati, ut mitteret Ciu- niaccnsis ccclesiae qnosdam fratres^ad locum Wast (20) appellatum institutiono monastica inornan- dum,supplicavit; atque cum multiplioatis et devotis prccibus exoravit,quutenus eam in filiam adoptionis redimeretfCt inter fratres spirituaiitcr hsreditaret. Banctus vern ac Deo dilectus Ilugo baec audiens» sciensque sanctitatem et devotionem ejus^desiderio atque petitioni dominas devotffi satisFecit. Tunc iiia fraircs transmissos vultu placido, animo jucundo suscepit ; atque cura diiigenti et corde libcnti erga eo3 extitit. 8. Sic sollicita cum esset beatisblma Ida (2i),op- portuna ratio transmeare illain tecit in Angliam : ubi claudus quidum, intranlibus iu quamdam eo- ciesiam,petcbat sibi dari eieemosyuam.Pactufn eai auteui cum pauper ab illa, nulli negante cbarita- tcm.elecuiosynam accepisset in manibus, sanus et incolumis ercctus stelit in pedibus Admirantes qui eum noverant, et interrogantes qualiter ei subitf^ contigisset sanitas, rcspoudit : Domina quaedam mihi, non cognita, sed muitum venerabiiis et in- clyta, donavit quam quaesieram charitatem, simul et despcratam sanitatem. iila quidem beata, hoc facto miraculo, popuii laudes declinavit, atque hoo C fecisse obnixe negabat. Multis vero iuGrmantibusi non carmine flcto, scd pia orationo et manus sus. impositiono, saiiitates diversarum reddidit infifmlT tatum, quoQ non recilantur. 9. Grescento itaquc hoc in ioco reiigione per Giuniacensium fratrum iustitutionem, nec non per meritorum sanctissimaeidaepcrfectionem, nominali- (15) Colitur S, Vulmarus 20 Juiii : deduplici ejus monasterio supra egimus. (16) Videtur monasterium S. Fulmari in Nemcre seu liosco indicari, nomine omisso quod istic ma- ritus cum aliis majoribus esset sepultus. (i7) Gcrardus pracfuit Ecclcsiffi Morinensi ab an- no 10S3 ad annum 1099. (18) Vidctur intelligi parvum Saulmeriuim, clrca. onnum 10*^8 per modum Appendicis adjunctum,de [|,quo infra agemus. f i9) Golitur S. Hugo 29 ApriliSy mortuus anno, li09, cum 60 annos abbas fuisset. (20) Wastum in comitatu Boloniensi, ubi B. Ida est sepuIla.Abcrrat Malbrancus dum canonicis re- gularihus exstructum scribit. Magis aiii errarunt, dum intellcxerunt aut VVastinense monastcrium ad Lisam inter Ipras ct Insulas ; aut Watenense inter Audomaropohm et Brouckburgum.fundatnm anno 1071 a lloberto Frisio comite Fiandrise : sed hsc fuerunt caDonictirnm reguiarium ct extra comita- tum Itoloniensem, Intra de Waato Boioniensi ite- rum ai^inius. (2i) Arhitramur aliqna istic a Guillelmo Gonqu«e- store dominia coiiata fuissa £iustachij9 . marilowob. beneficia praestita. 443 AD GODEFRIDUM APPENDIGES. — APPEND. I. 444 vus ille locus, perfectissima et Deo gratissima vi- A buerat ; nee non sibi data locutione, quam non dua Ida vivente,longe lateque habebatur.Et quam- vis beatissima Ida mortali viduata viro \ideretur, immortali sponso^ per castam et cffilibem vitam, piisque actihus bonisque operibus repletam, nup- sisse credebatur.Verumtamen non jactantiam bonaB opinionis nec laudis humanae appetebat, sed in sa- crario cordis gratiam coelitus datam reponebat.Haec enim per sancta desideria quae sursum sunt sa- piens, ad eorum gloriam ojdificare cupicns, locum vulgari sv.^) jipi^iillatione, qui dicitur Gapella (22), sdilicavit : quem siquidem in honoreDei genitricis ct perpetua; virginis Mariae fundatum, suis opibus propriisque redditibus ampliavit,atque insuper pre- tiosissimis sanctorum pignoribusditavit.Locusau- noverat, audiens et voces et melos psallentium fratrum, hanc primam enixa est vocem : Mater, mater. Accurrit itaque mater ejus audire filiam, quam amplius loquentem non audierai.Quo cogni- to,abbas Ravagerus Te Deum laudamus iterum in- coepit : ct in crastinum concessa est sanats puellffi ab abbate praebenda.Multa quidem mira eveniunt, ut mirabiliora tempore congruo appareant. Nara ista, de qua nunc agimus, puella,non post longum tempus suffi curationis, amissa virginitate concepit et peperit : et in priores, quibus sanata erat, inOr- mitates miserabiliter cecidit,atque per apparentem casum praebendam perdidit. Contigit vero quod mater itorum in nocte cujusdam magnfe festivitatis tem quoniam videbatur aptus et habilis ordinimo- 1^ ad ecclesiam adduxit miseram filiam : quae ob me- nastico, abbatem Ravagerum (23), et congregatio- nem fratrum, consilio et assensu Joannis (24) piae memoriae Morinorum ponlificis,institutionem S.Be- nedicti pro posse servaturos, constituit. Hunc vero locum tota virtute corporis ac spiritu diligebat, de fratrum et pauperum refectione sollicite agebat, atque divinis intenta servitiis humililer et mode- rantcr cum fratribus psallebat. CAPUT III. Puella surda et muta sxpius sanata, Pius obitus et sepultura D. Idx, (0. Et quia sanctus ut sanctificetur de virtute in virtutem condescendere conalur, idem Ida fccisse vcraciter notificatur.Eodem namque tcmpore, quo illa frequenter versabatur infracoDnobium,diu noc- rita sanctissimse Idae denuo consecuta est miseri- cordiam.Tunc laudes et gratias pro duplici miracu- lo fratres, qui viderant, Deo reddiderunt Istantes. Proh dolor! Cecidit misera rursum in eamdem culpam easdcmque infirmitates ; et quam habebat perdidit ecclesia praebendam. Sed quia misericors cst Deus,qui B.Petro non solum 8epties,8ed septoa- gesies septies peccanti dimittere praecepit (Matth, XVIII, 22), hafjc peccatricem tertio, per Hdem et sanctitatem suae famulae Idae, sanitati restituit; sa- nataque iterum praebendam habens, castimoniam usque ad finem servavit.At vero magnae devotionis compos et mcriti nobilissima Ida, erga quos con- struxcrat locos curiosam se babens, uti omni corde suo inhaerens, alterius omnino curam gerens,neu- tuqueobservansfaciensquemonachorumservitium, ^ trum nullatenus deserens, singulis et utriusque venit admirabile prodigtum factura. Erataulem ibi fideliter ministrabat. quasdam puelluia a nativitate surda et muta,sed et temporalium comm jditatibus necessariis multum deatituta : cui venerabilis Ida manum charitatis extendereadquotidianum victum consueverat (Psa/. Lxvii, 36). Deus enim, qui semper est in sanctis suis mirabiliSy huic infirmitatem illam geininatam dederat,ututraque infirmitate sanatam monstraret, ad laudem sui nominis, et merita sanctissimae Idae declaranda. Factum est autem, cum quadam nocte matutinis laudibus persolvendis fratres interessent, aderat et Deo dilectissima Ida; supradictam vcro infirmam eadem nocte matcr ejus ad eccIcsiam,non sinenutu Dci,curandam adduxit: tunc enim magnae 11. DcAa igitur Ida, debilitatis nimirum viribus corporis, jcjuniis et vigiliis orationibusque assi- duis (25), et quas gerebatin animo sollicitudinibus fratrum et pauperum, ad finem, quasi jam proxi- mum, feliciter tendebat; non formidans de morta sua, scd exspectans retributionem aDomino perpe- tuam : paulatim vero infirmata,2Bgritudine invalea- cente,in Icctulum longae infirmitatis devenit. Tunc juxta Pauli dictum intrinsecus roborata, devotione majore,charitate largiore, ^onum operabatur,maxtiiitf ad domesiicos fidei [Gat. vi, 10). Mundana siquidem proprictate nudata,viduis et orphanis et indtgenti- bus omni qna utebatur vcste donata, lit Apostolus festivitatis erat celebritas. Cumquc puclla infirma D praecipit, sanctam unctionem, veramque atque vi- frigore opprimerctur, toto corpore tremuit : quod dulciflua domina cognoscens, innuit ad se venire, atque subter chlamydem suam benigne recepit.Sen- tiens autcm puella vestimentorum beatissimae fra- grantiam,imo meritorum ejus demonstrandam gra- tiam, mox nova auditione usa est, quam non ha- vificam communionem cum lacrymis atque pio alTectu a fratribus quaesivit. Audientes vero mona- chi de Wast, quod beatissima Ida ageret in extre- mis, vencrunt ejus interesse officiis. SacramoDtis itaquc catholice susceptis^sanctaetvenerabilislda, spiritu prophetiaB,fratribus qui Yenerant,vooe sap- (22) Infra in Analectis late de hac fundatione a^imus, quod ea marito Eustachio ab Iperio ct aliis tnbuatur. (23) Ravengertis ab aliis scribitur, uli etiam in diplomate Manessis comitis Ghisnensis, anno 1097 acto, suBcribit. (24) Vitam J9. Joannis iilustravimus 27 Januarii, in qua dicitur episcopus ordinatus anno iOOO,mor- tuus i 130.Hinc videtur illud consilium initio datum a B. Joanno necdum episcopo, et postea probatum. (25) Nihil hic de decrepita senectute dicitar^uam asnoscere debent qui usque ad annum 1122 ant 1127 vixisse tradunt. 445 VITA BEATiE WM. 446 plice ait : Ite, pro oerto scientes quia proximo dic A Idae sanctisBimse declaranda transtulerunt. Fama Dominico, viva vel mortua, in ecclesia de Wast mansura fuero. Cumque mors iDevitabilis ad eam, predestinata hora delMlum suum susceptura, ve- nisset, media nocte Dominica (26), Idibus Aprilis, sanctissima; IdsB spiritus carnis ergastulum vitam- que praesentem exuit ; atque vitam sempilernam poBsidens, jucunditatis amictum induit. 12. Tunc quippe, ut justum fuerat, dignanter ct valde veneranter corpus compositnm, in ecclesiam ante altare, non sine lacrymosis gemitibus suspi- riisque inenarrabilibus, allatum est a fratribus.Vi- dnarum et orphanorum, et eorum quorum gcrebat curam,voce8 flebiles invalescebant : quae multorum audientium lacrymas movebant. Fama quoque ve- itaque non tacct, sed clamat; quoniam veritaspro- bata compcllit. Volavit igitur redolens attestatio miraculorum sancta) usque ad ejus propinquitatis proximos in Alemanniam ; qui glorificantes Domi- num super his auditis, modum tamen quo possent corpus B. Idaj illuc transferre meditati sunt. Sta- tucrunt autem quosdam, tali negolio doctiores, ad locum in quo jacebat mittere ; sed nihil contra sta- tutum Dei prsevaluerunt. Cognitaautem fratresloci corum fraudulenta calliditate, servare thesaurum sluduerunt attentius. Opportuno deinde, ut exige- bat ratio,consiIio inito prudentium, fratres praedicti loci, visitandi corpus constiluerunt diem. Gongre- gatis autem mullis provinciae, apertum est sepul- locissimaobisscvenerantissimam Idam circumqua- |^ crum, etcorpussanctissimaB Idae integrum, et indu- que nuDUavit,qusudqueaddefunctum corpusejus utriusque sexus multitudinem conduxit. Ahbas et- enim et monachi S. Vulmari,quoniam vir illius Eu- stachius (27) Senior apud illos sepultus fuerat, jure quasi haereditario corpus uxoris juxta virum qutc- rebant. Simiiiter et canonici Bolonios civitatis, ob reverentiam filii sui Eustachii comitls,ideoqucquia primo monastenum illorum rcacdificaverat,sanctis- simas Idscorpusexamine sepeliendum requirebant; ecclesi» (28) autem fratrcs, ubi finierat, juste illic esse sepeliendum asserebant. At vero utrorumquc facta petitio, eteorum ostensa ratio, non praBvalue- runt contra praesagium, quod dixerat bcata,vivam vel mortuam ad Wast se Dominico dic proximo esse sine dubio mansuram. Sublatum exinde corpus. mentum ejus mundissimum,qui adfuerunt merue- runtconspicere. Nullavero macula, nullaque conta- minatio illam, quas jam per multos dies ibi jacuerat mortua, labcfactare nunc usque convaluerant. Odo- ris pravitas nulia astantes offcndit, exinde egre- diens ; sed suavitas replevit satis sufficiens : hoc autem, utdignum est, fidelibus credendum magno pro miraculo tcstamur. 14. Erat quidem interea, quae prsclars vitae illius refcrt insignia, ei etiam coUata post mortemvirtus fugandi daemonia.sicut quorumdamobnixeasserunt tcstimonia. Cuidam nempe juveni,de villa quae vo- catur Verbum, spiritus nequam apparuit, ad simi- litudinem bovis, auferensque ab eo sensum,intravit in illum : faciem quippe miseri juvenis valde fero- sanctflB impleta prophetia, ad locum ubi jacet, de- C cem, cassam et terribilem vocem, ut mos est, fecit portatum fuit. Congregatis autem ibi nonnullisre- ligiosis personis, plebisque coaccrvata multitudine, sepulture, post nimias a circumstantibuslacrymas, cnm gemitibus multisqueclamoribuseffusas.digne atque honorifice traditur. Hunc crgo locum Dci fa- mula vivens corde animoque dilexit, ct modis qui- bus potuit ad incrementum provcxit. Nunc autem et amodo etiam mortua, meritis atque prodentibus miraculis protegit et munit. Debiles namque sive inlirmi diversispro infirmitatibus ad snpulcrumejus venientes, si non hacsitant in fide, sanantur, prcc- stante Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et rcgnat Deus, pcr omnia saBCula saeculorum. Amen. CAPUT IV. Corpus incorruptum, Miracula posl mortcm, 13. Sepulta quippe bcatissima Ida, in loco qui Bunc nsque vulgari sub appellatione dicitur Wast, steutilli divina promiserat censura^cujusque sexus nonnuUi a diversis languoribus sanari cccpcrunt ; qoos ntique non haesitans ad sepulcrum ejus fides perdoxit. Famam quidem miraculorum, non solum per eircuitnm^ verum etiam longe lateque merita daemonium ; oculis circumquaque respicere torvis et terribilibus, fetidum emittere sputum ex fauci- bus, Proferre singutus, et stridere dentihus fecit eum malignus. Uium itaque cum ad nonnulla pa- rcntes cjus pignora sanctorum duxissent, nihilque profecissent, tandem ad sepulcrum B.Idae adduxe- runt. Quem cx alto meritis sanctae Dominus pro- spiciens, po9t triduum rediit sanus et incoIumis,et in fidequam hostis ei abstulerat, nihil deficiens. 15. Aiiud quoque non dissimile huic miraculo miraculum, pcr merita ejusdem Deo dilectae, perpe- trdtum a multis asseritur, atque, ut dignum est, memoriler pro magno recolitur. Villa quaedam no- minc cst sita non longe a monasterio, in quo D multa infirmis nunc usque sanitatum beneficia prae- stat Ida beata; cnjus ante tumulum quidam daemo- niacus, cx supradicta villa, ligatus adducitur, pa- rentes autcm et amici ejus cum lacrymis pro eo beatissimae supplices effiagitabant sufTragium.Quo- rum devotionem fidemque, meritis et intercessioni- bus Idae vencrabilis, suscipiens misericors et mise- rator Dominus, sicut paralyticum coram se per tegulas submissum sanavit, ita istum a dsmonis ^) Mortuam videri anno H13, septuagenaria Scnior appollatur respectu Eustachii III ejus filii, Aiigorem, supra diximus ; eratque Dominica in qui dum ha3c Vita scriberetur adhuc vixisse vi- Albis. detur. (27) Bustachius, licet fllius Eustachii I comitis, (28) Ecclesia B. Mariae de Gapclla. w AD GODEFRIDUM APPENDICES. - APPEND. I. m oppressione liberavit, et in so reconciIiatum,exsul- A. Surdus audit^ mutusloquitur^ posaesauB a dsmone tantibusqui eum aJduxerant, ad domum suam rc- misit. 16. Admiralione dij^num et recordatione aliud manirdstanduin cst fidelibus miraculum, quod ad laudem sui noniinis ct al vonerationeai sanctissimfB Idae peregit, ob merila ejus, divina clcmcntia, su- pradictis aequale miruculis. Idcm vero inimicusge- neris humani, qui semper tanquam lco rujiens cir- cnit quxTcns quein devoret (/ PiUr. v, 8), quamdam deferrilorloT]"! >iiiensi mulierculaminvasit,cjusque spiritum bonupn cxpulit,ct in ea sibi sedcm paravit. Peragratis quippe cum illa multis sanctorum locis, parentes non proflcicntes ad propria revcrsi sunt. Torquebatur acrius misera quam prius a dicmonc, liberatur {Matth, xi, 5). Facto autem mane, pro audito miraculo, non solum parentes, verum etiam vicinoe affinitatis multi,cum oblationibus laudeset gratias Dco et S. IdaB gratulantes obtulerunt, gau- dentcsquc recesserunt. ^17. Bcata itaque Ida dilectionem Dei, qusB prima cst, ct proximi gcnerat amorcm, quam vivena ha- buisse dignoscitur, post mortem etiam non deserult. Hac igitur dilectione propinquos, nec non natione luuginquos nonnuUos, sanasso a variis langaoribuB probatur. Contigit autem quod improba et misera infirmitas lcbrium, iiliisui liiiam, fioloni® comilis- sam, nomine Machtildem(29), acriter arripuit : ista vero non modicum per tcmpus nimlis atirita dolon- amissisque animae corporisqqe virtutibus, disccr- |> bus, tandem confidensatque praBsumeos de bealisr 1 J '1 • * 1- i. 1 * 1 \S 1 "» ' T I 1*1 t « 1 1 * 1 pens et dilanians se jacebat ligata. Matcr vero sua, rccordata sanctitatis et potentia; sanctissimae Idae, supor hujusmodi indrmitalem habitae, filiam una cum nonnuUis parentibus,infirmae gavisuris delibe- ratione simul et sanitate puellse, ad S. Mlchaclis, in quamultis Ida sanctissima opcrabatur salutem, ve- nenint ecclesiam. Qui, dum ante cujusdam altaris pra&sentiam cum infirma excubasscnt per triduum, magna cum devotione rogarunt, ut monachi eccle- sitB inflrmam portari sinerent ante sepulcrum Si Idae ; quod factum est. Erat tunc quidem Vigilia B.Joannis Baptislae ; vespertinis autem pcractisoffi- ciis, per merita S. Idae, utramque salutcm adepta puella, ccepit vocare matrem, et se sanam et inco- lumem profcssa est. Sic enim pcr istam Dei solitaa simce IJae sanctitate, simul et ejus ex qua desoen- derat consanguinitate, sananda sepulcro venerando cum multis so praesentavit : quae, dum devoii& et multiplicatis precibus beatissimae merita postula^- sct, post aliquantulum morae sana ei incolumis re- ccssit. Sic utique, mandatum, quod in iegeamicum diligcre praecipil {Lev. xix, lU), venerabilis Dei famula implevit Ida. lllud autem Sapientie quo di- citur : Ego diligcntcs me diligo (Frov. vui, 17), sanitatum gratiam largiendo famulantibus sibi, alieaisque, si corde supplicant, adimplet. 18. Cuidam namque Hugoni monacho, ei devo- tissime nocte dicque servienti, passioae febrium ni- mium afflicto, nonsperatae sanitatis, ob familiarita- tcm et servitutem, quas sanctas viventi ei moriuo pietatis gratia,intorventu beata; et venerabilis Idae, G impcnderat, gratiam exhibuii. Tu autem, Domine» reftilstt : sicut de alio per Evangelium dicitur : miscrcre noslri. Deo gratias. (29) Macbiildis sive Mathildis, nata patre Eusta- cbio tll et Maria filia Malcomi regis Scoti«e. MupLa ea fuit Stcphano comiti Blesensi et Moritonii, et per eam Boloniae, nec diu post in regem Angliae coro- na^io', scilicei Kalendis Januarii anni 113i9 ; et su- j^erfiui Maibildis regina usque ad annum •4153, Bepulta in villa regia Ferasheim, in qua conventum monachorum et mansionem eorura ipsa dieposue- rat, uti scribit Joaunes prior Uagustaldensis, qui tunc vivebat, in Appendice ad Smeonom Duael- menscm. Quia auctor Vitffi hujus matrimonil non raeminit, arbitramur ante illud tempus eum scri- psisse. ALIA VI TA AUGTOUE JOANNB GUiLLEMANS CANONICO UEGULAttl [Ex ms. codece Hubex-Vallis,) PUOLOGUS. D 1. Festivilates sanctarum viduarum curriculosa per anni tcmpora dum revolvimus, immensas divi- narum virtutum laudes soli Dco refcrimus : earum nihilominus excmplis ad amorem ccelcstis patrio) pTOperare conamur, quatenus ad mansionem per- petui decoris, ubi lux summae claritatis rcfulgei, Apedore surnn>o juvaoie, per angustnm callem qui daoii adviiam, conseeuturi per eo3 et cum cisdera frucium sexagesimum^ perpeiuis uisibus incedcrc valeamus ; aique illam deleciabilem vocem Domini audire, dicentis : Venite, benedicti Patris mU^ .pet>. cipite regnum quod vobis paratum est ab imgma mundi [Matih. xxv, 34)^ pro laboribue, qiiibus etiif» diose certasiis : ibique immarceasibiles cordaaar aceipietis ab illo qui dicii : Venite^ai me^ dmnda qni{ laboratis et onerati estis^ et ego reficiam vos;Jugwn enimmeum suaveest et ontts nfeuni^Uve:{liaU.\JU^ 30.) Et Apostotus ait : Quis nos sepafabit a chai^ijii^ Christi ? TrilHiJLiUio^^ an f^am^ 9 . m M0H$ ^^oodt nfm ? 44# ALIA VITA BEATiE ID^. 450 an vitaf an periculumf an gladius? (Bom. vin, ?>^.) A viter educavcrat, ad locum Wasl appellaluin, in- Elilerum ipse Dominus in Evangelio ait : Jgnem vtni miUere in terram^ quem volo ut ardcat {Luc, X1T, 49). His solali sacris adminaculis, hoslis an*i- qni ealeemas insidiasiutcum beata Ida nobilissima matrona (cujus gesta hic breviter inscrere curabi- mns, ttnn quia virtuosa sunt, tnm quia proposito nostro congruunt; cum ipsa, de quahic fitmentio, de stirpe Carolidarum prodierit, ad sedem pervenia- mus florigeram, perpetuoliter cum ea regnaturi in ccelestibus. Amen. HISTORICA RELATIO VIT.E. 2. Fuit qusdam virgo, nobilissima exorta prosa- pia, iDsignis adolescontula, nomine Ida; cujus pa- tcr, nomine Godefridus, primus apud imperatorem stanter ac devote supplicavit; atque obnixis preci- biis exoravit, quatenus inter fratrcs eam haeredi- taret. Sancius autem ac Dco dilectus Hugo haeo audiens, ejusdem petitioni satisfecit, dcslinans fra- tros ad monasterium construcndum dc novo. 5. Post hsec contigit ut beatissima Ida in Angliam navigaret : queB,dum quamdam ecclesiam ingredere- tur, obviam habuit quemdam claudum pauperemi petentem elecmosynam ab ea; qua; non modo pecu- nit-B stipem eidem erogavit,vcrum etiam illi manum porrigendo ipsum erexit ac sanavit. Dehinc remeans ex Anglia, apud Bruxcllam, civitatem Brabanti» nobilissimam, vel circa eum, magna ex parte vit» SU8B, mansionem fecit : et juxta Genepiam (31), pxstitit, et comes Ardcnnensis claruit; mater vero ^ cum filiis honestissime conversans, habitavit. Mon- • • 1*1* vv j ^ 1. 1. m A i ^-^ « I *ii* 1 i*ji *^ 1*1.*** ejtts non minus nobilis, Doda vocabatur. Erat autem 0otempore inclytus comes Boloniae, nomineEusta- tius, filius Eustatii et Mathildis Bruxellensis comi- tisBS, cujns secundi Eustatii uxor S. Ida efTccta, tres ci filios genuit, videlicct Godofridum, BHJdui- nmn ct Eustatium, Haec filios in omni disciplina et timore Dei cducavit, et quae digna sunt principatu agcre docuit, atque ad sanctos et bonos mores in- formavit. florum Godefridus, post mortem avunculi Eui Godefridi Gibbosi, majorcm partom Brabantiae possedft, et postmodnm electus est rex et princeps in flicrusalcm, postquam terra sancta rccuporata fuit aChristianis. ac post eum frater ejus Baldui- nus: qui multis claruerunt victoriis cont^^a perfidom gtmtem Sarracenorum. Factumque est ut cum ian- stratur illic usque hodie fons sacri baptisterii in quo Godefridus ejus primogenitus fertur fuisse ini- tiatus. 6. Factum est autem posthsc, cum quadam no- cte]sanctissima Ida una cum fratribus matutinis interesset laudibus,venit ad eam supplex quedam mulier, habens secum filiam suam surdam et mu- tam, quam beata matrona pristina) sanitaii restituit, et ut in crastina, ab abbate loci illius, pucll» sanatfl ppfflbcnda concederetur impetravit. Quab puella non multo post, inrtigante generis humani inimico, d6 quodam viro conccpil et peperit, ac perinde in pri- stinas infirmitates decidit, praebendamque sibi im- petralam amisit. Scd tnndem ob merita vencrabilijr IdoB denuo consecula est misericordiam, et tunc torum B. Ida mater csset filiorum, non sinerel eos C gratias pro duplici miraculo fratres reddidcrunt al« a^Tcnis, sed propriis lactari uberibus. 3. Cnnrque comes Eostatius \\t suus illam con- spicerctomnibus amabilem, cunctisque placabilcm, et per omnialaudabilom. nequaquam moleste susti- milt; vcrum etiam ut in bonis perseverans ad ante- rfora, et meliora tendere conarctur, admonuit. San- cta vero Ida ut cognovit crga se viri sui Eustatii cGmitisBoionTctisis voluntatcm bonam,ca?pit eccle- ste con^stmere, pauperes recrcare ac ditare, ac in omni ©pcre charitatis et misericordiae pcrfccta existcre. His igitur devotis studlis dum eleganter pottcrct,vir ejtis Eustatius com?s in Domino mdri- tur: cfUaB poct hasc, ipso sepnllo, ad pareiites suos rcvcrtttnr. flafec B. Ida post mortem viri sui san- tissinio Deo. Post modicum prsfata puella, iterum recidivans,*concepit e.t peperit; et ob hoc tertio ce- cidil in pristinas infirmitates, cui B. Ida tertio mi- scrta fuit, et eam oratione facta pristin® sanitati restituit. 7. Tandem venerabilis Ida, dum debile ac tene* rum corpus suum vigiliis, jejuniis, atquo orationi* bus continue castigasset, infirmari ccepit ac de die in diem nimirum deficerc ; et sic ad finem quasi jam proximum iendcbat. Audicntes vero monachi dft Wast, quod sanctissima matcr oorum spiritualia ageret in extremis, cccperunt valde contristari de morte ipsius. Media igitur nocte Dominica, Idibus Aprilis, sacratissimaj Ida3 spiritus carnis ergastu- ctissimc vixH ; quin ct in vitapt post mortem suam j) lum deseruit, ac viUe priEsentis exuvias subiit, at- claruft miraculis. Dcnique primo venit ad quamdam eccfesiam, fn honorc S. Walburgis virginis dedica- tatn orandi gtsttia; et videns eminus mulierem hy- droprfco mortro pfe^ totum corpus oppressam, eam proprits manibts de terra levavit ; ct orans ac eam sanant, ad propria repedare permisit. 4. :ldven?etis autem venerabilis B. Ida ad Glunia- ccnsf* etcIcBite fratres (30), S. Hugoni, ejusdem ec- clcsr» Teter6ttA\ss\mo abbati, ut mitterct quosdam de discipulis suis^ quos in disciplina regulari gra- (30) Videt^rgofius pef litteras aut nuntios missos ad S. nttjJbAAn ' met pefcgisde. que vitam possidendo perpetuam, jucundilatis ami- ctum induere meruit. 8. Tandem, ut justum fuerat, corpus glorios» matronaB anle altaro, non sine lacrymosis gemiti- bus, allatum est a fratribus, ibique honorifice 83- pultum.Hunc etenim locum Dei famula vivens di- K>xit, nunc autem et mortua prodentibus miraculis munit ac protegit. Debiles namque sive infirmi, di- versis languoribus obsessi, ad sepulcrum ejus ve- nientes, sL non haesitant in fide, sanitatem repor- (31) De Genepia et vieo vicino Bascio allodiOrB. Idffi^ infra agemus. 451 AD GODEFRIDUM APPENDICES. — APPEND. I. 452 tnat.CorpUB autcm beatissimaB Idae post multa tcm- A tebrium nimis afflicto, ob familiaritatem et servitu« pora iiresum inventum est, atque ab oriinimoda corruptione alienum : ad cujus sepulcrum quidam obsessus liberatus est a da;monio, similiter ct quae- ^am obsessa.Cuidam quoque viro nomine Hugoni, eidem matron» devotissimse servienti, et passione tcm, quas illi in vita et post mortem sspissime impenderut, graliam sanitatis exbibuit; praestante Domino noslro Jcsu Christo, qui oum Deo Patre et Spiritu sancto vivit et regnat, Deus trinus et udus, per infinita saecula seeculorum. Amen. DE B. ID.E REBUS GESTIS ANALECTAS EX VARIIS AUCTORIBUS CAPUT PRIMUM. B Beneficia eccUsi.v Lensicnsi et coUegio cnnonicorum prxsUla, i. Lensium sive Lendium,quod Lenmsc castrum dixitBaldricus in Chronico Cameracensi lib. ii cap. 22, est oppidum hodiernce Artesi- tura cst raonasterium S. Maris de Capella dictumy in quo vitam banc mortalem exuit, ad meliorem raigratura.Joanncs Iperius, in Chronico Bertiniano capitulo 39,par.2, hanc fundationem tribuit Eusta- chio et B.Idae, quasi adhuc ille anno 1090 vixisset. Verba ejus sunt ista : « Anno Domini 1090, Eusta- chius Boloniae coraes et uxor ejus Ida, parentes et genitores illius clarissimi et illustrissimi Godefridi de Bullione, ac BaIduini,postca regum Jcrusalem, furidaverunt raonasteriura B. Mariffi de GBpella, in terra de Merck, juxta Calesium, in loco qui prius diccbatur Brocham,et monachis Hamensibusinsti- tuerunt : ubi et ipsa Ida comitissa undecim de ca- piliis 6. Mariffi virginis, quos ab Hastulpho Hibero reges mngnis precibus impetravit,cumaIiissancto- rum reliquiis ibidem obtuIit.»HscJoannesrperius, abbas S.Bertini creatus anno 1369, mortuus 1380 : quo ducentis annis senior Lambertus Ardrensis, ascribit eam fundationem B.Id® viduse in suo Gro- nico Ghisnensi, cujus hactenus inediti capiti 31 hic prsDfigitur titulus : Quomodo Ida Boloniensis co» mitissa fundavit monasterium B. Marix de Capelta : et cura cap.30 actum fuisset de Andrensi ccenobio, a Balduino comite Ghisnensi intaurato^ ista dicto cap. 31 referuntur. 7. Unde ad tam pis operationis imitationem Lo- tharia3 ducis Godefridi quondara fllia, Boloniensis comitis Eustachii quandoque vidua, Godefridi et Bakluini fin Judaea; regno,sancta Hierosolymorum civitate ab Arabicis et Sarracenis aliisque gentibus alionigcnis et incredulis, in manu forti et brachio extenso cum Antiochia viriliter expugnata, penitus liberata, regum Ilierosolymorum) et Eustachii no- bilissirai BolonisB comitis mater, nomine et vit« sanctitate venerabilis Ida, Boloniensis comitissa,in confmio Mercuritii, in villa Brucham olim nomi- nata, sub honore beat« et glorios» semperque vir* m AD QODEPRIDUM APPENDICES. — APPEND. I. 45« ^inis Klfti^fi fufrdfeivitieclesiam, etinsigQe i^eligionis A inonasteHtitn instauravit : et in eadem ecclesia, quos ab Hibero rege Anstulpho, non sine maximo labore et studii diligentia, perquisierat et impetra- verat ejusdom bealas virginis MariaB, super aurum et lapidem pretiosum, pretiosissimos undccim rc- condidit capillos et collocavit, et cum aliisinnume- rabillbus sanctorum reliquils, sancto loco oblatos, prsB omDibus instituit honorari : simulque agium moTiachbrDm conventum ex Hamensi monasterio, ab Engelrammo Lilerensidominonupcrconsiructo, oQtn vcrnerabiii viro Ravengero abbate sumptum, aliosque houesUe etreligiosad vitffifratres^in memo- riftm BanotaB Dei f^enitricis semperque virginis Ma- nm et veneinitionem in perpetuum extollendam, pevenni Deo perenniter et jugiter servituros, insti- ^. tiiit,6t in prsparatum Dei introduxit habitaculum. llic siquidem locus S. Marise celeberrimus, dum nova adhuo ettenera sanctaereligionisibi puIluJaret infantia^virtatibus insignis,miracuIorum trequentia gIoriosus,charitate et reiigione 8anctissimus,rerum abundantia admodum locupletatus^pcrsonismorum compositione et liberaliumartium,non minusquam thcologice scripturae inrormatione,cujuslibethono- ri8 sublimatione et praelatione dignis.abundantissi- raaSyfamae (absit omnis invidiae lividitas) prasconio nominaiissimus, omnibus locis emincbat, ct prne- eminebat adjacentibus : ulpole quem divina inde- sinentersua Deus illustravit pr8esentia,ctquem ea, qiia olim perfusa est beata Virgo, co^Iesti visitavit gralia, et pie poscentibus ibi innumera pra>stitit beneficia. C 8. omnes consuetudines et comitatum, et quid- quid ad me pertinebat de terra quam Ondigir et Berewoldus Deo et S. Bertino ad eleemoeyBam pauperum tradiderunt, domno Lamberto abbatide coenobio ejusdem Christi confessorts Bertini etfra- tribus tbidem Deo servientibus i erpetuo possiden- das concesserim, ea videlicet ratione, ut nullus de heeredibus prsedictorum virorum de terra illa am- Ecclesiarum Belgii cap. 119 : ex qua heec excer- n plius usurpare audeat, nec comes Boloniensis^ ne- pimus. 11. « Ego Ida Boloniensis comitissa, humilis Cbristi ancilla, notum fieri cupio tam prsesentibus quam futuris,signum meae dilectionis erga dominos meoset fratres, videlicet monachos Novimonasterii, cui vocabulum HafQiugem inditum erat ab antiquis. QlMAliam quidem mihi tnultisque eorum complacuit cohVersatio et religionis aiTectus, dignum duxi me conniendare talium orationibus, nec in incerto di- vUiarum sperareysedbaspotius cum eis participare. fgitdf ifl allodio tineo et villa quse vocatur Genapia, pro salute animas meae, patris quoquo mei ducis pATBOt. CLV. que quisquam ex parte ejus do consuetudinibus seu comitatu illius uliquid exigere ; sed libcra et quieta ad usus pauperum in perpetuum permaneat. Actum in villa Merck, anno Dominicoe Incarnationis 1098. Signum Ids gloriosae comitissse... » 13. Prtfivaluerunt arma filiorum in terra sancta, «B.idaeparenteardcntissimisprecibus bellicum illo- rumnegotiumcommendante,eteMorinisspectante,n uti ex tabulis monasterii S. Vulmari explicat Mai- brancus lib.ix de Morinis cap. 6 suis verbis : « Quod insinuatum est do Ida matre sanctissima> planiUB edisserendum. Cum ipsa parvum Saulmerium, Ttt . 18 459 AD GODEFRTDUM APPENDICES. — APPEND. I. 460 vocaut, id ebt paivum cccnobium, quasi a majorc A S. Vulmari Appendicem,exsediOcasset;et assumptis abillo monacbis egregiam ascripsisset dotem, cura- vit illud superiore vel hujus anni 1099 prioribus mensibuSfper Gerardum Tarvannensem episcopum, divs Virgini lumentabundae seu doloross sacrari... Igitur in illo doloros® Virginis peculiari sacraiio B. Ida dies precibus extrahil;et apuddivam matrem et S. Vulmarum loci prajsides, rem lilii Gode- fridi bellicam agit ardentissime. Qui sane bonam femina) mentem non sunt liustrati ; sed efTeccre ut inter precandum in oxstasi rapla,quodammodo cer- neret Godefridum filium castello ligneo suos ani- mantem, tela in hostes creberrima ejaculantem,he- roica impressioneprimumomnium mo^niaconscen- dentem : denique dici posset omnium qusB illic gestffi sunt rerum, ad prolem spectantium, species ^ ei coDlitus tanto terrarum intervallo fuisse objectas. Nam, cum jam ab annis compluribus Bononiae ver- saret, in eo divffi Virginis et S. Vulmari sacrario comperi in tabula exaratum. (Hic Idam, dum sacris interesset mystcriis, vidisse filium Goderridum Uiero3olymam, eximio stratagemate ac viribus he- roicis, invadentem ; nec non in regem Hierosolymas coronatum.) « Qu» cum diversis temporibus peracta sint, vi- dentur media et adjuncta etiam sub ejus mentis oculos cecidisse. » Deinde cap. 8 de Godefrido in regem coronato agit et de B. Ida ista addit. » Elsi id intra templi Hierosolymitani septa gereretur, in extremos hominum Morinos regius ille apparatus, et rogii diadematis pia aspernatio perlata sunt ad oculos IddB, matris sanctissimaB, sacris misss riii- bus operam dantis, in novo illo Vulmarensium aace- tarum, lamentabundaB Virgini ob8equentium,moDa- sterio. » i4. Mortuoanno 1100 Godefrido rege, in ejus lo- cum subrogatus est Balduinus, alter B. Idae filius : dein tertius Eustachius reversus est ad B. Idam matrem suam et comitatum Boloniensem : qui cu- ravit a Lamberto Atrebatensi episcopo Lensensium canonicorum coUegium, astipulante B. Ida matre, confirmari. Diploma episcopi ex mss. monumentiB Lensiensibus excudit Malbrancus in scholiis ad ca- put 16 libri ix hoc exordio : « Ego Lambertus, Dei miseratione episcopus Atrebatensis, justis et ho- nestis petitionibus honorabiis comitis Eustacbii et nobilis ejus uxoris Mari» comitiss» nec non et ma- tris prsdicti comitis, IdaB religiosa comitiss» ac* quiescens, quod a ministerio nostro exigunt, scire volumus tam prssentibuBquamfuturisfiliisnostriSy inlibertato spiritus Lensiensi Ecclesiae et canonicifl ejusdcm ecclesiae, ex petitione prffidictarum perso- narum, ratum et stabile perenni tempore per no- strae auctoritatis privilegium confirmaBse... Datum Atrebati, anno Dei Christi U06, indictione xiv, vii Idus Junii, anno pontificatus domini Lamberti epi- Bcopi Atrebatensis xii, regnante Philippo rege in Francia, Roberto Juniore comite FlandriaBy Eusta- chio comite Bononiensium et Lensensium. » BEATiE IDiE DONATIONES ECCLESlASTICiE (Vule supra col, 453, 454, 457, 458.) OSMUNDI EPISCOPI ASTORICENSIS EPISTOLA AD IDAM (Edidit Mabill. Analecta, nov. odit., pag. 433.) MONITUM. Scripta est hsec epistola circiter annum 1059, quo Ida, Eustachii comitis Bononien8i8|uxor, in castro Lenensi pagi Atrebatensis, rccentioribus Lensio,Deip8u*»Virgini templum construxit, instituitque canoni- corum collegium. Praetereareli^uius undequaque conquisivit,easque intulit in basilicam ase edificatam, Bcilicet reliquias sancti Vulganii.cujuR corpus Lencnsi monasterio canonicorum quiescere teetatur Balde- ricus in Ghronici lib. ii, cap. 22. Hinc factum puto, ut Ida ex Hispania per Osmundum epiBcopum obii- nuerit capillos beato} Mari», de quibns in hac epistola agitur. Lege Jacobum Malbrancum in ub.Tili De Morinis. cap. 48, nbi de Ecclesia Len&iensi. 461 GENEALOG. COMIT. BULON. 462 OsMUifDUSyDeigratia AstoricensisepiscopusjDiE, A babuerunt.Gumque itcrum gcns Saracenorum His- Dobili Boloniensi comitissaB, salutem in Cbristo. paniam perurgeret, episcopi ct omnes viri religiosi Ouoniam tua summa prudentia investigarc,insu- ad nostras Alpes, videlicet Astoriccnscs, qu» ab per invenire desiderat qualiter civitas Astorica reli- Astorica habent nomen, confugerc, et quidquid quias tantas capilloruo) sanctae Mariis Dei Genitri- praecipuum ducebant, asportavcrunt, et in civitate cis babuerit, et unde invenerit, sancfae petitioni tu® nostra Astorica atque Oveto omnia recondidcrunt. et investigationi piissime satagcre, prout in senten- Nos vcro posteri sic eas babentos, et prxcepto no- tiifl librorum nostrornm invenimus, sub brevitate stri regis, videiicet Adcfonsi, non obviantcs, misi- deerevimus. Invenimus namque quod,persecutione mus vobis de melioribus ct dignioribus magnam gentilinm urgente,Hiero8olymam septem discipuli, partem,obsecrantes ut sitis mcmoratrix Astorieen- TorquatuB et Iscius, cum csteris quinque, Hispa- sis Ecclesise. niam navigarent, deferentes eas et alias quampluri- Ego vero Adefonsus rex hanc chartam vidi et legi, mas usque Toletam pervenerunt. Rex vero Hispa- et quaecunque in ea scripta sunt, propria manu nie et omnis populus ejus bonorifice susceperunt B conOrmavi. eas, et in magna reverentia laeti eas, sicuti decebat, GENEilLOGIA COMITUH BULONIENSIUH ED. L. C. BETHMANN. (Ap. Pertz^ Monumenta Germaniss historica, Script. tom. IX, pag. 299.) Caroiingicx domus genealogia primis lemporibtutvllra Ansberfum non ascendit. Sed posfguam regnum adepti sunt Carotingi, non defueruut quieosper Blithildem a Merovingis deducerent,scHic€t ut legitimo ces; qui quamvis multum inter se difftrant^ ad unam tamen omnes reduci possunt . A. rormam primariam, anno fere 4096 conditam, qum aPriamo usque ad Godefridum Buttonensem deseendit. Eam continet, 4) eodex Bruxeltensis n. 9823 sxc, xii. olim Pamelii, tum soc. Jesu Brugensis, exhibens Roherti et Fut- ekeri Historias, descriptionem Terrx sanctx. catalogos epp. Hieros , regum, paparumy descriptionem sanetuarii Laferanensis,miraculum in Saxonia, septem mir. mundi, geneatogiam regum Francorum^ carmen de Mahumed, geneatogiam nostram. 2) ycUi^nus Christinx n. 236 post Hitdeberti epistotc^ genealogiam habet, qux fortasse ejusdem ge- neris esi. B. Secunds familiae codices dicimus, qui eidem notitiam Quomodo disjunctum sit regnum Francorum a genealogia Karoli Magni subjecerunt ; scilicet. 1) Marekianensisjam Duacensis n. S3Ss. xii, dequo. cf. Pertz Archiv. Vlll^ 430^ eadem fere conti^ nens^ quseAi etBk. 2) Bruxetlensis n. 9837 s. xn, post Bedx Chronicoa. 3) Vaiicamu Christinse n. 596, s. xii, post catatogum pontificum. 4) f^alieanus Christinx n. 7\2, membr., continens Robertt et Futcheri Historias. R. descriptionem Terrx soMeigy cafaiogos epp. Hieros., descriptionem sanctuarii Lateranensis, catalognm pontificum, hane genealogiam, aescriptionem sanctuarii Constantinopolitani^ tamentum de Caroto Flandrensi. 5) yaiieanus Chrisi. n. 637 chartac. s. xvii, eontinens Ein/iardi Vilam Caroli, Vitam Ludowici, hane geneatogiam. 6)5. Medardi Sueuionensis^ mutfum interpolatus et ad a. Wi deductus^ quem edidit Dachery Spic. II, m. C. Tertie famili» est qui a Caroto Calvo incipit et in Eustachio desinit codex S. Quinfini, dein Pame- lU, tmm soc, Jesu Brugensis, jam Bruxetlensis, a. 4227 per Peirum monaclium exaratus.voxl Hugonem PloHa-yensem, cf. Pertz Arc/tiv. yJL 534, ex quo eam ediderunt Mirxus Dipl. Belg. /, 363. Le Roy Bal- diiinus Avesnensis p. 2. Buthens Tropb^es l, preuves 5. D. Quaito familis codices a Karoto Magno eam incipiunt et ad Batduinum sextum sive ad annum fere 1172 dedueuni. f ) AureasvatlensiSj hannem de rege 2) Lobiensis quem 3) Parisiense s^eeuUxf ii apographum inter Baluzianos arm. ii, p. 4 , n. 3. L. C. Bbthmann, mi. uiSf jam Luxemburgensis n. 22, de quo cf. Archiv. Vlll, 593, continens Frecutfum, Jo- et septem sapieniibus, Turpinum, genealogiam nostram. \em edidit Martene Thes. 111, 4431 et inde Briat XUl, 585. 463 AD GODEFRIDUM APPEND. H. -- MONUM. DE BEI.LO. A^t Haec est genealogia regis Karoli, qui vocalus est Magnus, de cujus presapia ortus est rex Godefridus ejusque frater rex Balduinus^ Priamus gemuit Faramundum. Faramundus ge- A gnum regem*. Karolus Magnus geniiit Ludovicum nuit Clodionem.Clodioquiasine filio fuit, siiccessit Piissimum augustum. Ludovicus genuit Lotha- ei in regnonepos ejusMcrovccus.Merovecusgenuit rium, Pippinum et Ludovicum ex Ermengarde, et Hildricum.Hildricus genuitCiodovcum, qucm san- Karolum Calvum ex Judilh.KaroIus^Calvusgenuit ctus Remigius baptizavit, et in baptismatc mulato Ludovicum,de quo dictum est qui nichil fecit,quia nomine vocatus est Ludovicus. Ludovicus genuit post mortem patris duobus* tantuni annis vixrt. Lotharium ct fratres ejus. Lotharius genuit Hilpe- Ludovicus filius Karoli "^ genuit Karolum Simplicera ricum ct fratres ejus. Hilpericus genuit Lotharium etKarlemannum. Karolus vero Simplex ab Heriberto magnum ex Fredegunde.Lotharius genuitDagobar- captus est. Qui Karolus cx Ogiva genuit Ludovicom. tumet Blihildem sororem ejus'. Dagobertusgenuit Ludovicus genuit Lotharium regem et Karoludi Clodoveum et Sigebertum.Clodoveusgenuit Lotha- diicem ex Gcrberga. Lotharius rex gentiit Ludovi- rium Hildricum et Theodericum. Theodericus ge- cum juvenem ^ et Karolus dux, frater Lotharii nuitCIodoveum et Hlldobertum. Hildebertus genuit regis, genuit Ermengardem et Gerbergam. Ermeln- Dagobertum juniorcm. Dagobcrtus junior genuit gardis genuit Aibertum (32)comitem de Namuco. Lotharium. Hic Lotharius septem etate mensiura Albcrtus genuit Albertura qui nunc e8t*(33), et apudvillam rcgaim queKaladicitur,ad nutriendum p fratrem ejus Ilenricum comitem de Durboio (34), committitur,et majores domus Ragemfridus atque Gerberga vero soror Ermengardis genuit (35) Hen- Hilpericus regnum invadunt. Blihildis vero soror ricura seniorem deBursella. Henricusseniorgenuit Dagoberti senioris genuit Arnoldum ex Ansberto (36)Lambertum comitem et Henricura fratremejus illustri viro. Arnoldus genuit Arnulfum, post Me- et Mathildem sororem eorum. Hanc Mathildera tensera episcopum. Arnulphus dux, qui postea fhit duxit uxorCra comes Eustachius de Bolonia, et ge- cpiscopus, genuit Aystulfum Metensem episcopum nuit ex ea duos filios, Eustachiura et Lantbertura. et Qualchisum Clodulfum et Ahsigisum. Ansigii^us Eustiichiasvero accepit uxorem fHiam Godefridi (37) dux genuitPipinum seniorem ex Begga filia Pipini ducis, Idam nomine, nobilera genere et raoribus, et majoris dorauf^. Pipinus' senior et dux genuit genuil ex ea tres filios, Eustachiura *<^ et Godefri- Karolura Martellum. Karlus dux genuit Pipinura dura qui nunc est dux Lotharingiae " (38) et Bal- regem Parvura. Pipinus rex genuit Karolura Ma- duinura ". VARIiE LECTIONES. *) ila A, B3. Haec est prosapia, unde ortus est rex Karolus, qui vocatus est raagnus B2. Inciplt genealo- gia, de qua ortus est Garoius magnus rex Francorura et imperator Romanorum B6. * sequentia luqus ad Blihildis desunt liQ. ^ muitum interpolata leguntur in BQ. /qui ad defendendas res ecclesi» ab Adriano I,papa Romac convocatus, jus et potestatem eligendi pontificis et ordinandi apostolicam sedeoia supradicto papa et a 153 episcopis religiosis et abbatibus inibi ad concilium congregatisaccepit; insuper dignitatcm patriciatus ei concessit, arcniepiscopos, episcopos per singulas provincias etiam ab eo inves- tituramacciperedefinivit; et ut nisi a rege laudetur et investiatur, episcopus a nemine consecretur; et cum qui contra hoc docretum esset, anathematis vfnculo innodavit. Postea vero aLeone III papa,^ucce»- sore preiati Adriani, Karolus rex unctus est in imperatorem in ecclesia beati Petri, di^ natalis DomiDi> qui addunt A. Ceterum hic incipiunt /), prcVcedewibus omissis. ^ hic incipit C. " ita B6, quatuor C. Lu- dov. q. n. f. q. quatuor tantum B7. Ludovicum Balbum qui duobus annis regnans interiit 02. Ludovicjra BalbuiB D2. "^ ita correxi; f. Ludovici Bi, 6. C. ' i. Ludovicus juvenis rex obiit, et successit in regho avunculus cjus,scilicet Karolus dux,fraler Lotharii.Sed impcdiente Hugone Chapet duce Francoruzi\ noi^ luit inunclus in regem; sed prediclus Hugo ipsum praedictum Carolum captum expullt a regno,sicut sij- perius scriptum est. addit /i6. * ila /?6 qui nunc raortuus est C. qui n. e. desunt Bi.i. D2. et f. e\ S. c. d. D. desunt BQ. et C. qui eorum loco hahet : a quo procreati sunt quatuor filii. Fredericus prepositiis sancti Lambcrli. Godefridus, Henrlcus et Albricus. " coraitem Bolonioj addit B\. ^Hta BQ. Goc^, ducem nunc Lotb. C. el fortasse B2. p, n. e. d. L. desunt A. B. D. ** regos Iherosolira» addunt A» Bi. 3. C. procul dubio in codice originario alia manu udditum fuerat. Totum locum BQ.ita habet : et genuU ex eaqua- tuor filios, Cuillerraum,Godefridum, q. n. e. d. L. Balduinum et Eustachium. Godeiridusvero et Balqui- nus fucrunt reges herosolimorura. Eustachiusvero genuit filiamnoniine Matildem, quara postea duxit.in uxorera Stephanus rex Anglorum. ■— Posthaec B addunt : Qui vero voluerit agnoscere, quomodo disjurtt ctura " " ^ ■ ^^-^-^^* *' * ^- *— '^ • ' Gl g vicuni, Ludovicu^sgor.iiit Philippinu, Quihus alius adscripsit : Philippus genuit Ludovicum, Ludoxjyua! genuit Ludovicum bonuin, Liidovicus Philippum. B5. in : per eara Pictavos possedlt omnemque Aquita- niani; BQ. autem usque ad Dagobertus jam defuncii erant, anni ^241,-- Uorum omnium loco D.post Gocle- fridura ct Balduinum conlinuo pergunt ita, ut supra expressimus. NOTiE. (32) Alii Ratbodum seu Robcrtum II hicinserunt qui obiit a ^015. tanquara filiura Ermeneardis aUjue pdtrera Alberti. (36) Falsura. Uenricus senior noh pater fuit Lam' Cura nostro facit gencalogia Melensis. berti atque Mathildis, sed (Valef. (33) Tertius qui obiit c. 1105. (37) Quarti, seu Barbati, ducis Lotharingi». (34) Durbui, in duc. Luxeraburg. (38) Obiit d. ^8. Jul. ilOO. (35} De Lambertb Barbato, coraite Lovaniensi^ 465 EPIST. IMP. CP. AD CllRISTIANOS. 466 D addunt : EustachiuSyfraterBal luini regis Jerusalem, duxit Manam filiam regis Scotis, et genuit Mathildem. Mathildis nupta Stephano, filto Stcphani Blesensis comitis, genuit Mariamabbatissam. Cumque dcfe- cissent in Bolonia legitimi hcredes, Matheus filius Theoderici comitis Flandrensis, licet illicitc, duxit abbatissam. et suscitavit semen hercditarium duas filias generando,etremisit eam ad locum suum.Al- A. hertus autera (39) de Namurco genuit Godefridum et nenricura oomitem de Rupe(40),patrem Mathil- dis qu« genuit Jacobum Avesnenscm (41). Gode- fridus autem frater ejusHenricura comitemNamur- censeni, qui caruit libcris (42) et sororem ejus Ali- thiam(43) ,quaD nupta Hainoensi comiti Balduino (44), genuit Balduinum,qui duxit(45) Margaretam filiam Theoderici Flandrcnsi comitis, ct genuit filium equivoeum sibi *' (46). VARIiE LEGTIONES. ^* Posth^c Pi. 2. repelunt nomina sola Karolus magnus. Ludovicus augustus — Maria abbatissa, prouii ididit Martene p. 1432. Qu3S omisimus, quippe nullius prorsus pretii. NOTiE. 09) Tertius. i40) La Rochet en Ardcnnes» 41) Occisum a. 1492. (42) Masculis; filias enim habujyb duas. (43) Aliciam seu Adeliciam, Adeleidem. (44) Quarto. (45) A. 1169. (46) Balduinum VI, natum a. il7i. APPENDIX ALTEKA MONUMEniTA DE BELLO SACRO IMPERATORIS CONSTANTINOPOLIS EPISTOLA AD ROBERTUM FLANDRLE COMITEM ET OMNES CHRISTIANOS. Ut sibi contra paganos opem ferant, (Anno 1095.) rMAATENE Thes. Atiecd, I, 267. ex ms. duobus, uno monasterii S. Albini, altcro monasterii S. Ebrulfi. .(4)DoininoetgloriosoFlandrensiumcomitiRoBERTO et pmnibus totiusregni principibus,Christianae Gdei amaioribus, tam laicis quam clericis, imperator Gpn8tantinoj)olitanus, salutem et pacem in eodem !!k>inino nostro Jesu Cbristo, et Patre ejus, ac Spi- nta sancto. Oinc1yii8simecomes,et maximc fidci consolator, nottficare pmdentiaevestrs volo quantum sanctissi- mnm imperiamChristianorum Graecorum angustia- lar fortiter a Pincinaois (2) et Turcis quotidie, ct deprsdatur et acquiritur sine intermissione,et flunt cades divenuB, et inenarrabiles Cbristianorum in- B terfectiones etderisiones.Sed quia sunt multa mala, qu(B agunt^ et, ut diximus,inenarrabilia^de multis dlcamus pauca, quse tamcn sunt auditu borribilia, et conturbant etiam ipsum aerem. Nam pueros et juvenesCbristianorumcircumciduntsuperbaptistc- ria Chrisiianorum, et circumcisionis sanguinem in dcspectum Christi fundunt in eisdem baptisteriis,et 3esuper eos mingere compellun(,etdeincepsincir- cuitu ecclesiae cos violenter deducunt, et nomen et fidem sanctae Trinitatis blasphemare compellunt. Illos vero nolentcs ex diversis poenis affligunt,et ad ultimum eos interficiunt. Nobiles vero matronasac (i) Scripta fuisse videtur anno 109.5, quo Alexius /crrent, qmm pagani jam in illis pnrtibus deleverant, adUrhanumll concilium in Placentina civilate cele- qui yartes illas usqiie nd muros urbhi Constaatinopo- brantem legationem misit, ipsum, omnesqu/^ Christi lilan.v civitatis obtinueranty inquit Bartholdus Con- jideles suppliciter imploravityUt aliquod uuxilium sihi n stantiensis. contra paganos pro aefensione sanctx Ecclesix con- (2) Al., Pincinatis. 467 AD GODEFRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. 468 earum fllias deprcdatas invicera succedendo ut ani- A malia adulterando dcludunt.Aliivcro corrumpcndo turpiter virgines statuunt ante facies earura matres, compelientes eas nefarias et luxuriosas decantare cantilenas,donec compleant stupra ipsa sua nefaria. Sic enira legiraus actum in Dei populo antiquitus, quibus impii Babylonii post diversa delubria deri- dendo dicebant : Hymnum cantate nobts de canticis Sion {PsaL cxxxvi, 3). Sic ct in stupro filiarumma- tres compellunt nunc cantare cuntilenas nefarias, quarum voces non cantum,&ed magis,ut credimus, plus resonant planctum,sicut scriptum est in morte innocentium : Vox in Rama audita est^ ploratus et ulnlalus multus : RacJiel plorans filios suoSt et noluit consolari quia non sunt (MattJu ii, 18). Sed licet matres innocentium, quaj per Rachel flgurantur, n non valuerint consolari pro raorte filiorura, value- runt tamen consolari pro salute animarum. IstsD tamen nullatenus, quod pejus est,con8olari valent, quia et in corporibus et in animabus pereunt. Sod quid adhuc? Veniamus ad deteriora. Totlus aetatis et ordinis viros, id est pueros, adolescentes, juve- nes. senes, nobiles, servos, et, quod pejus et impu- dentius est, clericos et monachos, et heu proh do- lorl et quo ab initio non dictum neque auditum est,episcopo8 Sodomitico peccato deludunt^et etiam unum episcopum sub hoc nefario peccato jam cre- puerunt. Loca vero sancta innumerabilibus modis contaminant et destruunt, et pejora eis minantur. Et ad haec quis non plangit? Quis noncompatitur? Quis non horret? Quis non orat? Nam pene tota terra ab Jerusalem usque Graeciam, et tota Graecia C cura suis regionibus superioribus qus suntCappa- docia rainor, alia raajor^ Phrygia et Bithynia et mi- nor Phrygia, id cst Troja, Pontum, Galatia, Libya, Pamphylia, Isauria, Lycia et insul® principales Chios,et Militina,et mults aliae rcgiones et insule, quas non valemus modo enumerare, usque Thra- cias, ab eis jam invasae sunt, et fere jam nibil ro- mansit, nisi Gonstantinopolis, quam ipsi minantur citissime nobis auferre,nisi auxilium Dei et fldelium Cbristianorum Latinorum velociter subvenerit. Nam et Propontidem, qui et Aridus dicitur, et ex Poato juxta camdem Constantinopolim in mare Magnum decurrit, cum ducentis navibus invaserunt, quas Graeci ab eis praedati fabricaverunt, et remigiiSi ve- lint nolint, deducunt, et minantur tam per terram j) quam per eamdem PropontidemConstantinopolim, ut diximus, velociter capere. Ilffic pauca de innu« merabilibus malis, que haec impiissima gens agit diximus et scripsimus tibi, comes Flandrensium, Ghristianae fidei amator. Caetera varo ob fastidium legentium dimittamus. Igitur pro Dei nomine et pro omnium Graecorum Christianorum pictate rogamus,ut quoscunque fide- les, Cbristi bellatores,tara majores quam minores, cum medioeribus in terra tua acquirere poteris ad auxilium mei et Graecorum Christianorum, huc de- ducas,et sicut Galiciam et caetera Occidentalium re- gna anno praeterito a jugo paganorumaliquantulum liberaverunt,ita et nunc ob salutem animarum sua- rum rcgnum Graecorum liberare tentent, quoniam ego,quamvis imperator, nullum tamen mihi reme- dium, neque idoneum consilium scio invenire, sed semper a facie Turcorum et Pinemacorum (3) fugio, et tandiu in singula civitate maneo,donec adventum eorum prope sentio. Et mclius subjectus esse vestris Latiniscupio quam paganorumdeIubriis.Ergo ante- quam capiatur ab eis Constantinopolis, certare totis viribus maxime debetis,ut gloriosam et ineffabilem mercedcra in ca^lo gaudentes recipiatis. Nam melius est ut vos habeatis Constantinopolim quam pagani, quia in ea habentur prctiosissimae reliquiae Dominiy id est statua ad quam fuit ligatus, flagellum unde fuit flagcllatus, chlamys coccinea qua fuit indutas, corona spinea qua fuit coronatus, arundo quam vice sceptri manibus tulit, vestimenta quibus ante cru- cem spoliatus fuit, pars maxima ligui crucis in qua crucifixus fuit^clavi qulbus affixus fuit,IinteamiDa post resurrectionem in sepulcro inventa,duodecim cophini fragmentorum de quinque panibas ei duo- bus piscibus, caput cumcapillis integnimetbarba sancti Joannis Baptistae, reliquiae vel corpora multo- rum innocentium^quorumdam propbetarum,etapo- stoiorum, et martyrum,et maxime sancti Stepbani protomartyris, et confcssorum et virginum,qusob nimium incrcmentum singulariterscribereintermi- simus. Quas tamen omnia praedicta Christiani magia quam pagani habere debent, et munimen magnum erit omnibus Christianis, si bapc omnia babuerint; detrimentum vero.etjudicium,8i pcrdidcrint. Quod si ob hoc certare noluerint, et aurum magis ama- verint, in ea plus inveniunt aurum qnam in toto mundo.Nam soli thesauri ecclesiarum Constantino- polis in argento,auro^gemmi8 et lapidibas pretiosis et pannis sericis, id est palliis, suflflcere possint omnibus mundi ecclesiis; quos tamen omnes the- sauros inaestimabiliter tbesaurus matris ecclesie, scilicet Sanctae Sophia), id est Dei sapientiae» supe» rat, et absque dubio thesauro templi Salomonis coaequari potest. Quid iterum de infinito nobilium thesauro dicam, cum thesaurum negotiatorum ru&- ticorum nemo aestimare posait? Quid inveniiur in praeteritorum imperatorum tbesauris? Pro cerio dico non erit lingpia quae illum recitafe valeat; quoniam non solum Constantinopolitanorumimperaiomm ibi ihesaurus habetur, sed etiam omnium aniiquonim Romanorum imperatorum thesaurus ibi esi irans- latus, et in palatiis absconditus. Quid amplius di- cam? Quod certe patet oculis bominum, nihil esi quantum ad illud absconditum. Currite ergo cum tota gente vestra, et omnibus vesiris viribus certate, ne talis tbesaurus in manibusTurconim et Pincina- torura cadat, quia cum sint inpnita, adhuc lx mil- (3) Al., Pincinatorum, 468 ANSELMI DE RIBODIM. EPIST. AD. MANASSEM. 470 lia exspectantur quotidie.et timeo ne per illum thc- A aciurus. Agite ergo dum tempus babctis, ne Chri- sanrum paulatim nostrosseducantcupldosmilites, stianorum regnum,et,quod majus est, Domini per- qaemadmodum Julius Caesar olim fecit^qui rcgnum datis sepulcrum, et inde non judicium,sed merce- Francorum oupiditate invasit, et quomodo Anti- dem habeatis in colum. Amen. christns captunis totum mundum in (ine mundi est PATRIAIlCHiE HIEROSOLYMITANI ET ALIORUM EPISCOPORUM EPISTOLA AD OCCIOENTALKS Sigmficant victoriam a paganis reportatam, petuntque novas adversus eos suppetias, (Anno 1097.) (Mabten. Thesaur. Anecd,, I, 271, ox ms. S. Ebrulfi.) Jerosolymitanuspatriarcha, etepiscopi.tamGrasci B mus, materque nostra spiritualis clamat ; Vcnite, qoam Latini, universaque militia Domini,Occiden- filii mei dilectissimi, venite ad me; suscipite coro- tali Bcclesis consortium coDlcstis Jcrusalem, et sui nam ab insurgcntibus in me idololatrise filiis^ab ini- laboria pr»mii portionem. tio mundi vobis pr.edestinatam.Venite crgo,oramus, Qaoniam Ecclesi» incremento gaudere vos non militatum in mililia Domini,ad eumdem locum in ignoramus, et sollicitos ad audienda, tam advcrsa quo Dominus militavit, in quo Ghristus passus est qumm prospera, credimu8,ampliationi8 prosperita- pro vobis,reIinquens vobisexemplum,ut sequamini tem mc notificamus. Innotescat igitur charitati ve- vestigia ejus.Nunquid non Deus innoccns pro vobis str» Deum in xi principalibus civilatibus,et in du- mortuus est? Moriamur ergo et nos,non pro eo sed centis castris sus Ecclesi» triumpbasse,tam in Ro- pro nobis, ut moricndo mundo, vivamus. Tamen mania quam in Syria,et nos adhuc habere do lori- non oportet nos mori, nec multum pugnare. Quod oaiis pr»ter vulgus centum millia, amissis tamen enim fuit gravius sustinuinus, verum castra civita- muliis in primis praliis ; sed quid hasc ? quid unus in tesque retinendae a nobis multum imminuerunt ex- miUe? Ubi noshabemus comitem, hostes xi reges; ercitum.Vcniteergo,festinateprffimio remunerandi. nbi no8turmam,hosteslegionem; ubi nosmilitem, Ecce nostri sanguinis effusione undique viae- nihil ipsi ducem; ubi peditem,ipsi quoquo comitem; ubi ^ vobiscum afferatis,nisi quae pertinent usque ad nos. no8 caatrum, ipsi regnum, Nos autem, non confisi Viri tantum veniant, feminae adhuc dimittantur.De multitudine, nec viribus, nec praesumptione aliqua domo in qua duo sunt, unus veniat expeditior ad itd clypeo Christi, et justitia protecti, Georgio et bellum,et maxime qui vota fecerunt; nisi veniant Theodoro, et Demetrio, et beato Basilio,militibus et vota persolvant, excommunicamus, et a commu- Gluri8tivereno8Comitantibus,hostiumcuneo8securi nione eos Ecclesiae removemus. Patriarcha et apo penetravimus et penetramus, et in quinque gencra- stolicus, et episcopi, et vos idem facite, quod nec libus bellis campestribus, Deo vincente, vicimus. apud vos sepulturam habeant, nisi certam rema- Sed quid plura? ExparteDeietnostra,patriarchaet nendi causam habeant. Valete. episcopi, omnisque ordo Domini prsecipiendo ora- ANSELMI DE RIBODIMONTE EPISTOLA AD MANASSEM ARGHIEPISCOPUM REMENSEM De expeditione Hierosolymitana. MONITUM. [HUtoire Uttdraire de la Francc, VIII, 490.) An8elme,comte de Ribemontetsci^nourdeplusieurs aiilrcs terres,deji conuu piirsespicuseslibi^ralites envera les ^li8es,et par sa valeur extraordinalrc & la guene s.iinle, merlte encore de rltre entre les 6cri- ▼ains de aon temps.ll descendait des anctens comtes oe Vuienciennes.et apporta au monde d'excellentes qaalii6s pomr sontenir sa naisssance. On loue principalement en lui le grand coour, la gen^rosit^, la ma- 47J AD GODEFftlDUM APPEND. II. — MONCM. DE UELLO SACRO. 473 gmfipence, de merveilieuses dispositions pour les arws, in regenda militia mire induslrius : ou, coinme 8'exprime Guillaume dc Tyr (1), vir in annis strenuus, La fameuse expedition pour la deliyrance de la terre ^ainte ayant ^t^ resolue au cpncile de Glormont,en 10S6, Anselme voulut en 6tre, comme tant d'autres seigneurs chretiens.LaChroniqueur d'Andres faisant r6num6ration de ceux de la seconde Belgique qui furent du voyage, le nomme avant tous les autre8(p.375), immediatement apres Godefroi de Bouillon,qui en fut le chef. Tous les historiens de cette guerre rendent t6moignage k la valeur heroi(iue qu'y fit paraltre Anselme (2). Mais apr^s avoir ^chapp^ aux p6rils des 8i6ges de Nic^e et dAntioche, il vint echouer devant le chftteau d'Archos, ou Arcas, k deux lieues de Tripoli. Les croises n'ayant pu Temporter d'embl6e r^solurent, sans n^cessite, d'en faire le si6ge, qui dura trois mois moins un jour,depuis le quatorzi^me ou auinzi^me de f6vrier 1099 jusqu^au treisi^me de mai suivant. Anselme, un des plus z6l6s capitaines pour ravancer,y fit de nouveaux prodiges de valeur, et y perdit la vie d'un coup dc pierre qu*ii regut h la t^ie. Sa mort, qui fut regardee comme une esp^ce de martyre, suivant Tdee qu'on 8'6tait form^e de ce genre de guerre, arriva en f^vrier ou en mars, puisqu'ii est nomm6 entre les premiers qui y furenttuds. Tous les assiegeanls en firent un grand deuil; et ayant enleve son corps,ils I'enterr6rent avec 1'honneur convenable (3).Anselme, la nuit qui prec^da sa mort, en avait eu un pressentiment dans une vision,rap- port6e diversement par les historiens,mais dont il profita pours'y preparer s6rieusement(4).Presquetous ces mSmes ecrivains ne parlent de lui qu'avec de grandds 61ogcs ; les uns le qualifiant un illustrc h6ros, d'autres, un homme digne d*une memoire eternelle, perpete atqnus memoria (5). Entre les 61oges gue Guibert,abb6 de Nogent (6), donne & Anselme de Ribemont,il rel^ve principalement le service au'il avait rendu & tous les gens de lettres, cn leur apprenant ce qui s'6tait pass6 de plus m6- morable & la Croisade, pendant le temps qu'il y porta les armcs. Service que Guilbert regardait eomme une insigne marc[uey et de la vive foi et de riugenieufiD attention dece lleros. Paasle oompte Qu'e.n rend cet Ecrivain,on distingue clairement deuxdilT^rentesrelations d^Ansel.me k ce sujet^ruiiiedan^laqueUeU faisait le d^taii de la prise de Nic6e en Bithynie par les crois6s,et de tout ce qui leur 6tait arrive en pasr sant par la Romanie et TArm^nie : Pautre qui contenait le r6cit du siege, de la prise d'Antioche et de leurs suites, comme aussi des divers combats que Tarm^e chr^tienne avait eu li souteqir con^re les 6mirs, princes ou gouverneurs de Calapie, de Damas et de J^rusalem. Ges deux relatipns ^Mient adressees h, Manass^ II, archevSque de Reims, & qui Tauteur avait recQmm^nd^ sa i^rre de Ribe- mont. Malheureusement on ne nous a conserv6 que le second de ces deux 6crits ; et Ton y voit que la nftice qu'en donne Guibert est fort juste. Anselmc le dressa peu de jours api^s la fftte de b.Pieri«,c*e8t-li-dive au commencement de juillct, apr^s que les chretiens se furent rendus mattres de la citadelle d'Antioche, par cons^quent en rannee ^098 (7). II y entre dans un assez grand detaii des principaux evenementa; mAis il les touche d'une mani^re trop prdcise et trop succincte. Ses narr6s au reste soht agr^ables, vifs, animee; et Ton sent bien que c'est un temoin oculaire, et m^me un des acteurs qui parle. un g6n^ral le style d'Anselme est simple et noble tout ensemble, naturel, et m6ie de traits de pi^t^ qui lui donnenjL ua &ouveau relief. L'61oignement de son pays et le tumulte des armes ne lui faisaient point ouhlier ce qu*il devait & bos assaux.Cest pourquoi il prie le pr^lat k qui il adresse son 6crit de maintenir la paix dans ses terres, et d*emp6cher que les ^glises et les pauvres ne soient opprim^s. En parlant des pro8p6rit6s de Tarm^ chr6- tienne, il les attribue moins aux merites et & la valetir des croises qu'aux pneres qu'on faiaait pour eux. II en prend occasion de conjurer Manass6 de coitlinMer h leur rendre ce bon omce, d'.engager les autres & en faire autant, et de n'y pas oublier ceux que la mort leur avait enlev^s. Le soin charitabLo c{^'avait Anseline de faire prier ceux-ci, on le prit pour lui-m^nie apr^s sa mort. Le m'6me archev^que, 1 annonQant k s€B confrdres, les exhorta k recommander k Dieu le repos de T&me de ce brave sei- gneur. 'Anselme, dks le commencement de cette relation, rappelle & Manass^ celle qa'il lui ayaitd4j& eavoyte 6crire. ({) I. VII, c. 17, J^ Ray. de Ag., pag. 164; Mab. mui. It. p, 204, n. 97; Guib. de Nov., Ges. Fr. p. 645; Will. Tyr. ib.; Du Ches. t. IV, p. 807, 808. (3) Mab. ib. p. 2(1, n. 10/i, 106. (4) Ray. de Ag. ib. Mab. ib., p. 210, 2H, n. 10/li. (5) Will. Tyr. ibid. (6) Guib. de Nov. Ges. Fr. 1. vi, c. 8. P") M. Fabricius ne met cette relation qu'en >I0U9; «ara rAuteur , oomrae on Ta vu, avait perdu la vie d^ lc mois de fevrier ou de mars de cette ann^e. ■ ■ ■ I I III . ■ ■ ■ 1 1 11 I . . , 11 ■ ■— i— — ^— ^^— — — IN NOMINE DOMINI Incipit epistola quam transmiserunt sancti peregrini qui amore Dei perrexerunt Hierosolymami anno ab Incarnatione Domini 1099, tempore Urhani pap^, indictione septima. Domino suo et Patri M. Dei gratia Remorumve- A Sciat sublimitas vcstra, reverende Pater et do- nerando archiepiscopo,A. de Ribodimonte, (8) suus mine,quia etsi non presentialiter, U^P^n akBenJbeg^ fidelishomo et humilis servuSj salutem. in cordibus nostrls a vobisAu;iiiium.qiiOlldiapotitt- ^) RibQnw^tium, Riburgismans, Ribodiumf om- ad ripas Tsars prsterfluentts^duabjDB leuds fb^n- hium vero opiime Ripemimtiutn, in monte situm goata. **" ' 473 ANSELMI DE RIBODIM. EPIST. AD MANASSEM. 474 bamus; nec solum a vobis, sed etiam ab omnibus A sancUe matris Ecclesias Remensis filiis, in quibus sane inaximam fiduciam habcmus. Quia etiam do- minuB noster e6ti8,et totlus regni Francorum maxi- me a vobis pendet consilium ; notificamus paterni- tati yestrae aliqua de bis prosperis et adversis quae nobia evenerunt. CaBteris vero per vos notificetur; ut paritcr in adversis nobis compatiamini, et in prospeTis nobiscum gaudeatis. Mandavimus vobis ob^identes atque capientes Nic«am,et inde recedentes, totam Romaniam atque Armeniam peragrantes quomodo nos habuimus. Nunc autem restat ut de obsidione Antiochiae, de ifiultinipdis periculis illic praelibatis, de innumeris prseliis contra regem Galapiee, contra Damascum- contFa illud ad ultimum Hierosolymitanum pcrpe- n tratis, ali^uantulum loquamur. Obsessa est igitur Antiochia ab exercitu Domini nimis viriliter et audacius quam dici potest. Quam inanditos conflictus ibi ad quamdam occidentalem portam cerneres! Quam mirabilitcr illos pcr sex portas prosilientes quotidie, si presens adesscs, vi, deres! Utrisque, illis videlicet et nostris, pro liber* tate et vita certantibus. In illis diebus nostri prin- cipes, cupientes civitatem magis ac magis arctare, orientalem portam tunc primum obsedimus ; castel- loque ibi firmato, Boamundus in illo posuit partem Bui exercitus. Principibus autem nostris tunc tem- poris aliquantulum intumescentibus, Deus, qui fla- gellat omnem filium quem diligit, adco nos castiga- vit,u,t vix invenirentur dcc equites in nostro exer- citu, et nou ideo quia homines probi ot audaccs nobis ^ deessen.t, sed quia equi, aut inopia victus, aut nimie- tatc fri^oriSjfereomnes perierunt.Turci vero equis et omnibus necessariis abundantcs castra nostra quotidie circuibant, fluvio quodam interposito, qui pro muro nobis Mfeeto.tttr. Abfirat et caatellum Turcorum fere viii milibus ; qui ingredientes et egredientes, de nostro exerciiu guotidie ocoidebant. Contra quos nostri principes exeuntcs, Deo adjutore illos in fugam verterunt, et multos eorum occide- runt.Videns ergo Antiochensis se I(e8um,Damas- cum in auxiUum advocavit ; qui, providentia Dei. Boamundumet FIandrensemcomitem,qui ad quae^ rendas escas ierant cum parte nostri exercitus, o^- vios habuit, et ei auxilio prseeunte,victusfugatusque est ab eis. Adbuc AMiochensis cogitans de salute [) misit ad regem Galapis, pecuniaque maxima pca- missa, ad hoc ut veniret cum omnibus copiis suis, illiHAi dXiCilAvit. ,Quo ady^i^nte, noatri principes ca^tr^ ^&^ .smt,0t PQpai^utQjre, UIa die oum pcc eqfiitilu^ ef, p^juci^ pediii^V^^ xv mfllia Turcorum cum Attp xi^ deyicijBnint, et in fugam verterunt, et multps iHirum Qceiderimt. In illo .igitur prelio no- stji, iipj;^ piBLupis .equis recuperatis, cum victoria gaudenJb^ ;reyersi sunt. JBj: iUa fij^gp dle m^gis ac n^^igis convalescentes, vipbff^ ji!9CQ(ilti9; i[M^8|iUum iuieriuit quomodo occi- dentalem portam, quae nobis portum maris, ligna. et herbam auferebat, obsiderent. Gommuni yero consilio Boamundus et comes Sancti iEgicJii portun^ adierunt, illos addicturi [f. adituri] qui illic mora- bantur. Interim qui remanserant ad sarcinas, cu- pientes sibi acquirere nomcn, quadam die post pran- dium incaute illam occidentalem portam adierunt, unde turpiter repulsi atquefugati sunt. Tertia post haec die Boaraundus et comes Sancti iOgidii rev^r- tentes,miscrunt ad principes exercitusut illispcc^Ev. rerent,et sic pariter portam obsider^pt. I|J[ij^ a^^m parumper morantibus, Boamundus et comes SaiiQti yEgidii a Turcis victi atque fugati sunt.ltaque ^q^ homines dolentes, atque suum dedecus paritfsr gementes (nam illa die de nostris mille fiors^xfir rant), ac rebus ordinatis Turcos militi;.m i^ftujitum] repugnantes ac retinentes, vicerut .et i^ f«gam ycp- terunt. Perierunt autem illa die de inimidfl (erj^ mille et cccc tam armis, quam fluviq, (jui Jbyemayr bus pluviis abundabat. His ita patratis, nostri flrmare caat^ll^;^ IHS&^ diuntur; iiloque multiph'ci vallo, mi^ro firmis«imOj necnon etduabusturribus munito, comitem S^Q^ iEgidii cum balistariis et sagittariis illic ooUpcwt^ 0 cum quanto periculo, cum quantp labore, illuip firmavimus! Pars quaedam npatr^ .e^terQitfls pas^eir lum orientale, alia pars castra aervabat, cum pp^pjry castellum firmabant. Ex illis, bali^tarii et s^^arili portam custodiebant. Reliqui, et ipai prfnpipepj aggcrem jaccre, lapides portare, ipurMm .3tr,qe?59 non cessabant. Quidam numerare muitipoidf^ WJt^D? lationes, qua3 tacit^ etiam ^atis per ae p^tj^n^ vif)^* licet fames, acris intemperies, timidoruiii ja\lii\xffi fugas,qu8e quanto asperiores, tanto alacriores ^pr stri in sustinendo fuerunt. yerumta,Q(VBn iUud ^ij^P" dum minime putamus, quod quadam.die Ti|i^i m% civitatem reddituros simulaverunt, et in tantum nos .doccperunt, ut de nostris ad illos exciperent, et de suis ad nos plurimi exirent. Dum hqec ita agereQ\u|*, utpote nihil habentes fidei, insidias nostris posuerunt, ubi occisus est Wallo conestables. Et alii,tam de suis, quam de no- stris, plures corruerunf. Posi hqBC au^em transap^is paucis diebus, nuntiatum est nobis Gorbaran prin- cipem militiaB regis Persarum in nostram mortem copjurasse, et cum innumerabili exercitu magnum flumen Euphratem jam praeteriisse. Dj^us /^i^tem, qui semper sperantes in se non deserit, non dereli- j]uit suos, sed civitatem Antiochiam tribus civibus eam tradentibus in Nonis Junii misericorditer nobis dediib. PepppuJata ?ujlw pivMc^t^, ip0$i 4)p jmnf» paganos in ea occidimjas, eXiCepjtis qMitoicbun jp castello ciyitaiis se tuentibps. Sequenti ergo die adveniens CprborAO pwi rega Damasci,et ducc Baldacb, etpum rege HierQ£K>lyiQi- tano,et aliisquam plurimis,civitatem pbs^dit. Nps igitur obsessi ab illis, et obsidentes pr«4icU>9 paur cos in castoUo ciyitatis, a4 edendas camas equori^m et asinorum coippitlsi sumu^. SaoundA/iie adffeiMW3 illorum, Eogerium de Bamoiiisvilia nobis occide- 47S AD GODEFHlbUM APPEND. H. — MONUM. DE BELLO SAGRO. 476 runi. T«riia die oastellum, quod contra Antiochen- sea firmavimua, aggrediuntur. Sed nil profecerunt. Rogerium tamen castellanum insuls vulneraverunt, nnde mortuus est. Videntes quia ex illa parte nihil proficerent, montana ascenderunt. Nos autem contra ilios egressi, victi sumus ab illis atque fugati. Ipsi Tero nobiscum muros ingressi» illum diem et noctcm Bequentem insimul fuimus, distantes ab invicem quasi uno lapidis jactu. Sequenti die aurora appa- rente, alUs vocibus Baphometh invocaverunt; et nos Deum nofltrum in cordibus nostris deprecantes, impetum facir^ntes in eos, de muris civitatis omnes expnlimus. Ibi mortuus est Rogerius de Bithiniaca- villa. Ipsa vero castra moventes, totas civitatis por- tas obsederunty ad redditionem cupientes nos com- pellere inopia victus. Positis ergo in tanta iribulatione servis suis Deus auxiliairicem dexieram suam porrexit, et divina revelaiione lanceam, qua perforatum est corpus Chrisii, misericordiier revelavit. Latebat autem in ecclesia Beaii Petri sub pavimento quasi duas sta- iuras bominis. Inventa ergo ista pretiosamargarita, cor omnium nostrorum revixit; et vigilia apostolo- rnm Petri ei Pauli accepto inter se consilio, mise- runi nuniios ad Gorbaran, qui dicerent :u|Hffic dicii exeroiius Domini : Recede a nobis, et ab haereditate beaii Peiri : alioqnin armis fugaberis.» Quo audito, Ciorbaran evaginaio gladio juravit per regnum ei ihronum suum quod defenderet se de omnibus Fran- ciSy ei dixii se ierram possidere ei*semper posses- •urum Jusie vel iigusie. Mandavit enim quod nec ▼erbum ab illo audireni, donec, derelicia Antiochia, Ghrisium denegareni et legem Persarum proGte- reniur. His audiiis, Ghristiani confessione mundati, per- eepiione eorporis ei sanguinis Christi firmiter ar- A mati,parati ad prslium^portam egressi suni. Egres- sus est primus omnium Hugo Magnus cum suis Francis. Deinde comes Northmannorum aique Flan- drensis. Post istos venerandus episcopus Podiensis, et acies comitis S. iEgidii. Post illum Tancredus. Ultimus omnium Boamundus inviciissimus. Acie- bus ergo ordinatis, lancea Domini prscunte et ligno Dominico, cum fiducia maxima cceperuni preliari, Deoque Juvante prffidicios pnncipes Turcorum oon* fusos et omnino vicios in fugam verteruni, ei innu- meros eorum occiderunt. Reverientes igitur cum vi- ctoria, grates Domino egimus, ei solemniiaiem apo- stolorum cum Intitia maxima celebravimus. Ipsa die redditum esi nobis castellum, fiiio regis Aniiochen* sis cum Ciorbaran in fbgam verso. Ipse rex, die qua |. reddita est civiias, fugiens a rusticis interempias fuerat in montanis. HflBC idcirco mandavimus vestrs paterniiati, ui de ereptione Ghristianorum ei de libertate Antiochen- sis matris Ecclesiae gaudeatis, et pro nobis omnibus Deum devotius exoretis. Gonfidimus enim muUum in vestris orationibus ; ei quidquid proficimus, non nostris meritis, sed vestris precibus repuiamus. Nunc ergo precamur ui terram nostram in pace cu- stodiatis,et ecclesias et pauperes de manibus iyran- norum defendatis. Precamur etiam ui ne falsis pe- regrinis consilium capiatis, quatenus aui signum salutifers crucis iterum cum pcBniieniia assumani, et iter Domini peragant,aui periculo excommuni- cationis subjaceant. Sciatis pro certo quia janua terr® aperta esi nobis ; et inier alios bonos nosiros G eventus, rex Babyloni» missis ad nos nuntiis, dixii se obdire nostra voluntati. Valeie. Obsecramus in Domino Jesu, ut omnes ad quos h«c episiola per- venerii, pro nobi^ et pro moriuis nosiris Deum exorent. ODONIS BAJOCENSIS EPISCOPI CHARTA Per quam Jarenioni S. Benigni Divionensis abbati monasierium Sancii Vigoris Bajocensis concedii. (Anno 1096.) [Dom PuNCHiRy Hist. de Bowrgogne^ 1. 1, Pr., p. 32, ex arohivis abbaii» S. Benigni Divion.] In nomine sancie ei individu» Trinitaiis, ego Ooo D BAJocensis episoopus cogitans peccaiorum meorum immaniiaiem, perpendens etiam districii judicis de aoiibus meis disoussionem, pro remedio anims me0 ei parenium meorum, et pro requie episcopo- rum hujus sancissedisBigocensis^eicanonicorum qui dormieruni,qui sunt ei qui fuiuri sunt, oonsii- iuo ei do Oeo ei Sancio Benigno, Jarenioni abbati Divionensi ei •uooeseoribuseijui ei fratribus ejusdem ccsnobii fuiuris ei prosentibus, monasterium Sanoii Vigoris de Monte Ghrismaiis cum appendiiiis suie, videlicet plenam decimam toiius ville, in qua mo- nasterium siium esi, ei omnium ad eamdem villam periinentium, et quidquid ad ecclesiam^qus ibi erat prius, periinebai eum presbytero et universit con«» suetudinibus suis, ei prsierea medieiatem ejusdem totius viile, iam in hominibus ei ierriiorio, quam in csteris reddiiibus oum medieiaie annualia mer» 4T7 HUGONIS EDESS. ARGHIEP. EPIST. AD R. REM. ARCHIEP. 478 B cati qaod f!t ibidein,ia festivitate omnium Sancto- A ram,et quataor BurgenseSyduos in Campo Flondo, et dnos ad Pontem Oliberti cum terra et consuetu- dinibus eorum, et apud quamdam villam,qus voca- tur portus Piscatoris, cum terra in qua manent, et navi sua et consuetudinibus ejus. Et plenam deci- mam de tota Ghricea villa, cum terra et omnibus qus ad Ecclesiam pertinent, et Ecclesiaia Detor,et de Grusseio et de Uiferes, et de Golgrino, cum ple- nia decimis et terris qu« ad ipsas eoclesias perti- nent,et tcrris presbyterorum.Hsc itaque omnia si- cut ea etiam Jam pridem ct tempore Guillelmi fra- tris mei regis Anglorum, ac Northmanniae comitis, profata Eeclesia sancti Vigoris possidere visajest,et quidquid ipsi dono, trado, laudo et concedo Eccle- 810 Divionensi,assensu et laude canonicorum,et fi- delium nostrorum, salva reverentia et debita obe- dientia sancts Bajocensis matris Ecclesi» Gonsti- tuo etiam ibidem fieri sepulturam corporis mei et anccessorum meorum et canonicorum ritu sempi- terno laude eorumdem oanonicorum. Quod si adeo erererit locus ipse ut abbas ihidem juste possit con- stitniyvidelicet ut tanti sint rcdditus qui hoc possint pati^abbas quoque Divionensis et episcopus Bajocen- 818 communiter id tractaverint et simui judicave- rint expedire ; abbas Divionensis de suis in capitulo DivionenBi electionem faciet, et personam electam aasicptiabit episcopo Bajocensi,qui ordinatus sub eo- dem abbate erit^et eamdem potestatem quam prius in prsfato monasterio tam snper ipsum quam su- per ccteros abbas Divionensis habebit. Istud sane donum laude et assensu domini mei comitis North- C mannic Roberti confirmatum est,qui et dedit eidem monasterio Sancti Vigoris plenariam Iibertatem,vi- delicet omnes consuctudines per totam terram suam qns ad illum pertinebant de dominicis suis rebus. tam in passagio et taloneo,quam in caeteris redditi- bu8,et de 8U0 proprio in quotidiano usn fratrum ib- idem Deo servientium onera quatuor aainomm de viridi ligno in nemore suo Verneio ; et quiequis de terra sua aliquid de buo prsfato monasterio trade* ret,id sibi ratum fore concessit, ne oceasione Jnris sui ullo roodo posset revocari, et ut monasterium idem Ecclesia Divionensis possideret Jure sempi* terno. Quisquis igitur cartam hanc donationis in* fringere tentaverit, ira Dei veniat super eum» de* leatur de libro viventium,et cum Justisnon scribaf tur,et sit anathema Maranatha, usque in diem Do- mini, nisi resipuerit : qui autem ista laudaverit.et (Idelis cooperator accesserit,pax super illum et be- nedictio usque dum videat Deum Deorum in Sion. Et ut hsc charta firma et inconvulsa permaneat, sigilli nostri impressione eam firmavi, et testibus corroborandam tradidi. t EgOi^Odo B^gocensis episcopus hano chartam lectam et perlectam conflrmo et suscribo. t Signum Eoberti nobilissi comitis Northman- ni». t S. Willelmi decani. t S. Rodulphi archidiaconi. t S. Helgoldi archidiaconi. t S. Eoberti de Tribus Montibus. t S. AVillelmi de Archis monachi. t S. Eugebranni filii Hilberti. t S. Willelmi de Bretulio. t S. Willelmi de Similiaco. t S. Willelmi de Golumt>eriis. Anno ab Incamatione Domini 1096, indict. ir, concurrente ii, anno xa principatus domini Ro- berti, Willelmi regis Anglorum, filii duois North* manni®; hsec charta confIrir.ata est et sigillo 8U0 signata. Actum publice Bfljocas ; mense Maio, die 94 Cjjua- dem mensis, ix Kal. Julii, luna xxvii,feria septima, bissextili anno. HUGONIS EDESSENI ARCHIEPISCOPI Eptstola ad R. Remensem arcliiepiscopum et canoaicos SS. Apostolorum et B. Symphoriani. Reliquias S. Thaddxi et Abagari regis mittit. (Marlot, MetropoL Rem, II, 244.) R. Dei gratia venerabili Remensi archiepis- D eopo et eanonicis SS. apostolornm et beati Sym- phoriani, Huoo, eadera gratia Edessenae urbis ar- ebiepiaeopus, salutem et fratemam in Christo di- leetionem. E.....^. regis Hierosolymorum et vester capella- nna, post captionem comitis Jozelini cum prcBdioto rege ad Edeaeam urbem veniens et qnosdam ami- 608 BU08 de partibui vestris^honestos valde viros in Ecclesia vestra reperiens, consilio cum illit habito super ecclesia Apostolorum et beati Symphoriani, in qua eum praefecistis, qus etiam antiquitus sedes exstitit episcopalis^et quod nuUum corpus nomiuatl sancti in ea jaceret illis intimavit, et quod petere vellet innotuit, et quod devote petiit re vera asae* cutus est. Tandem itaque Deo volente, et rege oo* adjutore,sed et nostra permissione ab Ecclesia no- stra thosaurum recepit pretiosisBimum videlioet re* ^^9 AP jQiPPSFBIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. ^ lla^^jl9 ^ 8a|i.cio Th&44®o aposiolo et sancto Aba- A nostrae, Gerardi archidia.coni, Steph^ix^ 4ecftni| at- gftrg j^ege e^ confessore, quot ut verum esse creda- queThesonis thesaurarii connrmamus e.t sigiiii no- ilfli testiinonio nostro et personarum Ecclesiae stri impressione signamus. Valete (2). >(2) His liiteris appendet plumbum cum fiUs se- latina circumscriptio : HugOt Dei gratia Edsssevjs §^^ c|4beiBf Cj^i impressa est effigies archiepiscopi archiepiscopus, emp i^a^cujp ^x ymo lalere,in altero vero legitur hacc FiLGONJS ANDEGAVENSIS COMiTIS DGNATIONES P\M. TT I. Ecclesix S. Mauritii Andegavensi prxdia quxdam cancedit. XAnno A096.) {£QiL Chnist. ed. 1, t. II, p. 128.] In nomine sanctse etindividua) Trinitatis, Fulco Andegavensis comes. Inter alia suse soUicitudinis studia quibus pecca- torum sibi providere remedia humanam miseriam oportet, illud non postremum est, si juxta Domini nostri Jesu Christi salutare monitum dando elee- mosynam de transitoriis hujus mundi rebus lucra facere perennia satagamus : et qnidem id multis mi- sericordiaB itineribus adiri posse vidotur, sed haec compendiosior esse via exi8timatur,si per Ecclesiae ffLCtQpiiAptfd 4:|niyer^rum ndelium matris manum ^r^fi^ |f^C||uU^tid temporalis poasesaio in sternam 4i|t^ei2atjjur pG|9^s^ipnem,ita procul dubio et jugi- J^ Pf^i Jifgud|L|;>U9 p^riter et pauperum Christi usibus oollatnra subsidium. Quae profecto res hoc potissi- jmifi le^ipQre i09(;ni {^oieat oq^ et exempli et me- m^, iCAmoL .fj^LUAdp ^m yebementer in maligna pro- lapsoinstant tempora periculosa, et Qunt hojnine^ nequam,seipsos ut arbitrantur,amantes,sed revera odiontaa.ao ei Dei direptores parati sunt innumeri, sustentatores vero vix inveniuntur paucissimi.Igitur in nomine Dei Salvatji^ff fnpndi, ego Fulco divipa dispensante clementia, Andegavensis comes de Crea- toHs nostri jiiiAetiiS€ardiA Aon.desperaASyUOtum fore cupio tam praesentibus quam futuris ad quorum notitiam pertinere videbitur, q^oni^im aliquid,fl[eo placente,et S.Mauritio et S. Maurilio corumqueser- vitoribus constituere divina deliberatig^e desidfira.- vit, ac demum ad effectum^Deo propitiante,et filiis meis, Gaufrido scilicet et Fulconello, et filia mea jjcTOpg^r^e^WWrteatibu^ et oonfir^^antibus, pro,- .4u^i.J[)QfK> ti^go p.eo fit S. M.auritio> MJatm ^ccleaiflp j^^d^f^vf^isiy Aui dqmilnus Gaufridus de Meduana llteP 4^i WLte pr^est .epi^copus^tQtum quod habeo ',)p in^ujaQ^lQ^i^ .9Q\vtum ot quietum^icut habeo, iii j^ci^eluvm babendum, teneiidumi vendendum, 4fHU dQi[iaudmn eui voluerit, vel aucceasores ejus, Jnifi, at.QqMa[n juxta ^ecurrentem de parte Septen- 4i999l# V^ iVQCjSjtujr ^i^Ieduanilia ,l|Otam .sicut habeo B cum omni integrit^te,et omnibus qw ^d ipBap i^- sulam yel aquam pertinent, ^xpepto qupd »i |Qr|^ homines mei per eamdeip ^uam trj^uj^euxiities intfjr ^e seditionemqi^oquo jpdodo fece^int, foi^is facti^ erit meum^quQd si hQmines episcopi inter ae ^di- Itionem fecerint, foris fa.ctvim orit epi^copl, s^ vexp hommes mei cum hominihus Qpiscopi,.vel homiQ^s episcopi cum ni^cis^seditionem fiecerint; ,inter .me Qt Qpiscopum erit foris factum^sed episcopus distnj^- get eos vel pr»positus ejus et e,ccipiet de districiij^^e li solidQS et dimidium* Itaqoe, sicut supradict^^ est, donamu? et firmam /Qre haQC jdonAtionem ^ perpetuum volumu^ tam /Bgo, jquaxi^ A^ et fUi^, ajcoeptis t^men quinque miU,e aolidis M^c^ve^c^ mpnet^ ab ipso epi^cQpo.Gfi^uQndo^Etu^l^cdoi^- n tio et concessio ilrjmum et inv^Ifibile in p^i^uMi • robur habe^t,adYocatis jt^m de pariiQ ;[a^,q\wp\^ parte episcopietvideQtibusetaudjeniibus ^^9)jiitu\8 ac probi^ilibQs persQnie^quorup xi04nina|Baib|u^rij)i)^ ,^unt, propria manu dQnum per .cujfceliuxp ciupf|r altare Ji^Quiinicum fecimus et ^cribi Ju^vqii^y ^i 8. Gruci? hanc Q^art^m subter (ir,iQAyijgjiQs. ;(^4 pi gi^s si^c(^^9porum ,vq1 ^»^re4^fli VfiQrwi, .«W^ absit ! aut vi^aut malo confiisus ingenio hanc char- tam aliquando cassare tentaverit,centum libras auri purissimi damnatus persolvat,et conatus ejus effe- jG^m npn babefiiU^t ai^teitribunal Christi rationem redditurus assistat, et Juds Iscariotis, vel om- jdium quiiiapiaB manus in Dominum injecerunt ^Qcius perpetuo et indissolubili anathemate con- D Actum Andegavis in camera episcopi, ix Kal. Jiulii^yigilia.S. Joannis Baptistae anno Domini 1096, indictione iv, epacta xxiii,anno quo innumerabilis populus ibat in Hierusalem ad depellendam Pince- jxa,toruin ^^v&^ penW9UtAQn€ixp, fci|iQ^t secij^do jBJino quo iJrb^Qua ^9^ A.Qdegavuoi ^tai^^t^- lippo cegnaAte Buppr Kri^xcQs, FulQ(»oe ju^pnp dominante auper A^^e^fivinps, fmvfio ^ojQin.fi^iQffy ipsius XXIX, sub GaufTrido de Meduana ^^o^QfiRMifiOt' rum epiacopo,aiu;io i pirdin^tiauU i^aiugrflUQd vide- runt prff^sentes et audi^untjsticanpxvicjiQitQle^ci; de parte episcopi, .GQsbe^i^ ^ec^ua, i^^t^c^t^B .Q^tor, J^i:Qwiufl i^l;^ $. gfligii, )PQti;iv ^im' 4^ FDLCONIS ANDEG. COMIT. DUNATIONES PliE. A63 cfius, Guillelmus "transligefensis archidiaconus, A berro et qiiietjfe erunl. Si \iniita rneuiri dlim btffiild Guarnerins Transmeduahehsis archidiacbnus; Endo arcliipresbyter, Gaufridus Girbariei, Vuillelmus de S. Laudo, Hadulphus de Vane,Richa1duB,Gaufridas Guid Gedeon, Willelmus Musca, Bernerius Macon- dus candhicus cellarii^ Alberius capellanus episcopi, Willelmus de Caniiiidco, Jnhelltis, Gofridus do Gastro GonteriijBenedicluspresbytcr, Gosbertus S. Maurilii canoniciis, Laurentius S. Maurilii carion., Goffridus Cosm, Radulphus clericus, Rosocelinu^ presbjter, Johannes de Ramorfbrti canonicus S. Joannis ; et isti laici : GofTridus filius Elidonis de Calonna, Paganus frater ejus, Eudo filius ejus,Ame- ricus clericus ; de parte comitis, Leo do Brioledo, Fiilco niius Ursoriis, Segebrandus comes stabuli. vendidero, bannerius meiis lorrerituluih de fiarra non transibit caugacapiendtvadaetiseritiam^moHic- chorum vinum. Si ducllum inter homineii iri^f<-* rcxerit. illic finiatur : si cririi und illofufti hoihinudt' et alio extraneo, similiter. F^raerpositus, rie*c vicftfitliii dc illorum homine non se intetmittat, n6c terfAlii illorum intret,ncc justitiam de illorum horiifn6 itc- ciat; quoadusque clamorem ad abbatetn bi^ fatstafll habeat. Ad villanl vero Lanariairi exattiim (fedi itl angulo. Scd nott est tacfendum quod eiiclefei* C6iii cessi, si exercitus mfeus ierit in terrdrii inimtCorhftl meorum, causa vastandi aut castrum facieridf , ricfri eat homo ccclesia3 illius, nisi bellum insurrexerit, plaustra nec boves, nec asini illorum a meis mlni* Petrus Rubiscallus,Giraldus pracpositus^Gericus fi- ^ stris non capienlur. Omnia libera et quieta sinteis. i: : — o n j^ii: ii:^t.-.-J..;- j» o r,..i^ Ilauc atitem donatibncnl feci anno xxvii Roberti re- gis filii Hugonis Magni. Postquam vero Baldricus abbas monasterium derdiqriit, ereihlimqftfe furtim lius ejus, Herveus Rosondelli, Rich&tnl^us dc S. Quin- tino, GaufTridus Trevis, Hugo de Vado, Ranulfus de Credone. Sigaum Fulconis comitis ; S. Gofridi filii cjus ; Falconis filii ejus, Ermingardis niiac. IL Charta donationis pro monasterio S. Nieoiai, (Breviculum fundationis et series abbatum S. Nicolai Andegavensis auctore Laurentio LEPELLETiER, pag. 5.) PHsbi^ tfeMpttHbrijJ nohnulli reges ac principes ecele^flS ih Chridti itomlnc ^diflc^re curaverunt. Et egD PiHbd eoitfes Aridega^orum, licet de ultimis et desldiddB hdminibus tmus, in Dei nomine atque silifiih! prsdsnlid ChrisCf Nicoltii, ecclesiam in pro- petilt, ac postremum majus monastorium repatria- vit,apud Thabennensium monasterium vitam fini- vit. Post huuc domnus Albertus Reginaldum mona- chiim loco ejus restituit, qui ante benedictionem ad filium meum GaufTrcdum fugit, atque regimen mo» nasteriiiVindocinensis noviter constructi absqueli- cenlia sui abbatis suscepit. Postquam ? idi esse illu« sum a duobus abbatibus^irdtiTB talde jtrsri nt tho^Ait- chi alii ad monasterium stium cito remcds^^^f; Deinde rogavi domnum Vualterium abbdletti Sanctf Albini ut domnum Hildinum priorem illiuni ^6cle^i8it concessisset. Qui ordinatus anno 1032 isib Iricapnft- ' specta urbis Atidegava^ aediflcare dfectevi. Ac millc- C tione Domini, die Nativitatis beatie MaHife, qili drf' simo vigesimo anno ab Incarnatione Domini a domiro prsBulB Huberto nomine urbis prd^dictos, feci sacrare. Post cujus sacrationem, non multo post tempore, ex monachis Sancti Martini monaste- rii majoris nomine Baldricum abbatem constitui, atquead fratrum sustentationem.atque pauperum, ex meis rebus propriis ipsam ditarc curavi. Dcdi illi ecclesis super ripam Brionel vineas ac viridigariurii genitricisme®,cum culturispropriisquas exstirpavi et complanavi ; dedique illi in lupello duodecim et eo amplius arpennos pratorum. H^ec omnia sine censu et sihe decima, libera el quieta lit regale alo- dium.Via autem triumphalis quas ducit ad civita- tem, dividit culturas has et terram ad eas pertincn- annus tertius Hcnrlci regis, monasterium regulariter regit, Res autem ecclesi» praescriptas a domlntr Berengario,atquedomino Reginaldo scriberejussi, et priusquam ad Jerusalom ultima vice perrexissem manu mea corroboravi. IIL Altera donatio pro eodem monasterio S. Nicolai {Ibid., p. 7). Quantum intellectus sensusque humanus potest rri^nte sagaci pensare,atque solerti indagatione per- pendcre, nihil amplius valet inter hujus seeculi fu- gltiva gaudia, ad iaeternam retributidnem pfbmeren- dam, quam si res proprias locis divinaB venerationi pra;paratis in alimoniam curemus impendere,qua* tem. SB^er riptttil vero Brionela parte meridionali, n tenus terrena bona per manum pauperis Gfaristfis eat tnansioeaittJiA noat^orlim. A parte vero australi, manflio bUbulcobfim no^trorum, ilHcque desd^ndit in flttvitim. Btddique illi ecclesiae terram Accisorice, liberAm et qtif^tairii scllicet vicarfam, fodertim, ouintBtiw eoii8Qtstudine8,qtia8 terri reddere solet. Haoeaotenl coneHmblaVit mihi Vuido thesburarius Saaett M ctiHtii ; et IHe eaifi tenebat de Alberico d^ maift^ JdKiinia qnOndatot optimate riostro. Goncam- biii qae ^ dedi propter terram, h«c fuerunt : me- dietas ecolesi®;! clausum vines inter Meduanam et Briohely irans iSrumeh vero vinead alias. Si vineos eom TinagiiB monaohie datsd fuerinti aut empta!,li- ipse suscipiat^et nos de caduca substantia mercime- nia conficiamus (eterna. Quocirca in Dei nomindv ego quidem Fulco Andegavorumcomesetuxormea Hildegardis, filiusque noster GaulTredus notumiieri cupimus sanctae Ecclesi» fidelibus^ qualiter auctore Deo moriasterium in honore beati Nicolai confesBO- ris, in prospectu urbis Andegavae fundantea, mona- sticum inibi ordinem secundum beati patris Bene- dicti regulam in8tituimu&,ip8umqueIocumexrebua possessionis nostrsB disponimus. Itaque pro divinas majestatis honore;, et spe iretribulionis a3terhffiype&- catorum quoque remissioney ac animarum salute, 483 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 484 per hanp coiiceBsionis scripturam, donamus,dona- tumque in perpetuum esse volumus ca^nobio sancti Nicolai et congregationi monachorum inibi degen- iium de facultate nostra ; hoc est, in Andegavo pa- go, non longe a civitate, terram qus dicitur ad Ac- cisarias totam integre et quiete, sicuti eam ab Al- berico dominico vallo nostro Quidone sancti Mau- ritii ffidituum tenuisse, nosqueaVuidonethesaura- rioperconcambia commutasse constat. Donamusin alio loco juxta monasterium, interfluente tantum- modo fluvio Brionello, de terra arabili ad stationem modiorum duodecim : et in ea viridegarium et vi- nearum arpennos duos. Item in loco qui nominatur A Lupellus, in ripa Meduan® pratorum arpennos duo- decim. Item apud villam Lanariam, inter saltum CaptiflB, terram ad stationem modiorum trium. In terra sancti Petri, vinearum arpennos undecim ad censum et decimam. Signum f flrmitudinis acomite Gauffredo manu propriaTimpositum. Hujus autem constitutionis seu donationis auctoritas ut in Dei nomine, per succe- dentia tempora/irmiorem obstineat rememorationis et conservationis vigorem, manibus propriis eam signo crucis insignivimusetfldelesnostros roborare rogavimus. RAIMUNDI DE CURAMONTA Gharta qaa Bierosolymam proficiscens, prffidia qusedam monachis Tutelensibus impignorat. (Anno 1096.) (Balux. Hutaria TiUelensis, p. 441.) Noverintprcsenteset futuri quod ego Raimundus de Curamontaf quando volui pergere Jerosolymis cum Raimundo vicecomite Torennense,impignoravi abbati Willelmo monachisque Tutelensibus quar- tam partem ecclesis de Branceliis, videlicet quar- tam partem decimi et proferentii et fevum presby- B terale meamque turrem et alias domos, etc. Hoc au- tem factum est anno incarnati Verbi 4006, indi- ctione iv, anno pontiflcatus domni Urbani papas se- cundi octavo, Philippo rege regnante, Lemovicipa sede episcopo carente, Willelmo abbate Tutelensis monasterii pastoralem curam agente. RAIMUINDI (.OMITIS S. yEGIDII DIPLOMA De donatione medietatts villaB Gibelkt facta S. Victori Massiliensi. (Anno 1103.) (Bdidit Martsne, ampl. Collect., I, 600. Ex archivis S. Victoris Massiiiensis eruit D. Fumerius.) In nomine sanctA et individuaB Trinitatis, ego (1) RAiMUirDiiB, gratia Dei S, iEgidii comes et Provincie marcbio, princeps autem, Deo auxiliante, militie Christiane in Hierosolymitano itinere, considerans peccatorum meorum immanitatem, atque parvissi- me qae mecum est GhristianitatiSi pro diversis ex- ce88ibu8imbeciilitatem,instante etiam omnibusque modis inquirente, laboresque suos et sollicitudinem in meo servitio expendente domno Richardo S. R. E. cardinali et Massiiensi abbate, dono et concedo (l) Hanc cbartam edidit Baluzius in suis ad Hi- stonain domus Arv^mic» probationibus, sed adeo C unigenito Dei Filio, ejusque venerabili matri S.Ma- ri«, necnon pretiosis martyribus Victori et sociis eju8,alii8que quomm reliquis apud honorabile mo- nasterium Massiliense in Ghristo requiescunt, me- dietatem civitatis qus vocatur Gibellet, que etiam in littore maris Magni, altis muris, firmisque turri- bus munita inter Tripolim et Beritum, et omnium ad eam mari et terra pertinentium, videiicet in ec- clesiis, villis, castellis, casalibus, terris cultis et in- cultis ; in portu, ac naufragiis, sive in cuncti8 ubi- truncatam et interpolatam, ut necessario ftierit re* cudenda. DEKMATII HIBERNIENSIS ITINERARIA. 486 ne&iiis. Ista omnia ego R. Dei gratia co- A iuUbili donatione confirmo et corroboro )eo, prsdictisque sanctis ac monasterio, qaoqae ejusdem loci abbati R. vel illius I etiam priesentibus et futuris ibidem Deo mBf sine fraude et dolo omnique maloin- in perpetuum honorifice possideant, po- teneant» feliciter honesteque habeant. Hoc n venerabilibus commilitonibus meiscon- iBy imo cohortantibus, Wilhelmo scilicet in comite, Biterrensi vero viceoomite B. ^) Aieardo Massiliensi ,Berengarioq ue Nar- quatenus omnipotens Deus per dictorum m congregationis intercessionibus et meis i dignetur]niquitatibus,etsue paucissime Jtatis, qus me sibi post ipsum in caputet |^ n elegit,8e opponat adversitatibus.Ghartam aiionis hujus ita firmam et ratam inviola- I tam ego quam prsscripti nostri exercitus esee volumus, et volendo sancimus, san- i auctoritate supemijudici8,beatiquePetri mm principis, ciyus oi)edientiaacfideh'tate a arma ge8tamus,omniumque sanctorum, ip contradicimus quod nuUus rex, nuUus ynulli denique cujuscunquedignitatisordi- re clericus sivelaicalis potestas, eialiquam m imimpendo inferreprsesumat.Siautem, ntlpost nostrum excessum^quia mortis le- bjaeemus, aut ante, quoniam judicia Dei malta,aliqui8 higus nostrilaboris,Deoper- ypotestate prsditus^cupiditatis su» tyran- aper eleemosynamautdonationemnostram C leam infringendo tentaverit,divineultioni Ivalus scripsit, Aicardo reverendissimo Mas* Lique inde occasionem sumpsit in indicead dcardum faciendi Massiliensemepiscopum, petendissimi titulus nullialiiquamepiscopo re po88et.Verum prieterquam quodiUer^f^- iis titulus in hujus chartseautographopere- iet,avertere debuisset eum ab hac opinione ionis nomen,quod hic ei tribuitur; nam vel U8 loci lectio demonstrat omnes hic com- to8 esseMllustres militescruce.signatos.Ba- in futuro pcenis plectendus subjiciatur, et in pr«- senti quemadmodum Achab proagroNabothJesra- helitffi,quem male possidere conoupivit, dehoneste- tur, ac judicio publico condemnetur, omni honore privetur,ni8i quod ii\ju8te pr«8ump8erit,digna sa* tisfactione emendare curaverit, in prietinam dlg* nitatem honorem restituens, et pro damno quod intulerit, monasterio auri optimi libraa miUe com* ponens, charta ista donatione stabili immutabili* que permanente in perpetuum. Facta est autem charta donationis hujue anno ab Incarnatione Domini 1103, mense Januario,8ub die XVI Kalend. Februarium, luna v, indict. u, in castello quod appellatur Mons-Peregrinue, et est ante portam Tripolensem conetitutum, reg- nante etiam in Francia rege Philippo, epaota xi concurrente. t Raymundus oomes firmat. t Signum Arvemensis Willelmue eomes flrm. t Signum Bernardus vicecomes firm. t Signum Aicardus iirm. t Signum Berengarius Narbonensle flrm. Signum Willelmus Ugonis firm. § Signum Petrus (3) episcopus Glandensis fir- mat. § Signum Arbertus S. Evrardi abbae firmat. Signum Pontius GriUonensis firmat. Signum Willelmus Petri firmat. Signum Berengarius Willelmus firmat. Signum Aicfredus firm. Videntibus Durando et Raimmundo, qui hanc chartam fecit monachis et Bemardo, et Stephano clericis. luzii opinio in erroremtraxitauctorem novttGaUie Christian»^ aui ut Aicardo pseudo-epiecopo Massi* liensi locum aaret in serie antistitum Maeeuiensium. Remundum qui tunc sedem lUam occupabat, diu* 3ue post supervixit, bipartitue eet, ut Aieardum uos mter Raimundos ooUocaret. (3) Hic e{)isco]^u8 hactenus ignotus desideratur in vulgatie indicibus prffisulum ulandaten8iam,abi coUocandus est interPontiumet Imbertum. DERIATII WDAM HIBEBNHIS PROFICISCENTIS JERUSALEM ITINERARIA SEU EXHORTATORIA (Martbn. Thesaur. Anecd,, I, 340.) nafATi08,~natione Hyberniensis, omnibus D Babylonis nomine,mundum hunc,chari88imi,hio Miem hic se cognoscunt non habere civi- vos intelligere volumus in maligno sio utiquepoBi- Btiiram inquirere, exire de Babylonia, et tum (/ Joan. v), ut nihU confueiue eit, nihil tarba- idire Jerofialem. Ientiu8,c^ju8 omnine mhU vel ceriiiadiae 8itbieer> 487 AD GODEFWDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. iiu8, ye\ incertitudine certtus. Hic non jam turrim A quippe cum etmitiusergaeosfiatrquostemporaliter ediOcat, qiriai etsi non sanctis meritis, tamen ad sancta utcunque contendat ascendere, sed fodit la- cu8f eisternas, puteos, pedicas ponit et decipulas^ quibu6,ei fleri possit,etiam coelestesterrenos tentet efficere,eoque jam loco est^sic in profundumvenit ut jam pene ei congruatquod de peccatoredicitur: Peccaior cum venerit in profundum^contemnet (Prov, xvin). Quis est enim qui recogitet, qui tribunalipse suffi mentis ascenden8,ante judicium de judicio co^ ^tet?Nec tamen cessiLt pius ille nos Pater CGelestis monere, tanto quidem sblito nunc frequentius, qua»to post pravitates cordis nostri ire nos videt pertindeius.Vidistis hoc anno,charissimi,mi11esimo, Yidelieet oentesimo decimd septimo ablncarnatione sic Deus percutit, eisque non cautum non sit^quos et ipse aliorum hic mortibus emendat et corrigit. Cum gratiarum itaque actione, non ut indignatio- nem^sed ut paternam et piam hanc Dei suscipientes correptionem, nolite, charissimi, nolite negligere sic correpiionem, ne forte manum suam aggravet, ne forte vos in furore suo conturbet,ne fortevosin ira aua praBcipitct. Exite, ut dixi, exite de Babylo- nia ; ite, aut redite Jerusalem : lapides sanctuarii qui dispersi sunt recoliigite ; muros quos destruxit Nabuzardara, princeps militiae Babylonis,restruite. Sed quid putatis?forsan de Jerusalemhac terrestH, ad quam ire vel redire rac cernetis. Quod dico, me dicere creditis,quanquam et ad hanc propterillam Domini, quoties cfuasi dcscendit et venit ad nos, n ^^ q^^ ^^^ intcndo ire landabiie sit, non tamen de nuncin virga,nunc in baculo.Quid enim?Nunquid aliquando imbres tanti vidistis rmpetus? Nunquid hujiHi fragoris audistis t6nitrua?Nunquidaiiquando fulmina tot sievierunt in discursibus? TerrsB motus etiam per loca tanti fuerunt ut non soium subrue- rentur urbes, quod aliquando audivimus ; verum eliam montes novo qnodami stopendoque miraculo ab \pBW dubVferterentur radicibus. Terrores autcm de coelo et signa haec quae prius aetas fuisse memi- nit,nocti8 terapore a regione aquilonis,CGelum par- tim quasi clibanus succensus incanduit^ partim quasi die media ad melium fbre noctid claraadmo- dum lucd resplenduit. Has, charissimi^ has nobis voces Altissimus dedit,his et terribiliternos adrao- nuit,et olementer exterruit;nam et sialiquandoful- hac mentionem hic facio. De spirituali ago^charis- simi, de coclesti Jerusalem, quw sedificatur ut civi- tas (PsaL cxxi), in cujus nimirum ledifleationedi quas quisque virtutes acquisierit,tot quasi lapides porrigit. Ad h&nc, charissimi, cum de Babylonia, de mundo videlicet, vos exire moneo, vos pi*ovoco ad hujus aediflcationem vel reaedificationem quaH- cunque mea hac exhortatione vos excito, ad hanc qui peregrini estis super terram, velut ad manen- tem (Hebr. xiii) et fundamenta habentem civilatem (Hebr. xi) de domo hac lutea vos evoco.Haec utique sita est in montibus, ideoque onustus ad eam om- nino aliquis ascendere non prflevalet. Exoneretnr ergo primura oportet, quisquis montana hsc vuH conscendere. Sarcinam hanc mundanam, concupi- gwk mbltipUc&ns sic nos conturbavit ut etiam in C scentiam videlicet, et curam saecularem projiciot. ipsis ecclesiis raorte corporali quosdara prosterne- ret, Leodii tunc positi quod contigisse vidiraus, in ho6 \)fio ftoti chrdclis in nos exstitit, sed pielatera hobis suaih exhibuit,ercus0i8 pi^edsci, tum qua; in panno estrsed quodcrucemChristiego bajulo.Videtis quod ad Deum non Jerosolymis tan- tum, scd ubique^ quia ubique est, confugio. Per ipsum ergo moneo vos, cavete, qUantum in vobis est, ne in via hac dcflciara. Est aliqua profecto ad Deura via, his qui in via Dei sunt, pro Deo mini- strare necessaria ; hanc tenete, ab hac deviare no- litc, per hanc vel voluntatis passibus indesinenter incedite. Haec revera via est, qus de exsflio redscit ad patriam;b»o via est qu® ducit ad nWMtUem it fundamenta kabentem civitatem ; ha^, iiai{Qatfiy "ffli est,qu(B recte de Babylonia dUCit,et reAMtJerUilh m GlS&tA TANGftG{»« 190 lem. Si igiiur, fralres ehariflisimi, ui in iaiiio dixi* A f^t^^tis, mUU fecUiU (McUth, xxvi); nisi eic feceriiis, mus, mAnentem his vos civitatem habere non co- ne irascamini mihi, ne commoveamini ; pro vero gnoflcitis, si fuiuram inquiriiis, hac via quaeriteet vobis isie dicii Scoiius, quia ibiiis in ignem wler- invenietis, hac via incodite, ei pervenietis; hac via nunif qui parattu est diaholo et angelis ejus {ibid.). indere saiagite, et Deuro deorum in Sionvidebiiis. Date ergo poiius operam, charissimi, ui dicatur Nec mrremini quod mihi via ista esi ; eienim eisi vobis: Venite.benedicti Patris mei, percipite reguum^ llybernensis sum, eisi sum Scoiicus, iamen sacra- quod vobis paratum est ab ori^ine mundi{ihid,)^(\\io^ mentorum Ecclesias vesiraeque (idei sum condome- sic assequi poieriiis, si pro Deo ex eo quod ha- eticus. Quod ergo sspe jam dixi erga domesticum beiis in pauperes Chrisii beneficeniissimi fiicri- hunc fidei vesirae beniflceatiaj oi communionis no- tis. Valeie. Ei cum, annuenie Deo, vesiram hanc lite oblivisci ; nisi enim meniiiur AposioIus,^a/i6uf scnsero beneficeniiam, eiiam pro Eaimbaldo, hotUis promeretur Dens {Bebr,xi\\).kAn\\\m\m,^\im queeso, Loodiensi oraie, qui proficiacenii mihi adhuc estis in via, inier eos fieri, quibus diciurue hanc pro viaiico providit ei conscripsit episio- est FiiiuB hominis : Qmndiu uni ex minimis meis lam. Gi:8TA TANGREDI IN EXPEDlTlOiNE JEROSOLYMITANA AUGTORB RADGLFO GADOMENSI EJUS FAMILIARI (Mabten. Thes. Anecd,^ III, 107, ex ms. codice Gemblaeensi.) ADMONITIO PRiEVIA Chronici Sicili3S appendix est sequens Taucredi historia, Rogerii enim illius egregii beltataris agnomvn$ Wiscardi, qui SicuUim gentem a Saracenorum jugo vindicovit, cognatus erat Tancredus, et sub Boamund^ Bogerii ejusdem filio, in eepeditione Jerosolymitana, qiiasi dux sub regc el sociindus ab eo mililavit. Quamvis autem non omnem viLse seriem, sed ea solum hxc historia comptectatur, qu3S sub tanto principe ^utnque annorum ^palio dux ille inclytus prssclare gessit, magnum et insigne est virtutis itlius manumentum, tpsumque ut maximum xtatis suw ducem extremx posterUati commendabit, Hsrc ipsum ostendet in recupe^ ratiane terrx sanctx plurimum et feliciter insudasse, ceeterisque Christiani exercitus ducibus, qucs adeo prsedicnvU antiquitas, longe ipsum prcVstifisse, et de vindicata ecctcsix Petxstina camdem ferme laudem quam de Sicitia Rogerius Wiscordi promeritum fuisse, Istud porro testantur qux Niccx, qu3s Tarsi et Ma- mLUse, dum expugnarentur ; qux Antiochue ante etpost expugnationem omnium molestissimam ; (tussJeroso* lymis, qux in transfretatione fluvii Bardaiy qux coram Alexio imperatore^ qux tandem ubique legitur ges^ sisse : nec enim quidquam hoc bello susceptum, nisi leve illud sit, et feliciler consummatum fuit, in quo prx- clara virtutis eximix^ singularis sapienti(e et consilii specimina Tmcredus non dederit, lis igitur omnibus enarrandis totus incumbit hujus auctor historiss, nec aliud sibi proposuisse hac sua Ittculmitione asserit expresse, articuto 53 his verbis z Geiebrel suos Normannia Roberios^ reliquos duoes oc- cideos rctiquus, mibi uous Marcbisides suflicil, cui non suilicio vei lulus. Quisnam vero is auctor fuerit, qua ex gente^ quave setate vixerit, nonwn, ingenium, vitx institutum, opera^ prelium est ex ipsius historia investigare : nec enim parum ad ejusdem historue commendationem conferre hace possunt. Nomen ipsi Badulfo fuisse prima hsec inscriptio prodit Tancredus Badulphi, patriam vero Nor- manninm ex articuto lvii coHigimiu, ubi Antiochenam aescrtbens expugnationem, qux inchoata anno 4097 producta in integrum annum fuit, haec de se quasi obiter dicit: Sigiiuui lilud, cum adbuc in imterna domo Caduiui adoiescenlulus degerem, nondum mibi yisa seu nota nisi nomine lenus Anliochia, sed nc^ Roma. Naius igitur Cadomi est anno circiter 4080 eadem vero in urbe educatus, et a teneris sub celeberrimo illo Amulf^, qui comitis fiormannitS capeilanus in belto sacro erat, et per obitum Adhemari Podiensis episcopi, ihrisliano prxposittu exercitui, Jerosoiymitanam sedem sortitus est, operam et studium impendit optimis discipUnis ; unde et librum ei suum dicat, et prxceptorem ipsum appellat, Elej;i te, ait in prxfatione, hr^ nulphe, palriarcba doclissime doclorum, qui pagina; meae supeiflua rcscces, rimas implcas... mollita mihi erit quaecunqQe eril correclio lua.si quem sortilus sum praecipiorcni puer juvenem, nunc quoqae corre- ftorera le impetravero vir senetn. Qmdes stib taii prseceptore^ et auantos in studiis progressus Radulphus fecerity judicet sequus lector ex ipsius scribendi modo ; nanc vero litteraturam varvo admodum intervallo temporis consecutus est. Nondum eiUm excesserat ex ephebis, quando in militicB disciplinam vocatus est. Anno autem circiler 4107 cruce si- gnatuM, sub Boamundo principe meritus est stipendia, et bicnnio post in expeditione Edessana $ub signis Tan^ erHtimUitMi^ Patboi. CLV« 16 491 AD OODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. m Quas tunc m exercitu partes gesserit silendvm fuiuvit modestissimus scriytcr, sed pra^cipvas credimus ipsum egissCf qui singularcmy uti satis insnnal in citn a jam prarfationcy vtrivsquc principis bcnevolentiam cansecutus est, Nec tevis nos movet conjcctura quin Badutphum illum de Acone, quem sub Hogerio nepote Tancredi, et in prindpatu Antiochix strenuum civitatis ejusdem ducem fuisse scribit Guuterus conceltarius in libro cui titulus Bella Aoliocbena, hunc nostrum liadutphum existimcmus esse\ cum alias nobis non constet de isto Radutpho quisnam fuerit, Quem enim Tuncredus, tum ut sibi, tum ut Hogerio consuteret, ipsique ut principatum in extera regione conflrmaret, huic debuit mumri destinare, nisi certe mititcm ittum, de cujus fide et integritate maxime esset securus, cujus et acies ingenii et belli usus et strenuitas essent exptorata ? Quamvis autem ea imprimis sibi proposuerit liadulphns describere, qux in Jerosotymitana expeditione Tancredus gessit, noti tamen iis eontentus limitibus, atienum omnino a proposito suo esse putavit, si ea in- terdum tractaret, qux generalem expeditionis ejusdem historiam spectant ; sed veterum more scriptorum, si celebris pugna, si urbis expugnatio, si victoria, aut quodvis aliud insignesub tpsius Tancrcdi, aut Boumundi, vel ipsis praesentibus sub atiorum imperio priBclare gestum etiam ab aliis est, itlnd non prsetcrmisit, ut cx meritorum cotUUione novus herois sui virtuti sptendor accederet. Haec itaque historia non uni Tancredo pro- pria adeo est et singularis, quin et compendiosa qusedam ac diqesta betti Jerosotymitani narratio dici possit, Qux quidem omnibus quse hactenus de eodem argumento prmtierunt in lucem relationibus perfectior et accu- ratiornobis videtur, Earum namque fere omnium auctores relationum nullo detectu adkibito, singulorum actus principum narrare gestientes, multa simut congesseruni inutitia, nec in tanta rerum varictate indagare quidquam valentes, et penitius examinare, nudatn suis circumstantiis historiam confecere, At noster Hadut- phus certis contentus timitibus, res solummodo prxcipuas aggreditur, earum causas nmatur, initia et pro- gressus enarrat, consecutiones exquirit ; de sifigulis proeterea artis mititix peiiUssimus, sane et integre judi- catf nec temere, sed scienter toquitur, Quis exempli causa /itexii imperatoris artes malas adeo ptfne copioseque descripsit? quas molitus fuerit insiduis, quuL tentavcit ut Christianos principes circumveniret, averteret a sancto propositOy aut gravibus clientetai non debitx obsequiis eossibi devinciret? terrores, minx, btanditus,nihit omissum est, et hxcomnia referuntur articutis 9, 10, 12 qua: nusquam tegisse me memini, Ptures et inimicas adversus Tancredum di- ssensiones ssepius cancitasse Batduinum et Raimumlum S, /Egidii comites, neeabsque sanguinis effusi magno disprimine non unus auctor scriptis tradidit : hujus vero odii causas quas vix attigerunt, retulit auctornoster quasi ex instittUo, quse quidem prxcipuorum qtiorumdam eventuum rutiones indicant et patefaciunt, Qu3e veio de Jerosotymorum expugnattone scripsit idem auctor, ipsi uni debetur, si non fuerint omni prorsus de- leta obtivione ; nam quse anonymus itle a Mabittonio editus Musa^i lUilici tom, I, ea de re refulit, u nostro Radulpho, ipsius suppresso nomine, accepit. Id ne cui indubium veniat, evidens argumentum est ms, codex quo usi sumus, nam et charactere auctoris sevum spirat, et si nostra nos non fatlit conjectura, ipsius est uuto- graphum, Istud salis suadent frequentes quibus refertur additiones, Irunstationes, correctiones, periodorum inversiones, eadem manu scriptx quse exemptaris tndices primigenii esse nemo vet leviter in antiquitate ver- satus non videt, Latebat is codex in insignt bibtiotheca Gembtacensi, quw quidem maximo titierarum detrt- mento triginta abhinc anniscum monasterio in cimres redacta pene fuit, sea ereptus ab incendio cum paucis ejusdem notx est, eumque optimns abbas monasterii ejusdem pro stm humanitate nobiscum communicavit, Integerrimtis autem viietur esse, sed integram eo contineri historiam Radulphi vix crediderim, nec enim ipsum probabite est ad annitm 1105, quo mititiss nomen vix dederat scribendi finem fecisse, qui agens de An- tiochena expugnatione, quse gesta prxsente se fuissent prolixius sese tractaturum his verbis promiserat: Ignosce, Gallia scriploribus dives, juyat me Antiocheno vacare principi, pra^sente me gesla liberius pcr- solvam. Quidquid ittud sit, ut paucis concludam : scripsil Radutphus stylo eteganti et oniato, cujus majestas et pompa omnes temporis sui scriptores tonge superat : sed neque minus veraci, utpote qui Tancredo ac Boa- mundo semper adhaerens, res prout ab ipsis acceperat aut ipse viderat, scripto commisit, multas etiam varia- rum eventuum drcumstantias referens, quas ajmd atios «vi scriptores minime reperias : hinc magno apud omnes in pretio opus ejus futurum esse speramus. PRiEFATIO. Nobile est studium res probe gestas principum A Joppe videlicct; compturesque atix ruinam presssede recensere, cujus beneficii largitas nihil temporis immune prcterit,sepultos ceiebrat, oblectat super- stites, posteris longe ante vitam prsstruit doctri- nam; dum quod transiit refert^ dum victorias pro- fert, dum victoribus defert : segnitiem aufert, pro- bitatem affert, vitia transfert, virtutes infert,pluri- xnum confert. Debemus igitur summa ope niti et legere scripta,et scriberelegenda;quatenuslegendo vetera,scripititando nova,hinc nos antiquitas egen- tes satiet,inde posteritatem satiarinutriamusegcn- tem. Hajc mihi saepius attontiusque consideranti, occurrit felix illa percgrinaiio,sudor ille gloriosus, qui matri nostrse Jerusalem hsereditatem suam re- stituit, idololatriam exstinxit, fidem reparavit : ut scilicet non absurde qui in his applauserit : Ecce (Uii iui. Jerusaiem, de Umge venerunt, et fitioe tuse^ latere surrexerunt, Hujus tam pr®clari laboris co- operatoribus {ne contigit militare Boamundo cum Dyrachium obsideret ; Tancredo paulo post cum Edessam ab obsidione Turcorum liberaretiquorum utriusque sermo quotidianus Turcos fugisse,insti- tisse Francos,nunc peremptos hostes, nunc captas urbes,Antiochiam noctu dolis, Jerusalemdic armis memorabat;interque memorandum,pap»! aiebaut, quonam modo segnities nos perdit ; cum priscis summa vatibus fuerit scribere voluptas ? Et illi : quid adinventiones fabulosas ordiuntur? militiae Ghristi victorias tacent hodierniiignavum equidem pecus, et fucis astruendi. Haec publice moventes, specialiter in me, nescio quod auspicio sspiusvisi sunt oculos retorguere,ac si innuerent ; tibi loqui- mur,in te confidimu8:sic me uterque, at precipue 493 GESTA TANCREDI. 491 Tancredi famlliaribus acceudil,(iuo nullo fuilbeni- gnior dominus, nemo largior* nemo iam blandus : huiCy inquam, vehementius instanti, tacita sic re- spondebat mens mea : quod petis vivus, si super- fuero,accipies sepultus : non te laudabo in vita tua; laudabo post mortem.magniOcabopostconsumma- tionem : tunc enim neque laudatus.neque laudans, aut in clationem surgit,aut corruit in adulationem. Porro invidus tacebit, obmutescet susurro, cum te exstincto, muncra cessabunt, quibus nunc inces- saater a superstite muneratum, venenosae linguaQ fabuiarum me venditorem circumagerent,te orapto- rem. Hanc igitur,scd ct aliam habuit causam diJa- lio : quod meis ipse viribus dirfidens, interim ex- spectabam, si quis ad ha?c solertior styium,si quis Tancredi muneribus obligatior anhelaret.Alios au- tem negligere^ alios torpere, alios, proh nefas I re- niti comperio susurrones. Papsl ubi reverentia» ubi libertas, ubi munera, ubi toties ille principum decus obscuros iIIu8travit,obnoxios absolvit, inopes ditavit? Mihi crgo rclictum suscepi laborem : non ity tifu utique suscepto dignus,sed quia digni dcdignantur A indignalus. Verumiamen quoniam. Est quodam prodire tenus, si non datur ultra^ • HORAT. licet incomptam rem ad posteros trans- mittam : ornabit.auguror, benigna posteritas quod hodierni inornatum mihi reliquerunt.Unde invicem, 0 lector, debemus, ego tibi supplicare; tu igno- scere mihi, quod nunc jejuna oratio,nunc pinguis, ut aiunt, Minerva a su» fastu materise longe dege- neravit : quippe cum haec vix Maronis pertingant vertices, illas ferme inulilis lingua balbutit. Mo quidem in hac partc scntio infirmum : sed dccjus, id est Christi firmitate iotus pendo.o, cujus vcxilli- fcrum ct triumphos describere inicndo; a quo se- cundum elegi te, Arnulfe, patriarcha doctissime, doctorem ; q^ui paginsB meaj superflua reseces,rima8 impleas, obscura illustres, arida 8uperfundas:nul- !ius etenim liberalis scientia; te cognovimus exor- tem, praesertim mellita mihi erit quaecunque erit correctio tua, si quem sortitus sum prsceptorem pucr juvencm, nunc quoque correctorem te impe- travero vir senem. B INCIPIT TANCREDUS RADULPHI. I. — Tanaedi parentes, C Tancredus clars stirpis germen clarissimum, parentes eximios Marchisum habuit et Emmam : : patre quidem haud ignobilis filins, a maternis autem fratribus neposIongesublimior:namcaBiera famiiis illius praedecessio, a contermina satis esse duxitlaudari vicinia; matris vero fratres miliiifis suae gloriam extra supraque patriam, id est Nor- manniam, extulerunt. Quis enim Wiscardi probi- tatem non probet, cujus signa sub uno, ut aiunt, die Grscus Alemannusque imperator tremuerunt victricia? Romam namque prfiesens, ab Alemanno Uberavit. Graecorum autem, in B, prole beilica vin- cendo regem, subjugavit regionem : reliqui vero fratres numero 11. Campaniam, Calabriam^ Apu- liam contenti debellare. Excipiendus est Rogerius, t> cui subacta gentilitas Sicula, gloriam peperit inter fratres aWiscardo secundam : sed in his non diu- Uus me sinit immorari cadem quae in has me im- misit moras narratio. Regia Tancredi indoles; ab bellum sacrum se dis- ponit. Nunc redeo ad Tancredum : ipsum nec paternfiB opes ad lasciviam,nec ad superbiam traxit potentia cognatorum. Adhuc adolescens juvenes agiiitate armorum, morum graviiate senes transcendebat : nunc his, nunc illis novum virtutis spectaculum. Extunc prfieceptorum Dei sedulus auditor^ summo- pere studebat et audita recoIiigere,et quantum per- mittebat coevorum conversatio, recoliccta implere, nemini detrabere, etiam cum sibi detrahebatur, dignabatur, imo bostica strenuitatis prsco, aiei)at. hostem feriendum esse^ non rodendum. De se ipse nihil dicere, at dici insatiabiliter sitiebat: proinde somnos vigiliis, quictem labori, satietatem fami, otium studio,postremo superflua omnia necessariis postponebat. Sola erat laudis gloria, quae juvenis mentem agitaret, cujusquotidianos mercando titu- los, facilem crebri vulneris ducebat jacturam : eo* que nec suo parcebat sanguini, nec hostili : dispu- tabat secum in dies animu3 prudens, eaque fre- quentior eum coquebat anxietas, quod miiitifie SU83 certamina praecepto videbat obviare dominico : Do- minus quippe maxillam percussum jubet, et alium percussori praebere ; militia vero Sfieculari, nec co- gnato sanguiui parcere : Dominus tunicam aufcrenti dandam esse,et penulam admonet; militifie necessi- tas ambabus spoliato reliqua quse supersunt esse aurerenda. Haec itaque repugnantia, si quando in- dulium est indulgere quieti,sapientis viri audaciam sopiebat. At postquam Urbani papae sententia uni- vcrsis Christianorumgentiliaexpugnaturis peccato- rum omnium remissionem ascripsit : tuuc demum quasi sopiii prius experrecta est viri strenuitas, vires assumptae, oculi aperii, audacia geminata: prius namque, ut praescriptum est, animus ejus in bivium secabatur ambiguus utrius sequereturvesti- gia; cvangelii^ an mundi : experientia vero armo- rum ad Christi obsequium revocata,supra credibile virum accendit militandi duplicata occasio. Igitur daia commeatui opera, brevi quae necessaria sunt parata sunt : nec magnas quidem expensas coegit homo qui in morem a puero duxerat res antequam vcnirent in suum, in jus traducere alienum : arma 495 AD GODEFRIDUM APPEND. II. ~ MONUM. DK BELLO SACRO. 496 tamcn militaria, caballos, mulos, ct alia hujusuio- A inveniebulur defecta, aut eis ripam fluvii rapacis di pro commilitonum suorum numero, Bufllcienter aptavit. II. — Boamundi elogium. Erat iisdom temporibus magni nominis beros, cujus adolescentim supra mentio facta est, Boa- mundus Roberti illius egregii bellatoris agnomine Wiscardi filius, paternae audacis strenuissimus flemulatoribujus quoque animos eadem qu» csete- ros per orbem principes apostolica praedicatio ad liberandum ab infidclium jugo Jerusalem excita- verat. Ejus imperio quidquid est oppidorum et ur- bium a Siponto ad Oriolium in maritima, omnes prorsus in montanis ct campestiibus locis, omnes fere serviebant : ad hajc sua tam urbes quam oppida pedes vadatura: nam famelicae continuo cibus; va- daturse cquus pro navi, pro remige cques, eques, inquam, ipse Taneredus libens supplebatur. IV.— Flainum Bardal cum suis trajiciL Craecos superaL Tali populus ille beatus prae8idio,feIicitcrad fla« men quod fiarrfa/dicitur, pcrducitur:ibi castrame- tati dies aliquot in mora consumpserunt.Obsistcbdt eorum transitui fluvius rapax,elutraqueripamiui» plena hostilibus, plurimos terrebat : nam qui trans- eundo procedcrent his Furcopolosafronte; qui tar- darent illis a tergo timendum esse videbatur. At Tancredus ubi exercitum mussare videt, periculo vitam objicit; gurgitem transit, paucis sequen- Apuli montes, Calabrique plurima sustinebant. Is ^ tibus : his, inquam, coactis, ille ultroneus. Me- GraBCorum imperatorem Alexium bis sub patre in fugam converterat : primo quidem in oculis patris sub Dyrachii moenibus ; secundo autem patre Ro- mam reverso, ipse paterno exercilui apud Laris- sam vicarius relictus :qua5 vicloria sicut prius gio- riam geminaverat, ita modo, victorem Ilcet, sub pacis nomine transfretaturumacriuspungebat:me- tuebantur enim Graecorum insidiae, qui familiare habent quos etiam bene meritos invilaverunt ad munera, rotrudere ad flagra. Quid ergo exaspe- rati? quid victi sacpius molitui-i erant, quidve suis de se dabant sperare victoribus? miscris aut infe- rendam csso perniciom,aut terrcntium in potentia cessaturam. Haec igitur sollicitudo Boamund* navi- gio moras innectebat ; quapropter strenui cujusque tncbant coacti ne turmae tam exili hostilis incur- rerct multitudo.Tancredus contra,ne dum transirel ad pugnam, terreret in fugam : sicque audacia vi- ctoriam quidem parerct: verum altcro victoriae pre- tio spoliis carerct.In qua sollicitudine flumine supe- rato, in alterius votum utriusque timoris prtesagia cesserunt : nam insidiatoriae pluralitati paucitate oblata.visum estgentis praedam venisse in pugnam, latebrarum ignaros, non praescios : prosilientes igitur e latibulis sagittae, terribiiiter figurant dum volant, nubem; dum cadunt, grandinem; dum astunt, scgetem. Nondum ad Francos ventum erat, cum jam nullum dimicandi latebat genus : non cursim, uon rapide, non saltim ; sed pedetentim obviabat, missa eminus tolerans spicula, dum eo viribuspropriasvallaresapientersibi consuluit,por- C usque processum esset» ut caderent post terga. tibus interim exitu negato.Auditus vero eodem in- oaluisse desiderio Tancredus, cognati sollicitudi- nem et minuit,et anxit: minuit,robur robori credi- tus addere ; anxit, viam foederis improvidum co- gens providcre. III. — Cum eo fxdus iniit Tancredus, Multisitaqueopibusblanditiisquepraemissis^apud Tancredum obtentum est ut sub Boamundo ipse quasi dux sub rege secundus ab eo militaret : nam praeter blanditias, oblatasque opes, urgebant eum alia duo : propinquitas generis,et difficultas trans- fretatiouis; quarum quidem h^-ec amoris, illi timo- ris poculum vicissim ei propinabant : nisi enim Boamundo in his quae rogabatur raorcm gereret. Quippe gentis illius pugnam congressu plurimo expertus, quo fucilius more vincendi erant cogno- verat : ideoque animos per se effrendls,per pruden- tiam refrenabat. Ut ergo cominus res geri potuit, patientiae moras redimit copia subsecuta. Habenas laxant,calcaribus utuntur, lanceas vibrant, incum- bitur vibratis, peltae (Iraecorum fiducia incumben- tibus non resistunt. Porro sagittae hastis urgenti- bufl, quorum prius tutcla fuerant, in sarcinam convcrtuntur : nam postquam ad ensesventum eet, usus praeteriit sagittarum.Sic Graeci tegmine desti- tuti et jaculo, vulnera tantum excipiuut, nec red- dunt.Miseri! quibus sine dubfoetsinc medio mor- tem autfugam praesentemomniaintentant! Miseri! facile et de invidia argui et a littore dignus videre- n sed sicutnullius misericordeSjita nulli miserabiles tur qui deberet rapelli : proinde facilem viam ad impetrandum meruit precibus donisque cumulata petitio.Confoederali igitur ambo WiscardidaB,totius goneris sui praecellens strenuitas, laxis navigio ha- benis.Epyrum delabuntur.Tancredus itaque nactus exercenda) vipfutis locuin.modo praeviis insidiisoc- cursabat, iutcrdum post cxercilus vestigia arcebat latrunculos. Sive praivius, sive sequens, semper utilis, semper armatus, periculis gaudebat exponi. GaBteris vino sepultis ct sopore, ipse per\'igil excu- bare in triviis, nivesquc clypeo temperare et gran- diDe8.Pelix anicula illa quad aut ex inedia Tancrcdo Sternitur plebs invaiida, et docetur non ultra de Francorum raritate prxsumere : scd in uno centum formidare. Tancredus viam gladio aperit; et quot aggreditur caedendos, tot praeterit caesos. 111 um se- quentibus facile qua se vertisset, vestigia declara- bant. Trunci semineces a dextra et laeva medio cruoris alveo supplebant ripas.Nec passim vagandi licentia: sed per effusoris semitam currere dabatur. Hinc efl\isor ipse, non qui effuderit*. sed qui edido- rit sanguinem, apparebat : adeo suffectus, adeo cruentatus Tancredumdiffitebaturincolore,8ed non diffitubatur in opere. Bimili modo pube8 soeift fti- GESTA TANCRBDI. 498 Bflendo, prosternendo, singuli pro suis vi- A ^^^ solvore, pcltas demittere, thoraces exuere, a cruen!abant. *iem exercUus Boamundi qiuv nondum flwnen UxmsmisenU, aggrediuntur Grxci, 3oamundi exercitus, qui adhuc citra flu- lam alteram pigritans, Tancredum praemi- »cos in fugam versos prospiciens, morus ivium alii tranant, pars remigare docta raducunt, alii utriusque ignari, equorura ro remigio utuntur : sicque brevi spatio nultitudiue transvccta, quaii 600 resta- isvehendi ; non miiites, non armati, non I hostem ruere, vel ruentem repellere po- vulgus incrme, nisi si quos armatos aut debilitasset, ant morbus. Tunc Greeci qni summum ad vitam supererat solamen. Quodcirca multus et multa politus artc, grandi redcmptus sre, diutino tractus molimine, labor vias, labor invia pariter ditabat. Victrices opperiens manus sine pre- tio,8ine certamine omnia rapturas :nec dcfuittamen qui ea tollerct,quive sequeretur auditoTancredino- raine turbamfugientom.Quoniam quidem caedi prs- dictnesuperstitesrelicti, hi, inquam^quosprssidium superveniens liberaverat, sine ordine fugientes^sine ordine sequebantur ; oneratos vacui, armatos nudi, lassos expediti :plurimi etiam in servitutem ducendi, ruptis nexibus absoluti, suosversa vice nexoresne- xucrunt. Alii duraoreptasihi reqniruntspolia,etra- ptoris projecta inveniunt et sua: fuorunt etiam qui rant Latinorum insidiari vestigiis, locum |> dum proidicta quaereront, qussita iuveniront, in- * O *1- 1* i.* *^ A a1* a 1***1 A 11j I^aII l languino fcrrum imbuercnt, irruunt in re a lupi pastore orba et canibus ovilia tru- Fit clamor, maeret ripa utraque, hinc et querelte desunt nec gemitus. Ili dolent de i de festinantia : hos pudet, quia non da- lerc ; illos magis, quia evadore non licet, .ncredus interea adhuc fugientibus Graecis Bequentium instantiam cclcri cursuaccipit n : neminem resistere, 8uccuri*ere nemi- aaatos ultro fiuvium remigasse, inermes 0« jam fere quasi mordicus dissipatos. iMimo et ad omnem promptissimo strenui- ci comperta sunt, haud secus ab aliis ad k>nvertit intrepidus : quasi nacta pra^dam las ex adverso paratas, relictis catulis. in- vcnta sustulissent : abjiciobant8ublata,ut toliercnt potiora. Sive autem alieno onsre, sive suo, nullus castra non suffarcinatus rovisebat. VII. — Tancredi victoria prsedicatur, Igitur Tancredus sociorum ultus \iilnera, nactus spolia, beatus gralia, omncs trans fluvium prjemit- tit, ipse omnium subsequitur postremus.O quantis excipitur laudibus ! quantus ipse, quam major seso cordibus omnium futurus apparet, quanta simul nobilitatis et plebis venerationo donatur ! Una puippo omnium et mens erat et fabula. 0 ubi, et quando, etquisinflliishominum par tibi,Tancrede ! a quo tam remota segnities ? tam disjuncta quies? lamalienaformido?tamelimata8uperbia?tamelimi- nata luxuria? Quis vocatus velocior, quis rogatus spicit, e vestigio ad pr«nedonem versa, praj- C facilior, quis oiTonsus placabilior? folices tantopi- is faucibus relinquit. Qiios, in flumen insiliens Tancredus fugat. U8 igitur ad flumen (1) Tancredus,remige nrgitem insilit, equo navis, equo rcmigis m suppiente : segnis quippemora visaest ognata timori, si dum navigium pararet, Bequi milites exspectaret. Quapropter sic- riptum est, prsceps fluvium quasi cam- ■editur : aquaB vero cursu rapido exceptum unt ; at mox ripae alteri redditur ill^esus. quoque remigio commilitonum acies,qu8B preeuntis vestigia sequuntur, utuntur. lalanx perterrita Tancredi simul adventu 16 ; id enim unum utraque persouabat gnore atavi, tanto alavo posteri, tanto alumno Ca- labri, tanta sobole Normanni ! felices illi quibustu contegisti gloria sua : ac nos longe fcliciores, qui- bus estpromuroaudaciatua. Tua audacia adversus impugnatores nobis est clypeus, adversus pugnan- dos arcus et gladius. Si periculum antecedit, illuc praemitteris ; item si sequitur pone, caedis. Benedi- ctus Deus qui te rcservavit praesidium plebi 8ua5,et tu benedictus qui eam protegis in brachio virtutis tuae. Talibus omnes at plerique majoribus victoris reditum gratati pricconiishascsdepius ingeminantes, per vias et tentoria usque ad Tancredi ipsum pro- sequuntur. Extunc Tancredum sociare, securum fieri, sineeo in exercitu esse, quasi in exercitu 11 metuens, Cffidere desistit, ad consuetum n non esse pr^B solitudine vidcbatur. Unde plurimi de saidium studio redacto. Fugitur per abru- avia, per omne quod victis promittere la- pietoribus accessum negaro vidcbatur. At bilominus fugicnlibus instabat, illius ma- ainem sitieus, quem per inaccessibilia pes fugacior : nam vertcre faciem nemo victus ?aiy nisi si quemgenibus victoris supplicare gerit deprehensa: adeo intepuerat calor, i rabies, spes tota ab armis in pcdum ve- I traDsierat. Itaque arcus projicere, pliare- magnis quae viderant majora conjectantes, ejus dominio tam se quam sua mancipabant Ipse vero audaciam viresquejuvenum captabat pretio,allicie- bat merito, merebatur exemplo. Eo abundante, ncmo qui ei militaret cgebat : eo egente,aditioribu8 sociis mutuabatur, pecuuia quae pauperiorum indi- gentiam ditaret erogata. Rursussi rcpeteretur quod mutuaverat, alios item quflerebat creditores :sicque ad alios proptcr alios quasi mcndicabat, dum eum seu pneda opulentasset, seu bellum. Adeo vir pru, I conacntit Robertus monaclnKs l. ii llislorix Jerosolymitan,v, addit duo millia equitum cum t> fiumen irrupiase. 409 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRa 500 dens his largum, illis se vcridicum, imo et omni- A bu3 veridicum cxhibobat. VIII. — Alexio imperatori Uonmundi et Tancrcdi ad- ventm et victoria nuntiantur. Interea imperatorem Aloxium aut hac aut simili narratione nuntius exploratum missus, perturbat reversus : « Boamundus Wiscardigena Adriaticum transivit, etiam Maccdonia potitur. Ulius vires sa;- pius jam expertus es magnas, at prajteritas ho- diernaB non minus superant : quasi passer aquitae collatus superatur.Olim quippeeit militesNorman- nia, Longobardia pedites suggerebat : Normanni, qui vincerent ; Longobardi, qui numerum augerent, in bella trahebantur : horum populus,alter belliger, alter venerat ministrator. Ut autem ambo belligeri ; tamen duo tantum, et de duobus pauci. Ad t» hffic conducti pretio, coacti edicto, non ultronei, non gloriae avidi militabant : nunc contra gens to- tius Gallia; excita, totam quoque Italiam veniens sociavit. Ultra eipque Alpes ab Illyrico usque Occa- num nuUa est regio quflc Boamundo arma negaverit. Milites sagittarii, funditores pr« multitudine sua nuUum turbae imbelli locum inexercitu reliqucrunt. Cismarinus panis armatis non sufficit : ab ipsis terra; cavernis erutus, nedum plebs inermis ab otio sc et copia ad laborem et inodiam transferret.Om- nes armati, omnes bellici, omnes laboriferi, qui- cunque Wiscardigenas castris famulantur. Adde Wiscardidas Tancredum et fratres Willelmum Ro- bertumquc PoBnis leonibus audaciam similem tam cognatione generis, quam belli studio Boamundi germanam. Quorum neminom, ut quondam ipse, ^ cogit : sod transfretavit omnium supplicatione coactus. Undo ruro abrumpi poterunl, quos volun- tas una, par intcntio, studium idom in concordiam fccdoravit. >> IX. — Alexius ad lioamundum epistolum mittit. His versutus imperator porcussus rumoribus, novos corde dolos, nova pectore versat consilia.Re- tibus studot leones implicare, quos vonabulo laces- sere non audot. Igit"r nuntios laqueis onerat, qui Boamundo venienti cum hujusmodi blanditiis oc- currant * M Rox Alexius Boamundo salutem. « Nuntiatum est mihi de tuo adventu, quem pa- Wnis visceribus suscepi auditum. Quia nunc qui- dom mnribus tuis dignuni opusexerces, cum belli ]) studium ad barbaros convertis. Aspiravit^ut video, DeuscGBptis Francorum, quos tanto comite munien- dos prajvidit. Meis quoquo desideriis eflicaeiam tuus singulariter prouiittit accessus :nam,ut caitera taceam, ipsi etiam vates Turci de gente sua tibi destinant iriumphos. Eugo igitur, accelera, fili, et te praestolantium npnd mo morjis ducuro veniens absolve. Ad te ducos, ad te proceres, ad te populus omnis su«p^'rat. Sunt apud me Latin) heroes, et ipsi magnis munoribus dontiti : sod ([uanto tu mihi cajtoris notior, tanto majora rostas accepturus. liic pallia, hic aurum, hic caballi, hic to omnium manct affluentia thesaurorum.Quidquid uspiam vidi8ti,ni- hil est ad id collatum quod apud me est.Quss omnia parata tibi noverig, tanquam filio si benignum to, ai fidum mihi paraveris tanquam filius. Inve- nies ergo fontem auri, ut quoties qussita con- Bumpseris, toties consumenda repetas, repetita sine difficultate sumpturus. Ut autem expoditiori viam pede arripias, paucis contentus, adventum liberius maturabis. CaBteras vero multitudini, du- cibus relictis, via eo commodior, quo segnior car- pcnda est. » X. Promissis Alexii seduclus, ei prseslat hominium coactus. Legati his pr»ter suas instructi fallaciis, exeunt, adeunt, obviant, eloquuntur. Boamundus itaque mellita verborum superficie debriatus, venenum latens inferius nou sentit ; fallunt eum oblats ultro Gonstantinopolitanas divitis, propter quas terram ac pelagus sanguinc multo diu asperserat. Ad hsc tam facile indultum esse gaudet, quod iu GraBCOs diutina expugnatione deliquerat. Unde placuit, ut ipse cum paucis quo vocabatur praBcederet ; Tan- credus vero cum reliqua multitudine tardior seque- retur. Quod Marchisid» auribus non displicuit il- lapsum : nam qua sedulitate accipiter laqueos, aut hamum piscis ; ea is frauduientam Grscorum fami- liaritatem horrebat. Ideo regis munera aspernatus, jam tum praBsentiam ejus subterfugere proposue- rat. Igitur Boamundus, ubi quos ductu, quos di- missu dignaretur, deliberatum est ; ab eo quod Ghympsala oppidum dicitur, digreditur. Dumque fatigant promissa animum ; animusequitem,eques caballum, infra dies paucos Gonstantinopollm ve- nitur. Illic Boamundus oblatus Alexio, ei jugo,quod hommagium vulgo dicitur, subditur. Goactus qui- dem, sed tamen tanta Romania) dimensione dona- tus, in qua equus dies quindecim per longum,octo autera expenderet per transversum. Nec mora fama volans, novum Tancredo pctefacit eventum et ad- dit. Similis quoque deditio ipsum te qui sequeris, manet eo vilior, quo merces minor. XI. — '^oamundi casum otcxlte gcmit Tancredus, Tancredus, his auditis, Boamundo condolet,8ibi timet, quippe proximum videns parietem accensum, 8U0 non dubitat imminere incendium. Itaque auimo volvit, studet, recogitat qua via pr»terire, quibus artibus fallere, quibus viribus dolos perfidi regis valeat punire. Confert autem hinc vires, inde dolos, hinc audaciam, inde potentiam : hinc milites, indc divitiasrhinc paucitatem, inde multitudinem. Quid struat? dimicet? at potentior hostis : 8upplicct?at inexorabilis idem : transeat ? at pelagus intersAvit. Videns ergo Francos duces implicitos donis, Boa- mundum dolis, se augustiis, sic adeo insistit, se- cumque ita corde volutat : « Proh sceius ! ubi fides? ubi prudentia ? 0 hominum corda ! hujus perfidum, illius improvidum : hujus ad nocendum impudens, illius ad cognoscendum imprudens. Exiit homo ad divitias nomine filii elicitus, patris visceribus am- 801 QESTA TANGREDT. 809 piecicndus. Venit ad regnum, invenit jugum.Venit ut sublimior fieret : alium vero coactus est subli- mare, factus ipse bumilior. Nimirura fraudis igna- rus, blanditiis credidit fraudulentis At jussus est, exercitu relicto, cum paucis praeccdere quasi turb® sarcina absolvendus. Nonne hoc vel solum sufTece- rat,ut inique spingos ambagcs solveremus? illa una determinatio, si mens non laeva fuisset, et excluso- rat insidias,et clauscrat vias.Itum est tamen comi- tantibus paucis,quasi prssidio fucrint manusiner- mes non armata.Nam quid de ducibus Galliae dixe- rim, quibus ipsa sua multitude non modo jugum hommagii subtrahere, verum etiam rebelles quos- que debuerat subjugare? Miseret me hominum,pu- detque quos tamcn ipsos sui nec puditum est, nec misertum. Videre jam videor rei exitum, cum ab- sumptos sumptus pcena, penuria, pcenitentia se- quentur. Pcenitebit utique cum se viderint ad in- justa cogi, et gravari coactos, et non posse erui gravatos. Tunc, inquam, pcenitebit : sed quis pce- nitentiae locns, ubi correctioni nullus? nam quas jam ultra restat correotio?Nunquid abjurari poterit quod semel juratum est? nunquid suijuris esse po- terunt, qui se alicno sponte subdiderunt? nunquid liberi, qui vendili?nam uter justius servit, qui ipso se venditore emitur ; an qui prsedonis violentia Tsnum producitur? Mcrito igitur poenas dabunt fu- turorum securi, pra3sentibus contenti. » XII. — Ad Alexium fugit accedere. Tancredns his Boamundi conquestus casum, Alexii tegnas, Galliae jugum ; hoc effugere, illum Bolari, illas punirc sapienter decernit. Constantino- polim igitur veniens, non sicut caeteri deciinat ad r^em, non classica praemittit, non tuba iotonat, clam transit.Nam exutomilitepediteminduit;qua- tenus vesUs rustica dum Tancredum tegeret, Alexium falleret.Itaque naulo,remige, borea velum urgentihus,refugit a tergo Europa, Asia festinanti- bus occurrit.Wiscardides interim nautas ad remos invitat,et ipse remo Hellesponti versat cerula. Nec mo rapuppis optato inQgitur littori festinantium vo- tis brevitate itineris suffragante.Asianaigitur poti- tus arena,Marchisi fiiius habitum nomenque resum- psitjam tutior : sicque ducibus caeteris Nicaeam proflciscentibus, comes additur. Boamundus vero Tracinm littus nondum reliquerat, rogante Rai- mundo Sancti iflgidii comite moratus : quem mo- rari quidem et intercedere ea compellebat necessi- tas, quod rex praescriptus comiti legem quacaeteros praecedentes obligaverat, subsequenti imponere vo- lebat. Comes autem longe jucundius sibi esse res- pondebat mortis compendio hanc conditionem prae- ddere : atque deflnienda valde ei necessarius erat Boamunei accessus. Igitur ubi Alexius ab cxplora- toribussuisWiscardidam clam transfretasse cogno- vit, elusum se dolens, a praesentibus exigit absen- tero ; eorumque dolo imputat, quod suum Tancre- du8 sapientcr evaserit. Praecipue in Boamundum oculi retorquentur, quos faciebat ira novercales. B A Illis itaque fulminantibus, simul intonante . minas gutture, velit nolit, Boamundus jurat se Tancredi manus regis hommagio redditurum : alioquin nec manere tutum fuerat, nec exire. XIII. — Boamundo legaios mittit, Dum haec agerentur, Tancredus milites duos Atropium et Garinum Constantinopolim remittit, qui Boamundi moras increpent, quique Turcorum bella nuntient adventare : nisi maturaverit, ejus spes cassandas fore, quippe sine eo hostibus su- peratis : quod nec ignorante Alexio potuit nuntiari. Quapropter ad se nuntios vocat,cum eis de domino suo acturus,et quasi novum aliquid suae metu prae- sentiae extorturus.Legati vero cujates et cujus,et ad quid missi essent rogati : Normannos se a Tancredo ad Boamundum eliciendum missos esse securi re- spondent. Videns autem rex nihil mussare intrepi- dos, dimittit impunitos,quorum poenam videbat si- bi inutilem futuram. Cum ergo haec tum a legatis^ qui redeundo praecesserunt^cum a Boamundo qui secutus fuerat,Tancredus accepisset : neque dictu facile est, neque creditu quam aegre tulerit, quan- tumque vigilantiam suam aliena somnolentia indo- luerit deceptam : nec cohiberc flammas potuit for- nax accensa,rumoris rapidi turbine ventilante, un- dantes.Quapropter fertur intrinsecos gemitus pro- senti effudisse quere^a. « Heu 1 caecas futuri mentes mortalium ! quas, cum visae sibi fuerint cousum- masse, tum de integro incipere oportet. Frustra prudentia, ubi invida adversatur fortuna • sicut contra; cui numina tavent,frustra adversari. Pro- C visum satis mihi esse putaveram, nihilque loci se- gnitie neque socordiae relictum,Munera spreveram, solus aufugeram, fefelleram excubias,evaseram in- sid:as,quod vix affectarc, mihi fuerat efflcere con- cessum. Proh 1 quantum erat hostem per laqueos illaesum transisse, quos etiam insontibus evadere non licct illaesis? Videram viros nobiles, alios du- cum,aIios regum progeniem ultroneo regna exsilio mutasse, venisse paciflcos, loca immania, regna barbara venientibus inclinasse ; non terram obsti- tisse, non pelagus. At simul ad id, quo triformis chymera monstrum crudelius non fuit, ventum est, nullus fuit pegasus qui expediret implicitos,nuIIus qui asportaret attonitos. Omnes quasi sub domiua hasta tran8ire,omnes omnia quae jurare jussi sunt, n coacti sunt. Ut ad me redeam ,exactorem districtum meritus, districtissimum verebar ultorem; unde tanto vigilantiorem me qui eruerer esse oportuiti quanto utionis zclus in me major exarserat, inde erat quod castrorum regimen adhuc, et meipsum abjeceram, dum me inclinarem, ut alii, et liberius iras ulcicerer aliorum. Nam quid de homine queri attinet,qui in eam quam abruperam compedem me redegit? cui nexuisse suum, nisi etiam meum ne- cterct colum, non sufflcit : quem invidisse felicitati m9?B forsitnn os negat;verumillud ju£(jurandumde fonte invidiae manasse, et iippis patet,et exitus pro- bat. Ipsius quidem in dubium venit,m8gome pigri- B03 AD GODEFRIDUM APPEKD. 11. — MONUM. DE BELI.O SACRO. 864 iia, an imperitia in hunc me conjecerit dolorem. A utraque erravit.Si(|uidem misericordiam ^'us im- Quippe magnautraque,et utraque prosperitatis meee Doverca. At coactus in perniciem meam juravit, quasi his verbis invidiam dissimulet,indignationem mitiget,excu8et factum.absolvat actorem : hac vero, ut innocentiam praBdicent;moras tamen innocentes non faciunt, nec morantis somnosacriminedefen- dunt. Verum esto; salvabo votum,redimam perju- rium,mei,inquam,mei periculo redimam alienum. EIusus sumy sed non mea incuria, superatus ; sed alterius debilitate : captus,sed cognati libcratione. Profccto hujus victor certaminis, odium, si vixero, efferasse dolebit, nec meruisse concordiam. Nam pro levi duco irritum facere,quod non ultro jurare appetivcrim : sed dictante tyranni violentia subjece- misericordem sensit Normannia, dum eo consuie per impunitatem rapinarum nec homini parceret, nec Doo licentia raptorum. Nam sicariis manibus latronum gutturi,m(Bchorum caudngior,((uam longa : tam rapacior quem delicata: taoi delic4tior quam secura:ab ipso permuniticon- ticinio cesserant pugnae Tharsensis viceformidata: quod ut sole orto cives comporiunt,egrediuntur ad eum incusabant.Uos mira'sod quantumaliisignota principibus, tantum MarchisidiC quadam singulari famiharitate conjurata,qui nudiustertianisdamno, injuria, convicio efToratus, petitam ab eo pacem, mox ei donat et prsedicat. Qui Iffitus, ofTensusvo nunquam claudicat, ad rectum invitatus : quem inclinaro ad voniam,hoc orat intcrpollarcde venia. Hogatus orgo. ut dictum est,paccm altcrutro polli- ceri ; respondot utroque, noc commcrcia rcnuit : dummodo vim non sentiaiit morces.Eunt,redeunt, vendunt, redimunt ab urbe in castra,ista a castris in urbem,illi errant permisti armati inermibus et contra quos forensecus affligebat languor, torrobat Phcebus, velociores spe romedii inter umbram ct mojnia servanturiqu» dilatatio paucos habuitdics: («dus, ut Tancredi vestigiis, et vix conquiniscens ^ «am sicut heri ot nudiustortius redintegratiscom- suave jugum onusque levesubiremerereturiimpiis- sima quippe iamulitioerepti,regnareautumantser- vire ereptori.Facile igiturapud eum bcnemerentes inpetrant, a quo v\/^c immeritus vacuus rediisset. Potiuntur itaque scse vice mutua Tancredus urbis filiali obsequio ; urbs Tancredi regimine paterno. XLII. — Becedit Balduinus ; qui suhurbana metatus castra pacem petU ; a Tancredo pacem oblinet et commercium. fciterea spoliis onustus, miscricordia vacuus, li- ccntia abusus, illicita gatus Dalduini comitis ezdrcitus, Tharsum liquerat, Tharsum damno suo Francorum millenaria centenariis commutans comitis injurias abominans ad maj quos lcvi- merciis ortc sunt lites,ut fit,cum emptoris vendi- torisve ajstimatio dc protii venaliumve quantitate dissentit. XLllI. — Frangitur ; singularia certamina. A pergula cauponaj lixa,hocgenereinccBptum ad ipsos principes cxundat bellum:injuriam alter qui portulerat putat prajsontem pra;terita3 ex usu suc- crevisse: atqui obtulorat talroncm sibi reservatum verotur : sic varia ambos deludit opinio,dumuter- que id adversario imputat, in quo quater pcccarat. Surgitur hinc indc ad gladios.furor arma invasit, oastrenses in mcenibus reperti,quilanguctcustodiffi mancipatur, qui valet pugnis et fustibus pulsatur, pulsatorumvulguscxpellitur, nobilitassorvaturvin- buj8 quibusdam viderat occupatos.... sollicite invi- q culata,similiter cxtra agitur de similibusoppidanis tator suus Euphrates cujusadhucpraBScnslegatio a dcxtra alvei turbasse iUum,alffiva Edcssam indcsi- ncj^ier pramittebat,quorum neuter locus parcm di- gnabatur,aut hoc in cunctis Syriee citerioris oppi- dum,aut illa trans Euphratcs quxMesopotamiadi- citur ciyitatem, utrumque divitis ubcr agri,multo- rum famulitio et oppidorum et urbium impcrare gjaudebat:hffic nuntii prffilato,hsec prslatus subdits genti froquonter commemorans, Tharsum exierat ; jamque singularum singula Addanse, Mamystffique vix flumina traosvadatus vicino tentoria afQxerat Tancredo.lndignati namq^ue supprimi ar ufitica plaa* in suburbio doprehonsis. Parum id militia; visum e8t,nisi pars extera portas urbis assultu quaterct: intorna quassas ad bellumegredions, aperirct. Ubi ergo nulla obslant aut his aut illis repagula : cam- pus tantum in medio, vexilla hinc inde disposita, tum demum ducessuis advorsariiviribuscollibratis tanto se discrimini invicom coramittere verentur. Balduini numorus, ut prfEmonioratum est, multus crat, viresquo prajvalfdaj : ideoquo longiuscule se- cesserat, ut a murali subsidio hostom eliceretpau- ciorem. Tancredi valde minor, quae causa turres misaUibua ai:marat ; quatenus bello primaoccurre* Vknou CLV. 17 523 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 524 rent, sicque pugnse inferioris paucitatcm,superior A munt, conscendit ; viam difficilem, scd cunciarum fulciret jaculorumdcsccnsus.Talibus confisi diffisi- que solatiis etdesolatiisduccsaUoraltoriusprittsto- lobatur incursum : neutcr enim prior impetcrc, quam impetimalebatsed c converso ulerque.Plurcs suberant causajihaec autem maxima,quodquiprior ad murum nefas irrueret,ipse nocentiorsonaret:in qua tamen mora, ut fert militaris consuetudo, ali- quot ex utrisque partibus ado^escentcs singularem ineunt oongressum, utra pars ergo justioris causae tutelam susceperit, ex his dcclarari posset, si alte- rius tantum incursores succumberent, et altcrius prsvalerent.Quia vero ab utraque lucra,ab ulraque damna, ab utraque corruunt,ab utraquc obruunt : qui justius induit arma, scirc nefas. Sed corum qui medii ludum martium interludebant, Ricardus ^ lis, parlim missis, abscessum indixit.Putabatur in ad Syrosdireciissimam.llhicsuporno omniumcolle suporalo,fcrtur Antiochi.n rupcs, et plana, vias, et devia, paludes et sicca oculo simul raetirietanimo. Inde iotam percurrit planitiem,quia medii Sepchety Spitachchet, Domith, Commith^ fluvii oppida, urbes interveniunt. XLV. — Arlasium venit Tancredus, Balduinum ab Anlioclienis circumventum liberat. Artasium ab hostc impugnatus, Artasium vero ubi venitur; invonitur oomos Hal- duinus felix Artasicnsium Turcorum cxclusor:sed ab Anliochenismisorabiliterinclusus.Qnibussuper- veniens visus MarchisideSjColleciis pariim sarcinu- de principatu nec genere minor nec animis,cogna- tas partcs et lingua simul animabat, et lancca. Is comitisVilhelmi filius,Wi8cardi nepo8,relictifrairi Tancredo Syracusa, Boamundum sccuius amitalem suum, sociaverat Tancredum. Dumque intorvolans hunc prflsterit, illum proterit ; insidiatrix ex trans- verso lancea latus foditimprovidum,peditcmqucde equite mox substituit.Cui autemlapsoensisstricius quid confert rotatus ? Hostiiis in cum turba ruit, ut ipse paulo inconsultius sodalium exierat subsidia, adversariis propior. Solus itaque tot circumvallato- ribus oppressus, capitur, trahitur, cxarmaiur,ser- vatur. Sors eadem plurimos utrinque ab cquo et sella in pedes degradaverat ; cum visum cst majo- rum prudentijB, insanis ascribcndum egrcssos in adventu unius, omnes occursare magni cxercitus duces, tanii sequebaniur virum terror eifremitus: cujus iamen miliiiflc altera apud CyHcasparsrelicia, do conturione quinquagerium roddidorat.Sed prae- nuniia vol fama,mulii instar miliiis unum Marchi- sidam prajcinuerai. SubiL Artasium hospes novus, at hospiiii recompensaiio valde est minor a magni- tudine meriiorum : ab interioribus arcetur, conce- diiur vero habiiandus murus exterior,seu ui oppo- siia urbemmuniretcustodia,seu ne intrinseca;rixas renovarent angustiffi, vel certe nuper abscisae con- tempiionis nondum peniius radix aruerat;quaecun- que vero sufficit cau8a,muro adamantino seinclu- sit, quisquis periculo Tancredum objccit.Aniiochia Latinorum vires auctas intelligens, quas experta; arma hosiilia unanimes in se sua vertisse discor- C senserani ; fugcrant, nuntiaverantmanus, plurimo supplet infirmos robore,et numero paucitatem; re- miiiitque secundo,sepiies, si septies remiserii, su- perandos.Illi,ne quis relictus teniandi modus desit prassidiis, etiam dolos struunt, parum armis sibive confisi. Noclurni subeunt umbras quae S. Palladii yirgultum vulgo appellaniur.Indeortaluce quinquo praemiituniur, qui Artasium lacessant equiies : at bellum in ramis latet et frondibus. Qui missi sunt nil moraii, subitas Ariasio ostentani minas, qualis interim pastoribus pecora;talis fiunt pecoribus tu- tela pasiores. Trahuniur simul hi et illa:nihil eva- dit a facie raptorum. Clamatur a spccula, ululant pro foribus opiliones et subulci. Una haec erat omnium querela, malo suo sibi adversus Turcos, pro pedite,damna et lucra quo ordine CGBperunt,in n Francos advenisse tutores. Inde se gravius cruciari des : ditiori turba adversus barbaros necesse est nedum exiguam paupcrare. XLIV. — Pax renovatur, Multa ergo in hunc modum sollicite pensantes, pacem bello commutant viri sapientes quod tamen suasu difllcillimum aure surda avertisset, injuriis lacessitus Marchisides^nisi quiaavuncularis proles Ricardus lenit animos rediturus,quosexacerbaverat abstractus, idemque et unus modo fit causa odii, modo pacis. Similiter Gono ille praescriptus comes in urbe languens sociis mentem reddit.pacis com- mercio reddendus. Redeunt itaque alternatim ad propria ; heros pro heroe, eques pro equite, pedes 80 penitus inconcussa consistunt;ut ad hasc merito vulgaris naenia reduci possit:qui habet, habet; qui perdidit,perdidit. Nec cobabitant diutius, abit alter ot acquirat ; alter manet et fruitur. Verum mansio illa non segnis, neque longa moratur virum:cujus arbitrio vel brevis quies,Ionga erat segniiics.Igiiur paulo moratus ad Syros exit : feliciier Cilicia poii- tU8;at felicius multa Syria poiiiurus.Anie tamen et de illo nequam Turco,quem Adana incarceraverai, poenas 8umit;et plus paiernas,quamprincipisleges Momystanis imponit. Quibus e.xpletis, monics qui Qiedii Alexaodriolam Gastonemqueoppidulumdiri- quod de advenarum patrocinio liberislem sperave- rint : quod Tancredus audiens, festinus exiii,bello suspicans urbem circumdatam, sed viso exteriori rerum 8tatu;iMico comperit patentes animos de la- tentibus pendere,audaciamque horumalienam,plus esse quam suam : ad cujus tamen rei evidentiam Turcopolos tres obviam mittit,ut si his crederetur, timida solitudo ; si obsiaretur, deprehendetur spes subsidiorum. At quinque non modo nonceduniim- petentibus, verum etiam versos caedunt impetes. Tunc manifestius eo quod latuerat comperto,para- tur bellum, acies disponuntur, itur obviam, 5i5 GESTA TANCREDI. 526 XLVI. — Mars favet Tiirro. Caeterum hostis sngittifor plurimo siii numoro plurimum immanis, nostro viso latebras spernit, occurrit polam, pudet latuisse, qui hastassingulas denis et supra arcubus oppugnabat. Congrodiuntur itaque Turci Latinis, incoloe peregrinis, gnari loco- rum, hominumque locorumque ignaris. Primo in congressu lancea viget, lancoa perfodit, lancoa de- jicit : quffi mox tanto sub onere fatiscens, ut pone- trarcpeltas,pectora,clavengos nequit integra: quo- niamhancclitellajdissilientes extenuant; illam cus- pis truncata decurtat, aliamTurcusensis dimidiat, ut hastitenens putetur potiusvcnissoarmatussudo pedes, quam lancea miles : atfrugaliorlongearcus vulnerumque ditior, sompor mittit, crebro laedit, A mox cfcdondi. Vix onim port«B hos ofTudorant, cum roponto insidiatricom tiirl>am irrumporoproj;.cran- tom pono sero rcpollunt. XLVllI. — Obsidetur Antiochia, cujus situs dcsaihi- tur. Itaque, obsessa urbo, obstruso roditu ; quidquid Latini sanguinisogrossum fuoratsubsocuti autnexu aut gladio conficiunt Turci. Misortum ost tamen coclitus afflictionis obsossai» ut fostinantibus ad ob- sidondam Antiochiam Francis, Antiocheni cedorent obsessores. Pertransions igitur urbes, vicinaquo op- pida, flumon quoquo Farfar intorfluonsvoncrabilis ille rogum oxorcitus : anholatic tandcm Antiochia; suburbium metantur. Planitioimediaelatera, gomi- ni altor ab Austro,altoraBoroa, anguslantmontes: numquammittitur, serolt-nditur : cominus, eminus, t» frontem ab occasu pontus vorborat : scd ha?c quo ante, retro fervidus; etiam cum ab intentionopro- pria fallitur, casu sa;pe ministro, non pormittitur falli. Hac solante alios, alios desolante fortuna si- mul Balduini Tancrediquo ducum altero alteri pa- rum auscultante; in seipsos divisi, desolati sunt, ct usque sub mcenia repulsi. At Turci ante urbem castra metantur, noctem diei continuantos porvi- giUra. XLVII. — Balduino Artasiu7n committitur. Dies crastinus fulgebat, cum, reverso Antiochiam hoste, amotus est metus. Tunc Marchisides oxire jussus, ut semper nulla fides rogni sociis, ab ipso* exteriori muro quaj Barbicana appellatur, expelli- tur. Eustachides, Balduino, cujus consulatu longo post tempore floruit Edessa, Artasii regimen tra- magis orientem versum alittoresubmovetur, tanto jam latior, latiorque rupos submovet. Hanc a me- ridie descendens Damascenus Farfar interluit, si- nuoso tractu ad mare per plana illabens : montium medius sub Australi vicinior : adeo autem in ejus umbram interdum vergens ; ut nil nisi semita in- torsit medium: sed quaJBm in angustias illas de- scendore clivus inci^jit, sitaestcivitas, hinc flumini, inde monti inlongumcollaterans.Quinetiammon- tis Ictus licet in hospitalo sibi continuat, mocnibus in summum eductis, ibidomque munipio constru- cto : at eadem sic item in fluvium descendit, ut a sui medio cum flumine in occasum tendons, mox ab eo in cornu occiduo panlulum recedat, in ortu us- quc ad medium longe seposita: in qua tamen parte dit : ipsecumreliquisconsulibus AirardoetConone C muros duplices certius munit patus rcflua ipsasui proficiscitur Edessam. Tancredus sciensquiamili- tia vita est homins, simul bello nihil tutius habcns ; montes proximos occupat, manu parva magnas ag- grediens cohortes, tanto nomine exciti coUes bar- bari ; pars diffugium maturant, alii occursum, non- nuUi intrepidi manent : ut quosdam fides eadem Francis consecrabat ; reliquos abjungebat error fa- naticus. Igitur qui Christum norunt, Christicolas excipiunt venientes : quibus vero hoc nomen aut nescitur tacitum, aut spernitur auditum ; Barisan et Hersen oppida relinquere timor suadet, fuga complet. Ouaj relicta, vocant Marchisidem, ingres- sumque multa victualium copia opulentant. Jam ergo mutata sede, exsul felicior urbis hospite, dam- taemoris mollitie, super omnom saxi duritiam mu- nimem firmius. Sola itaquc frons urbis Phoebo na- scenti obnoxia ; ad medium sui, id est a porta (2) Jusum accessum patitur : nam a porta Susum ru- pis abrupta; prajcipitum humanis tantum patet sus- piciendum oculis, non grcssibus adeundum. XLIX. — 07'do obsidentium. At vicina huic ex adverso rupes signaBoamundi tenet in eam usque qua; a porta exit descendentia viam : hajc proximum portai cumulum erigit : in quo Tancredus castra locat, ca^teris quantum funda jacit, urbi propior. PostoumcomitesNorthmannus et qui ei adhairebant, ipsiusTancrediqueFlandren- sis medius. Ab altoro autem latore Blesonsis, Bolo- na, c^dem, vincula non sentit : nam soJitos redi- n niensis, Albamarensis, Montonsis, Sanclipaulcnsis, tum et insidias hostis exercens, sepelit in frondibus bellum ; praBdam autem mulos, muliones, rhedas, rbedarios urbano spectaculo exponit : jumentasub paleis quasi palliis onerata gemunt, eunt gnara pe- riculi quasi periculi ignara. Jam proxima fluvio, qui Balen® oppidi jugera irrigat, pene simul urbi visa, captata, captaque sunt adeo prxda socii alii alios prsvenire satagebant. Heu miseri ! quid pro;- dam distrahitis moxdistrahendiprasda^quidcffidi- iis, nectitis, angitis : mox angendi, mox nectendi, ct Hugo magnus : nam omneshi comitisNorthman- ni muneribus, aliqui otiam hommagio obligabantur. Ab his usque flumen eo tonent ordine planitiem he- roum castra, quo paginam nomina. Dux Godefri- dus, Podiensis opiscopus, comes Raimundus. Ha;c igitur primacastrorum positio quartum urbis cornu, cajteris vacantibus, obsidet: quippohocplanitievi- cina accommodum, reliquis aut fluminis, aut fossai, aut montis obice inaccessis.Postoavorosuccedonti diei die : hunc immutare ordinem aliquando inva« {Z) Porta Jusuxa est poria inferioFi porta Susuio est porta superior. 9X1 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — . MOWM. DE BELLO SACRO. m dentis hoati^neceasit^s, interduminvadendi hoslem voluntas compulerunt. Enimvcro rupos qune Boa- mundi imminebat castris, licctaditudifricillimavi- sa, tamen est Turcis, in quam a monte ad sagit- tanehim descenderent, opportuna ; sicque peracta Cffide, levibus armis ad murQspatercrefugium,ubi sequentinm gravia nuUum invcnirent ascensum. Ad his ergo resistendum incur^ibus, tumulus supra Boamundi rupem muro cingitur, Hugonis magai virihus tuendo^ Porro Borcales duae efTundcre Tur- cos consueveraut port,®, cistranscjue fluvium exer- citus nostri damno patulsB : quarum citeriorenx dux GodeMdus aggrediens, cgressumtandcmcohibuit: primo tamen congres^u GuarnQrii marcbionis nece desolatus. At remotior per pontem contiguum trans- fundere hostcs solita, Raimundp comi,ti placct ob- struenda : nam castria vacua spatiosior trans flu- men planities, laxioresvagantiTurcoindulscratha- bcnqis. Id^o supisrniitanti.s fabric^ pons tra|ootus cst, cujus intextas trabes subjcctarum.naviumoDussu- perjectse crates pncrarent. Hffic itatjue riparum con- tijiuAtio traDsn^Lsaado alveo servien^, ad inb.ibQn- (lum supradicta; portffiegrcssumcomitemtraduxit. Acy|uvit autem ipse loci situs obsessorcm, obsidio- nis llrin^nds ptilis cooperator. Excreverat cnimin cojlem mpdicum tellus, cujus vertici fanum quod vulgo Mahummariam vocant, saxeuqi superaebat : hoc fluviali port® etoppositumetvicinumopportu- nitate sua comitem invitavit. Comes v^ro qu® re- stabant munimini castrorum supplevitca^tera: fo^- sam videllcet percircuitumductamtumsuaBConca- vitatia dej^essione^ tum ejectati aggeris arduitatc robur dujpl^x: super hunc quoque fundatus est mu- rusin sQ.huipilis: sed tutorie sui audacia superbus. His jam magis magisque Turci co^rctati angustiis, minus et minus Isedere poterant : quippe solita va- gandi licentia sublata. Restabat tajmen in occasu porta ad nocendum efTicax, ad obaidendum diflQci- lis. L. — DifficuUas obsidionis. Ol^sidion^m mediae mpntis et fluminis angusti^} prohibebant : ^isdem claustris, altero va4um, altero descensujn negantibus, ignari adven® excludeban- tur, gnari l^digenffi transvadabantur : viam quae ad portun^ descendit observantcs^Christianosanguin.e fi:e<;^enter aspergebant. Itaque noQ nisi in acie, ea tamen interdum parum tuta, aut a portu ad exerci- tum, aut ab exercitu ad portum t^^ansmeare licebQt» tantppereobscratos egressus portae unius redimebat licentia^. Huic malo Tancredus remcdium invenisset, sicut jjosterior eventus indicavit: scd mcenibus prapior, primua Turcis obviabat furentibus. Qua- propter jejunus sub sole diem, noctem sub rore persigil transigebat : unus ipse et adhuc modicus totiua beHi sustincbntoccursum.Tantodeniqueviri sudore repulsi hostes, jam lacessere desifitunt, tur- ribus et latibulis contenti. At, inquie», Tancredi aUdacia ab domito ortu illico ad indomitum se con- vertit occasum, illic in occursu ho^Umo iaventaxQk B A maceriam paratum sibi oppidum adesse dicit, vix initium parandi. 0 lauiiis amor ! o audacia ! o lc- merit.s ! ad caiicra onimtc,Tancredc,8trenuumdi- xerim, hic temerarium : ad eatora condtante«QL, hic pertinacem. Casus cffiterosautlocicommoditas, aut spes subsidii, aut necessitasirrucns, autsiquaalia prudenti semita patet, habuit excusare : hunc av^ tem tcmeritatis omnia arguunt ; parietina vetua, grassator robustus, propinquitas hostium, romotlo sociorum : osetera ut aspirent, Farfar tranavada- tus, subsidia disjungit, cnimvcro si quod absit Tuf- corum armis traditu9succumbere8,volociu«invex^ tres hostium transisses coctus, quam ad sociaa au- rcs captus. Manes tamen ; manes,4pugnas,obside8» portam munis, portam quatis, nunc tu hosticw, nuc hostis tuam. Totus occidens quantus quQLnt^s ost, in ortu pugnat ; tu solus ad occasums pauois commilitonibus gaudes, sed fortibus : prffiscriptuj^n cniin illud munimen aatis air(^tum muUitivdinem non adcnittebat, paucos vix capicns. LI. — Tancredus 700 Turvos ad prxdandum $atessos delet, Studuit namque primo utadinitiumredeam,rein clam gerore Tancredus, quatcnus latoret cives qui nullo sole intermisso, in partem illam egrodi her- bas messuri consueverant : iade fuit quod clau- strum iliud subiit nocturnus : illi vcro nescia quo auspicio in hanc ipsam suspicionem ducti, prtn^ dio paucoB ipsos a longe emittunt mesaores, quat«- nus hoc pateret examine, si novas formidare insi- di^s dcbuisseat : quo viso, nostri mox se abseoq- C dunt, nec exit quispiam. Redeunt itaque Turci qui exiorant intra moenia,nulloturbatiarmonimincuf- uu : similiter die postera exeunt, sed et plurcs, et castro propius ; fecerat eos jam tutiores dies 1m- sterna, quie transierattutaherbilegosincohimeadii- cens ao reducens. Tunc vix Tancredua Iconea cobi- bet, visis prope ovibus astare. « Sustioete, inqoit, adhuc modicam hauc diecul^m, viri fortee : cras, ni failor, incidet in retia nostra prada uberior. » Sio- ut praevidit, sic accidit : nam bis jam pra^ntato aditu, et biduana herb» susteiitata ponuria, die tertia hino tuU egrediuntur, hinc coacti ; et quia propiora urbi prata messuerant : quia de Fpanco- rMm prcBsentia adhuc hoesitabant, et multi excunt, ^^ ^^ * et Francos transeunt. TuQc ruptis claustris Tancre- ]) du8 irruens, quid prudentiaaudaciaquejttnctiBpo&- sent, subito ostendit : qui in medios irrumpeos, tanto avidius in ore gladii omnes absprbet, quo acrius coruna visccra torreatur, quibua sustent&est inter pocuk sitis triduana. Ne longum faoiam : o»- sis circiter septingentis, caesorum capita Tancr»- dus 70 Appodiensi transmittit episcopo, decimaai de triumpho : quibus oblatis, episcopua gemino percellitur gaudio. Tuiq de amioi victoria, tum de sibi impensis in allegatione muneris honore et glo- ria. Eodem itaque remunerat victorem numaro marcharum, quot et ipso donatusfueratcervicibus jMeremploraia. TAnoredua eo nuMuia «miesifQre GliSTA TANCRfeDI. 830 cammilitanibus sniB debebat, in loculis nihil ha- bens. Gaudinm igitur et exsultatio comitata sunt pecuniam, qu» mox ducem absolvit a debito, mili- ttimque inopiam distributo relevavit argento. Forte etiam contigit ut missum a pra^suie nuntium alius pnsierit non missus ; quo audito, statim dispergi- tUr, quord nondum habebatur ; mox alios ditat, qui adhuc egebat, ita enim dicebat in corde suo : « Tho- Mnr^^ meus sint milites mei ; egeam ego dum tpsi abundent, non sollicitor habere ; scd habentibus imperare. Onerent hi argento marsupia ; ego eos enris, armis, sudore, tremore, grandine, pluvia. » QtHA tamen die bellis, nocte vigiliis fatigatos ipso leniter supportabat vici debita» subcundo, quavul- nus elcusaret, seu morbus : suam vero nunquam dominii reverentia desidem fccit ; quin ipse et scm- j^ iexplebat suam, ct non solum, ut praescriptum 6«t, supplebat, sed et praeripiebat alienam. Ln. — Singulari certamine Tancredus tres Turcos confodit. Ouod dum saipius ageret, contigit ut uno comi- t&tus Achate ad excubandum egrederetur,lorica ga- teaque cessantibus, accinctus gladio equitabat, puer hastam gerebat et clypeum : item armati tres etcubabant Turci, quos AntiochiaB porta cmiserat : errabant autem alii aliorum ignari : nam longiuscu- Knn castra ab urbc spatium dirimebat ; frutices, monticulos, convalle^ interjiciens, aptas insidiis Ifttebras. At duobus tres compertis, irruunt in quem alterutrum irniant ignari. Quinimo miseri, fugito : ftigite, inquam, Castoris, Cyllarum, Achyllis fraxi- nnm ; dextram Meleagri, animos Tydei, Herculis tridonem, Ajacis septemplicem : haec enim omnia anum hunc bellatorem armant : frustra lacessitur ; mlt^o ipse occurit omnibus his armatus, quem fu- gere eautum est, exspectare stultum, impetere fu- riosnm : verumtamen quoniam invitum qui ser- Tat, idem facit occidenti, irruite ocius, ut quanto- citiB corruatis : corruite subito, ut supersit Mar- flhisides in asterno. Qui occursum ascipiens demen- tem, velociorem, ut iit, arrepta fraxino occurso- rem transfigit. Pelta et thorax alios tucri solent,scd dii objectie perfossori : hic perfossor nullam sinit CMe loricam fidelem^nullam non fallaccm : hic pcr- oaesor de galea facit mitram, de clypeo pallam,do thoraee subucuiam ; perforat denique ut linum li- gnttm, ut cAnnabem ealybem, ut lanam,lammam : sed pl^imi medius, nece conspecta, (It tardior : ut tardioris, ultitoi Subsidio fulciretur. Infclix qui modo velociori pr»cursum invidebas:nuncsegniorisbca- tam pr«fers tarditatem ; et id tamen frustra : uni Biqufidetn debentur dcxtra; velox et tardus, unus quippe ambos aggrcdiens, hiijus adhuc obviantis lW)ntem dissecat, illius fugam tergo sistit trajccto. Sed eaft quod stupeam, nec satis valeam stnpore : cum homo tam prctiosus laiidis cmptor, mox pr.T- sentis osa armigeri silentio concluscrit adjurato : pudorne, an religio, an adhibendi lidei diflidentia (MM fe^Hnt, pwrsus ignoro : nam si pudor ; quid A aliquando quis ducet honori, qui armatos tres uao perimeie impetu ducit pudori? quod si religio; monstri simile aiunt pisces sub aratro scatere, aat ego longe monstruosius tam cupidum laudis lau- dem fugere. Denique tam clarissimus bellator tota diflicilia aggressus, totasperaperpcssus^tot certa- mina supcrgressus,facile fidem impetret,prssertim stragc armis vicinia testibus, ante onmia lingua ipsius, cui ut nulli certius crcdebatur : verumtamen latente causa effectus patuit, causa,inquam,sileintii effectus casdis patuit etiam longo tempore post rei serios, ut adjuratus armigor dicm sitentii complevit praefixum. LIII. — Christianorum patientia indura hacetlonga obsidione. H Monet me tempus ad intermissam redire obsi- dionem, ut vel quantulam de sudore tanto qui su- davere accipiant mercedem : nam in ejus exercitu jam fere octimensis mora multi strenue multa ; maxime majores viri majora fecerunt : socialiter a«- tem summi, mediocres, et imi gravia pertulerunt, famem, terraemotum, aquarum inundationem,aeri8 terrores varios, impetus puoque nunc cceli ruentiSf nunc belli ingruentis : prodigia quoque et visiones : hae multis clam, illa cunctispalam coelitus effulse- runt : quorum singuia si suis ordine, modo,digni- tate explicem : nimis interim sileat Tancredus sicut quietis scriptor, ita silentio indignus. Porro cymba nostra sero vcniat in portum, si tanti procellas pe- lagi sulcare aggrediar : quis enim de Godefridi viri- bus stupendis praesumat, cujusensetrajeCtusTUr- C cus duo factus est Turci : ut inferior sdter in urbem equitaret, alter arcitcnens in flumine nataret. Aut quis illud Raimundidigne admiretur,quod sspiua occurrenti Antiochiffi solus restitit, quod interdum fossas,interdum muros supergressam viriliter re- pulit : imo quod nullo exercitus remoti frelus auxi- lio,pontem obsedit.NonnesolaFlandrigensB Roberti lancea singularitcr suum oxpostulat scriptorem? quem dum quotidianis mortibus Antiochiam ditat, quotidiano Comes equo pauperatur, ut scilicet fal- lenle damnum ardore laudis, aliquando principi tanto deesset equus, nisi succurreret vicatim men- dicatus. Defercbatur pclvis patula per tabernas, quam rcm miserantiasupplebantcomi equum,ma- cellum ox caupona. Porro quid simile illi siecula 0 nostraviderunt,quodducenticirciter8emiermesxv, millia armatos pars major asinarii caballarios, languidi fugavcre robustos? cujus victorise fertur Blescnsis comcs dux fuisse Godefrido Boamundoque sociatus, undc septingentorum etoo amplius capi- tum asportatio Antiocheno spectaculo facta est ostentatio lugubris, inter quae sigillatim palis aflixa,quantuam putas illud Blesensi gladio gloriam contulit, cujus oculorum distantia semipes fuit? Horuui ut dixi via centiiida iterum me revocat,ne- dum singuiis vagabundusinsistam ; acoepto tramite devius aborrem. Celebrent suos Normannia, Flan- dria, Robcrtos, reliquos duces occidens teliquus : S31 AD GODEPRIDDM APPEND. II. — MONDM. DE BELLO SACKO. 532 mihi unu9 Marchisides sufficit, cui non sufficiovel A corrogantur,in equis obviam profccturi. In his ta- totus. Ignosce Gallia scriptoribus dives, juvat me Antiocheno vacare principi,praesente me gestalibe- rius persolvam debitor creditori. Verumtamen ne nulla bene meritos silentium mcum mercede remu- neret, compcndiosum quippiam conabor perstrin- gere,quod scriptura posteritas prolixiori valeat stylo explicare. LIV. — Graves ohsidentium anijustix, Igitur a tribus ventis urbe obsessa, Auster solis nullum perflavit obsessorem ; in latere illo nihil humidum, nihil planum, quae incommoditas com- moda civibus clausores exclusit, clausos absolvit. Illinc insidia), illinc duri viatoribus occursus ;cum aut egrediens Francus victualia quaereret, aut in- men asini bona pars supplent vicem equorum : nam forte equos, gens nostra nil tale veriti, longe miserant frumentatum. Igitur tam exilis numerus adversum quindecim millia, sicut ab his qui ad- fuerunt didici»ad pugnandum egreditur : mira au- dacia ! ssclisque omnibus praedicanda ! in pro- cinctu hoc duces fuisse memorantur Godefridus, Boamundus, Blesensis Stephanus : ii cum ad eum veni8sent,qucm corrupte vulgus pontem Ferri pro Farfar nuncupat, visis ultra procul hostibus, non restant ut timidi, transeunt ut timendi, praeccdit Boamundus,subsequitur Godefridus,in subsidio est Stephanus. LVI. — Hostes aggrediuntur pauci et fugant. venta regrediens afferret. Tantus populus, tot gen- |^ Monticulus trans, et prope pontem in planitie te8,tot millia multo indigebant pccore, multa ce- exstat, sub ipso exspectant nostri, pcr ipsam qua3 rere. Syria, Cylicia, Rodus, Cyprus opulentissima, quaidam insulaB.quaedam regna exercitum alebant, sed parce tamen : licet Chio, Samo,Creta,MitiIena, aliisque famai minoris pene innumerabilibus insulis adjutaj. Aderat imperatoris Alexii praeco, qui ad comportandas segetes terra marique populos urge- bat. Cceperat cum hyeme obsidio,per quam evoluta universos hlemis pertulit horrores ; aquse diluvia, nunc subita, nunc continua, tantos cceli terraeque motus ; ut soluto elementorum fcedere, haec ad summa siirgere, illud ad ima corruere videretur. Nam quid de turbinibus, quid de ventorum rabie dicara ? Illis grassaiitibus^ncc tentorium stabat,nec mappalCjvix pahitium seu turris. Durabat sub jovc amplissima est Turci advolitant : prospexerant enim nostros a longe,mirati qua fiduciagenstam modica pontem transmearenl. Illa autem transmeatio tam prudens quam audax^ magnum incussit terrorem hostibus, nostrorumque paucitaten\, plurimae mul- titudinis opinione cumulavit. Idco Turci cum ap- propiant substant, ipetuentes ne mons praescriptus paucos ostenderet,muItos absconderet : ipsum hoc simulantes ChristicolaB,hastas vexillis armant, sin- gula singuiis aplantes, quasi tot abderent agmina, quod proderent vexilla : moxque nihil cunctati,ere- ctis hnstis.tali hostes perturbant impetu, ac si fal- conum turba fulicas impetisset. Surgit pulvis, so- nant arma,ungula3 perstrcpunt, clangunt buccinae. jnxta cum plehe nohilitas, hiems ncutri parcebat : C oculi caligantur, aures vacant, corda hostium stu- tanto tanion nobilKuti asperior, quanto cst durior rusticus niililo, laborifcr delicato. Tot procellas so- ciabat csurics,csuriem murs ; inors passim habenis laxis et homines pr.erurrobat, ct bellorum solatia equos, rarum crat in castris stabulum, cui fames novcm sublatis, docimum reliquisset. Armorum quidquid fcrri crat et calybis corripucrat rubigo, clypeos dimiserant clavi ct coria ; hastaB,scII/E ma- teries lignea, paucorum erant integrae, multorum rcsartce,nuIlorum Iucidffi,nonnuIlorum nullae : sine ncrvis vacabant arcu8,ot sinc arundinibus sagittae, undique inopia, undique calaniitas, undique deso- latio. LV. — Mira Christianorum fiducia. p<'ut,ut plura limeant elalebris surgere Francorum millia,quam viderint vexilla.Dictu mirabile et tan- quam a flde alicnum ! terga quantocius vertunt, multitudo tanta, paucis de Christi numero amis- sis, majorc in his Gunano comite Britannico, qui animis furentibus, uno contentus socio, Per- sarum exercitum primus invadere praesumpsit. IHius mihi juxta pontem in vialongo temporepost ostensus cst tumuliis, quantum Iicuit,utgentis est pietas,saxo ct cruce decoratus.Sed adepti victoriam Franci, fugam persequuntur, brevi tamen instan- tiam longam prohibentibus equitum raritate,equo- rum tarditate, utrorumque inedia. Referunt ad castra signum victoriaj 700 caedis exercitaj capita : Dura haec nimis ettristio,cum subito graviagra- n prius tamen praedicto comite, sociisque martyrii vibus cumulantur, succodente Piscibus, Ariele.vere hiemi cujus tcmporis hcrba Medorum Persarumque equos bello redintograt. Improvisi adsunt Turci, numcrus multus,et viros ad prajlia paratae. Prope jam adorant, die endem aut subituri mojnia, aut castra irrupturi. cum rumor praenuntius advolat, qui rem, ut crat, pandit Christianis. Addit etiam more suo,ct de magnis majora loquitur.Hinc cxciti Lalini procorcs obviare parant,quod tamen dinicil- iimum,iino quasi ob vitae ta?dia in mortem ruere p{»tuit aestimari. Nam de tauto nuniero, de tantis militum qui urbcm obsedcrant copiis, vix 200 prout res tulit,conscpultis. Illa,8i memini,Iuce haec acta sunt, qua Latinorum gens venlri et carnis edulio studiosius indulgont,cinere verticos in cras- tino aspcrsuri. L V 1 1 . — Patria auetoris hujus historix. Fames in urbe, Nox sequens robore horribili crolum infecit, ui qui in occidente positi cernerent; oriena pugnat illico clamarent. Vidi egomet signum illud cum adhuc in paterna domo Cadumi adolescentulus de- gerem,nondum mihi visa seu nota nisi nomine tenus Antiochia : sed nec Roma. Stupueruntmulti illo viso,qui omnes uno orc bellum indixerunt ac 533 GERTA TANCREDI. 534 sanguinem : sed, reversis ad socia arma victoribus, A ducis civitas : porro Emma et Earenc^ Tancredo allata palis capita infiguntur, pali tellure ante mu- ros in conspectu hostium seriatim. Inventum est unum inter caetera et hoc memoriale ab oculo ad oculum semipcdalem distantiam habens. Clamant qui intigunt, spectantibus de muris civibus : ecce spes vestra, ecce minae vcstrae, ecce adversus Fran- cos vires corrogatse, eadem vobis stipendia reserva- mus, similis exitus similos manot, inclusi estis, erepta est fuga, consumpta Ceres, fames inducta, sufc^idium ademptum, advorsa omnia. Viso audito- que quod gesserant Franci, ac dixerant : Urbs tre- pitat, nec de caetero sicut prius portas aperit, ta- bescit in fame, luget in timore ; in hac ver conti- nuum calamitate transigunt, panis inopiam vorna serviebant, cumque bis multa et proximacaatriset uberrima. Ipse primus adventaverat omnium,8icut supra memoravi, praecursor : quas prfficursio illud vulgi efPectu suo corroborat, qui primus nascitur, primus pascitur ;nam ubi fames increbuit,ip8e opu- lentus neminem de domesticis suis a mensa exclu- sit, multos ab aliis exclusos suscepit ac fovit.Vallis Doxa Boamundum alebat, quae merito tale sortita est nomen, si quidem ipsa inter csBteras vallium gloria messibus, vineis, arboribus, rivis exuberat, ut antiquitus Dapne, quod apud Graecos amcenitas sonat dici mereretur, Antiochiae contigua ab austro magno indiguit tutore, qui esuriem civium arcere sufOcereta copia alimentorum. Habebant et alii copia frondibus herbisque more pecudum lcvantos. ^ principes alia oppida, quorum memoriam dieslon- Tunc Cassianus, hoc erat principis inclusi nomen, dat edictum,et qui scrutentur mittit, ut apud quem civium inveniretur annona ; dimidiam ipse ad cu- riam mitteret ; de reliquo ut posset, vitam sustenta- ret. Civitas, hoc audito, grave forunt, tolcrant tamen : annonam dimidiant, hoc curiae illud vit»; mitigat damnum usus ipse damnorum, maxime quod bellatricem manum sumptus ille alere de- bebat. LVIII. — MuUi duces ab obsidione recesserunt. Abscesserant interoa ex castris exosi tajdio comi- tes Blcsensis in Cyliciam, Laodiciam Normannus ; Blesensis Tharsum ob remodium egestatis, Nor- mannus ad Anglos, spe dominationis. Angli ea tcm- pestate Laodiciam tenebant, missi ab imporatore gosdelevit: non delevit tamen Raimundo comiti Rubeam, Rufam, Jrcican, Belmesynf municipia ser- visse. LX. — Gravis in exerdtu fames. Sic primates provinciam occupaverant. Ast alii famas minoris, licet magnae multa penuria afficie- bantur : quoniam quidem nec exiremors^nec manere fames geminae quasi sine medio augustiaB populum dimittebant.Induxerant enim famem moralonga^et populus infinitus ; porro non eratdies qniobsiden- tium aures deegressorumadvictualianecenonter- rcret audita : principes tamen nunc hic, nunc ille vicissim praesidium viatoribus ferebant,interdum et ipsi praesidio egentes : nam supra memorata illa australis porta semperinsidiis paten8,nunquam de- tutela ; cujus fines vagus populabatur exorcitus, C sistebat cohortes fundere, quae augusta viarum ob- ipsam quoque cum violentia irrumperc tentantos,in hacformidine Angli assertorem vocant praescriptum comitem, consilium (idole ac prudons. Fidoi fuit fidelem domino suo virum, cui so manciparent asciscere, jugoNormannico se substraxerant,denuo subdunt, hoc prudentiae, gentis illius fidem experti et munera facile redeunt undc exierant. Igitur Nor- mannus comes ingressus Laodiciam, somnovaca- bat et otio ; nec inutilis tamen dum opulentiam nactus, aliis indigentibus largc orogabat : quoniam conserva Cyprus Baccho, Ceroro, et multo pccorc abundans Laodiciam replcverat, quippe indigcntem vicinam Christicolam ot quasi collacteam : ipsa namque una in littore Syro et Christum colebat,et sidercnt, sicque viatoribus occurrerent ignaris. Jam vero acrior altera, id est fames praeponderavit quaa spreta nece huc illuc palantcs, veluti apum exa- mina misit exercitum. Quid fames non spernit?ad quid non impellit? quem puderc sinit? llla fuit etiam Guidoni Rubeo Wilhelmoque agnomine Cap- pcntario absccssus causa, viris illustribus interque palatinos regis Franciae non obscuris : iis, inquam, abire parantibus, Boamundus adest. > fuit: hi sunt, ut perhibent, quater centena raillia, hostium vires non cessant crescere, nec nostne mi- nui. At respicite quJB est firmitas urbis, qurssitsi- tus : fossae ejus tria latera impervie ambiunt;quar- tum palus et fluvius, per circuitum muri,quibus si vclit mundus pares astruere non habet,fenles iiitos scaturiunt, c.T^ora ad usum vila9 congregaresuOi'- cienter potuerunt, apud quos per advenlus nostri rainas annus transiit. 0 Antiochia^ aut nutiquam esses, aut nnnqurm obviasses ! causa viie Jerusalem est, quid Antiochiae dtnobis^quodsi hanc postter- gumdimittimus,si ab hac repulsiultraprogrediiattr» «h GftSTA TAITCREDI. !(38 mihil e»t dtntutn, nihtl restat spcrandum. Hanc, in- A qttftto, fei ditfiittimus.nonipsanos dimittet : semper dec(u!tuir comes; sed ut verius dicam, advcrsatrix haeo vias obslruet, haec a tergo, haec a fronte pug- Mbll, hfic resistens, resistendi spem aliis dabit, qu« oaptaomnes alias formidine involvisset. 0 moe- nhit litlniYti aut ntinquam surgereti9,aut. procutab 0Ct!fl{& at<]f(]9 auribtis noslris! Sed deliberemus, o plPOiieres \ conferamus in medio, proponamus prae- ibStitn Vlrtuti,excitabimus, spero, corda hominum sti^tta 'dumma praBmiorum. Respicite Saul quid fe- oferit,et de antiquis exempla sumamu?. Non fuit in flebraeis, qui contra Gotiath surgeret, donec regis fiHtL et Vibertas patriae domui promissa David susci- tarutit. Aiunt intra se multi, atque etiam palani : <5ti1 labtfro? ad quid me crucio? cur vulnera exci- n pio? ego vilam meam pretium AntiochitB dabo? in- gfttttis q<\ispiam nescio quis principabitur. Absit 6gop!orciti, klius per lacrymas meas rideat ingra- tOd.Quare l3igite,tion moveat vos ambitus regnandi : sed pbtiti^ viae ccpptae consummatio : melius ipsa ciVitas iili con^tingat merceSjSi cujus ope nos rece- perit, quam praemii expers virtus torpcat, excusa- tfotiett) quam audistis objiciens. Hoc est quod sa- nitld, quod efflcacius, quod praestantius, meditari, itida^t^, excogitare mens mea potcst : discretio Yestra, 0 ptoceres! si quid minus dixerim, sup- pleict; di plus, adimat; si male, mutet: si bene, atiuuat. » LXV. — Principatus urbis ei promittitur per quem in ipsam futurus est aditus. KA hafecuniversus consilii favor : prius qui primi, C qui pOst primos posterius pro dignitate sua singuli HSSOtitlUt : nemo non favet, omnes ei quicunque sit tll4^m annuunt, per quem aditus patebit. Tunc Bbtttnundus : «t*tomis8Um,inquit,quodjurojurando obstfingitur jam quasi datum est, ut transcat quo- damttiodo faturum in prafesens, spea in gaudium : quod si solutaabhocvinculotantum suntverba,quid confertautettiTpollicitis divesquilibet esse potest : qtlM^si CUpitiSratum fieri,fixumquestare,quodpro- ItifttitiB conjuretis.» Nulla fit mora, hulla retractio, elt^t tnoniti feunt jufant, etiam si majora his mo- nniSdiet, in spem retnedii parere non duri. Sic jam certfor exlperrectiorquti Boamundus aliquot primati- bus COtifeilium suum aperit,Ortinibus ad ingrcdien- dnm parandum edse manifestius indicat, maturam ]) opeto kdeo 8ub certa spc promittit.Tunc vale invi- 6ctndUto,lidptopHa redeont,funibus struendisdant opetliiti. !!ie tnaxitne qui unus inter currentes bra- Irtotn tJOmpt^hendefe intendit;ille accelerat, ille eogitnt, ille totU^ de noctis proximae adventu pen- deVqUde t)1graBibi supra quod amicam exspectanti vel ojius debtentibus videtur. tXVl. — Traditur civitas, Ea tandem cum advenisset, medio omnia te- Btai^ mleBtio, Boamundus promissam sibi turrim non sine multo sudore pedes udit, neque enim loci asperitas equos admittebat : eundo tamen nuntium praemittit, qui excubet, qui praetideat, si tutus sa- tis est ad mcenia accessus. Sanctus ille proditor hujusmodi signum dederat abscedens : « Cum vene- ris, inquit, domine mi, nuntium ad pedem turris meae praemitte; ego in muris sedulus excubabo : si prospera omnia, lapidem post lapidem demittam, si adest periculum, unus indicabit.» Ad haecigitur discernendum excubator praemissus, turri appro- pians statim agnoscitur, agnitus prosperitatis si- gnum accipit, rediens annuntiat quod audivit. Boamundus ergo, sicut coeperat, ad moenia perve- nit, funem deforis pendentem invenit, in eo suos ligat, Armenus trahit; cumque satis firmos stru- xissot nexus, juventus volucris pennata corporaac- cincti gladiis per funes volant, Gouel Carnotensis primus, sicut aquila provocans pullos suois ad vo- landum, et super eos volitans, vir ille nobilis, et a puero nihil esuriens ut laudem neque sitiens, non propter vitam laudari, sed propter laudem vivtre crpiebat. Primo lacitum est, dum paucitas multi- tudinem formidavit : at ubi multitudo introducta, formidinem exclusit; jam in leoncs vertit animus, quos oquilis similaverat ascensus. LXVII. — Ctedes civium. Currunt ad portas, quibus si quis occurrit, occumbit. Primus gladios eorum expertus esl, in cujus primam turrim descenderunt,illiu8 sui intro- ductoris germanus, quem secreti hujus frater reli- qucrat ignarum, ne gnarum facere hoc esset sibi suisque patibulum struere. llio itaque sociisque custodiae repentino gladio jugulatis,fit clamor,quo turros aliae tremiscunt, fugiunt vigiles quibus licet, aliis ipsae factffi tuniuli, scpultos servant a quibus modo servabantur; sic ad portas descendunt nostri, propiorem in occasu, repaguHs excisis, Buamundo aperiunt alteram quae boream excipit et pontem Raimundo.Ad illam per abrupta per aviaBoamun- dus descenderat, hanc de proximo diu bbsederat Raimundus,qui audito tumultu deintus,moxadest nihil cunctatus. Fuerat illa curarum maxima, ille timor magnus,ne introductis nostri8,occurreretcivi- tas, portas tueretur, auxilium excluderet; at mise- rante populum suum Christo, dum hi veniunt, illi fugiunt; portae custodia vacantes facile patent, ubi secures altrinsecas in mediae trahis excidium labo- rant.Nox hactenus Christianis obsecuta est,aurora rutilat, dies accelcrans tantum nocti gaudium invi- det. Igitur orta luce, Christiani palatia irrumpunt, captae urbi insultant, latibula rimantur, aurum, parvulos,matronas, puellas, praeterea quid quisque invenit, arripit ; mares quod bellicosum est trucidat, quod imbelle reservat.At cives,qui promptus fugae, qui pedc ccler,relictls omnibus,in montem fugiunt, saucium patcrfilium non exspectat, sed nec filius pa*rem grandaevum. LXVIII. — Princeps Antiochix Cnssianus fuga sibi consulit, Situm in surama rupe castrum multos recepit, quam plurimi excluduntur, quos Christianus ensis 5S9 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BBLLO SACRO. S4a obvius avertit : hi pars in montem corruunt, qui- datn per interiores gradus ascendunt muros, dant saltum foras,exitialem aliia, atque aliis redivivum. Latus illud urbis, ut supra dictum est, obsessore vacabat; idcoque quos egrediendi licentia expedie- bat; visum est illis aptum fugae divortium. Ipse etiam princeps Cassianus verticem gladio, tergum lancea jaculo saucius femur hac evaserat,quantum- que nox, diluculnm, calcar, equus adjuverant, jam propeRubcam oppiium elongaverat : illic equo do- stitutus, ac tenebris in fruteto absconditur,sperans sive de praesenti luceviatorem opiferum.vel saltem de nocte instanti tenebras fugae solatium : hac in spe miser ille saucius, ut dixi, anhelus, sitiens, arrectis auribus, oculis ad vias intentis, in dumo latitabat, lepusculo similis quem catulorum fauci- bus ereptum vepris celat. Pro mundi gloria! Quid nunc eo infelicius? idem heri Antiochiaj princcps, Syriae dominator ac PhcEnicisB, Assyrise tcrror, re- gum orientalium potentissimus, uni Solidano qui regnum Persida regnaverat,secundus ; sed dum tan- tis miser vexaretur angustiis, sitis acrior viscera torrebat, viso ruricola aquae amphoram bajulante; illi innuit, accessit, bibit. Aspiciens rusticus habi- tum, faciem contemplatur,stupensque ad casum et vulnera: « Heu! inquit,domine mi princep8,cui de te tantum licuit,cuju8in te tanta surrexit audacia?» agnoverat enim eum, ut semper plebis oculi ad re- giam majestatem intenduntur: stupebat ergo even- tus adhuc recentis ignarus. LXIX. — A rustko occiditur, Tunc Cassianus misertori infelicitatis suae fidem adhibens, simul metuens ne dissiroulando dinide- ret, diffidendo vices hostis exsequi videretur : « Perdita est, inquit, Antiochia, Franci tenent. Ego qualem vides terno lac vulnere vix aufugi : at tu, ob8ecro,ne palam facias : vesperi scilicet fugae ope- ram dabo. Tu mercedem quam maximam a mc, si evasero, exspecta.» Vulgus fortunam sequitur, qua ridente, multos in eo numerabit amicos; eadem tristi, diffugiunt siccatis cadis cum faece, ferre ju- gum pariter dolosi. Attonitus tanto, tam repentino casu ru8ticus,apud se non est,infremit spiritu, stu- pet, deliberat tandem quid in tanto rerum cardine sit agendum. Statim tractat interitum ejus, cujus modo vulncra miserabatur, in qua re duo pensat : accessum facilemjefTectum utilem. Si huncoccide- rit, praesto est merces, vestes regiae et equus, ad haec Francorum gratia : prasferenda tamen his fue rant amicusChristus^cujus inimicum interemissct, et de tanti nece principis laus immortalis, quae in mortem multos impulit mortales : sed haec aliena a mentc rustica nobile nihil attendcnte : sic utilita- tem considerat. Porro fessum, exsanguem, semine- cera, solum, inermem videt, faciie arbitratur vitae (3) Econtrario Baldericus lib. ii : Tancredus enim, ait, suique consiliarii retn totam ab origine noverant, Sed major fidcs nostro Radulpbo. (4) Quae hoc numero continentur,exstant in charta A quod restat exstinguere. Quid plura? immemor ho-. nesti,pietate neglecta, servus dominum clava sub- lata dilaniat, cerebrum spargit, spolia satis arcta ingentibus praeferens promissis. LXX. — Tancredus hujusce expeditionis se conscium non fuisse conqueritur, Tancredus interea ignarus omnium quae accide- rant, (3) more suo vias procul ab urbe obsidebat, quae introitum exitumque saepius indulserant urba- nis : cum ergo a profugis illae egressis captisque res gastas accepissct : «Heu mihi! heu! ingeminat,qui in tanto tam ineffabili gaudio solus cogor dolere. Proh pudor! quis laboravit, et ego quievi? qualis excubavit, et ego stertui? 0 Boamunde, Boamunde! aliis palam fecisti, clam mihi : o cognate sanguis 1 n hoccinefuit cognati sanguinis? Absentasti me, cu- jus praesentiam noveras in hac tanta militia primas partes non declinare. Noveras si adessem, primus ad mcenia currerem, primus funes apprehenderem, primus supervolarem, primus detruncarem : hanc mihi gloriam invidisti^ quanquam tibi eam vires, aetas,fortasse animus negabant.O felix ille, quicun- que cst,qui has Domino Deo nostro primitias liba- vit! sed properemus, o socii,praecursum amisimus, saltem subscquamur. Neque enim haec iile etiam aufcret, qui vos pauperes fecit, me inglorium. At qui flnxit sigillatim corda hominum, qui intelligit opera ipsorum, ipse judicet, ipse vindicet. • Haec fatus Antiochiam venit, gaudium invenit, et ipse qui modo flebat cum flentibus, jam cum gaudenti- bus gaudet : quippe gaudium commune, privatam C de cordc nobili expellit tristitiam. Accedit tamen et comnr^uni la^titia parva, quod relicti ad tutela cas- trorum, pars militiae audito turbarum soaitu, cum Boamundo introierant,absentique domino palatium praeparaverant insigne : jamque introgressis omni- bus qui principabantur, solus Blesensis comes au- fuit : seu merita superum ira, seu iortunae invidia pudenter exclusus. LXXL — (4) Casus mirabilis. Accidit per id temporis quiddam inopinabile sine exemplo casus, cujus generis nec antccessisse nec secutum esse prodigium aetas prisca meminit, aut praesens. Gonsidebant Boamundo vocati ad coenam comites, Flandrensis dexter, laevus Boloniensis : aderat multa plebis palatio in eodem frcquentia, Q pars discumbentes,pars ministri,ut£it ubi prinsipes tanti tres ad mensam conveniunt. Cibus tacitos facit ; potus^quod per quemdam prudentem dictum est, loquaces : librabat Boamundus dextra cultel- lum post coenam, cum Flandriae comes alludens sic ait : c Quid sibi vult haec libratio? manifestum est, video, solliciti signum, non eget curis hoc tempus, hora est gaudii, non curarum : Imo, in- quit Boamundus, domine conles, alia est res, prae- gestis Tancredi assuta, sive ab eodem auctore,8ive ab alio post modum addita : quae tamen narrationis seriem interrumpere videntur. 5U GBSTA TANCREDl. 542 sentiavestranoninesinit essesolliciium.cuiludum A populos trahit, ne forte suis ipse alimcntls hostem ,8truo dum trutino cultellum : Hunc cujus grossitu- do c«tero6 premit (et ardebat eoram eo caeteris grossior super candelabrum cereus) hunc, inquit, semel ictum in duo dispertiam.n Visuscst comitibus sermo delinis, et quem nulla possit sequi efTectus facultas : quapropter subjicit Flandrensis : «Aggre- dere quod j^ctas, princeps, voti compotem donabo chlamide mea : tu vero impos me tua ne abnuas donare.»Gonceditur : qui moxsublato B. ictu astan- tem dissecat cereum,descendensquippe exobliquo dextra facilem caute impetravit sectionem. Fit ita- que oereus unus duo, quod diclus est mirabile, ardens ardentes : ardet qua; ardcns dcciderat pars superior ; ardet inferior quae fixa astabat, neminis pasceret instantem. Voluit Guido, vixque retentus est, quamvis Graeco destitutus auxilio, Chrislicolis opem ferre inclusis : sed eodem quo imperator de- hortante rotpnhitur. LXXIII. — Dira fame affliguntur, Interea septos hoptili milite Francos, MoBnibus inclusos, Persarum spicula passos, Dira famcs cruciat; res dura, sed asperior spes. Nulla quies miseris : hinc monte pluente sagittas, lllinc planitie, cohibent hanc murus et unda. Montel nihil horum : mons nervius incitat hostem. Ergo dies bellum, bellum nox excit opaca Surama tenent Turci, defondunt ima Latini, Adversum innumeras stat lancea pauca sagittas, manu admoto igne per se accensa. Aspicientium |^ Dispar ccrtamen, numerus, vires, locus arma; stupent mentes, omine acti actor ipse terretur. Volitante populum rei fama, ex omni atrio,ex omni ofncina accurritur,stupetur,nequcunt expleri corda tuendo, adhuc stupentibus iis, adhuc mirantibus, ille subito accensus subito quoque ignis cxstingui- tur, augurium triste. Quod si societatem integram manendi pereundique cera ct flamma conser\'as- sent^longa hsereditas^longa promitteretur snccesio, ad supremum sasculi diem perducenda : quia vero ortus evanuit quod succreverat igniculus, sobolis quidem aruspices promittunt spem futura», at mox transiturae. Ostendent, aiunt, terris hiinc tantum fata, nec ultra esse sinent, et caetera qua; subdidit Mantuanus : quaB nos in ncce Boamundi junioris vi- dimus completa. Prodigii novitas comitem defendit : Omnia disparia, praestant haec omnia Turcis. Tantum animi Francis animis praestrntibus, om- [nem Tristitiam pellunt : superant quibus omnia pre- (stant, Consilium faciunt. qua declinare laborem Arte queunt : oculique leves inducere somnos. LXXIV. — Besistunt ct propugnacula instruunt. C.-ementum, lapides, perpendicula^artificesque, Funes, vasa, dolabra parant; cunctisqueparatis, Nocturni fabricant, bona res, lucem tamen odit; Exit opus noctcm, redeunt in luce sagittae, Lancea stat contra, dumque instat, fabrica siirgit. Dum refugit, cessat; sic fortunam inter utramque. Construitur murus, Turcis descensibus obex, non est de oppignerata chlamide ramentum, imo C gj git opus lignis, ut materiam pctatignis; opes atque inopia, hae principem illa comitcm cir- cumvallantes. Itaque non solum quod debeturnon exigitur : verum etiam plurimocommuncre cuniu- latur. LXXn. — Chrtstiani urbe potiti ab infxdelibus innu- meris obsidentur. Dies illa dies gaudii fuit, at crastina mceroris. Corbozan regis Persarum dnx cum quadringentis millibus equitum adest, urbem obsidet, inclusis mortem minatur et carcerem. Haec audiens Blesensis comes, quantum licet maturat fugam, instar victo- riae reputans, si evadere datur sociis, prcTsentibus morti addictis. Igitur Graeciam versus revertens.im- peratori Alexio apud Cuthai civitatcm Lyciae obviat Illuc ad sparsas juga mitte bis octo sagittas, Accipias reduccs fluidos sudore jugales. Nemo redit vacuus, pharctras implere paratus; Ego aliquam nactos, sed vix utcunque quietem : Serius infligunt jam Partica spicula Francos, Jam versant alias alio discrimine curas, Omnimoda populus lacryma, anxietate, labore, Plagis, esurie, curis, algore, calore; Quod potcrant avidi carpebant nocte soporem. Ille loco panis vcntres pascebat inanis. LXXV. - Dum indulgent somno hostis instat. Dum gcns stertcbat, murus custode carebat : Nam, sic vulgus ait, male servat qui bene stertit, Cnjus erant summae latebrosa palatia causae, cumGraecisccntum millibusinauxiliumFrancorum j) Vicatim clamans, o surgite, surgite, prajco; festinanti.Veniebat cum eo Guido Boamundi frater, ct quidam alii Francorum nobiles circiter decem millia armatos habentes.Cum ergo de obsessisFran- cis, dc obsessoribus Persis imperator a Stephano rumorem accepisset : fama est primo eum voluisse succurrere, sed ejus qui incitarc debuit, verbis re- vocatum, cessasse. Respondit Stephanus, aiunt, de Persarum numero consultus; 8i,inquit,domine mi, exercitus hic tuus illi pro esca daretur : non sufTi- cerct ut unusquisque modicum quid accipiat.Ter- ritus verbo imperator, in Grajciam rcfugit, oppida, nira, casas per quas redit incendio vastat^ post se Hostis adest, turrcs ascendit, jam tenet urbem : Vos quae pigra quics? miseri succurrite vobis. Haec dum clamat, ad haec clamata ita surgitur ac si Ismarus et Rodope, quas durat Thracia rupes Surgcrc ju.ssa forcnt, jussi clamoribus iisdem, Ilinc proceres statuunt latebrasque sedcsque cre- [mare : ^Edibus acccnsis, custodes murus habebit. LXXXI.— Jiohertns inifcm inccndit ut mox adntmilcs, Flandrigena huic operi Robcrtus adesse monctur : Impiger ipse pigros celer excit, et hac ope tardos^ Ne pereant magni, dum tractant otia parvi {M3 AD GODEFRIDUM APPBND. IL ^ MONUM. DE BELLO SACRO. Fit quod dictum cst, urbem Robertus et igne Vastat, et urbanos dum scrvat moBnia salvat. Si reote memini, Provincia miscrat illos, Quos umbrflB pigros, celcres flamma addita fecit; lila secus montem,sed non tamen in pede montis. At vicina pedi gens atria maxima babebat, Primos introitus portis sortita reclusis, Primo quas placuit summas elegerat sedes, Principis hinc etiam Raimundo contigit aula, Inde quies gcuti pialim aegra, superbaque partim : Ast ubi Vulcanus depascit culmina, surgunt Qui pigritabantur, piget indulsisse quieti. Currunt ad muros, propter tentoria figunt. Pars tegetes fabricant, sic proxima perditioni Mcenia servantur, sic damnis damna levantur, Sic generale malUm cessans, in particulari Sancit quod legitur : dolor est medicina doloris. LXXVII. — Templa el palatia ignis consumiL Urbs accensa magis accenditur, ac magis, ebeu ! Excedit medicina modum, domibusque nocenti Igne perreratis, innoxia templa cremantur : Templa, quibus visis stupuisset pictor Achivus, Auri fusor Arabs, sculptoroe Scottus et Anglus. 0 quantam, quam materiam decor ille tegebat Quippe columnarum pariis de cautibus ordo ; Formapavimenti, vitreum mare, parcristalii De cedris Libani fragrantia tigna, Coatus Exsecuere trabes dc silvis aetheritangis : Marmor Atlas, vitrum Tyrus, aes Gyprus, Anglia [ferrum. Singula regna sua studuerunt mitteregazas : Et quamvisfurnus latens coquat Antiochenus Plumbum, aiunt,templis misissc Amathonta tegen- [dis, Alterius dommi culturam mater habebat : Alte^um erat Jacobi dubitatur an ense necati, An ligno necti de templo prscipitati. Tales materise, tantnm decus, hoc perit igne. LXXVIII. — Scrvatis muris^ instatnihilominus koslis. Sed jam scrvatis tanto discrimine muris, Hostis adhuc instat : custodes fallere tentat, Nox cavet insidias, lux speruit scire cavendas. Qui spectant altis de rupibus inferiora, Guncta palam spectant, qui stertit, quis vigilatve, Quae tutore carent partes, quae praeside gaudent. Gens Alemannorum frontem quae spectat ad Eurum Noctu servabat, somnis in luce vacabat : Saepius haec Turci summa de rupe videntes, Spem capiunt somnis ascendere posse sub illis. Scalas ergo parant, veniunt ad mcenia furtim : Ilicet ascendunt, nullo prohibente, jacebant Gustodes miseri, quasi niorte sopore soluti : Piurimus in turres jam scanderat arcus et ensis, Gum de longinquo cernuntur talia muro. Fit clamor, fremit urbs tandem sopita resurgit Turba stupel, visis prope se discurrere Turcis. Pars gladios stringunt, pars diffugiunt stupefacti : Qui stringunt feriunt, qui dilTugiunt feriuntur, Instant Ghristioolffi) fugiunt ad moBnia Pers®. A FcUi cui scalae vel cordaB cdntigit iisus, G«i neutrae infelix : de moenibus exailit aiiifl Audax in silices, timidus strictos fugit enses, Dum tandem exciti surgunt, urgent Alemanni, Turba Latinorum, pudor 1 ut te^taatur et i^i, Per plateas Graeci claraatites Gaco Alemahkii. LXXIX. — Obsessos fames utgms ub Wbe nobiles quosdam exire comtpeltit, Nec tunc destitit fortuna laoessere Ghnstoin, Seu Ghristi flBimuIos, superita resurgere tentat Aquila, succubuit «candens, iugressaque miirde Descensum egressumque parat : mhil ititetitatttm Linquehs, nunc dektra tractat, tiunc armaBinistra; Dicens, si ftequeo guperos, Aeheronta mbvebo. Ghristicolas clausos patientes aspera luce, D Asp^ra nocte fames omni crudelior hoste Aflligit, lacerat, consumit, macerat, inflat. Trux here,hun6 trucior, cras, postcraS sevioryatquto Saevior accedit, quanlo magis esoa reoedit. Quae tanta macie, tanta iniet tasdia vitae Expers auxilii, pars militiaft fugiendi Gonsiliom tractat ; proba, nobilis, inclytA bello Usque sub hoc tempus,digniseima laude jUVent«s, Wilhelmus fratredque sui, Albericiw, et Ivo. Isti tres oognomen habent de Grente MmsniL, De Fontenella Radulphus et is Turonehei» : At fratres, pudet, heul pudet, heul Normanniami- [6it. Itlud ttbique genus victoria, gloria muadi, Anglorutn victor populus, victor Siculonim, Viotor Graecorum, GapUanofum^ Apulidorum; C Gui Genomanensis, Galaber, cui aeiVit^t Affcr, Gul Japix, horum patitur de eUrpe pudorem. Admoniti plures illorum vooe fueruttt, Ut fierent tanti comitee ad foBd^ra probri : Sed Deus, Arnulfusque suus parero paratos Arcent, et turpi revocant a conditioae : Ast oblita Dei, patrifleqtte, euiq«e juventus lUa probrosa vi« ecjBptrix, )iiilctorque pUdelida, Perstat in inooepto, nullo revooabiiis ore : Bgregium faotu rata, praeclanimque reiaiu : Si roliqttiB caeBis, haec se eubstraxerit troeti. Ergoatruit ftmes, atruotie quibus aitq^e ligtttie^ Pendula de muro fit aociua noote vblando : Sio nooturna fugit^ fuga eole oriente pateedt^ Moxque fit ediotum ne quis diaeolvero fUAes. n Audeat, opprobifii moninjentttm peeteritati. LXXX. — Obsessi tethiferis eikis «iiinMr. Brgo ubi jam paleas pepulenint Tattnus et •tera, Purum quod romanet fnimenium, atMnln igoe t^^ Iteiatn, Purgatum terrae, gens imperterrita coneianst Sed lacerata fame, miserabtlis, irrocluieta, In spem vivendi ourrunt ad opis, mortendi Lethiferos gustus^ ut sunt solvinea^ eiouta, EUeboram, lapan, iolium,cizaiiia mandatit. His miseri ad Titam dum veecuntttr, moriuntur. Praterea ventree Boikem quocunque repbettt. Bt quidqaid oerii inveniuoi ubieunqa»rcj«itam. 6B9TA TANCRBDI. 548 Immissum oacaba, (kuiuDis mollescit et undia, lade struunt epulas, felix cui sors dedit illas, Ai quibus invidit mortem raorbosque reliquit. Piessa malis, a^su^ta bonis tam nobiiis illa, Tam pi^lara diioi»ia,oo]&itum,regui]Qque pro^go, Qualem nulla prius seps^ruQt moenia nec post, Exp#,vefc ewriem : i^ nectaire yix babet amnem.. Hii^ ventm flu^^a, febi^is» hinQ pestis aquflraa : Nullum 9olameft, pafftam videt undique mortem. LXXXI, — Singv-lare certamen ore Pelri Eremitx pelunt a Persis. Multa atu4o^i volvit, riYQatux» circinat^ ambit. Qua vi qMove modo» quanam raUone vei arte Daclinet! ^i^teip, vitam revocet fugientem, Sit noXft aitvQ diiQS tr«/$tat) fecit ista palamque Consilioque |D,i^ legatos mittere ad illum Persarum satrapam, oui nomeu Goboran audent : Quinque, ijiquam, miHii^ut, inter quos Petrum Ere [mitam : Patijrum oujvs epa,Dt color ater, spiritus acer, Pes i¥>4u9. statura brevia» facies maoiienta. Instar aselluQ equj pshAleree sibi sicut at^eili. Petnim morei epeau viliasima oappa tegebat : Sceiz^9jl# 8u)> tali Iraheati adit ora tyranni. GeiM9^ habituiB,. vultum, mox castera Pers® Gapdeut^ ei sperani pjffooumbere veile misellum PfiiUHpiQ ante pedes, nt flexus flecteret ipsum P^pll99>> Ct ad pacem praenuntius ante veniret. Non ak impietas^ noa aio : sed pulvis ut ille Quem ventus i:^icit, sic et tu rejiciere. Tm^ eic eat orsus aed recto vertice Petrus : « OaUiea nobilitaa Cbristi peregrina sepulcrum. Dmo petit»egregia que nil timet urbe potitur^ Petrus apostolici dux ag^unis bic dominatur, Hanc fovQt ho&pitio» conservos gaudet habere. Tu QuM ^U8. popularia, et obsidione Claudis Ghristicolaa : jubeo sub nomine Ghristi, Sub Petri, discede suis de finibuS; et cito : vel si Jnstitiam sequeris, si Persica regna quid asquum, Quid reetnm curant,armentur et egrediantur Dft veatfis deni vel sex, vel denique terni : Contra par numerus concurrat Christicolarum, Vincat utar populus, aibi serviat Antiochenus : Victua ulev fuevit, discedat ab Antiocheno. Aut 81 conditio gravis haec tibi displicet, audi Quid sequitur, quid noa proponimus, altera restat n Belli a principio prodentes omina stellas. Fortaasia gmrior : cum crastina fulserit Eos Altera Christicolis fatum dabat, altera Tu^cis Na dnt>ites, bellum tibi novcrid affore partum. Ordine tunc alio currentes, ac prius ill® Hcc 8unt qu» populus maudat tibi verba Latinus.» Exitium Persis prodebant, gaudia Francis : A Inveni prsedam : sed claudunt mcenia, ftrangam, Corpora vcstra canum dabo rictibus,atqucleonum. I!a)c mea vadc tuis responde verba Latinis : Nam quid ego Petro,quid vestro reddere Chrislo Inveniam? Quanti Petrus, tanti n>iiai Christu»» : Gura mihi neuter, risus mihi, risus uterque. » Post audita Petrus spiramina tanta minarum, Ad socios remeat, rabiem ducis ordine narrai. Protinos accingunt se bello audacia Galli Pectora; sed consumpta fame, et sine camibu^ [ossa. LXXXIII. — Fideles irruptionem meditantur. Area lata jacet sub muro proxima portoe, QuaB patet in Boream,ponti contcrmina et amni. |. 111 uc conveniuntjibi se metitur inermis Ille sacer populus,statuunt quis primus in bostei^ Et quis prima sequens tollat vcxilla secundus : Sic reliqui certo disponunt ordine bellum, Quo stent pila loco, quo lancea, quove sagitt® Unde eques, unde pedes aut irruat, aut stet in hor [stem^ Ordine cuncta suo sic disponentibus illis, Sol ruit, extrahitur in crastina tcmpora bellum. Transierat Byss®, restabat tertia noctis, Cum suus ArnulQ cursu fostinus anhelo, Vocc manuque simul didascalus atria pulsat, Surge age, surge cito, quid signa, polumque mo^ [raria? Ccclitus eccc mieat victoria, suspice stellas : Anlc sequebatur modo qui praecedit, at iila C Quae nunc retromeat.nunc usque,Arnulfe,pr«ibat: Surge, ducesque ciens, in praelia coge, pericli Si quidquam est, obses teneat, cremer aut crucifi- [gar; Et conjux, et utcrque parcns, et gnc^tus uterque : Namque et uterque parens, gnatique, uxorque erat Doctus hic a puoro quo currant ordine stellse Vel quid portendant, seu mutet regna cometes, Sive senex gelidus pyrram minitetur et imbres,. Seu Phaetontaeos currus, leo saevus, et ignes Aut latus ensiferi nimis aistuet Orionis Auspicium belli, vcl quidquid quseque mineturj Summus in hac doctor multos instruxerat arte,, In quibus Arnulfum, geminasgue osteqderat illi LXX^L — Per^rum responsu). Dum Petraa mediiB proponit talia Persis, Ridet torba ducum, ridet quoque grex popularis, Subsannat miaorum trabeati more locutum : Taudem dm tumido respondet gutture summus. « PeMarom regaiim popnlantoB gens peregrina Offenden daom IMMmiet,eique eeoundum Solnm 9pW4in»m, paiquime>perdere missus, LXXXIV. — Irruunt in hostem, Ergo ubi signa poli lingua digitoque magistri Linceus Arnulfl percepit ocellus et auris : Ad proceres summos citue exit et excit in arma } Et verso versum cursus docet ordine fatum : Jam bona cuncta nova, quia transivere priora;. Interea Phoebo nox cesserat, ergo reclusis Esuriens beUum gens exeilit indyta portis. 547 AD GODEFRIDUM APPEND. 11. — MONUM, DE BELLO SAGRO. 548 Nunc ope, nuno opus est, nunc, Spiritus alme,vo- [caiili AlTer opera, qua; prima acics, vcl cnja secunda, Quee reliquae fuerint, qui te sitit imbue vatem. LXXXV. — Ordo ductim in aggressione hostium, Primus Hugo magnus Franco educit ab urbe : Praevius ante micat, praBuobilis ante micabat : Proxima Normanni subeunt vexilla Roberti. Summi ambo comites, soli ambo regia proles Clarior Hugo genus, Robertus caetera major, Non sine re partes belli meruere priores. Tertius extrahabens Godefridus in agmine multos, Utpote Lotharidas cum Lotharidis Alemannos. Quartus Tancredo bellantum contigit ordo, Armis praBcipuus, scd non adeo nuiuerosus. Viribus et numero sublimis in ordinc quinto Fulget vexillum Wiscardigenaj pretiosum ; Partim materia, partim crucis indice forma Subsequitur sextus magno fremitu Raimundus, Hic ut se Turcis, non ut se misceat armis : PraBsidio substet bellantes, undique spectet, Pupe peremptura perimendffi supplcat arma, Sit robur belli, sit murus, et instar azyli. Flandrigena; comitis vigilantia prajsidet urbi, Ipse regit portas, murum armis ipsc coronat, Turres omnimoda jaculorum nube, sagittis, Stipitibus, telis, saxis, sudibusve pcrustis, SaBpius ad fabricam convcrtens frcna rccentem : Unde minae, unde metus, ne rupta admittat et ho- [stem : Nunc dacis ore tonat, nunc mililis ense trucidat : Ille obex Turcis descensibus unicus iile Magno pracsidio magni tutoris egebat. LXXXVI. — Terror Persas invadit, Persarum satrapam scaccis operam dare fama [est, Gallica cum primus vexillifer extulit arma : niico rumor adest exire ad praelia Francos : Princeps nil motus ludum tractabat ut ante, Sed nequc cum magni comitis vexilla Roberti Surgerc clamantur : proh quanta superbial surgit, Tertia cum subeunt,ingens erat ille tumultus. Demum captivis nostra de gente vocatis, Nam quosdam nostrae captivos gentis habebat : Quorum sint,quid significent vexilla requircns Quidnam figurent.quorum sint protinus audit. Hoc est Roberti^ Godefridi hoc, illud Hugonis : « Haec est nobilitas, at major in urbe potestas. Vel jam pugnabis, vel pugnam scire negabis. » Sic fando Tancredus adest, et adest Boamundus, Et robur belli cum signifcris Raimundi. Corboran accinctos bello, jamque irruituros Christicolas cernens timet, accitoque repente Traduce verborum ; quam ChristicolaB priusilli Obtulerant, quam reppulerat modo conditionem, Rursus eis offert, at rursus spernitur illa. TuDC mora nulla citi pharetras arcusque sibi aptant A Assyrii, Persaj, Parthi, Libies, Blamyt», PhaMiiccsque, Arabesque, Indique, Tyrique, Me- [dique, Cumque his multimodae quas propter taedia longa Nemine quaeque suo prohibemur scribere gentes. LXXXVH. Transierant inter montem Christique cohortes Maxima Turcorum rabies^ quasi millia centum, Scilicet a tergo missuri spicula, tanquam Venator cervos indagine claudere tentat : /Eneus his murus opponens se Beamundus Ad socios tergum, vultum convertit in hostes. Ergo pugna Deo bifrons, similanda bifronti : Scu cui pone caput geminat pictura draconi : Hinc atque inde suum pro Christi sanguine fundit, -D Inque vicem fusum de caedibus expiat hostis : Eia strenuitas, constantia martyriaiis. Athletae Christi, totius gloria mundi, Utimini dextris : vos pauci, ceutuplus hostis, Utiraini gladiis : cget his haec area raarris, Hic ager, haec messis reliquis vos pascet in annis. Altera frons helli Boamundus solus et expers Auxilii humani sperans in numine cceli, Fidentes numero, confisus praeside Christo Aggreditur gentes, crux praevia nobile sgnum Signum signorum prsfulgurat, hostibus horror, Christi militibus spes, murus, gloria, splendor. Miles in egregiis non ultimus admodum acerb js. Fortis, magnanimus Boamundus, Martis alumnus Atque nepos, illud praedictum insigne gerebat Robcrtus celebris Girardi filius orbi, ^ Is dextra et lingua quin mente et corpore Christi Pronus in obsequium, pronissimus in quasi fratris Fraler, et in socias quascunque vices Boamundi : Pertransit Turcas iterumque catervas, Hortando socios, hosti insultando ruenti. Turcis Robertus, Roberto instat Boamundus : Non illis ille, nec huic hic cessat adesse. LXXXVIII. — Territi fuganlur Turci. Ad crucis aspectum perdit gens Persica visum, Fit tremcbunda, gemens quae venerat acris et hor- [rens. Non est amentum, non est qui exerceat arcum. EvaXf ha ! ha ! he ! vertuntur in at ! at ! et heu ! keu ! Ergo se pecudes, Francos genus acre leonum n Fassa fugam morti praefert, et vivere laudi, Dum nequit ad montem regrodi refugit secus am- [nem : Victorcs instant,et nunquam sternere cessant : Doncc utrasque acies sociae excepere cohortes Victas, vincendae victrices vincere sancUe. Jam non pugna bifronsjam certior ac fuit ante, Jam spes aucta aliis, aliis metus additus armis : His pugnare, illis pugna decedero suadet Multus adhuc populus, numerus cui cedit arenSy Et quod rarus equi premit acris terga Latinus Christicolis obstat, Turcis solatia preeatat : Accedit tamea bis astutia ; 96d nibU asiusi S4) GESTA TANCREDI. 5S0 Nil dolus in Christum, sine quo nihil cst nihil ac- A Q"^ ^^8^^ cmersus ruit, avius^ et stupefactus. [tiim. LXXXIX. — Auccps pufjua, Venerat in bellum rcgnis citus a Nabath^eis ConGnesque suos Persas sociavcrit Eurus : Ipse regebat equos, ipse arcus, ipse pharetras : Nec minus adversis, obvcrso turbinc, dextris Tela retorquebat, tortores torta per ipsos. Vix stabat gladius contra Euri spicula Francus. Languidus iEolio Zephyrus torpebat in antro, Traditor in bellum Francos a Gadibus usque, Atque Pyrenffiis nivibus, per et invia et Alpes, Per freta,per syrtes, per Syllam,perque Garybdim, Fidus ubique comes adduxerat, at modo fallax Abdicat auxi]ium,dum Francia pugnat in Eurum : HaBC animadvertens gens Persica, quod nequit ar- j^ [mis Molitur hammis, fumo, et caligine terra Gbrsticolarum oculos seu nocte involvere tentat Subdit arundinibus incendia, subdit et ulvo}, Subdit viminibus, quantum licet excitnt Eurus. Ille suas ncbulas, fumum de vepribus illc, De reliquis dumis, seu hamno, sive rubctis Perflat in obstantes furiali mente phalangcs. Ergo dies piceas fulgens conversus in nmbras, Fortes debilitat, confortat debile vulgus. In tenebris enses pugnant, in luce sagitts. Seu contra lines ineant certamina talpae : Sic furiis Euri nutat sententia belli. O quotiens illa Zephyrus dum tardat in hora : Clamatum est, Zephyri succurrite, surgite pigri : Eurus pro Turcis furit, et-vos surgite nobis. XG. — Prcevalent Chrisliani. Sic dum clamatur, Deus afilictop miseratur, Ihesaurosque suos aperit, producit et inde Corum propitium, qui flando reverberet Eurum : Inque suas cogat victum rcvolare cavcrnas, Fumo Turcorum qui lumina turbet eorum, Liber ab Occiduo productus carcere Corus. Nec mora mandatis obtemperat : omnia quassans, Omnia convellens, obstant quaecunque tolanti : Jamque inbella venit, veniens non arma virosque Tantum pulsat : equos terrct, tentoria vellit, Horrent atque tramunt mons, vallis, campus et [arbor. Eure fugis, fumoque tuo tu involveris ipsc, Inque tuos Persas sua fraus, lex sequa redundat. Tunc oculis clausis Turcus, sed Francus apcrtis Dimicat, et subito vcrsa vice pro^valet ille Qui prope victus erat ; superatur qui superabat : Hic fugit, ille fugat ; Baal ruit, obruit alpha. Persarum velox equus est, et pinguis et acer : Contra Francorum tardus, macer, anxius, sger : nie fugit facile ; nequit hic instare proterve : Ille quasi innumerus : vix hic quasi sexcentenus : In Tigilando fugs post versa pericula Persse Qui celer aut celcri raptatur equo velut igni, (5) Lynca est fluvius in Macedonia, qui in Eri- gonem ezcipitiiry ci:yu8 memiait Ovidius lib. xv At cui scgnis cquus, nec pcs citus : illc vel armis Occidit, aut servi trahitur ducendus in usum : llac juvenis plantam memorant in caede repertam, Qua potuit tecti vice sol imberve repclli : Tunc trahit occasus, trahitur quem miserat ortus: Sic et opes reliquas, scutellas, pocula, mensas, Urceolos, tripodes, lecticas, labra, lcbetes, Ollas, flascones, tentoria, pallia, vestes : Omnia purum aurum, vel opus pretiosus auro Victor habet. Populus de pauperc jam fit opimus : Jam sedet, Turcas avido vorat ore placentas : Jam satrapis partam Persis plerique ferinani, Jam de captivo inter eos contenditur ostro. XGI. — Yictos Trancredus insequitur, eorum miram stratjem facit, At proba Tancrcdi laudcm esuriens sitiensque Strenuitas, prffiter laudcm nullius avara, Pauper opes, jejuna cibum, in sudore quietem Spcrnit, quaque itcr cst intcr duo brachia fissi In bivium Farfar, nusquam locus aptior illi : Multos persequitur, paucis comitantibus armis. Ergo inter Parthos et Persas, mistus et Indos, Inter omnigenum vires Mahumicolarum ; Pardus ut inter oves, stragem Wiscardida miscet Cjiicibus urget cquos, rctrosuadis urget habenis Horrificis urget clamoribus, et stimulandi, Qualibet artc fugax acies incumbit in armos : Collo iniert stimulos, mutilat quacunque gravatos Partc, vel ante jubis, inutilibus retro caudis : Ut mortcm evadat, nec sellas solvere tardat : C Ensibus et pharetris etiam fugat illa solutis. Tancredus virides respergit sanguine glebas, Tancrcdus fossas morientum stipat acervis, Vulnere multa perit, perit et sine vulnere multa, Vulneradum metuens, dcclinat vulnera turba, Quidam sponte ruunt, freno sellaque relictis ; Et subeunt dumos sperando latere sub imbris : Horum cornipedis eviscerat ungula partem, Partem dum ruitur, tento pede, mors remoratur : Quem pes non tenuit : cor huic crepuit,jecur illi : Fiumine salvari pars plurima posse putantss, Intromissa vadis perit auxiliaribus uudis : Viva subit tumulos eques, atque equus intrat [apcrtos ^ Ut ripas ineunt, palam hunc absorbet et illum, rw Ergo pharetrati, loricati, phalerati. Dum Styga sic adeunt manos, alii tremefiunt. Ipse timet Pluto repeti, pavet, ac fugit uxor : At vada certa quibus sors obtuIit,ii quoque partim Emergunt ab aquis, partim merguntur in ipsis : Nec sic evadunt, qui sic evadere tendunt. Tancrcdus sequitur, valda scit quasi (5) Lynca va- [datur : Usquc recens, acer dum cuncta recentia, cuncta Acria parta suum sibi suggerat obvium Harengum; Natura paritcr firmum munimen et arte Metam., hoc versu : Hunc fluit effectu dispar Lyncestius amnis. m AD GODEFRIDUM APPDND- 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. $^ Non timuit; Turcus in tanta peste sagittas, Undique turritum, robusto niilile rulLuiu Nunc aperit portas diuturno tcmporc ciiiusas ; Occurrit domino venienti congrua pubes, Ille ciens supplete novos, supplete caballos. Arma, viros, et equos simul invenit omnia parta. XClI. Planities super Arthasii, sub mcBnibus EmmaB Herbida dividui cursu circumdatur amnis : Illa viatores prius excludebat, eratque Circuitu longi properantibus invida causa ; Abscjdit invidiam geminus de monte rocisus, Atque viatorem admittens, altrinsecus arcus. IIos inter pontes gens Persica jam quasi tuta, Jam quasi narta fugae post taedia longa quietem Fessa quiescebat, bellum evasisse putabat. Cum Tancredus adest, ct adest eqous, arma viri- [que : Pugna recens, visis se mutuo qui fugat Evaa:! Exclamat Turcus, fugicns immurmurat al ! at! Magiiji fuit caedcs sub mccnibus Antiochcnis, Multus ubi atque recens commisit praelia ca^sor : Hinc est, atque illinc per mutuavuluera fletum, Hinc illinc risum, non est hic bac vice gestum : Altera pars risit tantum, tantum altera flevit : Flevit Turca fugax, risit Normannica bellax. Normannus sternit, Turcus cadit, ut subitarum Impetus hastarum, geminique angustia pontis, EfTugium retinent, bellum committere lerror Non sinit, atque fugaj labor, et vires labelacto}, Plurimus et sanguis mulLo de vulnere fusus : A Non locus est metui, si vos committitis illi, Quid moror in verbis?res cst rem clauderepaucis: Croditur, accitur, rcieratur, abitur, initur. XCIV. — Podimsis episcopi tngnmti^ verba ad exercitum, Interea praesul moritur Podiensis, et intra Basilicam Petri conditus conditur almi : At moriens proceres ad se vocat, hisque vocatis : Vcrba facit, monumenta sui, documenta salutis, « Dum Deus indulsit,dumque in me sospita,mansit^ Nec studium fratres, nec scdulitas mea ves^tro Defuit obsequio : vos sicut mater nlumnum Sollicitus fovi, docui, monui, stimulavi : Lethifera avulsi, \italia semina sparsi : Pervigili curasolvi mihi tradita jura. I^ Jam nunc delibor, jam vitae lerminus instat. Sic me doctrinae vobis papa ministrum Tradidit Urbanus : sic vobis bunc ego trado : » Tradidit Arnulfum nulli hoc in agpne sepuoyduip;: « Filius hic, inquit, meus est dilcctus, iD,ip60 Est mihi complacitum,vos aures vertitq ad ipsuio: Tu vcro, Filii, monitus memor csto paterni : Diviui large documenti scmina sparge, Acceptum gratis scmentcm reddito gratis, Peccantes revoca, benc agentes laude coi^oaa, Urge propositum, Christi te ostende ministi^ui]» Sedulitate proba, commissa nogotia traeta, Nulius ad injustum douis te flcctat onustum, Utque brevi breviter, vita, loquar, esto pudicus : Sobrius, et prudens, humilis, pius atque quietus.i» XCV. — Ejus epilaphium. Ut quot membra fere, tot gestent vulnera Persa! : C Sic monet, et paulo cunctatus transit ad iUum Ergo vae miseris quidquid tenetur ab illis : Nam nec pugna fugam solatur, nec fuga pugnam : Turcus utram tenet, neutram procedere gaudct : Ut pecus ergo perit, leo, cui leopardus inhaesit. XCIII. — Artasium castrum redditur. De tanta turba paucos fuga salvat, et ulna : Sic aliis stratis, aliis sterncndo fugatis; Cfi^trum restat adhuc Turcis, belioque refcrtum, Restat adbuc, inquam,sed inexpugnabile tanquam Quiddam non hominum fuerit,sed fabrica divum : Pergama Neptuni, PhGcbi IHum, utrumque utriua Lque CoIIata buic:tantum, quantum illis caetcra cedunt ; nla tamen pubes sociorum territa caede, Nil sibi confldcns opes, aeque pauper et expers : Hinc item, inde morus examinat : ergo morarum Sublata trutina, praeponderat et placet ire: Nil sibi cum Francis, nil cum ccelestibus armis Aiunt : post victos superorum numine Turcos. Quosdam de populo Raimundi ; sive coactos Esurie diras captosvc cupidine falso ; Christo posthabito, Mahumet jura colentes, Turcatos eadem qua Turcos claustra tcnebant. nii consulti quis major Christicolarum, Quisve fide potior, cui castrum reddere, cui se, Cui sua sit tutum : Raimundo credere suadent« lUe fide potior, comes, aiunt, robore m«jor. Quem mens, quem vires, quem vox coluit sua Je- [sum^ Vir magni mcriti, vir quovis digAus honore, Vir dignus titulo, si non potiore, vel isto. Conditus est Moys^s clarissimus hic imitator Doctrina, studio, moribus, oflQcio. Dux populi Moyses, et dux populi fuit iste : Ambo duces Christi, coelitus ambo sati, Ambo justitiae, doctrinas ambo studiosi : Ambo fuere Dei vox media et populi. Causae via; MoysLB tellus Chanaam memoratur» Uuic quoque causa viae terra fuit ChaDaam : Cernere, non uti Moysi conceditur illa : Iluic quoque non uti, cernere ferme datum est. D Longa Deo Moysen jejunia conciliarunt : Ilunc quoque longa Dco consecrat esuries. Ipse Deus Moysen, hunc papaUrbanus, et ipse Praeco Dei sequitur, misit utrumque pei^s. XCVI. — Tancredus cum Sormannix et ProvvtcU» comitibus Marram obsidet. Postquam urbs capta, vicores gazis, victo^s cacdi-» bus donatos, alios abhumili ad sidera exti|lit,^Iioa sub tartara a luxu ct crapula submersit:Boamun- dus Antiochiae principatum adeptus, ad praesidiuin manet;Tancredus intermissum viae laborem redin- tegrat; algorem, aestum, inediam, sitim, montibus, valUbu8,agri8,ioumcipiis4)raefert:ad q,uoran> cuq<3GI- 553 GESTA TANCIIEDI. 554 nitatcm Tempe Theaaala sordcscunt,Emina Heiico- A nihilcunctatu8Antiochiamvenit,casiritutonbu8hu- ncm suumilkirenc vireta, Barisan vites, llersen, se- getes conteraoidolent : preterhoccautem^etaliorum oppidorumnttmerusingeussingulasuis opibus alio- nas prsferri. At Marchiaides aller Julius nilactum credenSy dum quid superesset agendum, causam itineris Jerusalem esse coinmcmorat, et per Antio- chia fuisse peregrinandum, non per Antiochiam pcregrinatum.Igitur qutBrentesbcllumcomites Nor- mannum et Provincialem soclat, cum eisdem Mar- ran oppidum et populosumetuber aggreditur.PrjB- viderant sibi Marreoses seu capta Antiochia tcrriti^ seuquiaplurimum FrancisiA obsidendo obstiterant, seu volaote fama ab Antiochcnls contribulibusprae- muniti. Harum quapiam,rorlasse omnibuspraemo- jus adbuc discordiae iguaris; obitcrautem &uosin« slruiL milites,quomodo cnses clani teneant,et quo- modo deprimant.Inde cappati tam ipse quam socii castro approprianljanitorem vocantJanuaB reseran- tur,pacirice admittunlur qui pacem simulabant.ln- gressi autem unuspostalium,ubi primum numerus pugnee suflicit,simul cuncti, haec simul cuncta, la- certos, mentes, gladios nudant, Iluimuudi milites extrusos ad ipsum non sine colaphis remittunt : ultus itaque qua licuit Rainiundum Tancrcdus,po- tentiorcm astutior, corpori caput abscissum rosli- tuit,dum Trojae suas Uium Doamundo reddit : Boa- mundn&enim dum adbucexperssuspicoret oppidum adoo ipse sibi mutilus videbatur, utsemiprincipom niti cau8iS|tota usquequaque nuda^a vicinia,urbem ^ se,nou principcm diceret,Raimundumquc collegam suam impleverant^ obsessuro exercitui uihil relin- quentes. Uuc accedit quod suburbanos etiam ob- slruxerant puteos, atque inopia advenas repeili posse arbitrati.AtChristicoI(e qui sublata cruce se- metipsss abnegaverant, qui propter Deum corpora sua ad supplicia tradiderant,nihiIomiuus urbe cir- cumdata gratulantur, quasi ad epulas iuvitati : alii machinas struunt, alii struentibus ministrant : hi fundis bolearibus turrcsquatiunt,illisilices instru- menta quassandi scapulis asportaut : hosvideascur- sitare agiles ad spcm cereris,illos regedi sub onere gemeates : quidam putcosad priscum usum rovoco- baat| quidam ia fabrica novorum exercobantur : nonnulli de cataractisc(£liopcmexspcctantes,aqus coelesli carcerem proiparabant : Quorum intuens suum in principatu Antiochi® nominaret : Hsec in- somnem,bffic in somniis principem molestia torque- bat.Verum ubi odium atque dilectio altrinsecus col- lidcntes niutilo, ut dictum cst, principatui cornu reddiderunt,tunc elevatum est solium Boamundi, jamque ipseexporrccliorcuni magna manu Tancre- dum sociat Marram revertcntom. InfcstiaraboPro- vincialium comiti,magniiicc sua adversus hostium arma munierui.t. XCIX. — DiscordLx origo, Ad hujus odii fontem recurrerelibet,quo minus aistuantis impctumfluentidorivantcsmiremur.Dum adbuc Antiochia GallijB principibus clausa resiste- ret,Boamundi atque Raimundi ministros mcdiain- tercurrit discordia. Frumentum ulrobique missi, vota,i8 qui solus laborem etdolorem examinat,qui C annonam simul invcniunt et pugnam; ferro ceres prasumentes dosenon relinquit,misso cceUtiis im- bre, omnibue sufTecit : adeo enim gravis imber et uber socutus est, ut et qui pluvias ante postulave- rant, post depostularent, et lacuum opiflces cassi operis pceniteret, XCVII. — Fames hovrihilis in caslris fidelium, Inundantia hxc nimiapeperit fanem,putresccnte in castris allata ceFere,nulIam de foris quoquam af- ferente^protelabatur victoria. Panis fluxerat, fames invalescebat. Pudet referre quod audierim,quodque didicerim ab ipsis pudoris auctoribus.Audivi nam- que qui dicerint cibi se coactos inopia,ad human» carnis edulium transisse,aduItos gentilium cacabo immersisse, pueros inflxisse vcrubus, et vorasse dividitur, sauciant tanquam territffi ambff partes, saucii populus uterque domum revertuntur.«Viso famularis turba; sanguine principes turbantur:et ei quando similis occurrcril casus,sauciorum animos ad talionem accendunt : in castris tegendum fore ignem pr»cipiunt, extra turbine rapido flammas suscitandas.Jussum hoc aurcs patul» iibenter ad- mittunt, quas dificile erat rcvocare prohibitas. Ubi ergo cxinde major alterius partis turba minori alt6- rius onusto) obviassct,dcpositis illico oncribusvic- tualium^onerabantur colia proccllis alaparum; sic- que cditiorviribus, spoliis gaudebat : imparautcm aliis non sibi desudasse lugebatspoliatus : quial- terutri linguae consonabat, modo cum ea verbera adustos : vorando aBmulati suat feras, torrendo ho- n bat,interdum pro ea innocens verberabatur.Narbo- » « • ww • /i • • — ' 4 • •»» ___ _ „1 L _ _ _ T* _ mmeSySed caninos.Hunc ipsum finem membris pro- priis minabantur, cum aliena defjcerent : nisi aut captse urbis,aut cereris advenae inteix^essio esuriem lenisset. Xt^VIIl. — Discordia inter Tancredum et Raimundum. Haec dum ita geruntur, Tancredi Raimundique ministros discordia agitat:moxque a ministris sur- git ad dominos. Vix, ah! vix compescit Tancredus animos quin Provincialium stragc iram leniat, sed occurrit viro ratio, quo) sanguinem vetat fundi Chnstianum : melius ipsa ad Wiscardi monet artes recurrere per quas orbi gloriosus innotuit. Ergo Patbol. GLY* nenses, Arverni,Wascones,et hoc genus omne Pro- vincialibus : Apulis vero reliqua Gallia, praesertim Normani conspirabant. Britones, Suevos, Ilunos Rutenos et hujusmodi linguae suce barbaries audita tucbatur, et hoc quidcm extra muros. C. — Commentum de lancea Domini, In urbe quoque non etfluxit sediiio,sed affluxit : cum enim in supradicta fame populus turbaretur obsessus,surrexit degente Raimimdi versutus men* daciique commentor Pelrus,qui salulem populi re- velatam sibi praedicaret hoc modo : « Apparuit,iQ-^ quit| mihi semisopito bcatus Andreas apostoluSiatp 18 555 AD GODEPRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. 556 que hoc auribus meis praBceptum indixii : Surgeyet A lata lancea, his implevit i« Ecce, ecce quod coelum annunlia populo laboranti consolationem caslitus ela- psaniy quam lateris Dominici perforatrix lancea con- feret inventa : ea intra basilicam beati Petri sub terra latet : tu in tali loco (et locum designavit) pavimen- tum solve, ibi fodiendo annuntiatum invenies ferrum, Ubi ergo armorum horror ingruerity illud opponite hostibus; in eo vincetis, Experrectus delusum me a soxnno arbitrabar, nec palam feci in perpetuum ta- citurus, nisi secundo et tertio commonerer : tcne- bat me rursus secundae noctis quies, cum rursus idem apostolus redit^ipsum idem quod prius inge- minan8,sed increpantisimilisetirato.Quar^,inquit,, cantempto me siles; muUorumque salutem unus mo- rarisf Clamavit ud Dominum populus, et exauditus promisit,quod tcllus conservavit, apostolus revela- vit, oratio populi contriti impctravit. » Vix hsBC fatum foras extrahunt, hymnis et canticis lanceam pro8equuntur,muneribu9 donant,auro involvunt et palliis. HaBC Raimundus et qui ei favebant concin- nabat : scd et aliarum partium rudis simplicitas oblationibus deserviebat; ante victoriam quidem instanter, post eam vero multo instantius, quasi trophaei gloria praelatae in bellum lanceae juxta Pro- vincialium clamorem foret adscribenda.IgiturRai- mundi ampliabatur fiscus, extollebatur animus, insolescebat exercitus. Favebant ei de principibus aiiqui, quos ipse modo blanditiis, modo obscquiis sibi aliexcrat. estf et adhuc cum tua negligentia facit quasi negle- n GII. — Boamundus fallaciam suspicatur in lancea ctum : festina igitur quantocius hoc corrigere, ut pos- sis vivere. His perterritus, ubi somnum evasi, jam aimul certior factus sum et sollicitior : adhuc tamen ambigens clamne facerem, an palam : in hac cura totum transegi diem, et bissem noctis orationi et jejunio vacans, postulansque a Deo vicom tcrtiam, si duao ab eodem fuissent. Bis acclamaverat auro- ram gailus,cum vix tandem sub cantu tertio fessos artus sopor alligat : nec mora, qui primo, qui se- cundo venerat, illico tertiat vicem, semper terribi- lior, semper imperiosior,5ur(/^,a9^,inquit, ignavum pecus, canis mute, mora salutis, cunctatio triumphi^ damnum civium,hostium solamen ; timore illic trepi' dastiyUbi nan fuit timor : ubi esty illic non times.Re- stabant adbuc minae et jurgia,cum prae timore ex- At Boamundus,ut ipse non imprudens,rei seriem scrutatur, quisnam somniator ille es8et,quibus po- pulum ambagibus involvisset, quem fossoribus lo- cum significassot, utque ipss insiluisset, fodisset, invenisset : statim fallaciam deprehendit,inventio- nem irritam,inventorem conjecturisfalsificatargu- tis. « Pulchere, inquit, commentum cst beatum Andream apparuisse homini,quem audio cauponas frequentare, fora praBCurrere,nugis amicum, triviis innatum. Honestam elegit sanctus apostolus perso- nam^cui coeli panderet arcanum : nam de loco,cui fictus non patet locus? si Christianus abdidit, cur altaris proximi latibulum declinavit? aut si gentilis seu JudaBus, cur intra parietes ecclesiae? cur secus altare? quod si neutri,8ed fortunae ascribitur; apud territus spiritus minis subtraxit se et sopori.Sudor C quem historiographum venisse Antiochiam Pilatus pariter tremorque simul corpus alternabat,ac si la- tus alterum torreret igni8,alterum in glacie rigeret. His gradibus ad docendum veni quod didici : vos au- tem, patres ac fratres, ne tardetis rei sinceritatem experiri : superest mihi locum designare,vobissuf- fodere.» Qui rumor ubi Raimundi auribus est iila- psus,statim concione habita,Petrus ad Petri basili- cam vocatur,locum rogatus,sicut fmxerat prius,al- tare signiflcat, fodere monet; utque pondus verba habeant, vultum etiam fingit.Foditur ergo,nec pro- ficitur,su£fos8ahumus nequitreddere quod neccom- missum fuerat, nec acceplum. Habebat autem ipse clam apud se cuspidis Arabics feruui,de cujus in- ventione fortuita,materiam fallendi sibi assumpse- invenitur. Scimus nempe et lanceam fuisse militis. et mtlitem Pilati : at vero placet quod sequitur : quod audio inventorem illum, laborantibus frustra fossoribus, insiluis8e,concessumque uni esse in te- nebris, quod multis palam est negatum. O fatuitas rustica? o rusticitas credula ! o credulitas facile convincenda! Esto,personam honeslas,locum vicina crucifixio roborat : non satis vel haBC novissima ho- minis illius fraus patet : si pure, si simpliciter in via Dei ambulasset, si advocato sibi in apostolo confidisset, non ferret ipse inventioni suas testimo- nium, sed mereretur alienum.Nam quid tantae illi contumeliae rependam, quod nostram quae de sur- sum est descendens a patre luminum victoriani. rat : Scabram quippe intuitus, exaBsam, annosam, j) ferro suoProvincialosdeputant? Deputentipsisuam U8ui nostro forma et quantitatedissimilem,auspica- tus est illico hinc fidem novis figmentis adhaBsu- r^m.Nactus ergo fallendi tempus,ligone arrepto,fos- sam insilit,conversu8que ad angulum :« Hic, inquit, fodiendum est, hic latet quod quacrimus, hinc ex- ibit. » Tunc saBpius saBpiusque ictum multiplicans, demissam fraudulentera selanceam fossorio illidit: cooperata est dolis umbra umbraB populus frequens frequentiae loci angustia. GI. Caeterum ubi ferrum ferro illisum tinniit, aures Bimplicium arrectas idem fraudis commcntor, sub comes cupidus, et vulgus stolidum : nos autem in nomine Domini Dei nostri Jesu Ghristi vicimus et vincemus. Haec Boamundus et cum eo qui summa- tum subtiiius discernebant Normannus et Flandren- sis comitcs, Arnulphusque vicepraesul et Tancre- dus. GIII. — In quo et Raimundo displicet. Igitur Raimundus acutis Boamundi argumento- rum spiculis sauciatus, mille artibus,mii]e semitis vindictam investigat : ita secum sine medio di^un- gens Wiscardidae contumeiias, aut praemoriar aut 557 GESTA TANCREDI. 558 ulciscar* Si palam occursus non suppetit, suppetat A noctis hora peoultima ad tertiam sequeniisdies me- occultus : ubi non valet lancea, valeat sica. Dolus an virtus quis in hoste requircU? (ViRQ. jEneid, lib. ii.) Gum, inquit, mea est urbis tutela, praesidium montanum, mihi regia princeps, mihi forum,mihi poDs et porta parent : lancea quoque, populi nume- rus arbitrii est mei. Quid restat, nisi ut exstincto, principatum obtineam Boamundi? Utec et multo plura volventi, prs omnibus sedet motum iri inter plebes seditionem, ut a pede ad caput exundetur, prolndant in foro hinc inde Jurgia, surgat clamor turbari populos, duces utrinque suis auxilium fe- rant, in Boamundum omnis arcus, omne Jaculum intendatur. Has dum Raimundus lanquam leo in dia fatigaverat. CV. — y/rca? obsidentur. Jamque sepius de valle lacrymarum ad montem gaudii excelsum surgere assueti Ghristicols succes- suB urgere suos, instare favori numinis haud ces- sant. Arcas oppidum aggrediuntur, non impari ac Marram nisu, sed dissimili eventu. Surgit in mar- gine planitiei tumulus declivia Libani ab austro pertingens, mare ad occasum quasi stadiis viginti remotuB despectans : ejus pedem fluvius abluit,qui ab ortu ad littoradcrivan8,Hierosolymitano Isevum latus imperio concedit, Antiochi® dextrum, inter Tortuosam et Tripolim limes notissimus,munitum arte et naturaprffisidium^difflcilem hosti grassaturo spelunca sua molitur insidias : noluit taceri iniqui- n aditum minabatur. ChristicolB autem plurimojam tatcm Deus^ quin Arnulfo indicata, ilicet per eum Boamundo indicatur. Sic elusa fraude, salvala est a morle anima viri, cujus vita plurimum Jerosolymi- petis Jam profuerat, plurimum adhuc profutura. Uanc igitur habuerunt irs originem, hinc ccepit odii fomes. CIV. — Marra capitur. Sed revocat meobsidio^tanquam messorem seges intermissa dum is retrogradus spicas recolligit elapsas. Igitur Marram usquequaque bello circum- septam suffodiunt, Marrs supervolitant sagitte, concutiunt funds,tremefaciunt minae : undique cla- mor, undique assultus, undique plaga : contra ur- bani quasi par pari reddunt, reverberaut balearica tormenta similibus, missilia Jacuia eminus, comi- certamme, virtuti omnia cedere experti, Arcas cir- cumdant, pars fluvium transmeat, utportarum ob- struat egressum : pars citra manet, de opibus Grach. et Raphaniffi oppidorum, ac reliquae hujus- modi citerioris vicinis faciliUs alenda. Tancredus in primis transmeatoribus emicat summopereexsul- tan8,quod desidernti regni oram ingredi meruisset: pons tamen saxeus antiqua fabrica continuabat exercitum, ut facile ab his ad iilos posset transmi- grari. Ergo ubi armis clausa sunt claustra ; fortia fortibus, gentilia Christianis, principes de more tor- menta muralia struunt : singuli singula, unum comes Normannus, alterum Raimundus, tertium Tancredus : nam Boamundus Marra eversaAntio- chiam redierat, ubi etiam dux Godefridus et comes nos vomeres marmora demittunt : plurimum sau- ^ Flandrensis adhuc hiemabant. Hugonem magnum ad Ciliciam revocaverat bellum, in quo saucius femur Tharsum fertur curandus, imo humandus. Solis igitur tribus suprascriptis principibus obsi- dionis labor incumbit, oppugnant incessanter, et acriter expugnantur. Dum sic autem certatur,quid- dam contigit quod praeterire* socordia est, memo- rare utile et honestum. CVI. — Mirabitis visio Anselli proximss mortis prae- saga, Erat in exercitu nostro heros nobilis, cui magnum nomen contulerant hinc probitas, inde genus, tertia honestas, quartus Ribot mons hflereditaspropria mi- litiae fetura praBcIarae notissimus. Vocabulum illius viriAnsellus regi FranciflB, imo ternae Galliae curias ciant,plurimum sauciantur : hi moriuntur utvivant, infirmantur ut valeant,fluunt ut durent : illisinten- tio est coeptum, Jamque semiactum opus peragere, tanto labori flnem quaerere, adipisci gloriam supe- rando, superare fortunam patiendo : sed dum cre- brius crebriusque tanquam malieis incus, vel fla- ge^i^area, silice infatigabili moenia percelluntur, fate80i^.iurri8,murus solvitur^propugnacula ruunt, ruina simuil et claustra pandit et gradus exstruit. Igitur ve, \m Mahumicolis, Ghristicolis gaudium : quippe his prosp^a omnia, illis omnia etiam ips» 8US spes adversanlnir. Nec mora, patefacto aditu, aditor non deest, conlrt. civitas obsistere nititur, quidquid virium habet, ii^troitui opponit : summo- pere certatur^dum hffic invalescit pugna, dum hor- q celebre personabat.Is in meridie,ut est.moris,cum sum fervet, aliorsum tepescit defensio, minus Jam minusque scuta sonant, quale paulo ante ad gran- dinem saxorum pene fatiscebant. Ergo applicantur muro gcalae,superat turres ascensor, urbi captae in- sultat : sed audito strepitu, visoque distursu, de- fendentis turbae cadunt animi^pedes refugi latebras petunt, armis projectis vivere speratur. At nostri urbe capta, alii c«dibus insistunt, alii ga^is; pars victum quaeritat, pars rapinas exercet, victoriam adeptos laborum Juvat meminisse Jocundius gravio- rum. Sic venatricem olim turbam et ipse venator Jooandantemilicet jeijunam vidi, qios a prscedentis lassos somnus ocellos submisisaet, somnium vidit, quod experrectus adito sapienti viro indicatori meo Arnulfo indicavit. «Videbar, inquit, mihi per som- nium super caeni congeriem stare, unde palatium suspiciebam excelsum, cujus quam maxime simul omnia communera usum excellebant : spatiositas, celsitudo, materia, torma, soliditas, ornatus.Pedem ejusmarmor, ebur, argentum formabant ; reliquum corpus aurum prorsus et gemmae. Deambulabant per porticus in excelso personae innumerabiles, quarum singulas tanti aediflcii censura decuisset : adeo speciosi, adeo proceri, adeo ornati, adeo per 559 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 560 omaia venusti procereseminebant^cumqucperspi- cacius intuens admirarer, deprehendi quasdam pro!- cognits mihiiigurffi reliquias, quibus comites mili- tiffi bujus nostrffi hos fuisse animadverterem.Tunc mihi corde et animo studiosius inhianti, et si quis patuisset aditus anhelanti conscenderc, apparuit qtlidam ille noster, quam taliter ibi tunc amisimus: (nomenque et modum locumque et diem obitus viri recolebat) ille mihi, inquam, sic ait : Hanccine beaiorum turbam agnosciSy Anselle f Vix, inquam ; neque enim alia ad cognoscendum signa remanse- rimt : nisi qualibet quinquagenarium quempiam re- grassum agnoscimusy qui a nobis puer soptenni eai egressus. Tunc ille : Hi sunt Jerosolymipeta^tqui viam Dei in qua adJiuc et tu laboraSf ab initio ag- grefsi rebus humanis excesserunt, et meruerunt ha- her$ coronas perpetuas . tu quoque in proxUno^ ne forte invideaSf ad nos conscendes ; bonum enim cer- tamm oertavisti, et cursum consummasti. Hic me stupefactum sopor dimisit et visio : tua, Domine, Bapientie mihi eonsulat. » Tunc Arnulfus metum verbis a viri pectore solatoriis ex.cludens : mooet tamen coniltendum peccataes8e,accipieQdampocni- tAntiamf et post hac eueharistiam. Actum iliico, et ministris commilitonibusque suisstipendiareddere debita est acyectum. Jamque intrepidus cquo insi- dena« stipante militum caterva, circa muros, ut so- ient nobiles, spatiabalur : cum repente silex im- pipoviaa de turribus iUapsa est, quffi Anselli occiput aparsitetcerebrum, moxque labentem militiaexci- pit ; illuc eorpys reportant cum lacrymis, undo modo gaudantcs 6xierant,spintus ad beatitudinem asvendit promissam, CVII. — Oppidani Arcarum acriter resistunt, Condito, prout decuit, illustri viro, cum exercitus Doster nibil in obsidendo proHceret. prsscriptodant mandatum Arnulfo, ut Antiocbiam revertatur, qua- tenus moranUum Godefridi Robertique Flandren- sis quietem increpet^bellumque adesse nuntietDa- mascenum : Arnulfus autem ut semper ipse ad relpublicae utilitatcm promptissimus, libens ultro acapbam ascendit propter navalia hostium Tortuo- se, Heracliffi, Valoni», Gibel : tandem Laodiciam pervenit.indo Antiochiam per multa pericula,paucis comitantihus ezcurrit. Iliic principes causam viie nactus expergiaci monet, docet bellum imminere, ci\)us fortunam, nisi maturatum fuerit, horum ter- minabit fUtsentia. Cognito autem belli rumore, Franci militia prin- cipa-um stimulat, nec minus ipsa ab ipso stimula- tur, unanimiter arma frementes, breve tempusinter parandum pervenicndnmque expcnJunt. Ergo ubi exercitus congrcgati faniu rniilimos percurrit, cessat bellum, satagit hostis se tucri, non alios grassari: atnostri perpetuo impctu, scd non crticaci proposi- lum urgent: sagittas, jacula, siliccs, et quidquidin turres hostiliter mittitur, incunctanlermittunt;na- lura pro loco puguat, nihil proficiunt. Compertum babebant plurimi et expertum quiescendo intcrdum A vincere, ubi frustra fuerit laboratum : propterea ex hoc in hoc sibi consuluntincIinare,utcunctando fame crucient oppidanos. Consilii magistra fuit ubertas exterior parituram se intus minitans egc- statem. CVIII. — Probatione ignis imimtura de lancea declaratur, Dum ergo vacant arma, dumque otium curas ex- eludit mavortias, oboritur qusBstio de supra mpnv)- rata cuspidinis inventione examen factura : vexabat namque schisma popuIum,his factum laudantibus, illis damnantibus,neutra parte admodum rata.Unde placuit summis procerum ut qui erroris initium fue- rat, ipse litcm finirct, ignito argumento rei dubiae fidem facturus. Accito itaque in concilium Petro, |. adjudicantur novem passus hinc inde ilammantium medii spinanim, quatenus hac examinatione aut illssi vera probetur inventio^aut falsa ustulati. Da- turjejunio triduum, legitime orandi vigilandique induciae : sic disceditur; at mox postridie iterum convenitur. Flammescunt ordine gemino spins; Petrustunica et braccis velatus, nudus cstera per medium graditur, in exitu ambustus cadit, postri- die exspirat. Videns quid actum cst populus, callidi- tate verbosa seductum se fatetur, errasse po^nitet; Petrum Simonis Magi discipulum fuisse testatur. CLX. At Raimundus et compliccs sui Provinciales ob- stinatisanimis reum defcndunt^sanctum prsdicant, Arnulfo minantur, utpote fraudis revelatse summo Bcrutatori ; denique manum armatam io eum mit- C tunt,domi improvidum oppressuram;nisipra3moni- tus ad Normanniae comitcm,cui militabat,ipse festi- nasset.Comesepulabatur et cumeoFIandrensis.am- bo simuljunctidiscumbebant,sedaudita festtnantis causa vocatur, in medium sessurus; comites altrin- secus sccedunt,mittuntur arma armatis occursura. Ca3terum,ilIi,audito Normannorum fremitu, territi rem dissimulant,aliud quaererc atque aliorsum ten- dere simulantes : hoc se artificiotuentur; alioquin non tam frustra quam male arma sumpsisse^ si quos absolvisset fuga, doliturU CX. — Proponitur fabricanda aurea Salvatoris imago. Postquam fraudis commentor Petrus,quam me- ruity poenam luit; denuo fit conventus, ut elapso n cassatffi inventionis gaudio^ novum succedat sola- tium. Imago Salvatoris auro purissimo effigienda proponitur, ex populo Israelitici structura tat>erna- culi,quantse in his,quantaB in illisfueriRtexpensa; dcvotio iilius sseculi retrectatur, nec praeteritur merces incunctata, frequentes ex hoste victoriae; moneturque et pro amotis jam periculis Deo esse gratandum,etpro amovendis suppIicandum.Hujus igitur exhortationis Arnulfus praedicator ipse audi- tores suos quocunque volebat inclinabat. Marthra- nensis autem episcopus homo paulo rudibus erudi- tior^et pene sine litterie litteratus prope astabat,ut explcto £crmocc benedictionis insigne super popu- 56f GESTA TANCREM, 5« lirm dbxtram extcnderet : hos penes quos jns fabri- c» consistebat,reliqui omnes oblationibus iniisle- bant. Itaque brevi opus magnum consummatur, quod nisi sedula excudisset instantia, massainfor- mw Jerusalem perferretur : nam tertii jam mcnsis labor in quartum exierat, cum pocnitet morarum prtneipes, pudet quoque circa oppidulumviainter- missa, tandiu excubasse. CXI. — Jerusalem pergit exercitus. Quapropter opera inutili dimissa ante urbium portas Tripolis, Gibleth, Baruth, Sidonis, Tyri, Achom^ Gaiphas, Cesareae feliciter transitur : ab his onrmbus »8 grande et victualium copia audacter exjgitur, incunctanter redditur, liberaliter eroga- iur ; nam omnes hs iittus a borea in austrum ver- gBfts, turribus altis muniunt ordine prsemisso pere- grinantibus obvia;. At ubi dimisso littore a tergo Uara«ilam venitur, Tancredus pemox, castra movet, antd lucanus socios praevenit, Hierusalem pervenit, maros circumvenit. (5) (Veniens tamen, Betblehem ab hostibus liberaty qus obsessa ad eum pridie cla- mttverat per legatum.) Eminus tamen sub primo aspectu visam Jerusalem salatat, genua humo affl- xus, oculos urbi, cor ccelo, cujus videHcet salutis imago metrum est praesens. Salve Hierusalem, gloria mundi, In qua nostra salus, passio Ghristi Probris iuda»ei6 IndiBcata CcbAo sole solo testibus alma, Humani generis hoste perempto, Inimunes sceloris traxil ab orco, fn te passa crucem clausa sepulcro Lux de luce, Dei dia propago, Infermjm penetrans inde reduxit Quos seductus Adam sub Styga mersit. At mox docuit tum redivivam Surrexisse dies tertius illam. Post haec setberoas scandit ad aedcs, Nam susceptt eum splendida nubes, Quem cum suspiceret gens Galilaea,' Aodit : rac veniet seu petit astra. H«c scis dicte sacer muns ab Olivis, Salva praeterca, regia Sion, In qua discipulos, KjTie eleison Clamantes, sonitu sub vehementi, Dcmisso veluti turbine cceli, Beplestis subito, Spiritus alme, In linguis veniene terror et igne, Salvc «teila maris, janua cosH, Partus psalma, tuse filia prolis, Semper virgd manens post in et ante Partum, vel minimsB nescia mendae 0 per cfrouitum flumina, ripao, Fons, nemus, urbs, casa, mons, vallis, avetc. CXIT. — Tamredus solus e monte Olivarum uih:m considcraL Cumque vicina turri Oavidic® signa afflxisset, A dato metandis castris edtcfo, fpse proeul sofus sine socio, sine armigero montem conscendit, unde ad patrem Ghristum Deigenam ascendisse didicerat.^n temeritas, en novum obsidionis genus. Occasum obsidet Tancredi miles, ortum Tancredus: partem aliam pauci, aHam unus : alram sine duce militfa» aliam sine miHtia dux : neutrius uterque, ittio- nullius auxilio conflsus. IHe maxime qui quanta ortui propior, tanto a Francornm subsidio remotioir crat; suorum longe in occasu metantinm, exercitus sequentis valde remotins in occasu sequentT. Tpse igitur cqucs, ipse pedes, ipse signifer Tancredus,^' monte Olivarum in civitatem obtutum flxerat, sdo vaHis Josaphatintervallo abscisam.Inspiciebatenim populum discurrentem, turres armatas, miHtiam » frementem ; viros ad arma, nurus ad lacrymas, sa- cerdotes ad vota conversos ; ejulatu, strcpitu, clanM gore, hinnitu vias intonanfes.Stupebat temptorum Dominici acriam rotui>ditatcm,Sa!omoniaci insoli-* tam longitudinem, spatiosae porticus gyrum, quasi alteram in urbe urbem. Ssepius vero ad Galvtriam sepulcrique templum dominici oculos rechrcefbat^ spectaculum quidem remotius,8cd arduitatestia pik- tulum,ipse tamen loco sublimior. Adhseesusprranfl^, ad h»c conquiniscens ; Hla aevum pro luce pasdM cupereysi quando cujus prospectabat fastigia Hcesf sibi Galvaris osculari vestigia. CXfll. — Cui occurrit eremita. Obtulerat autem ei fors ad hasc disoemecida ep^ portunum doctorem Turricolam consultiHn eM eremitam, qui ipsum ubi prsetorium Caipha, uM C suspendium Juds, quae portarum Aarea, quflS Spe^ ciosa, unde Jacobus in prfficeps derfectus, qua StSM phanus ad lapides ejectus, et hujusmodi ptorsM qusenam hs^c, qusenam iHa forent instrtfebsf. k quo et ipse mutuo eujus esset sects, patd», stir^ pis, nominis rogatus, Christianum se NomMinnig^ nam Wiscardidam Tancredum respondit. Sed au^ dita Wiscardi sobole, stupens ille ao perspioaeiaA intuens ait : « Tune ilHus sanguis es duds, qtio ful^ minante» totieni» Greecia tremuit ; qiro bellaiite, Alexius fugit ; quo obsidente, Dyrrachium patutt ; cujus imperio tota usque Bardal Buigaria (Mrolt ; * non loqueris ignaro : neque enim me tantus patris mese fefeilit popolator. Hostis hic quondam Itie^rs nunc demnm, te misso, oblatns mihi injurias dcfH- n nivit. Vivit in te adhuc, vivft iHe formidatQS popnh lis, audaciffi avunoularis vigor; cujus pristini nova mibi refers insignia : stupebam primo hostem adte* nam spreto consorto solivagum ocour^re^ tantMi' armis et equo conflsum, socias sequi aift snteee* dere sperabam oobortes. Stuporis eausa fgnorarntlfr mea erat, eum qua et ipsum a me re^listK JM^ simul mihi creatus es, et de ignoto eognitus, ei 4e temerario strenuus, et de hoste veteri frater novus. Jam tc deinccps non stupebo, si feoeris stupenda i imo stupebo, si stupendu non feceri» ; ex ilia ortum (5) loclusa parenthesi erant in mar^ine addita, unde non adeo oratio connectitur. 563 AD GODEPRIDDM APPEND. II. — MONDM. DE BELI/) SACRO, 564 familia oommunem hominum viamtererenondecet: A attamen cave, cave flli, ecce hostis. » CXIV. — Irruentes ab urbe milites solus fundiL Ecce porta milites efTundit, qua? tunc, ut ad eum conscenderent, in vallem Josaphat quinque demit- tebat : illi tanto flducialius adventabant, quo abun- dantius superat comitcm dux, quinarius unitatem. firgo alii alios quisque reliquos ad diripienda spolia prscurrere festinabant : at Wiscardides vale dato, coiloquium dimittit, ad incursum os, animum, so- nipedem, fraxinum convertit, et quem primum re- perit in mont<.*m advolasse,primi cogit spiritum sub Styga, corpus in vallem corruere. Idem manebat secuadum casus : sed damnatus ruins equus equi- tem salvavit : illum, inquam^ cquitem infortunio fortunatum, cujus frons humum dum reperit, cu- n spidi obviffi pectus non est repertum ; praecidit ita- que ruinam ruina speratam insperata qus tamen... dium facit magis dejecturo quam dejiciendo si... tit odiosa. Nam licet ambobus utilis hunc a labore, illum a nece liberaret ; damnatur tamen utilitas,ubi damnjsa utriusque impeditur voluntas. Tertius ac- celerabat, et hunc quoque felicem dixerim, si ipse jacens jacentem se pariter lugeat infelicem. At voti compos, impotem se fecit, qui dum ad con- gressum ruinam dislulit, in congressu durius et mi- serabilius ruit. Ill®si restabant duo quorum stamina rumpentes retinuit parcas.In egrediendo rumpi cob- perant, at mox refugis rediategratiB sunt colus : quippeTancrediplusquamleonino attonitos fremitu adportam fuga celeris reducit:sic quondam catuli 6vile repetunt, ubi claustra feram summovent, C quam in ipsos tutores fames egit acerbior. Victor a mosnibusrepulsus super spoliis nil movetur oblatis, equorum discursu libero, phalerato oroatu, divite armorum, huc illuc sparsorum, aureo fulgore ; re- dit ad suos solaturus reditu quibus jam ingcmina- bat mora desolationem desolatis abscessu. Interea frequentes copiae, subsidium libens, juventus fer- vida adventaverant ; quin et tenera, duriorque «tas, sexus quoque mollior, omnes adcrant : ad^o flrmis inflrmosin concurrendo (equabataequa sive unacon- currcntum devotio. CXV. — Descriptio civilatis. TempuB est in explanando sanct» civitatis situ paululum delectare : ut quorum oculos pascere non valet propter remotionem,sal tem animos j uvet trans- D missa ad manus et fusa per aurem. Hujus ergo sancti ambitus quadrangularis est forma,capacitas ampla; Eoa frons latr... boreale directa, altera ve- ro et alterum sinuosa : nam medii intervcnientes anfractu australi in Galilaea occiduo quod frons altera... tatum est ad turrim David lateribus nor- mam... dent linearem : sed ab eo quod in Eurum... vallis Josaphat montero Oliveti submovet... situ hu- milis ; contentorum tamen dignitate priecellens : ibi namque Gesscmani, ibi torrcns Cedron, ibi Dei aulffi aula, cocli reginae sepulcrum, ibi protomarty- ris Strphani lapidatio, ibi cum eanguineo sudore Dominica monstratur oratio. Porro ut rem ordine prosequar, ibi pyramides duae, superior regis Josa- phat rotunda, inferior vero beati, ut fertur, Jacobi quadrata : infra Siloe, infra puteus Jacob, circum circa ab utroque vallis latere eremitalis plurima cpepido. Item a mcridie vallis montem Ston ab Acheldemach disterminat ; juxtaputeum praescriptum a valle Josaphat exiens, et usque sub turrim David gyrum ducens,huic fronti latus praebet continuum monticulus in urbis comu a Zephyro descendens, in dextro latere paulo erectior, in sinistro viciniae humili fere coaequalis: sed haec vicinia usque Josa- phat quartum soeiat latus castris accommoda fl- gendis. CXVI. — Dispositio exercilus, Igitur comites Normannus et Flandrensis hac in parte obsident, ei quas adhuc S. Stephani dlcitur portae oppositi. Dexter ab his Tancredus imminet, si tamen ad Phccbi ortum terrae situm metiris, tunc quidem inferior:si vero ad depressionem tumorem- que loci,paulo superior. Ipsi praescriptum iilud cor- nu cxpugnandum contingit,unde adhuc expugnata turris, Tancredi appellatur. At ducis castra vallis opacat,cigusfrons supradicta eminentem Tancredi pertingebat viciniam. Porro mons Sion Raimundo coroite metatore gaudet, solo rauri humilisobice ad Jerusalcm submotus; nunc 8uburbium,antiquitus pars urbis, imo urbs, eam quae nunc est Jerusalem Buburbium habens.Tribus itaque portis ternadepu- tata est obsidio : e regione, duabus : tertiae id est occidentali, exobliquo : hanc subjecta valle ab oc- cursibus faciente liberaro, illas vicina planitic as- sultibus opporlunas. At vallis Josaphatvacavit libe- ra tum loci situ, tum populi statu liberata : si qui- dem pars illa urbis timere nescia valle reducta,ag- gere, arduo muro inexpugnabili munitur. CXVII. — Boamundus abest et alii duces, Porro exercitus advena partim bellis partim mor- bisattritus,praesertim Gallorum comitum Slephani Hugonisque absentationibus, nec non Boamundi principantis absentia minoratus, nec muro humi- liori sufnciebatoppugnator,ncdum munitas natura turres in ortu occasuve cingere tentaret : scd duo- rum utcunque laterum, utriusque autem quasi ad medium*longitudineobarmata, tanto acriusChristi- cola populus expergiscitur, quo ampliorem inva- serat hostem numerus minor ; quo augendam fore hostilem^ suam minutum iri turbam certissime constabat; quoaridiore siti mensis Junius torrebat castrenses. Ad interiores, 8atiem,umbramyquietem, otia, somnos ; ab exterioribus fame, sole, labore, bellis, vigiliis laceros cogens. CXVIIl. — Aptantur mackinse, Igitur avidi quietis labori insistunt, quaerunt sol- liciti machinas, proxiraae parasceves auroram muris destinant scandendis. Sic enim praememoratus mihi praemonuerat illc turricola monachus,Tancredo in- dice,nostratibus ea die assultum indicens. Caeterum perlustrata circumquaque vicinia, nullum fuit ne- 565 GESTA TANCREDI. 566 mus, non palatium, non turris, qus ad scalarum A fabricam lignum roitterent.Mempbis ab Hierusalem Daraascum expultricem suam veterem nova vectrix expulerat, ideo recens adhuc ille yEgyptias expedi- tionis annus nihil siccum, nihii viride reliquerat intentatum : secret® tamen latebrae aliquantas ce- labant trabes, quae Polertem nequiverunt Tancredi fallere soUicitudinem. Abstractffi igitur ot allatffi, unam duntaxat scalam implent^hoc in tempore om- nem removisse inopiam sestimatffi, aderat namque dies capiendis armis prae(!nita,citraquam ultraque hinc coarctaveraot, inde imminebant graves utro- bique angusti» : citra, quoniam investigandae sca- lanim materis arctas concesserat inducias breve biduum : ultra, si quidem post illum, nec in illo ^ die prasflxo muros invadere, hoc erat datum a mo- j. nacbo oraculum annuUare. Propter haec igitur scala, et una non habuit sociam et sine socia gratati sunt unam. Itaque muro applicatur qui turres continuat Isvas Tancredi, secundam tertis : Jamque|astabat 8ublimiB,et quasi sesquipedalia haec jactans : «Quo- niam quidem socias cum exspectarim non habeo, deinc:;ps ut habeam non exspectabo. » CXIX. — Murus conscenditur. Igitur vicinia, inventio, opus, propinquo reper- tori opifica ad reptandum in muros ducatum Tan- credo dabant : quem tamen si cujus alius invita sors vrrtisset, animus acer hanc sibi tantam arro- get laudem. Itaqtic morarum nescius, jam primis innitebatur gradibusjam stricto ensc dcxtra fulmi- C nabat. Porro majestus generis, dignitas nominis, gratia meriti, spes merendi : hinc piebs reclamans, inde nobih'tas reluctans, incceptis obviant; jamque berentis laevse dextram exarmant apprehensam. Su- bit revocati officio juvenis,et ipse si fors juvet, gau- dere dignus : si invideat, flere dignior. Felix ille per omnes ab imo ad supremum gradus ; in summa operis infelix. Arripuerat enim jam laeva murorum apicem,cum adversarius ensis in eum descendit^ut qui bimanus et fulminans modo conscenderat vix descendere orbus gladio et manu hac fere illo peni- tus potuisset. Refertur itaque in castra medicandus auriga currus Tancredici, quem Simon tenuit, ma- gnis tamen excidit ausis. Neve tacito nomine auda- ciam militis meritus non remuneret favor, nomen {) erat juveni Raiba1dns,Francia tellus,agnomen Cre- mium, Carnotum nobilis ortus, vires et probitas ; hs magnae, major at illa, refertur saucius. Nemo autem relati utile duxit supplere vices, qnippe gla- dios verens descensores, mille in unum unius as- censoris. Ulum enim in angulum tota convenerat pugna interior,cum totus reliquae civitatis ambitus ab exteriori vacarct sopito similis. Videns fraudata sedulitas defensoribus faverc fortunam, oppugna- toribus autem adversari, scalam refert non modo inutilem,verum et damnosam : si tamen ad singu- laritatem recurratur excusabilem. CXX. — Ligna obsidioni apta frustra qusesita quasi divinitus reperiuntur, Consulunt in medium proceres scrutari latebras, vias atque inria peragrare, undecunque ligna cor- rodere statuunt, ut nulli haec indagatio parcat prin- cipi : mox quod statuitur impletur : laborantibua caeteris frustra, Tancredus a desiderio suo non est fraudatus. Miraculi speciesestquodnarrabo^neque tu, quisquis rem beneconsideras,actumcoelitusn&- gabis. Tancredum gravis dissenteria torquebat, cum tamen ipse sibi equitando non parceret. Vix equo insidens, pestis illa crebro descendere, longe absce- dere, latebras quaerere virum compellebat. Saepenu- mero hac molestatus angustia, cum fatigatis ex iti- nere sodalibus ipse labori cedere ingloriusque re- verti disponeret : solita augente molestia, gravari coepit, elongavit, descendit, descendens sociorum oculos evasisse putabat, cum respiciens comperit non essc evasum. Longius ergo latebras quaerens, alios denuo passim aspicitvagantes, sicjam tertio, sic quarto sedem mutans: demum in secessu longo sub rupc cavata, arboribus clausa circum atque horrentibus quietem invenit. Papae ! quis utDeus? 0 qui de petra aquas, qui de asino sermonem, qui de nihilo omnia eruit ; ipse de perculsi vulnere mi- litis exercitum sanavit,^de inflrmitate flrmavit, de plaga vili pretiosius quovis metalloantidotum con- fecit : nam|dum ibidemvirtusexpulsivaoperaretur, vorsa ad oppositae rupis concavitatem fronte, ligna quatuor intro patent, quibus nulla propositoopera. dcsidcrari potcrant aptiora: illa ipsa, ut fertur, erant quorum ope rex ^^gyptius Hierusalem expu- gnaverat ;^quibus visis, ipse adhuc, tanta sunt gau- dia, nec sibi credens, nec oculis, surgit et accedit, palpat, rem perspicit. Ergo hcus ! heus ! o comites! huc, huc accurrite, clamat ; huc, huc, ingeminat, Deus en plusquam petimus dat : quaesiimus lignum rude, reperimus fabrcfactum. Vocati adsunt extem- plo socii^ unde gcmuerant gaudent, ille gementem adhuc exercitum, misso nuntio, festinat consolari. Promulgato per populum gaudio, tollitur vox laeti- liae et exsultationis in tabernaculis Francorum, proceditur sicut in litaniis cantando obviam. CXXI. — Robertus Flandrigena opificum tutor cons- titutus, Mox tunc eligitur operi Flandrigena Robertusopi- flcum tutor, dum ligna caetera fabri quaesita reperis- sent,repertaincidissent,incisarctuIissent.Lucu8erat in montibus,et montes ab Hierusalcm remoti ei quae modo Neapolis, olim Sebasta, ante Sychar dicta est, propiores, adhuc ignota nostratibus via^ nunc celebris ac ferme peregrinantium unica. Illucprae- dictus comes solitis comitantibus quasi ducentis missus, innumeris hostium miIIibusexponitur,ante et retro, dextrorsum et sinistrorsum circumfusis. Ipsc non secus turmas ac tubas quam pafriam et ti- biam perhorresccns lucc inter per q... labricam, jaculabatur feras, nocte cum fabris in ferina epula^ 867 AD GODEFRIDUM APPRND. II. — MONUM. DE BELLO SACHO. 568 balur. Itaquc labor ille ct domino crat cum utilitate A. voluptas et laborantibus famulis parta sinc mclu refcclio. Utquc satis ciE.si rdicitcr ncmorig, comcs redit sapientcr viam armispnemuniens, ipseauda- cter cum retroncis scquensvulgusdiligentcrin mc- dio tuctur, pcr arcus Damasci per cannas Arabiaj, pcr pila ^Elhiopiac indcmnis transmeat ; sedaudita comitcm comes nusquam dcscivisse prosperitas ; exitum reditum somper prosccuta hymnos ct pom- pam, a complurimis impctrat favorem, laudcm ab omnibus merctur. CXXII. Exstabat mcdium intcr castra,ctvallcmJosaphat pomerium, quo nullum aptius aut aptum squcas- suLibus hoslium, nullum civibusformidolosiusim- mincbat : quippc illiuscornumuruspaulobumilior |^ crat, turris rara, campus, ut dixit, e.xtcrcxtensior; arca haec tamcn ho&te vacabat, stupor indigcnis, at providcntia ducum partem illara suprcmo bello rc- servabat, dum turris lignca strucretur, de cujus oulmine Francorum aljB in mo3nia vohircnt. Igitur allata) abics, cypressus, et pinus vcras dissimulant, fictas vcro assimnlant minas: matcria scilicct ru- dis formam exspectat ad Zephyrum ul formata ad Eurum pugnct. GXXIII. — Dira obsidienfium fames ; m:ichinh aptaUe et mamibus adinotw, Interea vero tum cereris tum undae inopia, bella quoquc, aliud minans, aliud instans ; irud furor iEgypli, hoc Pala3stinus, AraLicu8,Dama?ccnusim- maniter aistuabant; jam cnim fruticati pcrcircumi- tum, haslis et cal.\be ipsa suafrugequamgcrmina- C verant horrcbant colles ; undc rarissima, imo etiam nullajamcos[rcnsiinodia?ecrcsadvcnasuccurrebat. Quffisitis utcumtjuc \es*i, vcscenda vcro quajrerc extra castra omiiino non licobat : ut qux* prioroL- sederat gens, jani mullovcrius,quamobsidcns,dici posset obscssa, Unicus ct univcrsus crrabat pcr excrcitum planclus ; fruKtraUomania;bcIla, frustra Antiochia? famem, frustrareliquoslaboressupcratos esse : qucndoquidem totum jam peb.gus perva- datos apprchcnsi arcna littoris naufragos feccrit : lugubro igitur, vorumtamen pium, et vel ipsius hostibus raisGrabile solatium cernercs : cum, N-ila porosa, cohors moitcm uUro vucaret : fuerat namquc qui conjuralo impetu tanquam ad uxo- rios sic ad murales ruerout amploxus, qiiasi una f) mens et ratio singulorura ha)c forct: Osculahor desid^ratam incam Ilicrusalem 'priusquum vioriar, Miseri ! in quorum oscuia modo fcrrum, modo saxo, inierdum sudcs peiustas omnia necem subitam osculati pluebant miiri. Ac ncc sic quidcm cojpta semel potuit terreri dcvotio^quinsaipiussiEpiusque alii in morte aliorum cosdcmrepetorcntamplcxus. Jam exicrat in Julium labor, a diutini certaminis exordio quinquics pcr septcnarium revolutus. Con- summatum cst opus. tormentafabrcfacta, cxstruc- taj michina?, parata omnia qu(Epr(uscntisinslantia necessitatis po.'3tulabat ; adbuc tamcn potes, tabu- i«, cratesi, nexus, inconnexi, annecti et erigi s^d prius transfcrriindigebant.Ad transferendum ergo Box cligitur,di43s craBtini jacentia erigit,8parsaque huc illuc mcmbra in suum redintegratcorpus.Tran- slatas quoque machinas mox transpositio sequitur castrorum,utjara non minusobsessis quam obsee- soribus palam fieret, quoniam murusille bellofue- rit destinatus. Ingravescit itaque civibus malum, turbaturomnium raensconsilii inops,qua priBcisus fuerat certaminis occmrsus : fastigios® molcs timo- rem excluserant. PrcBt^rea partem illam multo ne- more sollicitus munierat tabor, balearibus scilicct tormentisad hostiles assultus : frustrahaec autem, quippe amoto hinc et aliorsum admoto^ ut dicium cst, raetu, quod tamen in extremis rcbus solatium restat, maohina interior traasplantatur, ubi oppo- sita reverbcret cxteriorem transportatam. CX.XIV. — Ariei impeUU lurres, Parati crgo utrinque ad pugnam; alii tremefa- ciunt muros, alii tuentur.Aries sulTossor n ped« tic- rebrans turres quas$at,marmoraarietem ib ooIliHn super lapsa. Turris una et ipsa lignum, urbi em- grcditur : sed ct volcns invits ; nutans stabili>alt0ra occurrit immobili,altera stat ad occurrentem.At si Iiccat»cedat.lncujus spectaculi stuporeelephasme- rito similandus recurrat, quera narrant fabulse sub aspcctu muris trcpidare. Interea noa cessat cl&mor, non fragor, non vulnus : saxa, spicula, sagitts utrinqucvolant : scuta, gah^», crates,muri ad ictus reraugiunt: prie sonitu ctjactu,oculi auresque non roagis suum exerccnt opus, quftm altemum. Ccc- ptam tamen moles lignoa non tardat viam, saltaas pra^stat ut postobrutam callis barbicanam jam pa- tebat liberior. At ubi co usque appropiatum est, ut alternfe cuspidis obvium jam tinnirct ferrum,idem qui obstacula prius quasi praeco Grjecus myla«js clamans domine sequentis reraoverat, aries conse- cnlae modo turricuIdE. unicus obstabat. Procedere murorum non permittebat objcctis : recurrere ma- china prohibobat subsecuia ; dextram Isvamque divertieulo gradientis natura negabat, cu^a refort dumlaxat, modo cgredi. regredi oiodo,digredi nun- quam : dedit crgo pa;nas Normannico torrc ambu- stus latera, quod a cornu strenuo unguls dcgene- ravit segnities : id ipsum prius intcrior flarama ten- tavorat,sed afOuensincendio occurrit unda extcrior, ille mansit illaisus. En iterum sumpto fulmin&Chri- sticolis Mahumicola pluunt, ut stillata noccntcm amphora polet, qui^prius titilis pice et sulpbure. et face fucrat ustulatus. Expertus est itaquc idera bis inflararaatus, bis aqnatus, bis M&hummct victum, bis victorem Christum : et hic quoqufi elementa actorcm cognoverunt suum, ad qjus nutum,altcru- trum victoriaj permutantia vices; patefacto adUu, rauchina proccdit, semel atque iterum saltando fclix, flebilis tertio, silva recens sub oncrc fatiscit, obsequio inmiatura. CXXV. — Miwhimirum effectusarttbus eludunt obsessi. Qute vulgo soliva, quasi quia per Lolum vadot. 8S9 GESTA TANCREDI. 570 nuncupatmptfabsflssahittisalteruraenervat^quippc A Gloria militiae, gcneris quoque gloria clari. llsTo pariieti pro fundamento snbjecta. Lsesa ergo pedem alternm machina stat immobilis, procedere iirralida, retrocedere indignata, astare contenta. Ecce itemm dolor et vetus ex usu et novus cx casu : Tvnovata est desolatio, cicatrix vetus. « Bene, in~ quiunt ; spcs quoque lenta fuit ; si quidem inviti credidim«s,a quo postcreditum laedendi fuerarusS en exitttt quem prsaaga ab exordio mentes augu- rabaftl. » faiter hos tamen gemitus,falcata acie ar- matur periiua^ad seeaiidos funes calybs efOcax^quo- nim uexibus impiicitAdemuris minabantur trabc. Hornm igitor excisionem,i11arum mox comitata est solutio, solutionemque ruina : dextimac sinistimac- que turris s<^at!um cessabat, quarum remotiuscu- lam Bernardus, te sancte vocans Valerice patronum» A quo et cognomen simul, agnomenque trabebat : Vos tamen in muris reperitque doletquc repertos Nobile par fratrum Lottbolde, secuteque fratrem Engelbcrte ortu scansuquc secunde priorem : Quos scala in muros in scalam Flandria misit : Mocnia partiti discurrunt, illa per Eurum, Fratres per Zephyrum : laniant laniatbque tru- [dunt : Corpora quaque ruunt, fragor hos sequitur, frager [iltnm. Priraa tamen cervix humeros quae caesa reliqiiit,. CflBdiferam sensitdextram : quaetertia repait, Stabat adhuc truncus, cum jam galeatus ad ima Tancredus, propiusculam comes Normannus t^ Deciderat vertex : at mox buno ille secutus, fundx balearis turbine dissolvebant Suapte causa solliort® Bcclamfintem non audiebant vicini im.Prae- sefiim Normanaica tam nocentior quo propior, ideoque odioator facile jam succubuisset impulsi- bus : sed objeetie tormeoto paleae ruinam differe- banl; ^ebant enim post saccos moenia.nt jam non treifeiereiftt ad marmor volans. Erant itaque labor multua, fructus minimus, planctus plurimus,risus nullus. Sed quos ad risum lacrymabilcm non mo- veai saeerdos bellicus, cum fatiscente militia, illc delicatu» ordo in aibts et stolis scalam vchentes, fleniee' yehendo gemercnt, flcndo psallercnt; cthaec qi^em gestatio et opus erat, et sermo, sed scrrao magisw Tuncque pr® laborc militaris lorpebat vir- ius^visu insolito experrecta. Redit ad muros, pium Et caesus calcem est expertus, et integer enaem Sed jam crudescit bellum, jam crebrior areea Irrumpit populus, veterem jam moenia civem Indignato novo superante, stupent gravitatem Piant^B victricis ; quod dura quod improba eiarsutt Pnegravis inculcet,rapida involet, borrida pulset^ CXXVII. - (Jrbs capitnr, Ergo fugam trcpidi satis aspernata coloni Excutiunt tremulas transverso vertice plantas, Victori assultant; admissrus victor Inerte Plebe levat pressos ; assultus, prsemia, muros, Ascensus avidfs gradoum penuria gentis Vota morabatur, vicinum limen aditur, Frangitur, atque huraeris pulsato cardine solis Mox JosaphatcaB patucrunt robora portae, lUiid Kyrie eleison coroitans; illud, inqnara, ot ab C Ergo ubi claustra patent, cuncta aspirant,n!hil oft- [stat, IIuc, illuc,dcxtra, laeva, sursum atque deorsum; Per sata, per dumos, per tecta, per arva,per hortes Dissiliunt, interficiunt, rapiunt, populantur. Hic pecus, illc doraum; pars aurum, par oriobal- [com, Falsa decepti specie, fnlvoque nitore; Plurimus argentum, quidara gemmas, alii ostrutti; Servos nonnulli, cursim omnia et omnia raptiiB Ut tamen in vulgo fert fabula, qua sua euiquo Est prurigo gravis, prior illuc involat uoguie, Sic raodo posthabitis ornatibus ^mbitiosis, Quo suo quemque rapit penuria, sistitur illic : Esuriens lurno non esurit arma reperto. imo pectore egressum, et ad summi aures judicis efficaeiter progressum. Exaudivit enim Dominus claAorem contritorum, neque ultra sustinuit pcrfi- donim biasphcmias. (>ut divisit mare Rubrum iti di- visiones, et eduxit Israel per medium ejtis : raodo solatus est desolaioe suos,atque ubi jam spes exci- derat vitev aditum reseravit victoria : nam multa experiin, at frnstra cetera : flumina quoque qua li- €01 pkDiiit tfnitari^ ut vel sic clamidatam poesent aneenr exuere. Sitire cruorera arundo solita jam flamma» vomi-t, non jam, inquam, exstingui aut cx^ngnnre sitiens,Bed aocendere furens, emittente comu epicula. tellUrem puies versa viee in oeelum fulminave: idee ferrmn candens aera ab imo in su- bliaie diaseeai, d«m penn» subseqtientis remigio J) Nec sitiens unda sitit aera pecusve reperta, adjwfa.' flanndvoma cuspis paleas si-mful pcrfbdit et accendii, cujus inceodii vire» eju^dem artis tutela non fercnB» cediuilt flaramia qm nec jaeulis ante cessapaotfnec balistis.Vaenos igiturcivibusmuros, scalae hostibtis laoK replent aippltcatn: sed et pontis instar traieeta palnla, cives hostibus conlinuat, lignum daxs8,murum mflohinfle : hac quoque ope in urbem reph jnventus avida manibus pedibus a pro- ecAMs m poriura tranains. CXXVL — Bemardus Suncti Valericiy Letthohhts et E(ng$lbertm nmros subeunL Pnmim ia hifl atriolo juvenia prffifulgurat ense. Tecta subit Iflesus, ruit ad velamina nudus; Ad calices bibulus, ad opes festinat avarus^ Sternere nobililae, vulgus spoliare laborat : Miles cfBde rubet, dux exhorlatur et urget. Ilinc arabo vaIidi,comites ambo, ambe Roberti, < Hic Norraannorum comes, ille Flandrigenarum, Duxque Godefricus bello celeberrima virtfu», Ulino magnaniraus sancti coraes iEgidianus E regione ruens vicinas scanderat arces, Et quara Davidicam vocat incola, oinxcrat armis^ Non sine multorum nece prsecipiti refug&niai, Quos tuga de muris ad{afiy)um traxerat ama. 571 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. BE BELLO SACRO. 572 CXXVIII. — Tancredus, At Tancredus homo, qui non homo,sed leo^sed nec Os oculove leo, quin imo cor ipse lconis, Ad majora furit; neuter quod somniet Ajax, Non Hector, non Haectoreus superator Achilles Audeat : hoc facile et pronum Wiscardida ducis Curia templorum, nunc unius anteduorum, Nunc tantum domini, prius et domini et Salomonis : Hoc quidem adhuc gyrat latus, illud et auster ha- [bebat, Haec spatiosa capax circumdata mcenibus altis, Cardinetam g^nrno ferrata fugam atque timorem, Horrorom, et bellum totam imo receperat urbem : Hoc adamas ferrum, durum hoc, sed durior ille Tancredus pulsat, confringit, conterit, intrat : Cujus ad introitum fugit irrevocabile vulgus Et Salomoniacae quindeniforum latus aulae Irrumpunt; piger ense cadit, celer effugit ensem, Compos effugii portam obserat, obice fulcit, Aut vitae stabilis spes ; aut mora quantula mortis Ad Domini templum vertit se vertit, et ecce Limina signifero patefiunt, culmina signo. CXXIX. — Templum spolial Stabat in excelso simulacrum fusile throno. Scilicet argentum grave, cui vix sena ferendo Dexlera sufQciat fortis, vix dena levando. Hoc ubi Tancredus prospectat,« Propudor! inquit, Quid sibi vult praesens, quae stat sublimis imago ? Quid sibi vult haec effigies? quid gemma? quid au- [rum? Quid sibi vult ostrum? nam gemmis totus et ostro Uahumet redimitus erat, radiabat et auro, Forsitan hoc Martis,vel Apollinis est simulacrum : Nunquid enim Cgristus? non hic insignia Christi, Non crux, non sertum, non clavi, non latus hau- [stum : ErgonequehicChristus,quin pnstinusAntichristus, Mahummet pravus, Mahummet perniciosus : 0 si hujus socius nunc afforet, ille futurus Jam meus hic ambos pes supprimat Antichristos. Proh pudorl arce Dei potitur conviva barathri, Vernaque Plutonis, Deus est operi Salomonis. Gorruat ergo citus, jam dudum corruat iste; Statue superbus adhuc quasi nos quoque sorpserit [ipse ? » Vix jussum fuerat, videas jam stare peractum Milite nil jusso complente libentius isto. Abripitur, trahitur, dirumpitur, obtruncatur. Materia carum, sed forma vile metallum, Ergo difflctus de vili flt preciosus. CXXX. — Spolia distrihuit militise, Interior paries per circuitum radiabat, Argenti lamma quae lata fere cubitalis, Ad spatium longum densa ad quasi pollicis am- [plum, Ducebat longos sinuosa per atria gyros, Pondus erat lammae quasi septem millia marcae ; Hooquasi segnejacens et inutile traxit in usum Vir sapiens : hinc et famulos armavit inermes, A Hinc revestivit nudos, et pavit egentes Hinc quoque militiae numerum quam sola voluptas Auxit, et externis sua fulsit signa maniplis. Sub gemmis paries, sub gemmis multa columna. Multa sub argento latebat, multa sub auro. ^" Insignis fabricae decus, ars celebranda per orbem. Materies oculis solamen deh'ciosis. ' Tanquam conspectum fugiens, lucemque perosa Talibus involucris obducta, sub sere latebat. Reddidit ergo diem, longo Jam carcere ciausis, Et tenebras passis Tancredi gratia signis : Inque vacans aurum esurions laxavit egentum; Marmora dcnudans et Christi membra reformans CXXXl. — HosUs fundit, Porro disposits quae disponenda fuerunt, ^ Post mirata sacri gemmas, aes, marmori templi : A prece devota Tancredus suscitat arma, Invenit obstantcs : sed eo penetrante catervas, Aut ruit aut refugit, medium non invenit, hostis Jam vocat exterior, nec sentit praelia campus : Curritur, et caedem penetratur ad interiorem, Utque patem aditus,tunc quid Tancrcde,quid enais? Quid probitas posses, docuerunt stagna cruoris : Cui narrare vacet per singula sive peremptae, Sive pcremptricis luctus, ac gaudia turbe : Tantaque de Tantis orientia commoda daronis. Mille modis, et mille viis, et mille ruinis. Mars fremit : ira furit, gladius vorat, occubat ho- [stis. Eia, sancte furor, sacer ensis, sancta vorago ; Spargite, spargimini gens prava, viri scelerati, C Sanguinis insontis fusor, sons fundere sanguis : Qui Christum totiens in membris dilacerasti, Excipe membra vices tibi quas reddunt modo Chri- [sti. CXX.XIL — Vrbis populatio; hostes victi animos colliffunt. Interea belli fremitu resonante per urbem, Conveniunt illuc spe caedis bic, ille lucelli : Mox alios alios rapiunt sua quemque voluptas. Ergo calybs, ferrum, cedrus, aes, cupressus, elec- [ctmm, Robur portarum, decor, et Salomoniacarum Fracta ruunt, latebras produnt, bello patefiunt : Quid latitasse tibi Christi^scelerate negfator, Quid prodest divi portas clausisse palatii? 0 Milie licet claudas aditus, lateasque sub ipsis Mille tamen clausis, aditus per mille traheris : Ecce fugam probitas, audacia nacta timorem ; Quo pecus ore lupi fracto populantur ovill, Strage pari gentem patefactam (jallious ensis, Exilis numerus seeat innumerabile vulgus, His jugulare senes, illis avellere parvos, Multis cura fuit, gemmatas exuere aures. Caede tamen visa, caesoribus advotat ultor, Mox quoque caedendus : numero sine et ordine [miles Instar ab occulto conciti examinis antro ; Quod vel aqua pastor, vel fumo exire coergit 578 GESTA TANCREDI. 874 Exsilit^ irrumpitque aditus quod cuique repertum, Aut fronSy aut aures^ aut nares, caedit hiulcum. Sic ubi cognat® latebras solvere ruinoB, Spicula miile volant, et mille volant quasi vernae Grandinis; irasudes, numerus non coUigit enses. CXXXIII. — -^nceps pugnn, fugantur fideles, Ehrar- dus Pusiatemis fugatos revocat, Gallica strenuitas, ingens et parva, pusillus Grex, sed grex validus, numero nequit obvia tanto Pectora ferre diu, cedunt, cedentibus instant Qui modo cedebant : et quantum frangcre, quan- [tum Fracta subire prius victorem limina juvit, Tantum prscipites juvat accelerare recursus, Perque suo patulas pulsu revolare fenestras, Rursus et bos illi, rursusque bi, non minus illos, Hinc illuc agitant, mox illinc huc agitandi : Sic aliis alii modo cedebant, modo versi Instabant, vicibus variis fugiendo fugando Ghristicol® Mahummicolas. Mahummicolarum , Christicolas turmae, bellique erat exitus anceps, Et yelut alludens Mars, hinc Mars inde favcbat, ' MultipHcique fuga jam luserat agmen utrumque Cum iandem accurrens vis bellica Pusiatensis Ebrardus, sic fama refert, unus clypeatus Partibus in sociis ultro casu exclypeatis, Unus ad innumeras clypeus stetit, obvius hastas, « Et tonitru magno, pro Francia ! proh fuga tur- [pis Proh pudor! exclamat : bellatum venimus, anve Saltatum? certe pueri sic fingerc pugnas Sant Boliti ; solits plausus celebrare puell^e. Ecce minae totiens inter convivia jactae. Vosne, viri Franci? sed nec quos dicere Francas : Esse nurus digner, trepidas qui frangere caulas Inclusumque pecus jugulare diu trepidastis : Exuite ergo metum, patriasque resumite vires. En ego prima feram, mc caetera signa sequantur.» Sic stimulat frendens, sed agt^.ns majoribus urit Spectantes stimulis, nam protinus obice parma; Pectora protectus, dextramque exertus et ensem, Unus mille viros invadit Martius heros : Voce satis, sed mota magis duce stragc juventus, Seu cunctis idem fremitus, par ira, cor unum, Mens eadem fuerit : sic cursu perpete cuncti, Hortaatique favent, precurrentemque sequuntur. CXXXrV. — Horrenda in/idelium strages. Infinita licet debellent millia pauci, Non tamen aut nocet bos minor, aut juvat amplior [illos, Gum damno est numerus^si quidem quo major acer- [vus, Quo magis est densum, tanto plus debile vulgus, Stipatim fodiunt alios alii, perimuntque, Et variis vicibus modo saucia corpora sani, Et modo dum casu casum est sine vulnere stratos. Vulnere prostrati vivos necuere necati : Quo mcgor plebis cumulus, major quoque cladis ; A Quippe cadens slantem suffocat, stansque caden- [tem : Sic quoque sopitum gladius non praeterit ullum, Costas rimatus, per colla, per illa ductus, Terga per et vcntres, larga sanie oblinit aedes, Gloria cunctarum qua? mundus habet fabricarum, Fit lacus horrendi, velut actor obhorreat unde. Quantus, quantus erat templi stupor ille capacis, Limina, maceriae, sedes, tabulata, column»; Omnia sanguis erant, nihil exstabat nisi sanguis : Namque pavimentum penitus sub strage latebat, Ut nisi subraersus non tangat marmora poples : Quippe cruor tantus, tanta inficit unda penates : Quanta nec Emathiam sub Caesare, nec sub Achivo Marte firges [f. Phryges), nec sub Mario, Syllave D [Latinos CXXXV. — Tancredus invidentiam incurrit AmulfU Hujus adversus Tancredum ad proceres oratio. Sed nec hasc tam festa dies nomine careat : ipsa est qua illustrat Julius annum, Idus Julium ; ipsa est in serie feriarum sexta,ab obsidionis exordio in quadragenis penultima. 0 beatus Idus ac prae cae- teris gloriosus! in his si quidem divisi sunt,qui in orbem terrarum fidei rudimeniaspargerejussisunt. Ab iis ccepit exordium seminis Ecclesiae, in iisdem seges rediviva horrreum cumulat, ecce in iis pater ille familias operarios mane misit : ecce in iis ve- speri vinea penum replet. 0 igitur merito Iduum Idus sua gloria meruit indici ! 0 Tancrede,hic quo- quc post victoriam dc victoria^ fructu certamen, et post certamen certaminis fructum pacem invenisti ! C Orta est enim inter principes adversus Tancredum invidia,quod uni super omnes cumulatius abunda- verit Deus, quibus armata jaculis Arnulfi quasi al- terius Ulyssis facundia virum provocat,intus vocat, proceresconvocat.Conscdereduces,surgitquosecun- dus Ulysses : tum defixo paululum in terram vultu, deinceps sic orditur : « Mulfa me hortantur,o Patres ! obsequium mcum voluntati vestraj subjicere : inter quae haec ipsa etiam nupcr mihi oblata injuria.Haec enim me docet quantum distet ab homine homo,be- neficus a raptore, ab invasore assertor. Vos me de bumili promovistis, vos de ignoto celebrem dedi- stis, vos quasi unum ex vobis, et comparticipem tributorum creastis,et hacc quidcm gratia et a pri- sca proavorum libcrHlitas descendens nova.Vos re- JQ gius sanguis, o duces I bene a quo fonte decurristis in me patuit, cui Iargi,cui divites fuistis; cum vo- bis parci, vobis pauperes essetis. At Tancredus me persequitur,saBvc tyrannidem exercet,in me saevit ; quod communis assensus vester mihi sanxerat^ipse derogat, ipse mihi vices pontificis aufert, vos dedi- stis ; ipse me spoIiat,vos investistis.Tuemini igitur, 0 fortissimi proceres! jus vestrum, ulciscimini in- juriam ve8tram,punite injuriam.Nemoputet meam esse hanc contumeliam,vestra est,omnium nostra : mihi quidem res imminuta est,vobisauctainjuria, ad me redundat damnum,ad vos dedecus : nam qui dispensationem concuIcat,ncmpe omnino dispensa* »78 AD GODEPRIDIIM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. 57tf torem damtiat : scriptum cst enim : Qui temnitle- gem^ spemit regem. Gur autem vos non sporneret, qui Deum spernit? cur vobis parerct, qui aris non parcit? cur vos patitur palliatos, qui templum Do- mini excrustavit? templum, inquam, Domini, non ab heri et nudius tertius constructum,necquolibet dispensante circumactum, non ubivis,non quando, non quomodo, non a quovis fundatum : haec est enim domus Domini ftrmiter aedificata; ipse Domi- mis fundavit eam.Hicilleest locus in quo patriarcha Jacob vere Dominum esse asseruit, quem portam cobH vofcr,vit,iib' «calam coelos tangentem et anpfelos ascendefiles et descendentes vidit. Hunc Christus Domittu^ et praesentatione sui illustravit infans, ct reVerentisB zclo mercimoniis ejectis sic extulit ado- lefi^cens : Scriptum esty domus mea, domus orationis vocabiHtr. Longum est enumerare quibus paginsB veteris aut novae laudibus hujus sanctae domus cu- mulatur majestas. Quod si satis, o Marchisida, at- tetidisses, huic saltem pepercisses, quasi in tcrris cobIo : huic, inquam, unico in terris, si quid terra ccbHs simile habet, coelorum simillimo. At indul- g^ndam est Wiscardidae : secutus est enim patrum. suorum vesttgia. Quis inter aoiplexus, inter oscula compatrem suum a mojnibus rota dejecit? nempe VTiscanfns? quis vivus pro mortuo, incolumis pro tumulando in montem Gassinum perlatus est? Uti- qne Wiscardas : Quis nepotem suum ad concor- diam elicitum, prius calida, mox gelida perfudit? Idem Wiscardiis : qui tamcn fertur ecclesiarum fandator, non subversor : nec denudasse, at mul- tas ornasBe. Papae ! o Wiscardida, nesciebas me domus Dei mrinrstrum l an pnidens, sciens, con- terapto me conculcato jore, prolato scelere san- taariu\n profanasti? si ignoranter peccatum est; ciir post notitiam non est ad veniam recorsum? Qaod si peccavit industria ; cur jam cessat rapina ? Adhac restant ecclesiaejadbirc in altaribus gemmae ; quin, trrue, rape, ejice ministros, succede ejectis, sifeat Arnalfus, saadeat Tancredus. At vos, o pro- ceres! si quid bene merui, vobiscum laboravi,nun- qaam desetui. Ab ipso bellorum primordio Nicaea vigilantiam meam sensit, ubi, me increpante pigri- tram,strenaitas fervebat; hortante juvenes, senec- tus juveriebatur ; sopitas excitante fundas, moenia tremebaat. Mox in valle Dojvcil circumsepti ab ho- sti^bas, mortcm ante oculos videntes, de vita diffide- bamus; abi tamen neque menlem confudit timor, neque fraus consilix) adfait, neque abfuit labori ef- fectus. Mittendtim esse ad socios, ignaris nuntian- ddm, difTasos aggregandos memini ; ego consulai, ego implevi. Non fratrdulenter alienos humeros onere gravavi, quod mei recusarent,unocomitatus Achate, ct ipso sicut imbelli sic inermi. Per millia hostiam au1\]gi,infinitis sequentibus evasi,eventam nuntiavi,victoriam adduxi, vici. Antiochiae quis fae- rim, testis est hostis. Diutinum agonem illum heec non explicet dies : ut de Marra quoque prope re- dempta silcamyredeat rn memoriam saltem Archas, A et prioris quidem illius fagae modum habtii dfspa- rem, at metum eumdem. In qna linter exi!t» prope majnia, praeter navalia, intra Kttora Maracbea?, Tortuosffi, Valoniae, Gibelli, tandem Laodiciam me pervexit; ubi vix expositus per mille pericula An- tiochiam adii, moras ducum increpui. 0 adducii proceres ! vos testes habeo,vos adduxi.Ex illo usque in praesens, neque vidit otium meura Phoebus, iie- que somnolentiam Ph<£be,neque faciem mensa ne- que animus quietem,dum reipublicaB ia8ervio,invi- gilo, insenesco, immorior.MuIto autem plura prae- missis subditurus eram,o patres, sed prae compen- dio dimissa caetera diem adversario relinquam.» GXXXVI. — Hespondei ToMredm. Ab his surgit ambiguu8,pi4aK> utrum sequeretur n ducem fervorem animi, ftB judicid favofem : eFg0 sic incipit {deest Tanerediiis) : « Soitis, proceres, studium meium : miiitia fuit,non persuaBio nee lin- guositas me promovit.ded ensis et kncea : prorinde indulgendum mihi forB postulo,8i traetus ad lites, artis ignotae exceesero rationed : si tyro rodie aut citra metam pressero aut ultra laxavero habeDas. Id opinor consideravit adversarius : hiBC me pro- vocandi sumpsit audaciam, qui aicui scorpius in cauda, ita omnem habet soam militiam in Mngua : vae, inquam^ vae lingua : a cauda est scorpii.Aodi'» stis ipsi, nod est eiterno opud teste,quA vi persua- dente genu8meum eorroserit.Wiscardo seoaDdae ab Alexandro audaciae detraxit,tanto principi homo de cujus sobole quispiam principem non vidit.Wiscardi acta nota sunt orbi, non est (pii possit detraherer C nisi qui semper studuit ca&didum ia nigr&,nigruiB in candida colorare : quid quod in opibus opitulari,. et postponerent necessitati delicias, auro vitam re^ dimere,gemmis concukare hostes? de argento mi- lites create iste pervertendo et depravando vocat eo- clesias excrustare? Nonne hie e8t,qui seraracixMin per parochias 8olet,clamans : Dicite, pontiiicea, ia sancto quid faciat auram? nempe (^ reipablic» tu* telam,ob infidelitatem debellandai&i, urgeote peri*' culo, in&tante bello, neoes^tate coaetus, aeB vacans et quasi dormiene exeitavi^ut qui servierat fulgea«, eidem melfufraerviretbeUans; non indecudi mure- nulas neptibue mei8gratio8ii8,re8 tantum transtuUv non consumps). Promovi ut fructam multiplicent, quasi non sensisseat motum, non surgereDt in au-* ]) gmentumSeminavi ut metam, post messem credi- tori meo decuplum per^olvam. Verum ndc erit Ar- nulfus,nec qui tot redifttat ttepte» templf eiavtger, cum thesattros ejue gatis camulabo : interim etiam ungUf^s tentabo arcere,neque dum Uierosolymis mi- litabit TancrediiSjtempkim Domit» spoliablt Amal- fus.Animadvertite, o proceres I quaenam est,8i non haec iBjaria.Nobis adhuc fofinsefcos extorribue burtNJ ipsum judicem e)egi,saperhac qucstiotieeGWsttlilf, suum ne singulorum qtiod qufsqtre ocottpiirvt, sive domus sive cui4a foret : abinterrogatosioaecepi.D^c^- retum est,inquit,atque attiversahter sanroitam.idsuo juricuiquejqaodcunqQe8it,re^nr^endamfbtto,ou}tKl 577 GRSTA TANGUEDI. 378 post ingressum urbis primue fieret occupator. Usec forsitan ipse prffiteriisse putat:ego praesentia babeo, non exciderunt, stant fixa. Pudeat judicem in dios mutare sententias, nedum quod beri sanxerit,bodie neget, et angui lubrico conformeturet Protbeo.Nam quo teneam modo mutantem Protbea vultus. Quod si fortasse primos aditus sibi usurpat, in bac quo- que parte victus succumbit;testaturei forsitan mi- lesunus,sedexercilusmihi:quiaudieritysedmillequi videmnt.Ego primus irrui,primusportasfregi, quo sequi pon auderet, cgo prsecessi, quos nec a tergo spcctare, ego a fronle debellavi.At fugas suas iiobis jactat, periculisconsuluisse, suggessissede nuntio, demum nuntiasse.Quis adeo stolidus, o procereslut ex his ejus formidinem non perpendat ?Nempe u pe- riculo uspiam mitti.hocest abesse a periculoetlibe- rari. Quid quod et persuasit, eL se ingessit, et ullro abscessit? Nimirum ex his colligitur quodaufugit: neque enim haec abscessio, sed vero nomine fuga diccnda est. Justehoc vocabulum jactantiaerjiis in- tercidit ; cujus tota intentio, ardor unicus,sola sitis fuga fuerit. Sed excusatus abit propter suos quos enumerat, quibus occurrit metus: attendat quid ista sonant; mille modps inter lethi mors illati- mori qua timidi ccepere mori. Pudet me, o patres, hujus certaminis ; ad quod tamcn, ne sibi imputet, non me cocgitadversarius^reverentiaevestraB ascri- bat, ea me impulit. Jam ergo fatiscenti cquo lora supprimam : quid de peracto cursu dcbeatur, vos disGernite. » CXXXVIf . — SentenUa procerum. Cumque haec verfoorum in auribus principum con- sonuisset dissonantia : ipsi jam ad aequitatem re- Bpondentis aequanimes redditi ; sopita invidia, ju- stitiam scrutantur. Medium quoddam inveniunt, quo nee frustra declamaverit Arnulphus, nec para- tisproprio sanguine opibus frustrctur Tancredus. Judicant uberanon debere relinqui arida,quae tan- tum lactis efluderint, cum praesertini Tancredi libe- ralilas aliis non desit ecdesiis^hanc praecipue quae indignum ditavlt, debet etipse vorsa vice fovere in- dignam. Quid plura? septingentis templum redonat marchis consilio principum Marchisides, non invi- tus : boc medio conjunguntur qui abjuncti fuerant viri : ambo conspicui, ambo ab humili potentes, ambo omnium invidia, cum neuler nisi forte alte- rutrum invideret. De quibussimile illi quod deHe- ctore et iEnaea edidit Mantuanus, confidenter et ipse protulerim. Si duo prsPterea misisset Galtica tales Terra viros, jam dudum Gallos habuissentregesMempbis et Ba- bylon : tanta enituit virtus in hoc facundiae, in illo audaciae« in utroque liberalitatis, discretionis, sol- licrtudinis, justitiae, prudentiae. CXXXVIII. — Franci sub Ascalone victores, Jam transierant post praedicta duae,et ab eadem quarta par^ceve fulgebat, illa quopue geminavit laetitiam: qoippe sub AscalomQ moenibns Francos A vidit victores. Turbav^rat enim regem Memphios Hiorusalem capta, hinc totafrcmens .-Egyplusequi- tum trccentis millibus sexagona cumulaveral, uii- soratque bellatum peditum numcrus sicut maris arena. At ubi de adventu bellorum nuntiatumest Francis ; illi velut a fame ad epulas occurrunt,fun- dunt nostri quod dictum est, et ubi dictum eat, pauci multos : quo autem ordire, urgens jubct praeteriri Tancredus: indulget tamen Asca- lonitas post victoriam vexillo comitis Raimundi elatOfSequcsuasqueturressubstringcremancipatos; eo namquo praeside, Davidica tutoressuos immijse- rat illiESOs, ex quo bujus viri fidos in populo illo magna cclebrabatur. Sed cxorta in magistratu de magistratu lite ; quod sortito regnum Godefrido P Raimundus nollet sufTragari ;urbs neophyta ad ido- latriam rcdit, sprctus comiti simul etjugo regiset suhjugatorum habenis, quod nofas quidem expiari non habet; licet eumdem multa jam clariflcent probe gosta, ot maneant clariora ;superba vanaque indignatoris contemptio praesenstotumdeturpatco- niitcm et prajteritum et futurum. Ileu miserlnescis, heu miser ! quae vincula, quas strages innocentiae struis, dum stragis vinculorumque instrumentum Ascalonam solvis, nocentem non premisjugum de- trahis. Mcestissima haec tuae indignationis dies infi- nitam ad posteros pernicicm transmittit. CXXXiX. — Tancredus oppidum Bezan munit, At Tancrcdus semper se transiens, semper de bono mclior, scmper Dco sublimante hnmilior : quamvis opum adeptione templalium prae caeteris C abundet; sub rege tamen novo miiitat, nec jugum indignans, nec solitudinom cxpavescens:inidenim summe miles militem redegcrat haerentem abiens; ut congregatis omnibus, vix ducentae loricae Hieru- salcm tuerentur. E quibus Wiscardides circiter octoginta sibi ascitis, uberes praedas et frequentes undique corradebat, praedoncs ab urbe vigilanter arcebat, ditator civium, hQstium pauperator.Ea ni- mirum sollicitudo virum impullt ad munimen op- pidi quod nunc Bezan, olim Bczamis legimus appel- latum. Locus iile ab Hiorusalem remotus,non saxo, non palo, non aggcre munitus : squatore suo ter- rebat indigonas, advenis nihil blandus.Nampraetejr caetera, populi frequentiacircumfusi jamobsidebat innocuum, nocentem obsessura multo frequentior. n Verum id ipsum providerat audacia viri, et quem- admodum venator nomus, aut dumeta auccps, no- verat unde major praedae copia deberet avelli.Igitiu* Bczan vallo utcunquo circumducto vestitum,caetera per circuitum municipiaspoliat, aratadisjungitju- gum a bove ad rusticum transfert, claudit meroi- bus vias, urbibus portas. Quibus plagis Caipbas aiflieta, quamvis mari et turribus septa civitas, fa- tiscit tamen : primo quidem tormentis balearibus obruLa,mox per funes, per ponte8,per scalas immis- sos mucrones passa. CXL. — - Boamundus et Balduinus Jerusakm pergunt, His diebus Boamundus et Baldoynus Gottifredi 579 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO 960 regis frater, de quo supradictum est, votum eundi Jerusalem complere cupientes,cum non parva mi- litum manu itcr arripiunt : qui dum per vallem Ca- melse et Damasci viciniam, nec non per Caesaream Philippi incederent, mirabile dictu per mediosho- stes, qui circumquaque exploraturi discurrebant, liberi transierunt: erat autem quadragesimalis diei tempus. Qui cum Jerusalem properassent, gaudia ibi paschalia cum rege Gottifredo celcbrarunt. Quo videlicet tcmpore Daybertus Pisanorum episcopus vir in litterispotentissimus atqueeloquentissimus; qui in multis navibus Joppem aggressus fuerat, eodem Boamundojuvante, in patriarchatum Jeru- salem sublimatur. Arnulfus autem magnae indolis vir, quanquam dignitatis hujus electione donatus fuerat, tamen libentissimeannuit, spcrans Christia- nitatem ibi magis in illo quam in se profnturam. Ordinantur ibi qnatuor episcopi, scilicet Roggerius Tharsi, MamystaeBartholomeus, Bcrnardus Artasii. Benedictus Edessae,qui cumBoamundo et Batdoyno in presbyteratus officio positi venerant. Expieta itaque solemnitate paschali,Boamundus cum tribus suis patribus revertitur, reddens singuiiscivitatibus praisules suos. Baldoynus quoque cum suo archi- episcopo Benedicto Edessam, cujus ipsecomitatum tenebat, rediit. XLl. — Urbem Melelaniam ab obsidione libcrat Boa- mundm, Prxlio commisso a Turcis captus abdu- citur. Nec mora Boamundus ipse, cum audisset a rela- toribus,urbem Meletaniam Turcorumarmis circum- datam esse,quaB decem d ierum itinere aut plus ab An- tiochiadistabat ;coacto inunumexercitu,adliberan- dum eam ire conatur.. Verum Turci cognoscentes illumjam in proximo adesse, obsidionem ex indu- stria dimittentes, ut eorum est consuctudo, reces- serunt. Magis enim ipsi ad tempus vel horam terga vertendo,quamaccedendopraBvalent.Nam et fugien- do spicula ejiciunt, sesequeinsequentes vulnerant. Boamundus ergo cum civitati appropinquans Tur- corum aciem non reperisset, consultum cst sibi a Buis quatenus urbem ingressus paululum ibiprius requiesceret ; ac sic postea quiete refotis viribus Buis, contra Turcos ad debellandum exiret.Qui non credidit eorum consiliis, scd ex stulta audaciaim- modcranter praesumens,absit,inquit.ut Boamundus quod nunquam fecisse meminit, modo facturus sit; hoc enim faciunt vulpes, quae mox ubi latrantes cancs audierint, latebras quaerentesabsconduntuf, Ivit igitur post Turcos, eosque inveniens, cum eis praelium, quod utinam nunquam iniisset, mox in- choavit. Cumque hi et illi timul praeliarentur,Boa- mundus retinetur,ligatur, Mahummicolis magnum gaudium, vae miserabile Christianis facturus. Qui deinde in Romaniam ad Anismam regem vinculis mancipandus perducitur : de cujus post captione Antiochia misera facta ita manebat, ut non esset qui adyuv^ret ec^m; neque consolaretur. A CXLIl. — Godefridi regu obitus. Sequitur e vestigio miserrimus casus, quo Jeru- salem non minori luctu affligebatur.Nam Gottifre- dus, rex optimus et timens Deum, captomox Boa- mundo ex hac luce migravit, Erat enim jam annus unus evolutus ex quo regnare cceperat, cum ad obitum pervenisset. Qui tamen antcquam praesenti luce caruisset, dum corporis infirmitate teneretur, ad se patriarcham Daybertum atque Arnulfum,caB- terosque accersiri jubet, quibusille : <(Ecce,inquit, viam universae terrae ingredior.Modoergo adhuc mc vivente consilium inter vos habeatur, et quis vice mei in Jerusalem regnare debeat praevideatur.» At illi respondentes : « Nos inquiunt, magis hoc in tua providentia ponimus, et quem nobis ad hoc g ipsum elegcris, ei procul dubio subdemur. » At ille : « Si, inquit, in mea dispositione statuitur, Balduinum fratremmeum adhoc culmcn suscipien- dum idoneum judico.»At illi Balduinum audientes, continuo unanimiterconsentiunt, laudant,eiqueju- rejurando fidelitate firmata subduntur ; quoniam illum virum liberalem pecuniae, studiosum militis, afTatu humilem, magnanimitate sublimem cogno- verant. Haec quippe omnia natura ipsa, ut ita di- camus, in eo manu propria exsculpserat. Erat enim ille, sicut superius dictam est, in Rages quae et Edessa dicitur, dux constitutu» iUque tunc mo- rabatur. CXLIII. — Balduinus succedit Godefrido in regno Je- rosolymitano ; Antiochix sufficitur TancreauSy qut p Mamystam, /idan^im et Tar^um sibi subjicit. Sed interim sepulto ante Golgotha rege praecri- pto, mittitur Edessam nuntius, cujus accitu BaU duinus Jerosolymam veniat, germani sceptro suc- ccssor crcandus ; idque magnae dissensionis et belli flammam suscitas.^et : sed eadem qua Balduinus accersitus necessitate, vocati ad regimen Antiochiae Tancredi abscessus litem praecidit. Substituti ergo haeredes, Jerosolymis Balduinus, Tancredus Antio- chiae, certatim ad famam currunt ; tum ne a senio- rum virtute degeneret junior, tum alter alterins invidia succensi. Praeterea Marchisidam urget su- specta dignitas, quod magis hospes, quam princeps ipse sibi videtur : unde tanto experrectiorem esse eum oportuit, quo suspectior erat brevitas princi- n patus sub Boamundi reditum finem exspectans. His exercitus curis primo Balduinum a seextermi- nat, qui inter Antiochenospotentior, jugum novum indignabatur.Is subBoamundomilitiae principatum obtinuerat : sed jam erexerant ejus animos par- tim, ut fieri solet, princeps novus, partim tradita sibi ad regendum Edessa. Quo expleto, mox ad ampliandos fmes animumTancredusintenditquos paulo ante, Boamundo regnante, Graeci contraxe- rant. Igitur Mamystam, Adanam, Tharsum, brevi^ sed acri molimine debellat, secundoque suis le- gibus subjicit^ praedecessoris incjuri» primitus ela« psas. 581 GESTA TANCREDI, 589 CXLIV. — Laodiciam expugnal. Inde revertens Laodiciam totis viribus aggredi- tur : sed natur® praesidio munita, viro obstitit,cui nec ferrum, nec calybs, nec raarmor, nec prorsus hominum labor norant obsistere, Urbs ea, sicut hodie ex ruinis ipsius deprehendere est, quondam nobilis, eccleslas, populum, opes, turres, palatia, theatra,et hujusmodi qus habent aliae^inter alias cuncta habuit praeclara. Excipio Antiochiaro, nulla per circuitum urbs tanta priscae nobib'tatis rcscrvat insignia. Columnarum ordo multiplex, aquae per abrupta ductus,turrium ad asira educatio, efflgies per compita excubanteB,omnia pretiosa, ars et ma- ieria de prsterita prssenti, de integra diruUe, de populosa desert® testimonium perhibent, utpote post tot soles, post tot grandines, opus adhuc insi- gne. Hujus longitudinem terminant ad ortum tu- mulus, ad occasum mare : latitudinem hinc inde planities : per circuitum aut murus aut ruina : in- finitas populi nil reformidans^ipsa caeteris gontibus formido : suo tempore multo aggere includi spre- vit,pauco munimine contenta. Sed redeo ad tunfiU- lum, quod jam solum adversus hostes supererat munimen. Ille arduus atque in vertice spatiosior cives receperat, qui dimissa planitie, illuc confuge- rant bellici fremitus terroreperculsi. Arduitasipsa vei sine muro repelleret obsessores : quo tamen coronata, duplex robur adversariis objicit, hinc artis,hinc naturae.His confisi claustris Grseci Tan- credum exspectant adventantem : at princeps bellum et sciens et sitiens, aliquot pra^mittit cursores, qui aut elicitos capiant, aut ejiciant capiendos. Graeci vero,at semper vigilantissimi, adversus bxc prae- cavent : quatenus nec deprehendantur vagi, nec exeant provocati. Dementiae ascribunt portas egre- di : qui cum de turribus exclusos aspiciunt,inclusi tremunt.Ab hoc ipso princeps argumentum tirooris accipit; et, « lo! comites, exclamat : aggrediarour ovile hoc ; videtis arduum,scitote vacuum. Plenum est opibus, at sine viribus. Nulla est prorsus auda- cia militis, qui non erubescit includi portis. Gon- scendamus aggerem, murus, dico, aut securibus cedat,aut scalis. » Jubet princeps, accelerat miles, curritur ad muros : malleus, ligo, securis, et hoc omne genus ad portas fremit : illae quamvisdupli- ces, qnamvis ferres, non ferunt : tremunt quasi •implices ac vimines. Videns civitas ferrum, mar- mora c«dere ictibus ; quin ipsam strenuitati natu- ram, diffisa claustris, ad arma vertitur. Molem saxeam de turribus pluit, nullum teli genus jactu vacafe, nemo intra mcenia otiosus. Expulerat pavo- rem hostis necis pavor ; duroque effectus instat propior, efQcacius repellitur causa efficiens. Prae- terea commoditas ipsa populum invitat : quippe de turribus saxa demittere pronum est cuivis stati ac sexui.Sagitta contra ad turres volant, quibus ssepe aut effoditur oculus,aut perfoditur manus. His de- cernitur vicibus ; donec exhaust® tam vires, quam pbaretr» refici postulant : pr^scrtim ferrum calybs A dum portas frangunt, ipsa quoque nunc dissiliunt, nunc franguntur. CXLV. — Raimundus comes Tripolim obsidet; aujci- lium ab imveratore deposcit; captus Antiochiam cum opibus aucitur. Sed duro sic pugnatur annus transit, in quo ta- roen aliquando Rairoundus comes Grscis opitulari volcns, repellilur : aliquando Turci principes di- sperguntur. Postrerao laboranti Hierusalem stre- nuissiroe subvenitur. Hsec unus omnia operatus est, sic taroen ut obsidionem non solveret Tancre- dus, illa seroper incoluroi. Ipse Persas, ipse ^gy- ptios, ipse Provincialem, ut diximns, comitem de- bollavit. Coroes ille mirae audaciae vir Tripolim obsidebatjtot roillia unus circiter 400 partiro pedi- n tes partiro roilites habens Christianos. Eo fretus numero,coIiiculuro urbi vicinum muro et turribus rounire coepit, quem etiam montem peregrinum, urbana quadaro coroitate,quod coromune erat, sibi rainiroe usurpans nuncupavit.Illic residens,urbem proxiroaro crebris assultibus infestabat, nec minus urbani novuro illud rounicipiuro pene diruebant. Perquaro rarissirous fulgebat dies qui sequestram planitiero utroque,sive alterulro sanguine consper- saro non videret.Adeo roultitudinis opesalios,aIios paucitas inops ad belluro stirouIabat:quoniam ubi rarus est bellator, ipsa sua raritas aniroos accen- dit: ubi roultus,dispendia cruoris facile tolerantur, fitque voluptati horror bellicus. Sic recalcitrando castrum, et civitas, diroinutio popeli sui Raimun- dum terret : eadem ipsuro transfretare atque a C Graeco iroperatore auxiliuro implorare compellit. Fert securoapocrj'pharoillam cuspidero,cujussupra roentio facta,inventorerosuuro per flaromastempo- rales ad aeternas transroisit; hanc, inquam, secum asportat Alexio rounus. Rerouneratur et ipse sum- mopere,gratus quidem quod sua,longe autem gra- tior quod seipsum obtuleril:eundo uaroqueJerusa- lem invitatus nescivit supplicare, redux supplical : inde.quanto ante fuerat sordior rogatus;tantopost fit exauditior, rogans. Cumulat gratia concors odium Antiochia tam huic, quaro illi iniroica. Re- mittitur ergo curo roagnis, ut dixi, rouneribus ad expugnanduro hostero aroborum Marchisidam.Deli- berant intra homines:judicat qui sedet super Cbe- rubiro in coelo Deus. Mittis Alexi Tancredo gazas, n dum Rairoundi biremes, donis tuis refertffi pene submerguntur;qu8e felicibub taroen auspiciis mul- ta infelicitatis loca prffiterlapsae in hostilem fiscum ad porturo Tharso proxiroum deferuntur : nothis agitatae furcntibus, iniroicoruro roanus nequeunt declinare. Volanie autero ad aures principis fama, praecipitur coroitem Groecasque opes Antiochiam duci ; euro, ad servandum; eas, ad spargendum. Nec tamen diu tenetur quidquidjubetur,abjuratet jurat. Sicque adjurato claustra panduntur,alioquin vita coroite servando claudenda. Volvuntur cstera fortunae nutu,nt modo quispiam de paupere dives, item pauper de divite, ms AD GODEFRIDUM APPEND. H. — MONUM. DE BELLO SACRO. 584 CXLVL — Laodicia armo et semis expugnata capitur. At Tancredus semper in eodcm agone permancl, quod «emel ccepit nunquam descrit. Laodiciamob- sidet, nec nisi caotam dimissurus. Jam tamen an- nu« ac pene semia morarum tasdere cocperaticum Deus artera qua posset capi civitas inspiravit, As- suevcrant clausi insidiari clausoribus, et dum in mcridie foris dormiretur : aliquando cum impetu de intus erumpebant : ut non sine ca)de et rapina somni nimperentur. Clamore facio exciti Franci armabantur ; Laodicenses inlerim re peracta illaesi redibant : ila sciiul, socundo,tertio quoquo exorci- tum fallentcs, ipsos se fallendi viam oslenderunt : quoniam ubi scepius nec dissimiliteridemiteratur, A. Ciliciam confugiens, iibi ad Tancrodum pervenit, Tancredum invenit. Omnium enim bonarum 9|mi- lentia cumulatur 8usceptu6,qui omnium suaeipitur egenus : exin confortatus, mjde ea^la- pugjmkt et- pectere. AAtiocihenl rgaiateiBe BMiiatur, nudi DeqM0tM&t> ca^tiuse^Keedere' c«gwtur. IUi^ boBtibue ekeagiireiAasambitioaamr que SBfpeUectileB ooettfNatia, nostrivespirantiaer^' qjkia licet, bello se^ aptantea») rerura damno saJvaqt» oorporii, eaa aoiiUefe- kuorifaoere vocatvt^ GICLIX. -* Captivus^ dmitar Balduinus et UmedixOM archiepucopus qui a Tancredo liberatur, Ai. Edesaaoi subito percuat, nec sua, nec se tuert^ licet ; capitur BaldiiiBtiai vmotue^ue. abducitur ; ftanediottts queque iAfalix aQchiepiscopu» oaptus tmtielMHur^ impoaita huBiQina geminor%tm aaroina; clttVMA^erum. la cum aAteactem Tanopedii ducere*-* tnr : Tanorod^! Tanoi^de ! lerf opem>exel(imftt> mo«» debatur. Quam turbatiue erait a timoro oenlits.c^jfui^: uon mloua' ii^eriore extenior l Igiiur oeAsoMeilftigae rogans rogat : « Audiie, flUiy audiAe patndia^ a^aei^ dite hoc quod a puppi pendetremig^ittmrnon modo* oursum non moderaAs, vemiflr etiam^tedf ii»:;absc«T> dite, inquam; non erubeaco io ten»pe8tata hiao< juh^ menti tergum premere decurtati, duniniodoilevati;, absoidite, sao peccata- vestra Deus absoidai^.ego au>-. tem absciflsorie omnia. absolvo. » MuUi obaerdtiifv auribus tr^aeunt^ toor cieoas aures db«mttai;;Bo; miuia alium miacrebat^adeosuaaiBgiiUialBigBba»^ tur misei^t:: jam raueeerat olamandMuiU-itfluiftB; coafttf a^» tandom remedi.ttmaaoij^it^ pemiasiodHa^taf: men prfleseriptffi commeroio; AbaelArutiittr setiioet) iiioiirfiH,^ UbeiiaA ao reduciii. Ubeffatum' Qfculjto resti*' tttitw pffdpter na di»ilt asaiatore»^ tvemexitem solaiar^ pmeente 80 dooet nihil eseoitimendum;. Dehiiic ai^ denUliaeteaac^fredi^viBapeirQbatat» miliiiaequedeborw taliQ^noelietTioittiaaDQiaieeseTobjieiens: eadfMniOJaje^ «fiDTBoamondiim tenat; placotiinoirastinuiiirbellum' di£B^Bre. InieMa.neetis>Gaiigf) orbem involvi(i,^di8pa- ■fti& exonbiia, pniaeipea oorppra daataopoii ;;aii Ywignii^ ^ qiioa' non alebat oturiavfugflrinvigiiantf ff), Ytsamt sorteift waurosrse die orastiBi forou^ veat. te mlaari^podna» BoAediotiv Audituseatrclamoc,! ^ duo io faicto iino : milesia Boxa^ juflQeniuiivaeauda;) alq)id]nbi, oidus eaae^, Marohieidea aigiiovit;, iUioo^ mileadum oaudam metity iaijeiiedictibmbusiaeim^^ nat, metit quoqne de benediotioBibue: dimi eiipalr» tfidaircha: opot ei corde et dMlrar beoedKnt* Mesadr! itaquecum sranil et^atidafiaet.benedibtiottemimesf^ auissei,. ad uaqueBdeaaamrexiftdeaooialf^Onteeo) currit cui facultatem cudrrendiireddideirateffeptaBiu GI^I. — SmiMda4a9wi^ EdBsm Tmmdo'; HtMe¥,^ captis vicinis oppidis, Artfiasiutn ingredliinihtr. PoptduB > quoqitto reliquu» ill tto oeB¥eiliii&t; ei qui primaium obtinebant» poatreini. Hlie.et«aaii oonfiftf mitit'qttem>fialduioo debeant ereare 8Uoce88orteD(& qui sxtlti iaxiim fm\w pendeirtt valMti BuetioeBau Tanoredufl eligitur dtgBfUf ^ ipse maMi' et'regit:< BoamundttS':«ero Aniiodnam iremeat* Igittt^divui»^ gato per uirbea finitimae iFrencortimdainQo^i Cfdicef I viaa» Ulam quaei. portam unioam vigiles* obserVa- & SyH, PfaoBnicea eituUaAt,. subaeti pariiar stipier bani:: ne^ per eaoL genii exterrit» refu^um: pate^ nts^ Igilur tentaitores fugie dum {>auo! suni^ vodo aBtnaiuri : ubi . mulii^ . n^queunt aroeii. GenfaemnituB odieium principis;. ubi populum oootorbat formido moriiB^ rumpttntujtiue olftustra prcihibita^ cuitt aniliipiicaiur eauindanflfturbaL Sed et alii alionsum a:ripa.ad.ripam ligna trajeoerant, quibus pro penio atefattBiiir : Qusiodes itaquecoduntooactiyJBoamua»- dom eseitaiiti^ cuatodke vim . illaiam^ quosruotur, fu^ gatnipffodauii, TanorQdumsquoque jam.exoieratruk* oaor; pacant reditum-asibo, dereliotos ae; Btual poBcentibus papietinfle abundanty nuinitor poiiBB^ inrgrt fabricai. Vix.BoamundusrumoremaeceiiBniiii eum imperfecti: operis spe impulsnJB^ adraitAte omnia invenit imperfecta» Stabat aupiraportfiBipot)* tam antiqna,tuvriB de nomine saneii Eiie'Ctigno. xi, n» dQ^ aedblB^oimiit* baa JBiiqBinBUniiiedBBtitaBUBn -^ Patbol. CLY. 19 sgi AD GODEFRIDUM APPEND. 11. — MONtJM. DE BELLO SACRO. S88 fecit. Habita itaque iDtra beati Pelri basilicam con- A erquam utcunque caballis ire, currere vero omnino non 11- ccbat : vel ai qnando ad cursum quispiam cogere- tur, nec pedem ungula, nec ungulam ferrum tueri poterai, quin cautes aspera calcem permoleret equi- nam, equus atque eques ruerent prostrati. Tancre- dns, ea re cognita, paululum secedit, illuc hosiibus permiitii accedere, qua loci difflcultasfugam remo- retur, quod Raduanus aut negligens, autignorans, hac mililiam impetii Cbristianam ; illa ianquam torpida loco manet, susiinei donec lancea suum habeat iempus. Jamque prstergressis loca aspera Toroifl, Tancredus quasi a somno ezeiiaius in me- diia fulminai : illi facile ierga vertuni speranies^ut esi moria, fugiendo gyrare, gyrando sagittare. De- lusa 8unt aut eorum spes et aries, deiuserunt eaa lanoea et via : altera urgens, altera cursus impa- tiens : b«c iergum fodii, illa gradum sisiit.Inutiles igiinr equi, pbareirffi ei arcus abjiciuntur, confidi- tor pedibus propriis,ubi diffiditur alienis,suis quan- tum licet uiuntur : bumani suni, maleni esse cer- vinos : ne iamen nibil egerii Raduanus, paucos Cbriatiani nominis sagiiiavii, reiiquam operam de- dii fuge ; sagiitarii ejus, pars evadii saucia, non-> nolli csai prosiernuntur. GLVI. — Antiochiam victor revertitur. Apamiam cir- cumdat. Vietor itaque Tancredus Artbasium recipit : ea muniia» Aniiocbiam revertitur : confortata spoliis infidelium fides, imo quasi a mortuis resurgens expergiscitur, renovato principe gaudet fortunam renovari : ipse etiam accipitri conformandus» cui negata diu volandi licentia, longus carcer animos tabefecii ; ea demum reddita, si missi ad rapinam primos impeius foriuna juverii, in desiderio sunt secundi, visaque gruum caterva, tenentem vezai, A opporiune imporiune super voliiana. Ardore pari Tancredus inflammaiur, ubi nacius victoriam^spo- liis Calcpti ditescit. Jamque Laodiciam novam ag- gressurus^ monetnr veterem multiplicatis bellaiori- bus fulcire : ipse Apamiam reliquo cxercitu circum- sepiat ;factumque est ita.Rependit Tancredus Ore- cis vicem, qui castrum castro opposuer&nt, nunc contra ipse Castrensibus Castrensesobnrmai^Apa- miam vero non plurimo, sed sirenuo miliie oircum- dat, quasi morti addicto et ipseaddictus.PropeSy- sara, propo Haman, prope Rapbania, prope alia complura tam oppidaquam urbe8,omniamini8ple- na et hoste fremiscunt. Obsideni ergo Cbristiani urbem unam, Cfiristianos vcro urbes mulis ;anno- nam qui quaerere egent nequeunt,nisi bipertiio ezer- n citu ; pars altera maneat, altera exeat : sic divisi periculum declinant, quod vizsufficianicongregati. Deo sunt bsBc ascribenda,non viribus bumanis^pa- lam pro Cbrisiianis Cbrisius dimicat. CLVII. — Summa Laodicensium nscessitoi. Nuntiatumque ei deLaodicensiumsuorumpenu- ria, quod data pascendis ipsis alimenia defectum minarentur : in proximo aui ingressuram fore ce- rerem, aut egressursm manum bellatricem.lngrea- sum autem probibebai magnus bostium numeruSy qui por compita insomnes ezcubabant. Turbaius nuntio princeps (noverat enim quia sola fames ur* bes asserii, nescii plebes Jeluna iimere) in partes varias animum fundit : anne babendum postponat babito, an habitum babendo. Durum eat multum C labore partam Laodiciam abdicere, grave Apamiam ex facili parandam dimittere : nam quasi imposai- bile constat esse, ui et boc faciai, et illud ncii omittai. At virtus que sola res impossibiles ad poa- sibilitatem redigit,virum confortat : monei peienii- bus opem cursim succurrere, mansuros ad castro- rum regimen milites sic hortari : « Eia, Chrisii martyres ! parate fundi atque fundere pro eo san- guis ; constantes estote : bene ccepistls, bene con- summate : non vos terreai pauciias vestra ;non est victoria in numero, sed in Dei virtuie (2). » (8) Wilbelmo Tyrensi dicitur Roduanus. (9J Ita desinii Historia Radulfi ;au]s autem flicrit tanti ditcriminis eventui, paucis nis verbis refert Fulcherius Gamoiensis lib. ii Hisiorie Jerosolymi- tanc, ad annum 1105 : Tuncredus autem^ ait, non D m midta gente^ sed in Dothino spei tux figens an^ choramf aeiebus suis bene compositis, contra hostes illos incunctanter equitavit. Quid longius morert Audacter ante Artasiam in eos irruit, et Deo iuffra* gante illi protinus pavore circumfusi, dorsa fugce d#- derunt. Fugerunt et fugati sunty ijui fugere non potuii^ nec mortem evasit. De interemptu non fuU numerus. De equis eorum plures habuit Tancredus. Signum quoque regis fugittvi retinuit, eic. tX^jL AD GODEFRIDUM APP^ND. IL — MO^mM. DE BELLO SACRO. 593; ■■■■t - ' .■■■■■■■'■' -' - I" ' ■ ■ I, '■ ■ f I ■ 1 r . . , , , .., I ■ ■ TS BiAIMUlfDI DS AOILES CANONIC! PODIENSIS HBTORIA FRANCOaUM Qll GEPERUNT JERUSALEM. ^pud BiQNGAiiPi Qfis^Beiper Francos,, sive Orifnlakm expeditionum et regni Francorum Hierosolymilani Mi0Hiai^variiSf sed iUius seoi.scripboribi^ lilleHs commendata. — Hanovise, 1611, in-folio, p. 489.) MONITUM Rcdintindds de Agiles vel Agilaeus^ canonicus Podiens^s» Qt Qpiscopi mu Qui ^mul Qome^ TiolQsattup erat, capellanus, eum quo aii. lOO&in ierram sanctam i^t^ii^ etrGs.ibi pier. qjuinj(|UQanium gestas testia aMTcrri^ descripsit. De comite S. iEgidii, id est Tolosano, et episcopo Podiensi prascipue iscripturum 80 profitetur in prffifatione. Adfuit cum efToderctur lancea, quam et in prselio tulit. Ad sacerdotium pro- motus est in, hoc itinere. Scripslt precibus Pontii de Baladuno, et inscribit Orthodoxis et TranBalpini» diidnibus, nominatim episcopo Vivariensi. Fuit autem bic Pontius miies, vir nobilis, et familiaris eomiii l^losano ; quod, praeter hunc, notat Tyrius lib. vii, cap. 17^ alii. ManuscriptaQ Gallic» membrans vocant Uamt^de. Btdadon ei Baladun, Lapide.petraris interfectus in obsidione Archados, temere. a comiteinr Qq&pta^ dij^us memoria posteritatis, posteritatis ipse intantis periculis memor. Pontium Balonensem vocat Rbbertus.m/ra, (^/LY44,/m. 32,33. Ab eo scriptam hujus belU historiam qu» Londini exstet» iegimm in bt- b)ibtheca G^snenana : quae et Haimundum de Podio laudat auctprem scriptioDis cjusdem ai^gumenii Miira» #tie> i^V fallor, eadem cum hac nostra. Petavianus Liber principalis bellorum Domini, citai Raimundw^ da.j^rguMierSf at nos ipse Petavius per litteras docuiti Sed hanc habemus ex ms. uno Vulcobi&no.Guil- U^ml Ancelii ; altero noe|[triO, quem nobis dono dedit Lingonensibus nuper juridicundo prsefectus, reip. i^^uaiosissimus JoanDes Russatus. Libri extrema sjintab alio auctore, quod dictioindicat et testatnFVvl- o6i)iantis : ea uncis.inclusimus. thclpit ab comilis Toiosani in Sclavoniam ingressuiet narrationesa cJuMefn iHitiB quinquebnii persequittir, soilicet adiUam de Ammirato, ita enim vocat, BabylonisQ vir. otoiank. PRiEFATIO AUGTORIS. ^ invia et montuosa, ubi nec fera^ nec volucresper Episcoypo Vivariensi domino meo, et omnibus or- treshebdomadas vidimus.lHColfflregionis adeo agre- tl^od(a|s, Poptius dq Baladuno, et Raimundus ca- s^s et rudes sunt ut nec commercium nobis, nec ndnicus Podiensis salutem et laboris nostri partici- ducatum praebere voluerint, sod fugientes de vicis pationem. Necessarium duximus vobis,et Transal- ®^ castelHs 8uis,dcbiles, anus, pauperes et infirmcts, ninis omnibus maqifestare magnalia quae Deus no- Q"^ * \onge prae inflrmitate ^ua sequebantur exerci- Biscum, solito pietatis Quaji more, fecit et assidue *"™» ^^ ^i multum nocuissent, ut pecora trucida- facere nbn desinit : maxime ideo quia imbelles et ^*^*» ^^^c facile nostris militibus erat latrones in- Ba-yidi recedentps.a npbis, falsitatem astruere pro ermes, locorum scientes, per abr^pta monlipm.et vj^tat^ uj^untur. Sed q^i apofitasii^n eorum vide- condensa silvarum persequi, sed assidue eos sus- lii, verbaet.oongortia.eorumfugiat.Bxercilusenim tinebant: nec pugnare valentes, neo siae pugaai I>^ etei pro peccatiB flagellum Domini sui susti- ease poterant. Quoddam vero facinus egregiun» nuit^prp pju3dom misericordia victor super omnem comitis non praetereamus^ Gunj conclusus essei paganitatcm exstitit. Sed quia alii per Sclavoniam, aliquando comes a Sclavis curo quibusdam mili- alii pcr Hungariam, alii per Longobardiam,alii per ^i^^s suis, impetum fecit in Sclavos, atque usque mare vcnerunt, tajdiosum nobis ad scribendum de p *^d sex ex eis cepit. Gumque propter hoc Sclavi singulis fuit. Quapropter, dimissis allis, de comite vehementius imminerent, etcomessequi exercitum sancli iEgidii, et episcopo Podiensi, et exercitu eo- compelleretur, erui oculos eorum, et aliorum pedes rum scribere curavimus. abscidi jussit, et nasum et manus aliorum truncari {VT^JSfiJiUtj ut, taliter fiJii2 deterritis et doloris cogni- tione occupatis, secure comes effugere cum sociis Uli igitur Sclavoniam ingressi, multa dispendia suis posset. Itaque per Dei gratiam de mortis an- itineris passi sunt, maxime propter hiemcm qu» gustia, et de loci difHcultate liberatus est. Quanta tuno erat. Sclavonia etenim est tellus deserta, et vcro ibi fortitudine et consilio comes olaruerit^non CAPUT PRIMUM ^ RAIM. DE AQILES HIST. HIEROSOL. iiA 'ifkcile refetetiftinn esil. Onadraginta etenim (fere dies A atque pluribus interfeciSs, caeteros in fugam vertit. ih Sclavonia fuimus, in quibus tantam spissitudi- Occurrebant interea pacificae litter® irtibei^toris nem nobularum passi sumus ut palparc et per mo- lum reniovere eas a nobis aliquatenus possemus. Tnter h»c comes assidue in postremis pugnans, semper populum defendens erat ; et nunquam prior, semper ultimus hospitabatur. Et licet alii mcridie, alii vespere, comes vero froquenter mcdia nocte, vel galli cantu ad hospitium veniebat. Tandem per Dei misericordfam et comitis laborem et episcopi condliiltn, sio exercitus transivit ut nullum fame, nnnum in aperta congressione ibi perderemus. Ob Illam, reor, causam voluit Deus exercitum suum transire per Sclavoniam, ut agrestes homines qui Deum JgnorabantjCognlta virtute et patientia mili- pacificae litter® irtipeiNitori circumdabant tios undique hostes imperatoriis do- lis. Cum vero venissemus Thessalonicam, in- firmatus est episcopus, et remansrt cum pauds infra civitatem. Post haec venimus ad qnamdam ci- vitatem, nomine Rossam ; ubi cum manlfbste ejHs cives in nos multa mala molirentur, pauHsper n6- stra solita patientia displicuit.Itaque arreptisarmib, diruuntur antemuralia, capitur ingens prafeda, et civitas in deditionem; atque illatis signfs tn civita- tem, et acclamata Thblosa, quod erat sighum cla- moris comitis, discessimus. Venimus ad aKam civ!- tatem, nomine Rodestol, nbi cum milites de rogk imperatoris,provindictasnacontranosagerevelIent, tum ejud, aut aliquando a feritate resipiscant, aut k^ ^ultiexipsisinterfectisunt,eta1iquantulacaptapr^ inexcusabiles Dei judicio adducanlur. Tandem post da. Veneruntibinobislegati nostri, qubs pr»toiiierti- multa laborum pericula apud Scodram, ad regem Sclavonim pervenimus, ac cum eo corties f^quen- ter (telemitatem coi firmavit,etmulta ei retribuit, iit etercitus secure emere et qusrero necessaria posset. Sed hffic opinio sola fuit ; nam pacis petitae \cf8 pcenituit, cum per e{us occasionem Sclavi, de inot^ solito fhrehtes, nostros interficiunt, et qum poterant ab inermibus arripiunt. Quaesivimuslocum Ihge, non ultionls. Hactenus de Sclavonia. Veni- Aq8 Diracfalam, credidlmus cs^e in patria nostra, ixialimantes iihperatorem Alexium,etsatellitessuos tfoMs ectse fratres et coadjutores. iili vero ritu leo- litim incrudescentes, pacificos homihes,nihil minu^ ijnaiti arma cogilantes, invadunt.per occulta truci- musad imperatorem qui, acceptaab eo pecnhia^om»- nia prospera nobfs apud imperatorem ptt)miserunt. Quid plora? eo verba legatorum i Aiperatoris et nosftrb- rum pervenerunl, ut comes, relicto exercttu', sdlns cum paucis,et incrmis ad imperatorem fiestinaret. D9- cebant enim quia Boimuhdus,etdux Lotharin^», 0t Flandrensis comes, et alii principes hb') preifaban- tur,ut properaret comes convenire imperat6remtur multa se daturum co- miti, si qussitum hominium sibi faceret, quod et alii principes sibi fecerant. Meditabatur autem co- mes assidue.qualitor suorum injuriam vindicaret. terfectis reliquos insecutus est usque ad montis al- titudinem. Pars altera Turcorum, quae Alemannos oppugnare voluit,exemplo simili fugatur atque pro- sternitur. Post hoc machinae exstruuntur,atque mu- rus impetitur, sed hoc erat frustra. Nam murus econtra flrmissimus erat, et viriliter sagittis et ma- chinis defendebatur. Sic pro nihilo hebdomadibus quinque pugnatum ost. Tandem per Dei voluntatem quidam de familia comitis et episcopi, satis pericu- lose ad angularem turrim, qus respicit ad austrum accedentes, post vim facta testudine, unam de tur- ribus cavarc coeperunt, et cavando ad terram pro- straverunt. Itaque capta esset civitas, nisi noctis te- nebrae obstitissent. Instauratus est autem murus ab eis per noctem, et laborem pristinum nobis inane et tantffi infamiie dedecus a se suisque depelleret. C reddidit. Attamen eometu perterrita civitas, ad de- Sed dux Lotharingiffi, et Flandrensis comes, atque alii principes, hujusmodi detestabantur, dicentes stultissUnum esse contra Christianos pugnare, cum Turci imminerent. Boimundus vero se adjutorem imperatoris pollicetur, si quidquam comes contra ipsum moliretur, vel si hominium etjuramentadiu- tius excusaret. Consiiio itaque accepto a suis comes, Alexio vitam et konorem juravit, quod nec ipse» nec per alium ei auferret. Cumque de hominio appelli^ retur, respondit, non se pro capitis sui periculo id facturum. Quapropter pauca largitus est ei Alexius. CAPUT IV. Itaque mare transivimus, et ad Nicxam usque pervenimus. Praecesserant enim comitem dux et ditionem sui coacta est.Accedebateoquod impera- torisB navcs, per tcrraro tracts In lacum dcscende- rant. His igitur de causis, cum jam ulterius succur- sum nullum sperarent, et augeri exercitum Fran- corum quotidie cernerent, diftisi viribus, Alexio se reddiderunt. Veneratcomes Northmannis. Promise- rat Alexius principibus et genti Francorum quod totum aurum et argentum, et equos, et omnem su- pellectilem, qu® intus erat, eis redderet, et mona- sterium Latinum et hospitium pauperibus Franco- rum ibi faceret ; prjeterea tantum de propriis uni- cuique de exercitu daret ut illi semper militare ve- lint. Haec igitur Franci sperantes verba fldelissima deditionem laudaverunt. Alcxius itaque, accepta ci- Boimundus, atque alii principes, et obsidioni ope- d vitate,tantamgratiarumactionemexercituideditut. ram dabant. Est itaque Nicxa urbs munitissima, tam natura quam ingenio. Habet enim ab occidente lacum maximum, muris iniluentem ; a reliquis tri- bus partibua vallum de restagpaatione quorumdam rivuloruni plenum. Prsterea murisitaeminentibus cingitur ut nullorum hominum assultus, nullius machine impetus vereatur; balistaria vero vicina- rum turrium sic respicientia sunt ad invicem ut sine periculo nuUus accedere possit. Si quis aulem propius accedere voluerit,obessecumnequeat,facile de aititudine turrium obruitur. Hanc igitur talem, ut diximus, civitatem^Boimundus obsedit a septen- quandiu vixerit, populus semper ei maledicat, et proclamet proditorem eum. CAPUT V. Cognovimus tunc quod Petrum Eremitam, qui longe ante exercitusnostroscum magna multitudine Constantinopolim venerat, imperator eum prodidis- set; etenim ipsum, qui ignarus locorum erat, et to- tius miiitifle, et suos transfretare coegit, atque Tur- cis exposuit.Turcs autem de Nicsa, illamimbellem multitudinem videntes, sino labore et mora, ex eis decollaverunt usque ad sexaginta millia. Reliqui vero ad munitionem quamdamconfugiente8,gladios 1197 RAIM. DE AGILES HIST. BIEROSOL. 596 Turcarum evoserunt. Quapropter Turcs audaces A et euperbi effecti,arma qu» ibi ceperant,et captivos ad nobiles susb gentis et Sarracenorum, longe ea mittebant^scribentes ad populos,et ad civitates lon- ginquas nihilvalere Francosin bello.Profecti igitur a Nicsa civitate in Romaniam, secunda die temere BoimundTis cum quibusdam principibus,a comite, et episcopo, ac duce digressus est. Cumque in die tertia digressionis suse tentoria disponeret flgere, oentum quinquaginta millia Turcorum in pugnam adventare oonspiciunt.Dumque ordines pro tempo- re instruit,et bellum disponit,plures qui sequebun- tar de ezercitu suo perdidit. Inter hsBC comiti et duei mandavityUt sibi succurrerent ; aberant enim per duo milliaria.Uti autem nuntius Boimundi in ca- stra venit,certatim omnes^equos et arma arripiunt ^ atque obviam ire contendunt.Ulautem cognovitSo- limannus et qui cum eo erant,exercitum noatrum, id est episcopi, ducis, et comitis, contra suum in pugnam concurrere, de victoria desperans fligere eompulsus est, et qui captivos et tentoria plurima de castris Boimundi acceperat,per Dei virtutem sua reliquit. Fertur quoddam insigne miraculum, sed no8 non vidimu8,quod duo equites armis coruscis, et mirabili facie, exercitum nostrum prsBcedentes, 8ic hostibus imminebant ut nullo modo facultatem pugnandi eis concederent;at vero Turc2e,cum refe- rire eosIanceisvellent,insauciabilesei8 apparebant. Bec autem que dicimu8,ab illis qui eorum consor- tium spernentes nobis adhsserunt didicimus.Quod vero pro testimonio adducimus, tule est : Per pri- mam et alteram diem, per totam viam equos ini- C micorum mortuos cum dominis ipsis reperimus. Itaque devictis et profligatis Turcis, pacifice et alacriter per Romaniam usque Antiochiam veni- mus. Sed comes aliquantulum exercitum retar- davit, causa inilrmitatis su». Quod si incredulis ingratum fore satis cognovimus,tamen quoddivina dementia operatur,reticer6 non debemus.Erat qui- dem comes de Saxonia, in nostro exercitu, qui ad comitem Raimundum, venit, et legatum se Sancti ^!gidii asserebat, et semel secundoque sc admoni- tum,ut diceret comiti, aiebat : « Esto securus, non morieris de hac infirmitate;ege tibi indueias a Dco impetravi, ego semper tecum ero. » Et licet satis h«c comes crederet, tamen ita ea infirmitate affe- ctus fuit ut depositus de lecto in terram,via etiam q vitalem pulsum babcret. Undo episcopus Aurasicae urbis ofncium ei quasi defuncto impendit, scd di- vina clementia quae cumducemperfeceratexercitus 8oi, de morte eum illico relevavit, et sospitati red- didit Igitur cum Antiochiam appropinquavimus, noii erat coosilium multorumprincipumuteamob- sideremuB, presertim cum hiems immineret ; et ezercitus tunc diffusus per castella, et imminu- tu8 »8tivo tempore fuerat.impcratoris etiam vires oportere exspectari dicebant,et exercitum de Fran- cia, qui venire nuntiabatur, sicque hiemare usque in vemo precipiebant.At alii de priucipibus inqui- bus erat comes, dicobant per Dei vMpirationem no$ venisie, per ipsius misericordiam nos Nicxam munt- tissimam urbem obtinuisseyOtqne per ejusdem clemenr tiam,victoriam et securitatem de Turcis habuisse^po' cem et concordiam in exercitu nostro fuisse, atque ideo ipsi de nobis committendum esse, Non oporte" tere vereri reges, aut regum principes; nsc formidare loca, et tempora, cum Dominus de tam pluribus peri' culis nos eripuisset. Igitur ad Antiochiam venimus, atque juxta castra posuimus, adeo ut frequenter de turribus hostes, et homines et equos nostros in tentoriis vulnerarent. Et quoniam de Antiochia se occasio nobis prffibuft, de situ ejusdem loci dicere necessarium essovideturutfaciliusbellaetassultus, qui ibi facti sunt, ab his qui non viderunt, intelli- gantur. Est qusBdam planities inter montesLibanf, qu8B in latitudinem per diem unum,tenetviatorem, et in longitudine diem et dimidium. Hec autem planities habet ab occidente paludem quamdam,ab oriente fluvium, qui quamdam psrtem ejusdem planitiei cingena ad pedes montium,qua8 in latere habet a meridie, ita recurrit ut inter montes et fluvium transitus nullus 8it,et sic mari Mediterra- neo, quod Antiochie proximum est, influit. In angustiis autem illis quas fluvias jam adbarens supradictis montibus facit,Antiochia sita est ut ab occidente fluvius,inferiori muro influen8,quamdam in modum sagitts partem terr», inter se et ipeam civitatem r6linquit.Hoc modo ab oriente urbs sita, surgit in orientem,atquesuoambitutriummontium juga complectitur. Ule vero mons quem a septen- trione habet, quodam maximo prerupto ab aliis dividitur,ut ab illo ad alios nullus vel difllciilimus accessus habeatur. In coUe autem septentrionali, castellum quoddam est^et in mediocollisGaateUum aliud, quod lingua Graeca Golax vocatur. In tertio colie, tantum turres. Tenet autem civitas duo mil- liaria in longitudine, muris, et turribuB, et ante- muralibus ita munita ut nullius machineimpetuSy nullius hominum assultus, etiamsi genus omne hominum conveniat, vereatur, Hanc igitur, ut di- ximus, talem tam munitissimam civitatem exeroi- ius Francorum a septentrione obsedit. Neque ta- men, licet ter centum vel trecenta millia arma- torum in exercitu essent, aliquam assultum ibi fecerunt, nisi quod juxta castra 8ua posuerunt. Erant prsterea in civitate duomilliaoptimimiiites, et quatuor vel quinquemilliamilitumgregariomm, atque decem millia peditum, et eo amplius. Muri vero ita eminentes, et vallo et paludibus munie- bantur ut ports custodirentur^cstera seouramano^ rent. Igitur, ut venimus in principio, ita teiiie)% castra posuimus ut si prscogniti ab eis eissemui»', aliqua pars castrorum ab hostibus corripi potuiMel; cuminexcrcitunostronecvigiliaB, nec modus hospP- tandi unquam servatus sit. Accedebat etiam quod omnia castella regionis ejusdem, et flnitime d^- tates se nostris reddiderunt, tum timore nostri exercitus, tum amore fugiendaBTurcarumservitutia; AD GODEFRURUM ^IViElNiD. II. -^ltt09«Gll. DE RELLO SACRO. ■f^» 969 «KeroUum •aQstmin ^uU«iq diflpemt : jA iQApeM)a«kHir. Sicqae l»etum ^Et, per «ssttHtffB V^»lebali0mm gukqu^ prw^Utm Tem fmximamfiitoere; .4^ ftkbliQ(k ttero mhil ^eogilabat. kilrerea ii qnix in j^tris oeiB^iiBeraiit taAtam OQpi^im yiet-ualidira ha- ^iteru«bt tti de bobus ml |>rs8ter feinera, et aroaoa, jOi rarimmi pectua levare vell6nt,de an^oiiayQroet viaoj non eat dioendam quasi kvissime ac^per^- t^. Cittinque hedc in ^oastriB aguntur, boetas seae l^rimo Ua oecuUal^ant iafra oicBnia «t autiua, nisi vigili98i9 %n znuris ceiH»ereiur. Dum hco ita rdidi- ifiaaeiittti^uod palam et iBenmes aoaUri viilaseiagrQs yaeimneiit» jaeaoio vel 40 Antioobi^ hoates emiesi, vel 4e iiJifi (eivttate quae per diea ^uoa aberiat, na- miQie Caleph, renieAtes, nostroe ialerfioere ceepe- motiquos palaQi euntes et inQrmcBreperiebatitt.Quis Jhujueraodi, ut eqUOs auos emms deperdereai, iluaQiam Turci Bon ]ftficei8,vel giadib belluDi con- ^fe ipafatit sed sagittta eimiBiiB jnxta metuendi^ idtara fiigiunit, dt dir. Uiuque perur- ge»le Deo profeoU, hestes reperiiint; et pfersequuA- ouiecn defenddbaut^eiB- Jieereat» Turcd, faoto agD^ine, per pootefu 'Oi par vadum quod inlerius erai, eontra nosti^s ourrefe ciQiperunt. Ipierea miHtee nestr i'equum quemdam, wde domiaum aumn d^^eoerant, versus pontan uosirum iasequebajihir. Qwpopuhftaoatisrvideiia) ibgara raiUium arbitraius ad incuraus bo8!tiura»8ioe iB0ra hostibtts ierga pr«buit;Turoiveroince8saiiter Cugientes interfkiunt. Cumque milHes Francorum resistere et pugnare pro euis vellent,a mulUt^idiiie ^iium iUgientium apprehensi, per arma r.t per auiem loous iUe portus Sac4!ti Simeonis. Jamque C JubaSt et caudas eqQarijm,vel ab equis deJiciebaB- pauMin^ hoales do civitate egredientes, armigeros ffal fU9ti(^9 qui equos vol boves paseebant uUra AuTiura» ioierUcfunt, atque prsdam iafra civitaiem ^badacunt.PosueraiuQS enim tentoria Juxtafluvium, tHL poniem de navibus ibi reperUs feceramus. Ha- bobat autem et civiias pontem quasi in inferiori aAgulooocideBialiyetmonUcuiumqueradam adver- 4llQa noa, vbi 4ttiB erant baftimarM&, et queedam ^apulcr#ra4i eaaaina. Umo autem ideo dixiraas, ut 4)iaiie raanUeata aint qui» ibi facta narrabuntur. ^tctti dixlmua, eum paulaUm hostiqm audaciaali- 4aal«ntt8 oreviaaat, Qostri audaoier de casiris egre- dieaieB, Ueei bosUbus fmquentQr pauciores, taAien iUia iucurrere non metuebant. Turc» autem licei iur, vel pro miscrieordia ei salule suorura, in fu- gara ferebantur. Ilostes vero, sine mora, eine mi- sericordia ciedem peraequi ei spollare mortuorum eraperttfii eadavera. Noairis auteffl non satis erat rBlinquere arma,arripere fugara,conteaBraero pudu- rem,sed in fluviura imraicr-gebantur^obruiiuri lapi- dibus vel sagittis ho8iia«,vel eub anne remausufi. Si quem peritia et vis nalandi ultra fluvium evexii, hiead sociorum castrapervenit«Teauiiautem nosim /uga a ponte iUorura usque ad uostrum pontem. CeeiderttAt ibi usque ad quindeoim miUtes noetri, pedites vero circiter viginiii, iBierfecius eai ibi vexiirtfer episcopi, ei eaptum est vexiUum ^u& luteriit ibi quidam nobiliasiraus juvents Baroardua firequitfiior fuai et fugati in beUura ilUeo resur^ jp Ralmundu8,pairia BiiterenaistNoB oatiseatumeqaa gebaifi, iuiB ^ttia veloetasimos equos habebant, ot 8i|M^diii> ooe graves aliis arrais quam sagiiti8,tina jf^ «1 penAeiti, quem diximuB, apes refugiendi iUofiiiu erai«ei de fDontiottlo &eultaiera sagiitandi gaainn^ ixfoapioiebaiit. Ab«rai enim poaa iUoruraa aoaifio |K>fifte, quaai per uaum mUUarittm. In pla* ^ik) w^teeEi, qu« inler utrosque poutes fuerat, aa- ^dtto aasttltus, quoUdie pugia erat. GAPUT VU. ^uiWigit VCPQ in principio obsidionisuteomesei lyJAeopna Podiansisjuj^ta fluvium casira ponerent, atMQQ.b8e4i)>tt0 Hipiniores ik^ueuUasime ab eis iraaeantur in nos,8erti Dei,8i tam «farte pudorera uostri eaieroitus, memorias aaaadarauB, qaoniam Dotts, qui hoe modo fiagiiiosorum» adulterii ei i^piaaB mentes ad poniienUam concuii vohtH axarciium noBirumin fiiapaiBiia codeqB tempdroteii» iiettvii. Rumor enim thi oastris nostris agradieaat prospera otmndaf aiqae oomitem iiobUtssiraapoiiiuiB victoria Boimttndo et soctis eiuB nitatiavit H«e Butem ISuna non mediocriiar animos eorumoieiii. Etenira Boimundus eum viUam qucuadara expu^ guarei, aubito fugere et elamare quoadara rusUaoa de suis audiviL Gumqua obviam UUa ouUiitM mi* HAIM. DE AGILES HIST. HlfiROSOL. 4ra fiisari;, IFurearum et ArabDm cxercitum cominus ti. discessurum se aiebat, eo quod ppopter honok^m vcnerit, et homines et equos suos deperiire coirispi^ ceret, nec essc se divitem dicebat, cui ad latti !c*k gam obsidionem rei familiaris opes sQfficerent.Qu^ postea comperimus eum ob hoc dixisse, quod am- bitione princeps civitati Antiochiae inhiabat.Interea terraBmotus factus est magnus in Kal. Januani^ et signum in codIo satis mirabile vidimus.Namque in prima vigilia noctis, ita coDlum rubicundutn asep- tentrione fuit ut quasi suborta aurora diem defetre videretur.Et licet hoc modo exercitum suum Deus flagellarct.ut lumini quod in tenebris oriebatnr in- tenderemus,tamen quorumdam mentes itac«c«€ft pr.necipitcs erant,ut neque a Inxuria vel rapina re^ vocarentur. Pra^dicavit eo tempore episcopus tpf** mspexanini. EnX autem inter eos qui profecti fuerant,ad prospiciendum fugae et clamoris causas, Flandriensis comes et cum eo quidam Provincia- leE;aam^e omnes de Burgundia, et Alvernia, ct VaseociiavetGothi Provinciales appcllabantur,csetcri VBvo Franci^n», et hoe in exercitu : Inter hostes «■Btexn Frand dicefoantur. Hic autem Flandrensis CTinafty at «fodinns, pudorem arbitratus, prius dc hostiiMiB inlerre 4|uam eis incurrere, irrevocabilis ■in Taroomm euneos ruit.TurccB vero insoliti agere bflikim giadiia^ftrgam pro rcfugio arripuerunt. Nec 9«iu8 oomes gladium recondidit quam centum dc hoatibns a iwta vubdimt.Cumque jam victor ad Boi- -mnDdinii reverteretur, dnodecim milliaTurcorum, post 80 Tenire oonspexit^aique a colle qui proximus n duanum jejunium, et cum processione, orationes, , .... • l_ *! J * t 1 A * 1 1 * ^^ A 1 J 1 J L « M ml«e,naH^- bus truncus, et omni virtute.Hujus ego pene obli»- tus fueram,quia oblivioni perpetuae tradendus fue- rat.Hic autem quotidie auribua prtncipum instillo- bat, ut discederent ad castra finitima, atque inde frequenti assultatione, et insidiis Antiochiam pro*- pulsarent. Hacc autem omnia ut comiti manifeste comperta sunt; aegcr enim fuerat,ex die quo fnge- rc apud pontem compulsus est : principes euob €ft oorpora reeupina iacere vidercs.Hostium vcro insi- C Podicnsem episcopum in uuum vocat,atque hafoite die quat Boimundus 9U8tinuerat,simili modo fusae fagaieque sQni.lDnunverabilis vero turba peditum, qaam sapra dixlmus, per loca equis invia, fuga lapsa ost. Anderem, inquam, nisi arrogans judi- carer, beilum hoc Machabasorum bellis pra^ferre, ^aoniam».si Machabseus intribu? miIlibus,hostium quadraginta et octo roillia prostravit, hic, plus 9ptua aexaginta mitiia hostium, ope quadringeato* mm miHium in (^am versa sunt. Sed nos neque liadmfoflBmn oontemnimusy nec virtutcm militum DOStromm predicamos, sed Deum tunc in Macha- teo mirBbilem, in nostris mirabiliorem annuntia- nMi8.Op0nB pretium est, profligatis inimici8,nostrt8 audaeiam deererisse, ne auderent persequi quos pfteeipitari aspiciobani. CAPUT VIU. igitar regosso exercitu viotore et^vacuo, tanta ia oastris fhit ui vix duo solidi homini suffi- ia {>ane per diem, nec ccetera minus carc aooipiabanior.GoBperunt iraque discedere pauperes, atniolii diviios pauperiem verentes. Si qui amore wiuiii ia oaairis remanebant,equos suos diuturna •antabeaoeta fame patiebantur. Quippe nec palcs) aiMmdaliaat, et annona tam oara erat ut septem vel afoto aolsdi non sufficerent equo per noctem. Acco- oiiam ei alia exercitui calamitas, quod Boi- qal ohirissimus faotos fuerot in Hispania^ consilio,quingenlas marchas argenti illis largitur, ea nimirum conditione ut,8i quis militum suorum equum suum deperderet.deillis quingentis marchiB illi restauraretur, ac de aliis qnac fraternitati con^ cessa sunt. Hccc autcm conditio confraternitati& miiltum illo tempore profuit, quoniam pauperesde nostro excrcitu, qui pro colligendis herbis ultra fluvium transire volebant, frequentem hostium a»- sultationem motuebant, et quoniam rarissime aH- qui obviam hostibus ire volebant.cnm equi famelici et dobiles essent, atque a-^modum pauci,ut in toto excrcitu comitis et episcopi vix centura reperiren- tur. Similiter Boimundo et reliquis contigerat.Hanc igitur oh causam milites nostri hostibns occurrere p non formidabant,praesertira ii qui viles vel defoiles equos habebant, cum scirent se, perditis 8uis,me- liorcs habituros. Acccssit autem et aliud,quod om- ncs principcs.praiter oomitem,Boimundo civitatem dum caperetur,pepigerunt.Hac itaque pactione Boi- mundus, et reliqui principcs juraverunt se ab op- pugnatione Antiochiae non discessuros per septem annos, nisi civitas caperetur. CAPUT IX. Dum haec in castris aguntur,rumor etiam exerci- tum imperatoris venire nuntiavit, qui de multis genlibus coliectus esse nuntiabatur,ut sunt Sdavi, ct Pincenati, et Comani, et Turcopoli. Jkfeopoli 603 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 804 enim dicuntur, qui vel nutriti apud Turcas, vel de A matre Christiana, patre Turca procreantur.HflB au- tem gentes, quia nobis in itinere nocuerant, se praemetuere consortium nostrum fatebantur. Haec autem omnia Tatic ille truncus composuerafqui^ut discedere posset^talia commentabatur. Hic non so- lum commentis, verum etiam maximis impendiis, proditione sociorum et perjurio cumulatis, per fu- gam lapsuB est. Concessit enim Boimundo, duas nescio aut tres civitates, Turso, Mamistam,et Ad- devam. Taliter igitur sibi et suis mercatus perpe- tuum pudorom,simulato itinere,quasi ad exercitum imperatoris.dimissis tentoriis et familiaribus suis, 6um Dei maledictione profectus est. Nuntiatum est nobis eo tempore quod dux de Galep, conducto magno ezercitu de Corrozana, ad succurrendum |^ civitati AntioehisB veniret. Quapropter habito con- silio in domo episcopi, consultum est ut pedites oastra servarent ; et milites hostibus obviam extra castra pergerent;dicebant enim quod multi de exer- citu nostro, imbelles et pavidl, si viderent Turca- rum multitudinem, timoris potius quam audaciae exempla monstrarent. Igitur sub noctem profecti, ne ii qui in civitate erant perciperent,atque his qui in auxilium eorum venerant nuntiarent, longe a nostris castris per duas leugas inter monticulos se occultaverunt. Mane autem facto, cum sole hosles apparuerunt. Audiant igitur, audiant, obsecro, qui aliquando exercitum Isedere conati sunt, ut, cum magniflcare Deum suam misericordiam in nobis co- gnoverint, per pcenitentiae lamenta ipsi satisfacere oontendant.Dispositisitaquemilitibusin scxturmis, C tantum eos Deus multiplicavit ut qui vix septingenti ante ordinationem apparebant, habita partitione plusquam duo millia inesse unicuique ordine affir- marentur.De audacia vero eorum quid loquar,cum etiam cantus militares tam festive milites agerent, ut quasi pro ludo imminens bellum huberent? Contigit autem in eo loco bellum fieri,quo palus et fiuvius per milliarium vicina sunt. Hoc autem ho- stibus evagandi licentiam vetuit^ ne more suo ac- cingere possent.Namque Deus,qui caetera nobis de- derat, sex valles continuas, prodientibusad bellum prffibuit atque una hora egressi, campoque occu- pato,8oIe etiam refulgente,in armis et clypeis pugna oommittitur. Nostri autem, primo paulatim ccepe- runt procedere : Turcae vero discurrere, sagittare, n tamen recedere. At nostri tantum patiebantur,dum priores de Turcis posterioribus infarcirentur. Ete- nim, ut a profugis eorum didicimus, non minus quam viginti et octo millia Turcarum in hoc bello fuisse referuntur.Utque satis prior acies Turcarum Bubsequentibus inclusa est, invocato Deo, procur- runt Franci. Nec mora, adest Dominus, fortis el po- tens m prxlio (Psal. xxiii, 8) : protexit fillos^el pros- travit inimicos.Itaque prosecuti sunt eos Franci us- que ad castrum eorum munitissimum,quoda loco pugnas decem milliaribus aberat. Castellani ajtem suorum fugam videntes^incenso castro fugano rri piunt. Hoc autem totum,gaudium et exsultatio no- bis fuit, ut alteram victoriam de incenso caetro oon- flteremur. CAPUT X. Eodem itaque die tanta pugna in castris fuit ut ibi nullus locus fuerit, versus civitatem,ubi bellum non esset. Composuerant enim hostes, ut, dum ab obsessis acerrime impugnaremur, ab improvisis auxiliatoribus eorum, a tergo opprimeremur. Sed Deus,qui militibus nostris victoriam conferebat, in peditibus no2tri8 praeliabatur.Nec minorem susce- pimus eo die de obsessis triumphum quam de fauto- ribus eorum milites nostri gloriam retulerunt.Igitur potita victoria et spoliis, capita casorum ad castra deportata sunt. Et ut hostibus timorem,et testimo- nium de profligato eorum succursu ostenderemus, delata capita in palis suspensa sunt. Quod disposi- tione Dei actum esse, postea credidimus. Namque capto nuper vexillo beatae semper virginis Marias quasi ad opprobrium nostrum, cuspidem in terra flgebant. Itaque actum est ut, visis suorum erectis capitibus,ab improperio nostro revocarentur.Erant eo tempore in nostris castris legati a rege Babylo- niorum, qui videntes mira quae Deus per servos suos operabatur, Jesum Mariaa virginis fllium glori- flcahant,qui,per pauperes suos,potenti8simos con- cuIcabat.Hi autem legati,gratiam et benevolentiam apud regem suum nobis promittebant ; praeterea plura beneflcia regis in Chnstianos iEgyptios,et pe- regrinos nostros referebant.Itaque remissi suntcum illis legati nostri,qui foedus amicitiamque cum rege inirent. Eodem tempore visum est principibus no- stris ut in coIle,qui supra tentoria Boimundi erat, castrum flrmai etur,ne si rursus hostes nos venirent, nullo modo tentoria nostra impellere posaent. Cum hoc factumfuisset, fuerunt castra nostra ita flrmis- sima ut'ad instar civitatis clausi, tam opere quam natura undique essemus. Erat enim ab oriente nobis castrum hoc, a meridie, muri civitatis, et palus,quae muros muniebat,castra etiam nostra tue- bantur, nec facultatem pugnandi, his de civitate concedebat nisi per portas egrederentur ; ab oc- cidente vero fluvius erat ; a septentrione quoddam vetus vallum, quod a monte descendenB,ad fluvium usque perveniebat Laudabat etiam populus ut ca- stellum aliud in monticulo, qui supra pontem illo- rum erat, flrmaretur. Factae sunt etiam in castriB machinae,qu8B muros civitatis impellerent, sed hoc frustra fnit. Cumque jam in quinto mense obsidio- nis nostrae naves undique cum aiimoniis ad portum nostrum applioarent, Turcae civitatis, vias maris obsldere, atque portitores victualium interfloere coeperunt. Nostri vero principes primo tantum pa- tiebantur; Turcae autem sceleris impunitate, spe rapinae, die noctuque instabant. Consoltumque ett tandem ut ad pontem illorum castrum flrmaremus. Sed^quia plurimi de nobis ad portum abierant,ele- ctus est comes et Boimundus ut eos inde adduce- rent, cum rastris, et aliis instrumentis qoibas val- 605 RAIM. DE AGILES HIST. HIEROSOL. 608 lam novi castelli fieret. Cumque comportum csset in A civitate comitem et Boimundum abesse, assultus Bolitos incceperunt. Nostri autem, nimis temere at- que inordinate progressi,turpiter fusi atque fugati aunt. Gumque die quarto comes et Boimundus,cum multitudinc maxima, a portu revertcrentur,a Tur- cis explorati sunt; nostri autem solo tumultu suo securi esse arbitrabantur. Sed cur pluribns moror? Ventum est ad pugnam : Nostri autem terga dede- runt. Perdidimus ubi usque ad trecentos homines; quantum vero spoliorum ct armorum, non est no8trumdicere,dumque more pecundum per'mon- tes et abrupta quaBque trucidaremur et collide- remur, hi de eastris hostibus obviam procedere ccepenint : sicque fcctum est ut a caBie fugentium revocarentur. Quid igitury Dcmine Deus ; in castris n victi sunt; et hi duo maximi principes in exercilu tuo^ extra castra victi sunt! An ad castra fugiemus? an ki de castris ad nos? Exsurge et adjuva noSjDoininejpro- pter nomen tuum (Psal. xuii). Quod si in castris resci- ium est quod principes victi sint.vel si nos castrensium fugam nosse contigeritj communis omnium fwja /iet, Surrexit itaque adjutor in opportunitatihus Dominus (PsaL IX), atque illos quos prius truderat, priores in pugnam animavit. Videns igitur Gassianus, qui civitatis rector erat, et nostrorum 8polia,et suorum yictoriam, et adhuc quorumdam nostrorum auda- ciam, milites et pedites suos omnes emisit; atque in spem victoriae adductus.portas civitatis*post suos recludi jussit, denuntians militibus suis vincere vel mori, Interea nostri paulatim, et pro imperio pro- cedere: Turcae autem discurrere, sagittarc, nimis C audacter incurrere ; at nostri intcrdum patiebantur, dum densatis incurrere possent, ncc ad impctum eorum retardabantur. Tantus vero luctuset clamor in castris ad Deum erat ut afliuentia lacrymarum Dei pietatem descendendam putares. Gumque jam cominus res gerenda foretyquidam Isuardusmilcsde Gagia, provincialis nobilissimus,cum centum quin- qnaginta peditibus, invocato Deo, genibus flcxis, so- cio8 hortatus est,dicens : Eia^ milites Christi! Atque hostibus incurrit: similiter et alise acies nostraQ in- currunt. Hostium itaque superbia turbatur ; porta clansa eat, et pons strictus, fluvius vero maximus. Quid igitur? hostes turbati prosternuntur, et cae- duntur, et saxis in flumine obruuntur, fuga autem nalla patet.Quod nisi Cassianus pontis portam ape- [) niisaet, illa die de Antiochia pacem habuissemus. Audivi ego a multis, qui ibi fuerunt,quod triginta Tarcos et ampliu8,de ponte sumptisspondalibus in flumine obruissent. Glaruit ibi multum dux Lotha- ringiae. Hic namque hostes ad pol^tem praevenit^at- que ascenso gradu venientes per medium dividebat. Celebrata itaque victoria cum ingenti exsultatione, et multia spoliis, et equis multis, nostri ad castra redeunt. Contigit ibi quoddam memorabile, quod utinam qui nos suis prosequuntur votis,videre po- taissentl Quidam enim eorum eques, timore mor- tiSy dam prsceps profundum fluminis ingrederetur, a multis de suagentecomprebensu6,etabequo suo dejectus, in medio fluminis obrutus est cum illa multitudine quae eum apprebenderat. OperaB pre- tium est vidisse quosdam pauperes a victoria rever- tentes; alii namque intra tentoria in equis variis diseurrentes, revelationem suae paupertatis sociis c^tendebant ; alii autem duobus vel tribus induti sericis vestimentis, largitorem victoriae et muneris Deum magnificabant; alii vero tribus vel quatuor muniti clypeis, victoriae su® triumphum aJacrifer praetendebant. Dumque his et aliis ostentamenti, fidem magnificae victoriae nobis persuasissent, de multitudine interfectorum suadere non potuerunt. Quoniam victoria sub nocte habita est, oaesornm capita ad castra delata non sunt.Gumque postridie castrum ante pontem illorum aedificaretur, in vallo quidam de Turcis reperti sunt; crat enim monsille in sepulluram Sarracenorum. Ex his igitur eorum provocati pauperes, omnia eorum monumenta Ire- gerunt. EfTossis itaque Turcis, qualis victoria fuerit, nulli dubium fuit. Namque numerati sunt circiter mille quingenti; taceo modo et incivitatesepultoa, et in flumine tractos.Gum autem fetore intolerabili laborantibus in castello obstitissent cadavera, in flumine projecla sunt. Nautae vero, qui in fuga co- mitis et Boimundi dispersi et vulnerati fuerant,de victoria adhuc prae timore dubitabant. Hi autem videntes tantam multitudinem, quasi de quadam multitudine convalescentes, Deum magnificare cob- perunt, qui filios suos corrigere et laetificare con- suevit.Sic itaque Dei dispositione actum estut qui victualium conductores, in littore et ripis fluminia peremptor,feris ct volucribus dederant,in locis eia- dem feris et volucribus victualia fierent. Gelebrata itaque et cognita victoria,et castro aedificato^civitas Antiochiai a septentrione et meridie obsessa est. CAPUT XL Consultum est eo tempore quis de principibus ad custodiendum castrum migrare potuisset, quippe res communis pluribus frequenter negligiturydum (Uit ab aliis custodiri eam arbitrantur, Dumque alii de principibu8,quasi pro mercede,vigilum suffragiaab aliis qua^rercnt, coraes, praeter suorum voluntatem, castri custodiam arripuit,simul ut desidiam et ava- ritiam excusaret, ct vigoris atque prudentiae semi- tam torpentibus demonstraret. Namque praeterits aestatis gravi ac diuturno morbo fatigatus, et adeo mollis per totam hiemem fuerat, utnec ad militan- dum, nec ad largiendum promptus esse diceretur, et licet mulla, quia plura posse credebatur, nuUua esse credebatur. Igitur nactus hanc diflficultatemy scilicet materiam virtutis,tantam omnium invidiam passus cst ut pene a suis privatis dissociaretur. In- terea dum comes hacc neglegit, sperans hostes de civitate maxima ex parte oppressos, illico fugitu- ros, quodam diluculo ab hostibus circumdatus est. Claruit ibi magnum divinae protectionis miraculum, quod sexaginta viri de nostris, pugnam Sarraceno- rum septem millium sustinuerunt, atque, quoma- mt AD GODEFRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. Wi ^gifi mtram ftt, pr®teritis diebus imber immodera- A. tns, terram recentem humefactans, vallum novi ca- «telli compleverat. Sicque hostes nuUa invia, sed -sola virtus Dci retardabat. Non arbitror modo quo- Tcmdammilitum nostrorum egrcgiamvirtutemrcti- Hsendam, qni prfleventi ab inimicis,dum corum pon- "lem custodiunt, ad casiellum refugerc non potue- runt; a^berat enim castcllum a ponte illorum,(juasi jftctu "unius sagittae. Igitur hi milites, facto gyro i«lter hostiam multitudincm,ad angulum cujusdam ticinee domus pervenerunt,ibique hostium impetus, l!flsigittar»mrabiem,et8axorum undiquc nebulam, Virilitcr ct iuiperterriti sustulerunt. Interea sonitus iniigQee auditus in castris nostros excivit,sicque ca- aJEram ab bostibus liberatum est ; et licet a longe (ptospecto Buccursu ab oppugnatione destitisscnt,et j. ifdet ponte lliorum proxirao, tamen posteriores eo- rumhiterempti sunt. Rursusitaqueinstauratovallo, -ot tncBOQibus castri, victualium conductoros secure ite et redirea portu potuerunt. Igiturinvidiaquam 'ODmes pertulerat, adeo lenita est ut ab omnibus |Miter et conservator exercitus appellaretur. Ab eo itaqfne tempore crevit comitis nomen,co quod solus, .ivostitim asBultus sustineret. Obsesso igitur ponte et porta civitatis, coBpcrunt egredi Turcae per aliam portam, quaj respicit ad meridiem juxta fluvium, «tque emittere equos suos ad quemdam rccessum, ii|iii inter montes et fluviumeratoptima pascua.Ex- plorato itaque loco a nostris, et terminato die, per •quamdaro montis difficultatem circinata civitate,ad )^cua illa venerunt,atque alii pervadumtranseun* tes, dno millia equorum inde adduxerunt, exceptis C fniilis et mulabus quae recuperata sunt; etenim, pTffiterito tempore hiemis, in itinere maris, multas Dobismulas abstulerant,quae modo capta3 et recogni- t» sunt a dominis 8uis,ct pristina;dictioni concessac. Post hoc tempus munivit Tancredus monasterium quoddam ultra fluvium, et dedit ei comes ob hoc oentum marchas argenti,et alii de principibus,prout pt^tueniut, hoc enim multum hostes constrinxit. Libet itaque attendere quia quanto pauciores numero 9umus, tanto fortiores nos Dei gratia fccit, Intcrea nuntii venire coeperunt frequentissime, quod suc- cursushostibus veniret. Haec autem fama non solum «b ArmenicisetGraBcis nobis veniebai,Vierum etiam mb his qui in civitaic erant nobis annuntiabatur, quoniamTurcaeperannos quatuordecim Antiochiam n obtiiluerant, atque Armenios juvenes, et Grsecos, qaasi pro penuria domeslicorum iurcaverant, et iixoree eis dederant. Hi tales, cumlibertaiem fugae habere poterant, cum equis ei armis ad nos venic- bant. Gumque haec fama de succursu hosiium cre- ^resceret, multi de nosiris pavidi,fugere cceperunt, «t Armenii mercatores. GAPUT XII. Interea milites boni qui per castella diffusi erant, venire atque arma emere, et adaptare et reficere -CQsperant. Dumque saiis contabescens iumiditas ab fsercitn nostro defluxissei, et animositas, scmper prompta cum fVatribns et pro frd:tribu8 pericuta subire, venisset, quidam de Turcatis qui erait in civiiate,per Boimundum principibus mandavit nos- iris, quod civitatem nobis redderet. Igitur commu- nicato consilfo principes, Boimundum 6t ducem Lotharingiae, et Flandrensem comitem, ad haec ex- perienda miseruni. Cumquepermedium nociisve- nisseni, ad collem civiiatis, reihissus internuntius ab eo qui civitatem reddebat, dixit : Exspectate dum lampas transeat. Etenim tres viri vel quatuor cum lampadibus per muros civitatis tota nocle perg^- bani exciiando et commonendo vigiles. Post liaeic auiem appropinquanies ad murum,eterectascata, coeperunt ascendere nosiri. Primusque quiiiath Francus, nomine Fulcherius, fraler scilicet Budelli Carnotensis, murum ibtrepidus conscehdit; quem comes Flandrensis consecutus, Boimundo et duci mandavit ui ascenderent. Cumqiie omnes festina- reni, ui alius alium praevenirety iscala fracta est. Al vero ii qui ascenderani, descehdenleB in civitatem, posterulam quamdam aperueruni. Ingressi itaque nosiri omnes non ceperunt aliquei!n de his iquos iii- venerunt. Cumque diei aurora cdmparuisset, cbn- clamaverunt. Ad hanc vocem cum omhis civita^ turbaretur, mulieres et parVuli eorum flere c(6pe- runt. Illi vero qui in casteDo comitis erant,ad hano vocem omnesexcitaii,qu{ppe prbpinquiores, dicere coeperuni ad invicem : Succursui eorum venit. Alii auiem econira : Non videtur vox ista Ixtanttum, Cumque dies albesceret, in meridiohdi colU civita- tis signa nostra comparuerunt. Turb&ti igitur cives, cum in monie super se* nostros conspicdr^nt, alii per portas fugere coeperunt,aIii Be pk^iaecipitiare ; r^s- titii nullus, quippe turbaverat eos Dotniniis. Ju- cundum spectaculum taildem post miilta tempbi*a nobis factum,ui qui tandiu Antidchiain contria nos tenuerant, de illa modo l\igere non valereht ; qiiod si quidam eorum arripere fugam aUdi sunt, tameh mortem evadere non poiueruht. Accidit ibi qtiod- dam satis nobis jucundum atque delectabile. Siiiia enim per praerupta, quae collem dividuht a septeii- trione, Turc» quidam sUbterfugiate hiterehtur, nb- stris qnibusdam obviaverunt; cUmquel^urcae regre- di compellereniur tanto impetu se aflfbcerUht repulsi fugienies ut omnes pariter prttcipitar^htur. Gau- dium quidem fuit nobis de pr^cipitlitis hbstibus, sed de equis plusquam trecentis inibi d^coillBlitb doluimus. Quanti autem de SarraCenis 6t dd TUrcis tunc perierant, dicere nescimus; tjtiatn divei^sls mortibus, et quam variis tiecideruht, ^xplic^ 6H- delc est. Quantum vero spoliorum est bkpidih intra Aniiochiam, non est nostrum dicere, nifili^uod cre- diie quanium vultis, et aestimate 6Upra. llli auleili hosies qui castellum de m^dio colle det^bttut, vi- denies suorum necem, et nostros ab 6ppti^aiion6 sui desistcre, castellom suum retihuertiht. C&ssia- nus autem egressus per posierulfim quiiihdkm, ttk Armeniis rusiicis captus et decapitatu8,atqu6caput ejus nobis oblatUhi erst; quotl inttfhfaili Def ilaptist" m RAIM. DE AGILES HIST. HICROSOL. 610 ^iopa ^oLum credp, ut qui multos ejusdem gcntis A luyBiaes decoUari fecerat. Gapta est igitur civitas ^tiocbiaa tertio Nonas Junii, obsessa autem circi- te^ unde^imo Kalend.Novemb. Interea, dum nostri QoaimeraLAdi^: et recognoscendo spolia, ab oppugna- tji^a suporiorie castris desisterent^atque audiendo a^^taAnpea.paganorum, splendide ac superbe epula- rQntur,DsuUateii^a Dei memores, qui tantum bene- fijQiuiH eiji contulerat, post tertium diem in Nonis i)|U3dem Qienais Junii a paganis obsessi sunt. Sic- qoe Hctqm est ut qui tandiu per Dei misericordiam Antiocheaos Turcas obsederant, per ejus disposi- iiqi^maTurciiobsidereDtur.Atque ut magis time- i;amu8, caatellum superius dictum, quod quasi ci- Titi^tia. cy^todia eat, in manibua hostium erat : limiNre igitjir cpacti nostri,castelli obsidionem arri- ^ puerapL Gorbaras autem, Turcorum dominus, in pruici^io adventus sui,sperans bellum illico futu- ivin,lpnge a clvitate, quasi per duo milliaria, tcn- tociia. stia fixit,atque ordinibus factis usque ad pon- t^ civitatis perveniU Nostri autem prima dic ca- ff^um. comiiia munierunt,metuentes,si ad bellum firQQederant» ut ab hostibus qui in castello erant, oivjlaa coi«riperetur,vel si castellum quod ante pon- tem c^pat desererent, et bostes illud occuparent, facukem pugnandi, et aditum cgrediendi, nobis r^duderent; CAPUT XIII. Erat antem in exercitu miles clarissimus,ct cha- rifwimua omnibus,Rotgerins nomine de Barnevilla; bic^oum exercitum omnium revertentium inimico- if^^^a^^ei^Qretur, captus et capite truncatus est. C lovajiare igitur nostros dolorettimor,adeo ut usque <4 dMgeratioDem evadendi multi ducercntur.Passi i^ti^r Tuncct 8amel,et secundo repulsam pugnandi^ tartia die qa^rum o]p^ugnant,atque ibi tanta vi cer- i^um est ut sola Dei virtus defendcre castrum, ct iiwtftans adversariis crederetur. Namque cum jam trai^jQepdpre vallum et diruere murum pararcnt, BeaciO: ui^e, concepto timore, prsDcipites in fugam rnupi, Decurso itaque aliquantulo 8patio,cum fugaB causam nullam conspicerent,tarditatem suam cau- aanteaad oppugnationem redeunt; et, quasi satis f4^Jburi|uro pudore habit» fugffi,vehementius immi- n#iit,rur^U8diuvehementius pugnant.Itaque hostes ei^dieadcastra sua redeunt. Alia autem die, cum qMUumQ apparatu ad castrum redire cocperunt.no- ]) atriverocaairumincendunt^atque mcenibus civitatis S^UBtrt^dunt. Auctus itaque timor Francorum cst, ei. hostium excrevit audacia ; quippe qui nihil cxtra cpritateiu. hajberemus, et ab inimicis nostris, ca- i^eJilnjnpiSLUOd, caput civitatis est, retineretur. Igitur epnQrmatl Turc® ingredi ab nos per castellum dis- p^jBO^mit., No^tri autem loci opportunitate,et cmi- i^Qija cQUilsiyObviam hostibus contendunt,et primo Uf^f,\i epa.pi^stejn^unt ; dumque imminentis belli oi))|jdiP^f^* et prasd» inhiant,fc&dissimeiii fugam ^W^Qtaf^ E^(^p plusquam centum homines in l^riftOHp^tiSijsat^ sunt; equi vero quam plu- rcs. Igitur ingressi castelium Turcse, in civitatem deorsum desccndere voluerunt. Erat enim vallia inter castellum ipsorum et montcm nostrum, non magna quidem, ct cisterna qusdam erat in medicf et modica planitics. Nec erat descensus in civita-i tem, nisi per medium nostri montis. Quaproptei; omni intcntione et omni virtute sua nos expugnare, ct removcre ab itinere suo in civitate nos conten*^ dunt, atque ibi tanta vi a mane usque ad vespen rum pugnatum cst ut nusquam simile audiatur. Gontigit ibi quoddam nostris satis horrcndumi atque hactenus inauditum, quod inter sagittarum grandinem, ct saxorum atque telorum continuos impulsus, et intcr mortes tantorum, nostri sopie* bantur. Finem hujus pugnae si quffiriti8,nox fuit.Iu nocte autcm cum nostri Dei misericordiam sperare debuissent, multi desperare ca5perunt,atque prasci» pitesjpcr funos ab altitudine murorum dejicieban- tur. Alii autem a bcllo disced^ntes in civitatem, communcmomninm decapitationem venissecunctia nuntiabant; et quo magis timeri poterat, dum alti alios a Ihortabanlur ut viriliter rcsistcrent, ipsi ia fugam vcrluntur. CAPUT XIV. ILaquc, ut diximus, dum nostri conturbarentur, et in despcrationcm ruercnt, divina eis clcmentia adfuit; ct quae Iascivientcslilioscorrexerat,niraium, tristcs lali modo consolatus est. Igitur cum capta esset civitus Aiitiochia;, usus sua potcntia et be* nignitate Dominus, pauperem qucmdam rusticum clcgit, Provincialem gcncre, per qucm omnes nos oonfortavit, et comiti ct Podiensi episcopo hsc verba mandavit : Andreas Dei et Domini nostri Jem Christi apostolus me quatcr olim admonuit, et juuii ut ad vos veniremy ac lanceam quas Salvatoris latus aperuit^ capta civitate, vohis redderem, Hodie autem cum ad pu(jnam profectus essem extra civitatem cum reliquiSy atque comprehensus a duobus equUibus pene suffpcalus in reyressu fuisscm; quasi exanimis iltic super lapidem quemdam tristis recedi : cumque prx dolore et twiore^ sicut tristis titubarem, venit ante, me beatus Andreas cum socio quodaniy et muUujn mihi interminatus est, nisi cito vobis redderem lan^ ceam. Gumque ab eo comes et episcopus revelatio" nis et visionis apostolicae ordinem requirerent, re- spondit : In prmcipio tcrrx motus, qai apud Antio-. chiam factus est, cum exercttus Francorum obsideret eam tantus timor me invasit ut nihil prxter Deua adjuva dicere posscm.Erat enim nox^et ego jacebam; ncc in tugurio meo erat aliquis cujus consortio refo- verer. Cum autem, ut dixi, concussio diutius durarelf. et timor meus sempcr excresceret, coram me duo virL astiterunly in veslc clarissima; alter erat senior, rufo canoque capillo, oculi niyri, et convenientes faciei: barba vero cana, et lata atque prolixa; et stalum, ejus media : altcr vero junior, et procerior erat, spe- ciosus forma prx filiis hominuiru Et ait mihi senior : Quid agis? Et ego maxime timui, quia nuUum od- esse sciebam. Et respondi : Quis es. tu? Et aU i 611 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DB BELLO SACRO. 613 Surge.et noli timere ; et audi qus ego loquar ad te. £go 8um Andreas apostolus. Congrega episcopum Podiensem, et comitem Sancti iEgidii, et Petrum Haimundum de Altopullo, et ba3C dices ad illos : Cur negligit episcopus praedicare, ei commonere,et cum cruce quam praefert signare populum? etenim multum prodesset illis. Et addidit : Veni,et osten- dam tibi Patris nostri Jesu Christi lanceam, quam comiti donabis.etenim eam Deus concessit illi, ex quo genitus est. Surrexi itaque, et secutus sum eum in civitatem nullo circumdatus amictu, pnxter cami- siam. Et induxit me in ecclesiam beati Petri per Sep- temtrionaletn pcrtum, guam antea Sarraceni Bafu- mariam fecerant, In Fcclesia vero dux lampades erant, quoe tantum lumen ibi reddebant, ac si meridies illuxisset :. Ft dixit mihi Exspecta hic. Et jussit me assistere columnXy qux proxima erat gradibus, quibus ascendebatur ad altare a meridie : et socius ejus a longe stetit, ante gradus altaris. Ingressus autem sub terram sanctus Andreas, produxit lanceam, atque in manibus mihi tradidit,et dixit mihi : Ecce lantea <}ua; lalus ape- ruit, unde totius mundi salus cmanavit. Dumque in manibus eam tenerem, lacrymando prx gaudio, dixi ei : Domine,si vis portabo eam,et reddam comiti. Etdixi mihi : Sine modo, futurum enim ut civitas capiatur. Et tunc venies cum duodecim viris^ et quaeres eam hic, unde ego abstraxi^ et ubi eam re- condam. Et recondidit eam, His ita peractis, super murum civitatis reduxit me in domum meam, et sic a me recesserunt, Tunc ego mecum recogitans, et pau- pertatis mem habitum, et vestram magnitudinem, ve- ritus sum ad vos accedere,Post illud tempus cum pro- fectus essem ad quoddam castrum, quod est juxta Rojam, propter alimoniam, prima die Quadragesimx in galli cantu, adfuit mihi beatus Andreas in eodem habitu, et cam eo quo prius venerat socio ; et niagna claritas domum replevit, Et ait beatus Andreas : Vi- g^lasne? Sic expergefactus, respondx : Non, nomine mi, non dormio : et ait mihi : Dixisti ea quae du- dum tibi dicenda mandavi? Et respondi : Domine, nonne precatus sum vos, ut alium eis mitteretis ? Etenim metuens paupertati meas, acccdere ad illos dubitavi. Et dixU mihi : Nescisne cur Deus buc vos adduxit, et quantum vos diligat, et quomodo vos prascipuc elegit.Pro contemptu sui et suorum vin- dicta,vos huc venire fecit.Diligit vos adeo ut sancti, Jam in requie positi, divinae dispositionis gratiam prffinoscentes, in carne esse, et concertare vobis- cum vellent. Elegit vos Deus^ex omnibus gentibus, sicut tritices spicse de avenaria coUiguutur.Etenim meritiB et gratia praeceditis omnes, qui ante et post ¥08 venient,8icut aurum pretio prsecedit argentum. Poit hxc discesserunt, et me tanta xgritudo oppres- sU tU lumen oculorum perderem ; et dispositionem te- nuissimas paupertatis mex facerem, Tunc ego caspi mecum cogitare quod, ob negligentiam apostolicx vi- sianis, hxc juste mihi contingerent, Confortatus ita- g^i od ob^iiionm mmus sum* Rursus^ pauperta(9 A Tnex debilitatem recogitans, timere coepi, si ad voi venirem,famelicum me esse, et pro victu talia referre me proclamaretis, Iteque et ea vice conticui, be- fluente itaque tempore, cum apud portum Sancti Si- meonis essem; atque cum domino meo Willelmo Pe- tri, infra tentorium una recubarem,adfuit beatus An- dreas cum socio, et habitu eodem quo prius venerat^ atque sic mihi locutus est : Cur non dixisti comiti et episcopo, et aliis.quae ego prfficeperam tibi? Et re- spondi: Nonne ego precatussum te,domine,ut alium pro me mitteres, qui et sapientior esset; et quem vellent audire : prffiterea Turc» sunt in itinere,qui venientes et abeuntes interficiunt.E/ ait sanctus An^ dreas : Noli timere, quia nihil tibi nocebunt. Hso qiioque dices comiti,cum venerit ad Jordanem flu- P vium, non intinguatur ibi, sed navigio transeat ; cum autem transierit,camisia et braccis lineis indu- tus,de flumineaspergatur.Etpostquam siccatafue- rint cjus vestimenta, reponat ca, et conservet ea cum lancea Domini. Et hxc dominus meusWillelmus Petri audivit, licet non videret apostolum, Couforta- tus igitur, ad exercitum reversus sum, Cumque vobis hxc pariter dicere velicm, coadunare vos non potuv Itague profectus sum ad portum de Mamista, Ibi vero cum navigare in Cyprum insulam pro victualibus vel" lem, comminatus est mihi multum beatus j^ndreas, nisi cito redirem, et vobis injuncta mihi referrem. Cumque cogitarem mecum quomodo rererterer ad ca- stra, aberat enim portus ille ab exercitu quasi per tres dies, amarissime flere cospi, cum redeundi facul- tatem reperire non possem, Tandem a sociis et domt" C no meo commonitus, navigium ingrsssus in Cyprum remigrare cxpimus. Et cum per totam diem remis et prosperis ventis ageremur, usque ad solis occasum, orta subito tempestate, in spatio unius horx vel dua^ rum ad relictum portum reversi sumus Ibi languo- rem gravissimum incurri. Capta autem civitate, ad vos veni.Et nunc si vobis plaoet,experimini qux dico, Episcopus autem nihil esse, prffiter verba putavit : Comes vero illico creiidit, et illum qui hoc dixerat capellano suo Raimui^o,custodiendum tradidit. CAPUT XV. Apparuit in ipsa nocte, qus secuta est, Dominus noster Jesus Christus cuidam sacerdoti,nomiae Ste* phano, lacrymanti pro interitu suo et sociorum, quem futurum illico sperabat. Etenim terruerant n eum quidam,qui de castello descenderant, dicentes Turcos jam descendere de monte in civitatem, at- que nostros fugere, et victos esse. Proptorea sacer- dos volens habere Deum mortis su» testem^ingres- sus ecclesiam beats semper virginis Maris, habita confessione^et sumpta venia,cum quibusdam sociis psalmos cantare coepit, dormientibusque aliis oum 8olusvigilaret,atqueeum dixisset : Domine^quis Aa- bitabit in tabemaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo (Psal. xrv, 1). Stetit coram eo tir quidam,ultra omnem speciem.habens pulohritudi- nem, et dixit ei : Homo, quxnam est hxc gens, qttit civitatm ingressa ^? Et ftit presbyter i ChfUtUmh 6t3 RAIM. DE AGILE8 HIST» HIEROSOL. 6i4 Et ille dixit : Cujusmodi Christianif Et sacerdos, A Qui credunt Christum de Virgine natumyCt in cruce pasium, mortuum, ot '^sepuUum ; et refurrexisse tertia dittatque in caslum ascendisse, Et dixit vir ille : Et si Christiani sunt, cur paganorum multitudinem ve- reniurJ Et addidit: Agnoscisne m^? Et presbytor re- spondit : Non agnosco to, domine^ nisi quod pulcher^ nmum omnium video te, El ait vir : Diligentissime intuere me. Gumque in eum perspicaciter sacerdo- dos intenderet, de capite ejus, speoiem crucis sole multo clariorem procedere vidit. Et ait presbyler viro interroganti de se : Domine, imagines Domini nostri Jesu Christi esse dicimus, qucd similem tibi speciem prxferunt, Etdixitilli Dominus : Benedixi- sti, quia ego sum. Nonne scriptum est de me quia sum « Dominus fortis et potens ; Dominus potens in •n prxlio? » {Psat. xxiii, 8.) Et quis est Dominus in exercitu ? Et respondit presbyter ; Domine, non fuit ibi unus solus Dominus unquam^ sed magis episcopo credurU. Et dixit Dominus ; Hsec dices episcopo : Po- pulus iste male agendo me elongavit a se, et ideo di- caseis : Hsc dicit Dominus» Convertimini ad me et ego revertar ad vos. Et cum pugnam inierint,dicant : Congregati sunt inimici nostri ; et gloriantur in vir- tute sua, contere fortitudinem illorum, Domine, et disperge illos, quia non est alius qui pugnet pro no- his, nisi tu Deus noster. Et bsc quoque dices ad eos : Si feceriUs, quas ego praecipio vobis, usque ad quinque dies, vestri miserebor. Haec autem eo di- cente, mulier quasdam supra modum inflammati Tultus accessit. Et inluita Dominum, dixit ei : Do- mine,et quid huic viro dicitis? et Dominus ad illam : C Domina,qu3ere ab eo de hac gente, quse in civitate m- gressa est^ quae sit. Et ait Domina : 0 Domine mi, hi sunt pro quibus ego tantum te rogo. Gumque sa- cerdos suum socium qni prope dormiebat pulsaret, ttt tant« visionis testem habere potuisset, ab oculis ejns Bublati sunt.Mane autem facto in montem sa- cerdos ascendit, ubi principes nostri morabantur, contra Turcarum castellum,prseter ducem,ille enim castellum quod eratinseptentrionalicolleservabat. Gonvocata itaque sacerdos concione,habuit hsc ver- ba ad nostros principes, atque ut verum esse mon- straret, super crucem juravit. Incredulis autem sa- tisfacere Yolen8,vel transire per ignem,vel prscipi- tare se de altitudine turns voluit. Tunc juraverunt principes, quod de Antiochia non fugerent, neque j) egrederentur, nisi de communi consilio omnium : etenim populus ea tempestate existimabat quod principes vellent fugere ad portum. Confortati sunt itaque multi. Etenim in nocte prsterita pauci ste- terant in fide, qui fugere non voluissent.Quod nisi episcopus et Boimundus portas civitatis reclusis- sent, admodum pauci remansissent. Fugit tamen Wilelmns de Granduna,simul et frater ejus,ct mul- ti alii, laioi et clerici.Multis autem contigit ut,dum de civitate cum maximo periculo evasissent, in manas Turcarum majus periculum mortis incurre- baot. Coniigenint eo tempore nobis plurim® reve* iationes per fratres nostros,et signum in cobIo mi» rabile vidimus. Nam stella qusdam maxima, per noctem super civitatem stetit,qua} postpaululuni in tres partes divisa e8t,atque in Turcorum partes oc- cidit. Confortati igitur aliquantulum nostri, diem quintum, quem prsdixerat sacerdos, exspectabant. Die autem alia,praeparatis neces9ariis,cum homine illo, qui de lancea dixerat, ejectis de ecclesia Beati Petri omnibus aliis, fodere cocpimus. Fuit autem in illis duodecim vins,episcopu8 Aurasicensis,etRai- mundus comitis capellanus, qui hsc scripsit, et ipse comes, et Pontius de Baladuno,et Faraldus de Thoart. Cumque mane usque ad vesperum fodis- sent, in vespere quidam de inventione lances de- sperare caeperunt. Discesserat enim comes propter castelli custodiam ; sed loco illius et aliorum, qui fodiendo fatigabantur,alios recentes inducebamus, qui viriliter operi insisterent.Videns autem juvenia qui de lancea dixerat, nos defatigari, discinctus, et discalceatis pedibns in camisia in foveam descen* dit ; atque obtestatus est nos ut Deum depreoare- mur, quatenus nobis lanceam suam redderct, in confurtationem et victoriam suae plebis. Tandem per gratiam suae pietatis commonitus Dominuslan- ceam suam nobis ostendit. Et ego qui hsec scripsi» cum solus mucro, adhuc appareret super terram, osculatus sum eum. Quantum gaudium et exsultatio tunc civitatem replevit,non possum dicere. Inventa est autem laocea ootavo decimo Kalend. Julii. GAPUT XVI. Secunda vero noctc astitit beatus Andreas juveni, per quem nobis lanceam reddiderat, et dixit ei : Ecce Deus donavit comiti quod nulli alii unquam donare voluity et constituit eum vexilliferum istius exereitus si quidem perseveraverit in amore ejus. Cumque ab eo misericordiam pro populo postularet juvenis, respondit ei sanctus Andreas quod revera Dominus misereretur populi sui. Et rursus cum qua* reret ab eodem de socio suo quis esset quem toties viderat, dixit ei B. Andreas : Accedeet osculare pe» dem ejus. Festinus itaqu^ volens accedere,vidit pla gam unam super pedem ejus ita recentem, et san- guinolentam, ac si modo facta fuisset. Gum au- tem dubitaret accedere propter vulnus et sangui- nem, sanctus Andreas ait : Ecce ille Pater qui pro nohis vulneratus fuit in crucCyet hsec inde plaga, Hxc etiam Dominus prxcipit ut celebrem habeatii diem illum, in quo lanceam suam uobis reddidit. Et quia in vespera reperta est, et non potuit dies illa celebris haberi^ sequenti hcbdomada in octovis^ solemnitatem celebrabitis ; et singulis annis deinceps in die inventionis ipsius lanceseMaee quoque dices ad illos, ut contineant se sicut Epistola docet frcUris mei Petri, quae hodie legitur. Et ' Epistola fuit hffio Hu» miliamini sub potenti manu Dei (/ Pet. v, ^.)Et quo- tidie clerici ante lanceam cantent huno hymnum. Lustra sex qui jam peracta.Ei cum dixerunt : Agnus in crucis levatur immolandus stipite, flexis genibus» hymnum finiant.Cum autem ad h«o eDiscQpas Ao^ ikJn^, AD GODEFRIPUM APPEN^. 11. -ir- MONUM. DE BELLO SACRO. m caaicenBie, et ^o quaBreremus si sciret litteras^ re- ^ mini, qui apostobs deseruit, et Domnum iuum Ju" Sipondit : Nescio : Existimans, si diceret scio, non orederemuB ei. Et erat aliquantulum sciens^ sed in ipBa^hora ita ignoravil ut nec iitteras cognosceret; neque aliquid eorum quae litteris didicerat memor es&et, exceptis, Pater noster ; et, Credo in Deum^ et, Mngnificat ; et, Gloria in cxcelsis Deo ; et, Wenedictus Bominus Deus Israel. Cjstera enim ita perdiderat, ac si nunquam ea audisset : et licet cum maximo la- bore, pauca postea recuperare potuit. Inter haec au- tem.tanl&fames in civitate fuit,ut,exccpta lingua, oaput equinum duobusveltribus solidis vendcretur; Hiteatina vero capra;, quinque solidis ; gallina,octo ve| novem solidis. De pane quid dicam, cum quin- que solidi non sufficerent ad pellendam famcm ilasis vendidit, Pugncnt vero in fide heati Petri^tene»^ tes quod Christus sihi. promisit, quod. posi terlium. diem resiwgeret, ct ei appareret ; ei pro. hac aUam. causa, quod hxc teira juris B. Petri sit^ et nan^pa^ ganorum. Et sit signum clamoris vestri,Deuai adjuva^ et revera Deus adjuvabit vos : Omnes etum fralreA> vestri qui obierunt' ah incepto itinere,. aderunt vobi^ cum in liac pugna, et vos expugnate decimam. part^m> hostium, quia ipsi in virtute Dei, novempttrtcs^expu* gnahunt. Et ne differatis de helto, 0iMmiam (aubaud^ si non egeritis qux dico) totidem. hostes ab aliero la-* tere adducet Dominus, quot habetis ab uno : et tan-^- diu vos hic tenehit inclusos, donec olUcomedaTU aUos^ Sed scitote profecto quia advenerurU dies illi, qu^xk Qnius? Noc erat mirum, nec grave esse poterathis ^ promisit Domiiius heatx semper virgini Uaris^ ei qui tam care mercabantur, cum auro et argento et palliis abundarent. H/cc autem ideo cara crant, quia conscientiflB militum audacia carcb nt. Ficus autcm immaturas ab arboribus decerpcbant;.itquecocta8 eharissimo vendebant^ Goria vcro boum et equorura, et alia neglecta ex longo tempore illa similiter diu oocta, ohariasime vendebantur, adco ut duas soli- daias quilibet comedere posset.Plcriquemilites san- guine suorum equorum vivcbant, et exspoctantes Dei miaericordiam, nolebant eos adhuc occidere. Hac autem et alia multa mala obsessis imminebant, qusd enumerare difficile eat. Accedebat etiam aliud satis-grave, quod quidam de nostris ad Turcos fu- giebant, et miseriam quaj erat in civitato eos doce- banL His autem atque aliis rcbus Turcaj audaces apostolis suis, quod etevaret regnum Christianamm^ dejecto ct concukato paganorum regno. Ad tento* ria corum propter aurum et argentum ne diver* taiis. GAPUT XVIL Statuit tunc Dci potentiaut qui nobis.po]r aposta'- lum8uumsupradictapra;dicarijussit,CQndaaamtti]i adco coufortavit ut fido et spe jam sa triumphAMQ quisque de hostibus suis videretur. Adhortabanlua alii alios,et adhortando virespugnaadi resuoiehaQt. Vulgus etiam, quod diebus praiteritis .inapia atqpa formidine consumptnm eaae videbatur,pnjitupibaa modo conviciabatur, de belli dilatione. Gonstituta autem die ad pugnam,miserunt nostri Fotnun.fire* mitam ad Corbaran duoem Turcorum,.ut (ii^^Xeir^ efTecti, vehementissime nobis imminobant. Die au- C ab oppugnatione civitatis,quia juris eral.beaii Petriel tem quadam media, in turrem unam do nostris ascenderant circiter triginta Turci, qui nostros satis exhorrnerunt. Tamen nostri pro periculo certantcs Dei adjutorio,alios occiderunt, alios praicipitari co- egerunt. Ob hanc igitur causam, omnes Boimundo obedientiam promiserunt,usque ad quindecim dies post bellum,ut de custodia civitatis,et de bcllo ipse disponeret. Nam comes valde infirmabatur, et epi- seopus.Stephanus autem comes, quem ante captam eivitatem pro dictatore alii principes elegerant, au- diens famam belli,aufugorat. Sicut diximus,ita no- stris devictis, et depressis, et angustiatis, cocleste anxilium adfuit.Et quomodo ante bellum et in bello agere debemus, B. Andreas per juvenem illum qui Christianorum. Respondit ille superbus.^uiajkif^ vtfi injuria Francos et civitaiem habere volebaU Atque Petrum Eremitam incli nare nolentem supplicareaibi coegit. Qu£esitam est, eo tempore, quis ciAritaieia custodiret contra iilosqui in casleUoerant,d4imalii ad pugnam progrederentnr. Et fecerunt m colU montis nostri, contra bostes murum calceum et propugnacula ; et munierunt ha^ multis petrariis,, etdimiseruntibi Raimundum comitemquiusquead mortem inrirmabatur,et viros usque ducentos.VejQr- tum erat ad diem pugn®. Mane communicaverunjt omnes, et se Deo dedcrunti vel ad mortem,,Bi veW lct,vel ad decus Romano& Ecclesio etgeniis Fraooof- rum. Constituerunt autem de bello sic utdageata 4a lancea dixerat, edocuit. Offendistis, inquit, mn n comitis et opiscopi fierent duo ordines- duplicesiut pedites proiirentmilitibuSyet pro imperio principum irent et starent, et milites sequerentur eos atquea tergo custodirent. De gente Boimundi et-Tancnedi, similiter ;do gente comitia NorthmaDniaBet.Fraacin genis, similiter; degente ducis^ et Burgundioaibaa^ similiter. Ibant autem pr^ones per civitatem, cla^ mantos, ut quisquo homo principibu8.desua.gente adhsercret. Mandatum estetiam utHugaMegnueat comcs Flandrensis,etNorthmannLs;comee^imiad bella procederent, deinde dux;poat.ducemepi8Co«> pus, deinde aequeretur eos BoimundusXoBg^gati sunt ergo uQusqv^i^^ue ad. ajgauio, et 6QSiaiite8 et multi monachi, induti albis stolis, ante ■lilitum noatrorum, pergebant, Dei adjuto- itaanctorum patrocinia invocando cantantcs. itra hostes nobis incurrere volcbant ct sagit- ;. Mandavit etiam Corbaras ad principes no- ter cortices et folia arborum per septem dies? Multi- plicavit insuper adeo Doroinua exercitum nostrum ut qui ante pugnam pauciores eramus quam hostea, in bello plures eis fulmus. Itaque, nostris progressis et dispositis, non licuit nohis committere pugnam, quoniam ipsi versi sunt in fugam. Porsecuti sunt eos nostri, usquc ad occasum solis. Opcrabatur ibi mirabiliter Dominus tam in viris quam in equis no- stris ; quippc viri, avaritia a bello non revocaban« tur,et illi cqui fameIici,quos vix domini sui, in pr®- lium pascendo deduxerant, levissime equos Tur- carum, pingues et currentissimos, modo conseque* bantur. Nec hoc solum gaudium voluit nos habere Dominus. Etenim Turc» qui castellum de civitate Paratus erat facere modo quod nupcr abne- j) munierant,videntos suorum prfficipitem fugam, de- at quinque vel decem Turci pwjnarent cum toti' inwc», et quorum miliies vincerentur, pacifice :eiereni. Responderunt ad hxc nostri : No» t emm hoc voluimus, nunc autem quia paravi- noi ad pugnam, decerieni singuli pro suo jure, ne, ut diximus, pianitiem toLam occupavisse- jiUBdam pare Turcorum post nos remansit, peditibue nostris incurrit; peditcs vero illi, ^yro, impetum hostium virilitor sustinuerunt, ne Turci nuUo modo eos propcllcrc posscnt, circa eos accp.nderunt, ut qui gladios non laiyani, ealtem ab igne corripercntur. Itaque PiTROi. GLY. sperantes, alii tantum pacti vitam se nostris reddi- dcrunt,alii praicipitcs fugerunt. Et licet bellum hoc tam atrox atque*timidum esset, tamen pauci milites de hostibus ibi ceciderunt, sed de peditibus corum vix aliquis cvasit. Omnia autem tentoria eorum capta sunt, et auri etargonti multum, et spoliorum plurimum; annonae vero et pecorum ac camelorum, sine mensura et numero. Renovatumque est nobie illud Samariffi, de mensura similaginis et hordei, quffi pro statcro accipiebantur. Facta sunt autem haeo in vigilia apostolorum Petri et Pauli, quibus in- terceeeoribue Jesue Cbristua Dominua nostcr, con- 20 619 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 620 tulit henc victoriam pcrcgrinc-BEccIcsitfi rrancoruni, A qui vivit el manetcum servis suiSy propilius Deus per omnia sxcula Stvculorum, Amen. GAPUT XVllI. Factum est autem po8tvictoriara,quod principcs nostri, Boimundus, et comes, et dux et Flandrcn- sis comes, communiter castrum civitatis rccepe- runt, sed Boimundus altiores turrcs suscepit, jam tunc concipiens dolorem, qui protulit iniquitatem. Etenim consequenter homincs ducis,et Flandrcnsis, et comitis Sancti ytgidii, violenter dc castello expu- litjdicens sejurasse illi Turco,qui civitatem reddi- dit,quod ipse solus haberet eam. Ob hoc etiam,quia impune id comraiserat, castclla civitatis, ct portas quas comes ct episcopus et dux, ex tempore quo ^ obsessi fueramus servaverant, rcquirere ccepit. Concesserunt ei omnes prreter comitem. Ille enim, licetinfirmus esset, tamen portam pontis, nec pre- ce, ncc promissis, nec minis dimittcre voluit. Noc solum principes noslros co temporc discordia con- cussit, verum eliam populi gratiam ita dissolvit nt pauci essent, qui non cum ?ociis vcl domeslicis suis, de furti, vel rapina; causis conccrtarenl. Nec in civitate judex aliquis erat qui possct vcl vellnt dirimere causas, sed quantum quisque potcraf, oo modus injuriffi venit. Comes autem et episcopus valde infirmabantur, nec tueri eos ab injuria pote- rant.Sed quid moram in his agimus? Quippe nostri otio et divitiis remissi, de itincre propter quod vc- nerant, usque in Kal. Novemb, contra Dei pra;ce- ptum, distulerunt. Etenim eo tempore, ita tcrritfe C alque confecta3 timore Sarracenorum civitatcs in ftiga Turcorum fuerunt, ut si tunc equitasscnt no- stri Franci, non essot usque in Hicrusalem civilas, quffl lapidem, ut nos credimus, eis ercmitteret. In- tercadominus Adamarus episcopus Podicnsis, di- lectus Deo et hominihus, vir per orania oranibus charus,die Kal. Aug. in pace raigravit ad Dominum. Tantusque luctus omniura Ghristianorura ibi rao- rantium in morte ejus fuit ut nos qui vidiraus, cum pro magnitudine rerum scribere curavissemus, comprehendere aliquatenus nequissemus. Quara utilis autem Dei exercitui et principibus fuerat, post mortem ejus manifestum fuit, cuni inler sc divisi principes.Boimundus in Romaniam est regressus, et dux Lotharingiae versus Roais profectus cst. Se- j) pulto igitur episcopo in ecclesiae Beati Petri Anlio- chiae, secunda nocte astitit Dorainus Jcsus, cura beato Andrea et ipso eodera episcopo, Petro illi Bar- tholomaeo qui de lancca dixerat, in capella coraitis, ubi lancca Domini crat. Et locutus cstci episcopus dicens : Gralias Deo, el oi.urJius fralrihus meis, et Boimundo, qui me de inferno liheraverunL Etenim peccavi graviter postqunm UomUii lancea rejwrta est. Ob hoc itaque in infernum dcductus sum atque ihi flagetlatus acerrime; ei caput meum et facies com- busta suntf sicut videre potes. Fuit autcm ihi anima mea, ab hora qua de corpore egressa est, donec cor- pusculum mcum pulveri traditum cst. lieddidit mihi DominuSj inter ipsa flammurum incendiay vestimen- tum quod vides^ quia cum episcopatus ordinem sus- cepij illud pro Deo cuidam paupcri tribui. FA licet exxstuaret Qehenna, et insanirent adversum me mini- stri tartarei, nihil tamen subtus Ixdere potuerunt. Tamen nihil de omnibus, qum de patria mea detuli, adeo mihi profuit sicut hsec candelaj qiiam amici mei hic pro me ohtulerunt; et illi tres demirii, quns cgo lancex ohtuli. ILvc etenim me refeceruntj cum usque ad mortem esuriciis de inferno progrcderer. Dominu^ 7neus Doimundus dLvit, quod corpus meum in Jerusalem portaret. Sit illi pro gratia sua ne me moveat, quia de sanguine Domini adhuc ibi est, cui me sociavit. Sed si dubitat de his qux tibi dico, ape- riat sepulcrum mcum, et caput et faciem meam vidC" bit perustam. Domino meo comiti familiam meam commisi; benefaciat ei, ut Deus faciat secum mise- ricordiam, et adimpleat quw illi promisit. Et ne do- lcant fratres inei si cgo vitam /iniviy quoniam nun- qunm tantum eis profui qwmtum prodero, si prsece- ptd Dci servarc voluerint. Etenim cum illis habitabOf ct onines fratres mei qui vitam, ut ego, finierunt; et eis apparcho et multo melius con^olahor eos quam hac- tenus. Et vos, fratres mei, estole memores pa*narum inferni, qtuc tam graves et horreniUe sunt. Servite itaque Domino, qui vos liberare polcst de his, atque aliis malis. Et, o quam bene natuSy qui infemi poe- nas ignorabit. Poterit hoc illis conferre Salvator^ qui prcecepta ejus servaverint. Quod superavcrit de hac candela in mane, conserva. Et eligat comes, cum qui- bus ipse voluerit, episcopum loco mei^ quoniam non est justum, ut si cgo dcfunctus sum, bcafa scmper virgo Maria cpiscopum non habeat. Unum de palliis meis donate ad ccclesiam beati Andrece. Et beatus Andreas supplicavit ci. Post haec beatus Andreas assislens propius, taliter locutus est : Audianl om- neSf quid per me loquitur Deus, dicens : Memor esto, comes, illius doni, quod tihi tradidit Dominus; qux operariSy in nomine ejus operare, ut Dominus facta ei dicta tua dirigaty et orationes tuas exaudiat. Pri- mum donum quod vobis contulit Dominus^ scilicet Nicwam, est aversa ab eo; Dominus donavit vobis civitatem hanc, et abstulit eam inimicis vestris, et postea non fuit ibi cognitus. Et si aliquis ihi invoca- vitnomen Domini.flagellatus fuit, et opera Domini non fucrunt ihi facta. Sed propter bonitatem suam noluit vos derelinqucre Dominus, quin concederet ea vobis qux petiistis, et plus etiam quam quxrere ausi estis, llle enim lanceam contulit vohis, qux corpus suum ptagavitf unde sanguis nostrx redemptionis ef- fluxit. Ei non donavit vohis ita facere de hac civitate^ sicut de altera fecistis : ci videre potestis quia pro mcritis vestris, non donavit eam vobis Dominus. Han- dat tihi DominuSy o comeSj ut sapias qui se dominum hujus civitatis voluerit faccre super alios, et quxre ab eo quaie dominium voluerit portare propter Do^ minum. Quod si tu et alii fratres tui, quihus Deus dcdit hanc civitatcm^ cogncveritis quod fidelis $itf et 631 RAIM. DE AGILES HIST. HIEROSOL. 622 justiHam tenere vel facere voluerit, hahcat : Et si ju- A mitem,qui jam convalueratex inflnnitate,etmilites dicium vel justitiam tenere vel facere noluerit, sed per potestatem suam vult tenere civitatem, tu per te ct pcr fratres tuos postula a Deo consilium, et dabit tibi Deus, Et illi homines qui viam rectam tenent, vcl Dcum diligunt, tihi non dcficient. Illi aufem qui viam rcctam tenere nolunt, revertantur ad illum qui noluit tenere justitiam; et videbunt quomodo Deus salvabit illos. Sed habebunt fnaledictionem, ex pare Dei et matris ejus, illam quam hahvit Lucifer cum de coeto ceridit. Et vos, si unanimes estis, postulate connlium in orntione, et Deus dahit vohis. Et si con- cordia sit inter vos, tcnete consilium dc patnarcha, qui sU de lege vestra. Jllos autem homines qui de captivitate ad vos vencrunt, ut legem vestram tcne- et peditcs snos omnes prd causa pauperum in unum evocaverat, ut in Hispaniam depraedatum eos dedu- ccret, muUum rogavit, ut Turcis qui Deum recla- mabant, pro Deo et pro gloria gentis Francorura, atque pro se succurreret, addens quod contra ma- chinas obsidentium Turcorum, obsessi Turci cru- cem praetenderent. His atque aliis hujusmodi prec.i- bus, cum duce comes profectus est. Heec autem ubr a Turcis cognita sunt, ab obsidione discedunt. Ut vero ad Asa exercitus nostcr pcrvenit, suscepit dux obsidcs de castello pro fidelitate deinceps, et comes cum grandi dispendio sui exercitus, Antiocbiam reversus est. Rursus comes congregavit milites suos, ut plebcm paupcrum in Hispaniam conduce- rent^ nolite solvere eos; sed et illos qui ambulave- j^ rent, quao fame ct tffidio Antiochisc dcficicbat. Appa- runt in Corro%anam, ut deum Turcorum adorarent^ nolite recipere eos, sed hahete sicut Turcos, et mit- tite duos vel tres ex his in carcerem, et ipsi demon* strabunt vobis alios. Postquam ista a vobis fuerin- acta, petite a Domino consilium de via pro qua venit stis, et ille bene consulet vobis. Jerusalcm est prope vos decem dies, et si non vultis tenere supradicta, de decem annis, non ibitis in Jerusalem. Et post de- cem annos, reducam infidcles in honore, et centum de illis prxvalebunt adversus mille de vobis. Et vos homines Christi, petite a Domino petitionem quam apostuli petierunt ; sicut et illis donavit, ita et vohis nunc donabit. Comes et Boimundus, ite ad ecclesiam Beati Andrex, et ille donabit vobis optimum consi- lium apud Deum. Et quod in corde vestro posucrit ruit autem sanctus Andreas Petro Bartbolomseo, eo tempore apud Rodiam, infra tentorium, ubi mane* bat episcopus Atensis,et capellanus comitis Raimun- dus, et alius capellanus, nomine Simon. Dic autem Simon audicns cos colloqucntes sibi, scilicet sah- ctum Andream cun Petro BartbolomsOyCaput suum cooperuit, et ut ipse rctulit, plurima audivit, sed hoc solum retinuit : Dominc, cyo dicam, episcopus Atensis ait : Nescio utrum in somnis fuerit annon, Quidam senex stetit coram me, indutus stola alba, atque in manihus suis Dominicam lanceam tenens^ ait mihi : Credis hanc lanccam esse Jesu Christi ? et respondi : Credo, Domine, Idque cum sic secundo et tertio idem quaBsisset a me, dixi : Reuera credo, domine, fuinc esse lanceam, qu3e sanguinem de latere Deus^ illud facite. Et postqunm visitavit vos beatus C Domini nostri Jesu Christi eiuxit, unde omnes redem- Andreas, visitate illum; et facitc ut fratres vestri visitent illum. Inter vos, comes et Boimundus, sil concordia et dilectio Dei et proximi. Et si bene vos concordaveritis, nulla res poterit vos dissipare. Pri- fMmi justitiam, quam debetis facerc, decet demon- stare. Sicut sunt homines de singulis episcopiis suis, pofUeantur divitias suas; et adjuvent pauperes de pa- tria sua, prout poterunt, et nccesse fuerit. Alias au* tem, sicut concordaveritis, facite. Quod si hanc, et alias justitias tenere noluerint, vos eos constringite, Et si aliquis aliam civitatem tenere volucrit, de his quas dabit vobis Dcus, secundum suprascripta faciet ut se conlineat : Si autem facere noluerit, comes cum fdiis Dei eum flagellet. Haec vero primum credita. pti sumus. Et post haec cum impetu me Raimun- dum, qui prope dormiebam, excitavit. Ego autem Raimundus, cum evigilassem, splendorem quidcm insolitum vidi, ct quasi quamdam gratiam animo concipiens, ab eis,qui aderant, quaerere coepi utrum quiddam, quasi plebis tumultuationem, sentirent. Et cceperunt omnes alii dicere : Minime. Ille vero PetruSy cui haec revelatio facta fuerat, cum ad invi- cem ea quae supra diximus qu/ereremus, respondit : Et merito gratificum splendorem hic conspicitis, cum ille Pater diutius hic steterit,a quo omnis gratia pro^ cedit. Gum autem ab co qusereremus, ut quse sibi dicta fuerant nobis manifestaret, hsec comiti et nobia dixit : Hac nocte venit hic dominus et beatus Andreas deinde oblita sunt; etenim alii dicebant : Reddamus [) in specie qua prius venire soliti sunt, et tertius qui- civitatem imperatori; alii autem non. Atquc sic per bujusmodi discordias et seditiones, res pauperum annullatae sunt. De consilio autcm quod apud San' ctum Andream accipere principes debuerunt, nihil fuit. CAPUT XIX. Inter haec Turci de Calep, quoddam castrum ob- sederunt. AfQicti igitur Turci qui intus erant, man- daverunt duci, qui in illis regionibus erat, ut ca- strum ipsorum reciperet, quia deinceps, non alium nisi de genere Francorum dominum habere vole- bant. Ob boo itaque dux Antioobiam reversus, co- dam, cujus statura eratparva, indutus lineis, et barba longissima. Et comminatus est mihi multum beatus Andreas, eo quod reliquias corporis ipsius apud An tiochiam repertas in ecclesia ipsius, in quodam loco tndigno demiserant. Et dixit : Cum praxipitatus essem de quodam monte ab inlidelibus, duos digito mihi confregi; atque post mortem meam hic vir eos accepit, et 4ntiochiam detulit, et tu cum eos invenis- ses, negligenter habuisti : aUerum passus es tibi sub» ripi; alterum ibi indigne dtmisUti. Et ostendit mihi manum, sine duobus digitis. Deinde de te, o comes, muUum conquestus est, Nam cum venerabik munui» 623 AD GODEFRIDUM APPEND. IT. - MONUM. DE BELLO SACRO. 024 nulli(lU€ alii a Dmniiu) cancessum acceperis, graviter A ei mquiter peccare in compectu Domini no7i vcreris, Unde tibiDominus hoc signum demonstravit. Nam anle quintum diem cum in festivitate beat^ Fidis cande- lam magnam obtulisseSj ut per tres dies et totidem noctes durare potuisset^ 7iuHum quidem illa splendo- rem dedil; sed statim liquefactay in terram corrnit. In hac autem nocte cum parvam candelam obtu- lisses, adeo ut vix usque ad galli cantum durare possety ut dies est ei durai adhuc nec tertia pars ex ea combusta est, Propterca hsec tibi mandai Domi- nus : Nihil incipiaSj nisi prius pcenitentiam egcris, Mioquin iu et quidquid egeris, ut candela liquefactaf in terram corfues. Quod si pcenitentiam cgeris, quid- quid incoeperis in nomine Dominiy Deus perpciety ci consurAmabit, ut et candelam vides durare parvain, «^ sie faciet Dominus magnum, quidquid ca'peris, etiam si parvum sit. Cumque comes, se ita graviler pec- casse 6xcu8aret, tunc Pctrus, et peccatum sibi nar- favit, et comes ita conFcssus est, et paenitenliam egit. Et rursum dixit Petrus ad comitem : Cojnjueri' rur, 0 comes, de consiliariis tuis beatus Andreas, eo quod multa mala tibi scienter consilientur. Quare tibi prxcipiiur ut illos ad consilium tuum non admittas, nisi prius tibi jurent quod scienfer tibimala non con- silieniur. Audi adhuc, comes : Mandat tihi Dominus ne diuiius moram faciaSy quia nisi prius Jerusalem capia fuerii, succursum nullum habebis. Cum autetn prope Jerusalem fueris, nullu^ per duas leugas ibi equitet. Quod si ita fec^ritis, civitatem suam donabit vobis Dominus. Post ha3C multas gratias relulitmihi sanctus Andreas, quod ecclesiam, quaj suo nomiue C fabricata fuerat, apud Antiochiam consecrari fece- ram. Offic et alia mihi locutus est sanctus Andreas, de quibus nunc non est locus dicendi, et sublati sunt, ipse et socii ejus. CAPUT XX. Igitur comes cum populo pauperum, et paucis mi- litibus in 5yriam profectus, primam civilatem Sar- racenorum, Barram nomine, viriliter expugnavit; el multa millia Sarracenorum ibi interfecit, et mul" ta millia ad Antiochiam reducti venundati sunt. Et illos qui, dum oppugnarentur, timore mortis se ei reddiderunt, liberos abire permisit. Demum, habilo consilio cum capellanis et priucipibus suis, salis laudabiliter et honeste quemdam sacerdotem epi- scopum ibi elegit. Elenim convocatis omnibus, qui u !bi secum aderant, quidam comitis capeilanus, pa- rietem quemdam ascendit, atque omni conventui, comitis desiderium manifestavit. Cumque populus multura instaret ut electio ficret, idem coniitis ca- pellanus rursum Cirpit quajrere, s: essct ibi aliquis de clero, qui fidelium voia pusciperet, et,quantum posset, paganis resislcndo, Deo et fratribus ibi ser- viret. Cumque omnes tacercut, Potrum quemdam, Narbocensem generc,advocavimus, cui in praisentia lotius consilii, laborem cpiscopatus ostendimus, ro- gantes ut pro Deo et pro fratribus illum suscipere &0Q dubitardty si hoc in animo baberct, ut mallct mori quam relinquere civitatem illam. Quae cum profiteretur, unanimiter laudavit euro populus, at- que Deo mullas gratias egit, qui episcopum Roma- num in orientali Ecclesia habere voluit, pro sui ad- ministratione. Concessit episcopo comes medieta- tcm civitatis' ct totius*territorii. Erat autem Barra, ab Antiochia longe perduos dies ultraAntiochiam. Et j m instabant Kal. Novemb. in quibus omnes principes convenire Antiochiam promiserant, et incipere iter proptor quod venerant. Igitur comes, relicto exercitu suo apud Barram cum elccto suo, et multis captivis, et spoliis magnis, cum grandi exsultatione Antiochiam revcrsus est. Convenerant enim ibi omnes principes, prajter Balduinum fra- trem ducis. Hic vero Balduinus ante captam An- tiocbiam versus Euphratom profectus Roais, di- tissimam civitatem atque famosissimam obtinue- rat, et multa prselia cum Turcis feliciter gesserat. Sed antequam ad reliqua pervcniamus, hoc unum proetereundum non videtur de duce LotharingiaB : qui cnm Antiochiam eo tempore, cum duodecim militibus veniret, centum quinquaginta Turcos ob- viam habuit. Tunc assumptis armis, et cohortatus milites suos, viriliter hostes aggressus est. Turci autem, ut viderunt quia Franci mortem magis pu- gnando quam fugam cum salnte eligerent, quaedatn pars Turcorum descendit, ut aitera pars securius pugnaret, cum scirent socios suos a bello, dimissis equis suis, non dicessuros. Sic itaque bellum in- coeptum cum diu graviterquc duraret, confortati ad invicem milites ducis, quod ot numcrum duodecim apostolorum continerent; et dominum suum quasi vicarium Christi haberent, imperterriti agmina Turcorum invadunt. Contulit ibi Deus tantam vi- ctoriam duci ut usque ad triginta ex cis occideret, et totidem caperet; reliqucspersecutus in paludibus ct numine,quaj vicina erant, alios necari, alios sub- mergi coegit. Et sic cum magna victoria Antiochiam venil; faciebat cnim capila caesorum ab aliis Turcis vivis deferri : quod nostris satis jucundum fuit. CAPUT XXI. Itaque cum omnes principes convenissent in ec- clesia B. Petri, de itinere nostro agere coeperunt. Tunc quidam qui castella et redilus in regione. An- tiochiae habcbant, dixerunt : Quid fiet de Antiochial Quis servabit eaml Impcrator non veniet. Eienim ac- cepto nuntio quod Turci obsiderent nos, non confiilais virtuti suue, et hominum multitudiniy quam secum habcbat, aufugit. An adhuc exspectabimus eum? Certe non veniel in auxilium nostrum, qui fratres nostros ad auxilium Dei venientes, ut reverterentur cocgit. Et si dimittimus hane civitalemy et Turci occu- pcnt eam^ erunt ultima pcjora prioribus. Sed omnes concedant eam Boimundo, quoniam et ipse sapiens est, et optime servabit eam; et nomen ejus magnum est inter paganos. At comes Raimundus, et alii e contra dicebant : Imperatori juravimus super Domi- nicam crticem, ei spineam coronam, ei super multa aliu sancla qucd nec civiiaiemf nec castetlumf de 628 RAIM. DE AGILES HIST. HIEROSOL. 636 omnihm pertinentibus ad imperium ejus, retineremus A virorum, per sata, more pecudum, irc videres, fo- sine ejus voluntate.S\ciUquQB\us contradicentibus, diendo, et investigando si forte aliqua grana fru- hoc modoetaliomodOjintantamdiscordiam conver- terunt principes noslri ut pene ad arma venirent. Etenim dux et comcs Flandrensis, leviler de civi- tate Antiochiae habebant, propterea, licet de Boi- mundo vellent, quod habcret eam, tamen non aude- bant laudare ei, metuentes incurrerc perjurii in- famiam. Hoc igitur modo de itinere, et de aliis re- bus, quae itinerl et pauperibus usui forent, difTe- rebatur. H^ecautem cum populus vidisset.coepit di- cerequisqucadsociumsuum,deindcpalamomnibus: Quoniam principes, vel propter timorem vel propler juramenta quse imperatori fecerunt^nos in llierusalem ducere nolunt, eligamus de militibus^aliquem fortem, ciU fideliter serviendOy et tuti esse possimus ; et, si gratia Dei est, eodem milite duce in Jcrusalem per- veniamus, Heho ! non suf/icit principibus nostris quod hic per annum fuimus, et ducenta millia anna^ tonan hic consumpta sunt ? Habeant qui voluntau- rum imperatoris, et qui volunt redditus Antiocliise habeani, Nos autem, Christo pro quo venimus duce, iter nostrum aggrediamur. Pcrcant male qui volunt habitare Antiochix^sicut nuper habitatores ejusperie- runt, Quod si haec tanta lis diutiuSy propter An- tiochiam, datur, diruamus muros ejus, et pax qtuc imle captam civitatem principes tenuit, destructa cicitate eosdcm tcnelit. Alioquin, anlequam fame amnino et twdio hic deficiamus, ad propria reverli debemus,Wis atque aliis de causis discordem paccm comes et Boimundus iuterse fecerunt.Igiturtermi B menti, vel hordei, vel fabaB,8ive alicujus lcguminia roperirent. Interea, licet comparentur quae supra diximus ad o])pugnandum ma»3hinae, tamen quidan) dc nostris videndo miseriam populi nostri et auda- ciara Sarracenorum, desperantes de Dei misericojv dia, aufugiebant. Sed Deus, cui cura est de famulis suis,ulterius misereri populo suo non distulit,quem in ultimis tribulationibus positum viditltaqueper beatos apostolos Petrum et Andream nobis manda- vit, per quos voluntatemejus sciremus,etirameju8 gravem erga nos placare possemus.Illi igitur in ca- pellam comitis venientes, per noctis medium, P6- trum, cuilanceam ostendciaiit, cxcitaverunt. Tunc ille 8ubito,videns eos deformi veste et sordidissima indutos, scriniis ubi reliquiae manebant assistere, pauperes esse aliquos credidit,qui aliquid de tento- rio vellent subripere. Erat enim sanctus Andreas indutus tunica veteri, et ad humeros dirupta, et in foramine sinistri humeri pannus insutus erat, in dextro nihil, et vilitcr calceatus erat; beatus vero Pelrus, camisia grossa,et longa usque ad talos iu- dutus erat. Tunc ait ad eos Petrus Bartholomaeus; Qui estis, Domini, vel quid quosritis?%i respondit bealus Petrus . Legati sumus Dei, Ego sum Petrus, et iste est Andreas. Sed voluimus tibi in hoc habitu apparere, ut cognoscas qtiantum profieit qui Deo de- vote servit ; hac in xtate et habitu, quales nos vides, adDeum venimus, ettales sumus. Et hoc dicto tales fuerunt ut nihil eis clarius, nihil pulchrius. Petrus Dato dic, jubetur populus praeparari ad devotum C vero qui htec videhat, subita claritatfe perterritus, iter. veluti mortuus cecidit in terram,et praB nimia an- gustia sudans^ nattam super quam ceciderat hi|me- fecit. Tunc elevavit eum beatus Petrus, et dixitei : Leviter cccidisti. Et iile respondit : Ita est, domine, Et rursus beatusPetrus :Sic cadent omnes qui in m- credulitate vel transgressione mandatorum Deisunt. Sed si poeniteat eos de malefactis suiSf et ad Deum clament, crigit eos Dominus, sicut ego cum cecidisses te erexi. Et sicut sudor tuus ibi super natam cecidit et rcmansitt sic peccata ad se clamantium tollit Deus et aufert. Dic mihi quomodo se hoJbet exercitus? Et respondit ille : Certe, domine, in magno timore fa- mis et totius miserix sunt. Et beatus Petrus: Et revera in nmgno timore csse possunt, qui Deum om- CAPUT XXII. Praeparatis igitur necessariis, dic constituta,pro- fecius est comes Sancti /Egidii, ctcomesFlandren- sis in Syriam ;ibique Marram,ditissimam civitatem, et populosaiu obsedcrunt.Erat autem Marra a Barra loDge octo milliaribus. Et erant civcs Marrae ita su- perbi, quia quodam tcmpore in quadam pugna de Dostris multos occiderant, etcxercitui nostro malc- dicebant, et conviciabantur, ct ut maximc nos pro- vocarent, cruces super muros poueutes, multis in- juriis eas afTiciebant. Uac itaquc de causa, secunda die adventus nostri, ita acritcr cos oppugnavimus ut si quatuor scalas pius habuissemus,capta cssct civitas, sed quoniamnonhabuimusnisidua8,etillas n nipoientem deserucrunt, nec periculorum de quibus easdem breves et fragiles, adeouttimide supereas ftscendere timebamus, consultum est ut fierentma- chins ct crates, etaggeres,quibusimpclleretur mu- rus, ct effodcretur, ct coaBquaretur. Interea venit Boimundus cum exercitu suo, et obsedit eamex alia parte; rursus non comparalis armamcntis quaB su- pra diximus, quasi per cohortationem Boimundi qui priori oppogBationi non adfucrat^voluimus val- ium complendo, invadere murum. Sed hoc frustra fuil; nam multo deteriusquam antea^tunc pugna- tum est. Post hacc tanta fames in exercitu fuit ut igpiod dictu est miserabile,plu8 quam decem millia eruit eos recordantur, ut aliquam gratiam ei referant. Etenim cum illic essetis omnes, victi et humiliati in- fra Antiochiam, quia clamastis ad Dominum adeo, ut nos qui in cxlo eramus omnes audiremus, exau- divit vos Dominus, et lanceam suam quasi pignus vi- ctorix vobis contulit deinde tniri/ice et gloriose de inimicis vestris, qui vos obsederant, triumphare fecit» Et nunc quomodo crcditis vos esse tutos, gui Deum graviter offemlistis ? Poterunt vos montes excelsi, vel antra tueri ? Etenim si essetis in aliquo loco excelso, et firmissimo, et abundaretis omnibus vitx necessa- riiSy non tamen securi possetis esse, cum unicuique de 627 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 628 vobis centum millia adversariortim imminerenl. Inter vos csedes et rapinx stmty et furta, nulla justitia, et plurima adulteria, cum Deo placitum sit, si uxores vos omnes ducatis. De justitia vero, sic prxcipit Do- minuSf ut quicunque pauperi violeritiam intulerit, quidquid est in domo oppressoris, publicetur. De de- cimis autcm dico, quod si eas reddatiSy quidquid vohis necesse fueritj donare paratus est. Civitatem vcro istamy pro sua misericordia, et non pro meritis ve- stris, donabit vobis. Cum autem haec mane comiti nuntiasset Petrus, convocavit populum episcopus Aurasicensis et Barrae, et supra scripta eis exposui* mu8. Adducti igitur fideles in magnam spem ca- pienda; ci^ntatis, largissimas eleemosynas, et ora- tiones Deo omnipotenti offerebant, ut plebcm pau- perum 8Uorum,pro solo nomine suo liberaret.Fiunt itaque post haBC velositer scalae, et turris lignea cx- 8truitur,et cratesjunguntur,etterminata diepugna incipitur. At vero illi qui infra civitatem erant, in nostros, qui murum suffodiebant, lapides cum tor- mentis, et tela, ct ignem, et ligna, etalvearia cum apibus et calcem permistim jaciebant. Sed, Dci virtute et misericordia,nullum velpaucos de nostris ista laedebant. Nostri vero cum petrariis et scalia murum imperterriti aggrediebantur. Tenuitautem haBC pugna ab ortu solis usque ad occasum,ita mi- Tabiliter ut nulli unquam requies concederetur ; et adhuc de victoria dubitabatur.Tandem exclamave- runt unanimiler omncs ad Dominum, ut plebi suffi propitius fieret, et apostolorum suorum promissa adimpleret. Adfuit illico Dominus, ct civitatcm,se- cundum apostolorum dicta, nobis donavit.Ascendit ante omnes Golfcrius de Turribus ;quem subsccuti 8unt plures, qui murum et quasdam turres civitatis invaserunt. Et nox snpervcnicns, pugnam diremit. Retinebant adhuc Sarraceni quasdam turrcs, et partem civitatis Ob hoc itaquc sperantes militcs quod usque in mane, se Sarraccni non dedissent, cxtra muros civitatis custodiebant, ne aliquis sub- terfugcrel. At vero ii q^uibus sua vita non multum chara fuerat, quos longa jejunia in sui despectum deduxerant, per noctis tenebras inferre bella Sarra- cenis non formidabant. Atque sic pauperes, et spo- lia civitatis,et domos habuerunt.Manc autemfacto, ingressi milites civitatcm, quaesibi tollerent pauca invenerunt. Sarraceni vero concluserant sein spe- cus subterraneos ; et nulli, vcl pauci apparebant. Cumque nostri omniaquae super terram repererant susluUssent, arbitrati omnia esse cum Sarraccnis, igne et fumo sulphureo antra perquirebant,et quia non multa spoliaibi rcperiobant, quos potorantin- venire de Sarraccnis, donec ad mortem,pro spoliis afficiebant. Contigit autcm quibusdam de nostns, ut cum Sarracenos pro spoliis per civitatem duce- rent, usque ad puteos Sarraceni nostros perduce- bant ;atque se si bito intus praBcipitabant,eligente8 magis mortis compendium quam suaveljiliquade- monstrare vellent. Quapropter omnes morti subja- cuerunt, et projecti sunt, per paludes civitatis et A extra muros.Sicquenon multa spolia capta fuerunt in civitate. Interea ortaest,contentiointer homines Boimundi et comitis, ob hoc, quia cum milites Boi- mundi oppugnationi nonmultum institissent,pluri- mum turres et domos, et captivos obtinerent. Mi- rabile quoddam fecerat ibi Dominus. Etenim, cum ante captam Marram prajccpta sanctorum apostolo- rum Petri et Andrcae, sicut supra scriptum est, ad populum exponeremus, irrisit nos Boimundus, et socii ejus. Itaque nec ipse nec qui cum eo erant, pugnae profuerunt,sed potius oberant.Et cum modo plurima haberent spolia,quidam de familia comitis indigne ferebant. Tamen inter ipsos dominos male conveniebant, ob hoc quod comes volebatdarecivi- tatem episcopo Albariensi ; et Boimundus nolebat p dimittere quasdam turres, quae se ei dederant, di- cens : Nisi comes dimiserit mihi turres Antiochix, non ei consentiam in aliqua, CAPUT XXIII. Intcrea de itincre milites et populus quaerere cce- perunt, quando principibus placeretut inciperetur. Etenim licet ex longo tcmpore incceptum esset iter, tamen quotidie videbatur nobis incipi, cum iter ageremus, quia nondum fuerat completum. Boi- mundus dicebat quod usque in Pascha differretnr. Et tunc erat tempus Dominicae Nativitatis.Despera- bant etiam multi,co quod pauci essent equi in exer- ciiu, et dux aberat, ct multi de militibus abierant ad BalduinumdeRoais.Itaquemulti revertebantur. Tandem convenerunt episcopus Albarien8i8,et qui- dam nobiles cum populo pauperum, ct comitcm G evocaverunt. Cumquc episcopus prasdicationcm suam complevisset, procubucrunt militcs.et omnis populus ante comitem ; etcum lacrymis multis de- precabantur cum, ut ipsCy cui lanceam suam Dominus cuntulerat, ductor et dominus exercitus ejusdem fie- ret, addentes quod ob hoc lanceam Dominiiam pro- meruisset, ut si alii principes defeeissent, ipse ob- noxius tanto beneficio Domini, securus cum populo pergere non formidaret, Alioquin, traderet lanceam populo, et iret populus in Jemsalem, ipso Domino duce. Dubitabut autcm come8,propter aliorum prin- cipum absentiam,metuens quod si ipse solusdiem itincris terminaret, ob invidiam sui caeteri non is- sent. Quid multa? Vinciturcomes lacrymis paupe- rum, et diem quintnm decimum ad iter nominavit. ]) Quam ob rem indignatus Boimundus,diemquintum aut sextum obclamare itineri per civitatem jussit, et post haec, Antiochiam reversus est. Quaerebat comes cum episcopo, quomodo civitatem potnisset retinere ; et quoa, et quantos viros, pro custodia ibi dimittere possent. Interea mandavit comes duci Lo- tharingia) et ad alios qui Marrae non interfuerant, ut congregarentur in unum locum, atque de his, quffl itineri utilia forent et populoDei,pertractarent. Atque sic convenerunt apud Roiam, quae inter An- tiochiam et Marram quasi media est.lbique omnes principes habito colloquio, in deterius vertebantur. Etenim principos se ab itinere ezcu8abant,et causa 620 RAIM. DE AGILBS HIST. HIEROSOL. 630 corum, alii multi. Volebat tunc comes duci donare A rim armatorum non est graftdis numenis, et alii decem millia solidorum et Rotberlo Northmanniae comiti totidem, et sex milliacomiti Flandrensi, et Tancredo quinque millia; ct aliis principibus.prout erant. Inter haec,cum ad pauperes, cui apud Marram remanserant, perventum csset, quod comcs in civi- tate Marrae, muitos militcs et peditcs de exercitu pro custodia dimitten^ vellct,dixerunt ad inviceir. : Eko! ct propter Jntiochiam lites^ et proptcr Marram lites; ct in omni loco qucm Deus dederit nobiSy prin- ipum certaminuy et imminutio exercitus Dci crit? Certe, propter hanc civitatem uUerius lites non liabe- buntur, Venite, et diruamus muros cjus; et fiel pax inier principes^ et comili securitas^ ne perdat eam^ Surgentes itaque debiies et infirmi do cubilibus ibunt in expeditionem, atquealii hic erunt infracivi- tatem hanc destructam, qu- runt.Tunc nostris aocepto consilio,ordiiies peditufti et militum constitnerunt; et sic a tribus partibm, pcr oltitudinem monlis asceadentes, agmina msti^ corum fugere compulerunt.Erantenim circitertri- gintamillia Sarraceni,etca8tellum ipsorum erat^va descensu cujusdam maximi montis ; et propteret cum volcbant refugiebant ad castelium, ct alii tA auperiori montis parte,et sic aliquantulum nobisTe*- sistebant.Tandemexclamavimus signum solitum iti ^ necessitatibus nostris : Deus,adjuva! DEUSyADJUVAi et inimici nostri ita turbati eunt, ut usque «d cen- tum, solo timore et impetu sociorum suorutn, sint vulneribus, in ingressu castelli,mortui remBnercnU Erat autem maxima praeda boum et equorum ed ovium extra castellum, ubi populus noster occupa- batur. Dumque coniea cum qnibusdam militibuB bollo intendcret, pauperes nostri accepta pneda^ unus post alium redire oospcrunt, deinde pedites viam tcnebant, postea milites plebei. Erant autem tentoria nostra longe a castello,qttasi decem miili»* ribus. Interea comes, militcs et populum faospitari jubcbat. Videntes autem Sarraceni, qui ad superio^ rem montem a8cenderant,et ii qui erant in castello quod maxima pars nostrorum discesseratyVentifon D ad invicem coeperunt^ ut Conjungerentur ; ooraes vcrodum haec negligit^ pene se dereliotum amiliti- bus suis reperit. Erat coUis in quo oastellom erat, multum arduus et lapideue, et ardua semita, per quam unus equus post alium vix ire poterat. Hao itaque difficultate comprebensus come8,qila8i Ter« sus illos, qui de superiori monte descenderant, pergere cum sociis ccepit, quadi pugnaturus; qui primo paululum ad adventum comitis non dubita* verunt. Tunc nostri verso itioere, in valiem qnasi securi tendcbaut. Videntes Sarraceni se frustratos et uostros secure desoondere, et hi de cadtelloy el hi de montibus pariter nostris incurrunt. GoiJoti «33 RAIM. DE AGILES HIST. HIEKOSOL. 634 ttaqne noslri alii,ab equis suis de9cenderunt,alii se A cando veritatemquaminlexendomendacia,alicuju8 precipites per abrupta dederunt,et sic cum maximo periculo mortem evaserunt : quidam vero viriliter pagnando, mortui sunt. Hoc unum ccrtum scimus quod nunquam fuit comes in majori periculo vitae sum. Itaque iratus sibi et suis, reversus ad excrci- iMxti consilium convocavit.et conqucstus est multum 4le milttibus, quod sinc licentia rediisscnt, et sc in -periculo mortis reliquissent.Tunc promiscrunt om- nessenimqaamacastelli oppugnationc discessuros, •dones funditus,per Deigratiam^evcrsum esset. Scd Deus qoi eos conducebat, ne ip quibuslibetvilibus impedirentur, ita terruit castcllanos per noctem ut kiec interfectos suos sepulturo) tradidisscnt, dum priecipites in fugam ferebantur. Mane autem facto muneris captarc dispendia.Obiit charissimus meus in Domino, Ponlius do Baladuno,sicut jam dictum est, apud castrum Archados. Scd quia, secundum Apostolum, charitns nunquam excidit (/ Cor. xin,8), eadem charitate hoc opus agere volo, auxilietur mihi Deus. GAPUT XXV. Cumque in hac obsidione aliquam moram fecis- semus,venerunt ad nos nostraj naves ab Antiochia, et Laodicia, et multae alicT; navos Veneticorum et Gra3Corum,cum frumento, vino, ct hordeo,et carne porcina, et aliis venalibus.Sed quia hoc castrum a mari aberat pcr milliarium, nec in portu poterant esse niives,revertebantur nautae ad Laodicifle portum com venissemus ibi^ spolia tantum ctcastrum va- -0 ^t ad portum Tortosae. Hanc enim Tortosam, civi- . « • .1 • . r% , . " ±^1. 1 j_ r» ; ! - • 1 1 - !•« cuum ab hominibus invenimus. Erant autem eo tompore nobiscum legati ab Ammirato ^GamclaB, «gB Babylonis, et a roge Tripolis.Hi cum vidlssent «udadam et fortitudinem nostram, licentiam aco- xnite deprecabantur, dicentes se quam certissime peversuros. Dimisei itaque illi cum nostris, brovi tetnpore cum magnis muneribus et multis c(}uis icversi snnt. Terruerat enim totam regioncm illam castelli oppugnatio, quoniam nunquam antoa ab -aliquibus potuit expugnari. Propterea illius incolo! Tegionis,cum multissupplicationibuset muneribus, «d comitem mitiehant precantes, ut dum civitaset easteila eorum recipi faceret,intcrim signa et sigilla •fua eis dirigeret.Etenim mos crat in cxercitu,ut si eignum alicujus Franci, in civitatc aut castelio re- tatem valdc firmissimam, muris et antemuralibus exstructam,et refertam omnihus bonis,reliquerunt cives ejus Sarraceni, solo timore nostri exercitus. Etenim tantum effecerat Deus timorem nostrum in Sarracenos et Arabes illius rcgionis, ut nos omnia credcrcnt possc, ct quje potcramus, velle extermi* niire.Sod hoc ante obsidionom Archados. Hanc au- tem obsidionem, quiamaximo proaliis contrajus- titiam, quam pro Dco posuimus, noluit promovere eam Deus, sod omnia adversa nobis tribuit.Eterat mirum,cum ad alia bella et assultus omnes prompti at parati essent, ad hoc segnes et inutiles invenie* bantur. Si qui vero forventes spiritu agere aliquid vellcnt, vel ipsi vulnerabantur,vel quod incoeperant frustra cvenicbat.Migravit hic gloriose Anselmus de periretur, a nullo postea oppugnaretur. Quare rex C Ripamondi ; otenim cum surrexisset mane, vocavit Tripolis cdgna comitis in castellis suisposuit; erat «o teoipore tantum nomen comitis ut nullius un- quamnomini priorum impar csse videretur.Gumque milites nostri qui allegati Tripolim fuerant, rcgias opes, et ditissima regna, et populosam civitatem vidisBent) comiti persuaserunt ut castellum muni- lisBimum Arohadod ot inexpugnabile viribus huma- mtf obeideret, babiturue post quartum vel quintum fiiem a rege Tripolis^quantum auri et argenti desi- itetar^t. Itaque obsedimus pro voluntate eorum aaateihim^ubi tantos labores sunt passi nostri viri fortes ut nusquam amplius.Preeterca tantos ac tales milites ibi perdidimus,quod relatu gravissimum est. Interfectus est ibi dominus Pontius de Baladuno. ad se saccrdotes, et de negligcnliis suis et peccatis confossus, misericordiam a Deo et ab ipsis depre- cabatur, denuntians eis imminere vitae suae finem, Gumque admirarentur de hoc, qjniasanumetinco- lumen eum videbant, dixit eis : Nolite mivari, sed audite me potius. Uac nocte vidi dominum Egelran" num d Sancto Paulo, qui apud Marram interfectus est, non insomnis, sed vigilmter. Et dixi ad eum : Quid esl hoc? quia vos mortuus eratis, et ecce nnnc vivitis. Et ille respondit; Equidem non moriuntur illi qui in Christi servitjo vitam finiunt. Gum vero rursus quaererem ab eodem,de pulchritudine ejus, quae nimia erat, unde accidissct ei,respondit mihi : Non dcbes mirnri super pulchritudine mea, cum in eilm lapide de petraria ; cujus ago precibus ad om- () tampulchram domum habitem. Et continuo ostendit mihi domum quamdam in coelo ita pulchram, ut nihil pulchrius ego crederem.Gumque obstupesce- rcm ad splendorem domus illius,dixit mihi : Multo tihi pulchrior prxparatur,usque in crastinum. Et his dictis sublatus est. Gontigit autem eo die cum ha;c pluribus enarrasset idem Anselmus,ut ad pugnam progrederetur contra Sarracenos; qui de castello latenter egressi, usque ad tentoria nostra venire solcbant, ut aliquid inde subriperent, vel alicui nocerent.Sed cum haec pugna invaluisset ex utraque parte, et Anselmus viriliter resisteret, de lapide tormenti in capite percussus est ;atque sic ad locum orthodotos, et maxime ad Transalpinos, et ad te, revercmde praeeul Vivariensis, cui hoc opus scri- h&t^ eorAvi. Nunts aut^m quod reliquum est, Deo inipirante, qui hffic omnia fecit, ^adem hilaritate, 4«a i&eoapi) perfteere eurabo.Oro igitur et obsecro orao^ qui hsc audituri sUnt, ut credant haec ita Ibtate» Qui>d 6i quidquam ego proeter credita ct visa aiudeo referre, vol odio alicujus apposui, apponat mthi DeOi omnes infemi plagas, et deleat me de libro vt4»w fitenim) lioet ut alia plurima ignomm, hoc liniNtt flcio^qitia cum pr6motus ad sacerdotium i»kiaeraDeiettta>nMGgis debeo Doo obedire testifi- 635 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAORO. 636 sibi a Deo praeparatum, migravil ab hoc saeculo. Venit hic ad nos legalus quidamarege Babylonia; ; et remiserat ad nos legatos nostros cum ipso,quos tenuerat captos per annum. Dubitaverat enim an faceret nobiscum amicitiam, an cum Turcis. Volc- bamus nos in hoc convenire cumeo : Si facerct no- bis dejerusalcm auxilinni,vel si redderet nobis Jeru- salem cum pcrliucntUs suis^rcddcrenius nos civilates omnes suas, quas ei Turci abstulerant cum capcre- mus eas\ aiias aulem cicitates Turcornm, qux dc regno ejus nonfnerunt^si cum auxilio iiiius .caperen- tw\ partireniiir. Turci vcro, ut nobis rclatum est, volebant hoc facerc illi : Si veniret contra nos in prcClium, ct colcrent Alim, qucm ipse colit, qui est de generc Bahumctli, et accipercnt monetam cjus, et remitterent tributa quardam, et multa alia, quae ego non satis novi, facercnt ei. Sciebat de no- bis quod pauci eramus, et quod imperator Alexius usque ad morlcm nobis inimicabatur. Unde nos lilteras imperatoris Alexii de nobis factas inveni- mus, confecto belio cum eodem rege Babyloniorum apud Ascaloniam, in tenlorio ejusdem regis. His atque aliis de causisAmmirat'isdetinuit legatos no- stros per annum captos, infra Babyloniam. Modo vero cum audissct quod terram suam ingressi, villas et agros vastaremus, mandavit nobis ui sinc armis ducenti vel trecenti, iremus Hierosolymam, ct ado- rato Domino nostro reverteremur , Sed nos irri- simus hoc, sperantcs de Dei misericordia, minan- tes, quod nisi gratis reddcrct nobis Jerusabm, Babyloniam calumniaremur ei, llabebat enim Am- miratus Jerusalem, eo tempore. Etenim cum au- disset quod Turci essent a nobis superati apud Antiochiam, vcnit ad oppugnandum Jerusalem, sciens quod Turci toties fusi a nobis atque fu- gati, non occurrerent sibi in praBlium. Tandem datis maximis muneribus his qui eam defende- bant, rccepit civitatem Jerusalem,et obtulit cande- las, et incensum ad sepulcrum Domini, ct in Cal- vario monte. Sed jara ad obsidioncm redea- mus. CAPUT XXVI. Dum, ut diximus, exercitus noster multum labo- raret in oppugnatione Archados, nuntiatum est nobis quod papa Turcorum veniret contra nos in praelium ct quia erat de gencre Bahumeth, seque- rentur eum gentes sine numero. Igitur mandatum est nobis, ut nos praepararemur ad pugnam.Et mi- seruntepiscopum Albariensem ad ducem et ad Flan- drensem comitem, qui Zibellum obsederant ; quod est castrum sapra mare, quasi loco medio, inter Antiochiam et castrum Archados,longe ab utroque duobus diebus. Illi voro,accepto nuntio de bello,re- licta obsidione, celeriter ad nos veneT^unt. Interim inventum est falsum, et quod Sarraccni illud com- posucrant, utnobis taliter dcterritis,aliquantulum respirare possent obsessi.Conjunctis itaque excrci- tibuSyCoeperunt ostendereilli de parte comitis^equos A farios et divitias suas, quas dederat illis Deus in rcgionibus Sarracenorum, eo quod morti se pro Deo exposuissent ; at alii paupertatem suam prae- tendebant. Pracdicatum est eo tempore ut daret po- pulus decimas de omnibus qux cepissel, quoniam multi pauperes erant in exercitu, et multi infirmi, et mandatum est ut quartam partem redderentsa- cerdotibus suis ad quorum missas veniebant, et quartam episcopis, reliquas vero duas Pctro Here- miue,qucm pauperibus de clero et populo praefcce- rant. Idcoque duas partes accipiebat, unam videli- cet pro his qui erant de clero,et alteram pro his qui erant de populo. Multiplicabat itaque Deus exerci- tum nostrum, adeo in equis et mulis^et camelis et aliis vitae necessariis,ut nobis ipsis in mirum etin D stuporem fier.et. Orta est itaqu3 ex rerum opulen- tia contentio atque superbia inter principes, adeo ut illi qui Deum intime diligebant.rerum inopiam atque bella formidolosa nobis imminere praeopta- rent. Volebat nobis dare rex Tripolis quindecim millia aureorum Sarracenae monetae,propterea equos et mulos,et vestes multas et tributa deinceps singu- lis annis,multo his ampliora, si non expugnaretur a nobis.Valebat quippe unus aureus,octo vel novem solidos monetae nostri exercitus.Erat moneta nostra haec : Pictavini,Cartenses,Mansei,Lucenses,Valenti- nenses,Mergoresi,et duo Pogesii pro uno istorum. Ille ergo dominus Zibelli metuens ne rursus oppu- gnaretur,misit ad principes nostros quinque millia aureos, et equos, et mulas, et vinum multum ; an- nonam enim sufficientcm habebamus. Baptizaban- C tur etiam aliqui Sarracenorum,timoreet zelo nostrae logis, anathcmatizantes Bahumeth et omnem ejus progeniem. Ob hoc itaque mittebant quisque de principibus nostris ad civitates Sarracenorum lega- tos, cum litteris, dicens se esse dominum totius exercitus. Sic itaque agebant eo tempore nostri principes.Et maxime Tancredus rem conturbabat; qui cum accepisset a comite Raimundo quinque millia solidorum,et duos equos farios optimo3,ut in servitio ejus esset usquc Jerusalem, volebat modo discedere,et esse cum duce Lotharingiae : et ob hoc multae lites habitae sunt. Tandem male discessit a comite. CAPUT XXVII. j) Multae revelationes eo tempore nobis denuntiatae sunt^ quae nobis a Deo mandabantur. Quarum una haec est,quae sub nomine ipsius scripta est qui vidit eam : Anno ab Incamationc Domini nostri Jesu Chri- sti miltesimo nomgesimo nono, itidictione septima, epacta vicesima sexta,concurrentequintoNonisApri' tis.in nocte.cum ego Petrus jacerem in capetla co- mitis SanctiMgidiiadobsidiouem Archados,cogitare mecum coepiyde sacerdote illo cui Dominus cum cruce apparuit.cum a Turcis obsessi in Antiochia tenere- mur^atque cum multum mirarer quod nunquam cum cruce mihi apparuerat, vidi iitico Dominum ingre- dientem, et apostoios ejusPetrum ei Andream^et alium 637 RAnf. DE AGILES HIST. HIEROSOL. 638 quemdam magnum et spissum, bruno colore ei subcal- A vOy et magnis oculis. Et ait mihi Dominus: Quid agis ? Et respondi : Domine, ego sto. Et ait iterum Dominus : Tu pene cum aliis submersus csses, Scil quid modo cogitabas ? Et respondi : Damine Pater, ego de sacerdote illo, cui cum cruce apparuisti, co- gitaham, Et Dominus : Ego scio istud. Et deinccps : Crede quia ego sum Dominus, pro quo omnes huc ve- nistis ; et qui pro peccatoribus in Jerusalem in cruce passus sum, sicut modo videbis. Et in ipsa hora vidi quamdam crucem de duobus lignis nigris atque rotundis factam, nonpolitamnequeadaptalam,nisi quod in medio trabes incisae se inviccmcomplectc- bantur. Et ait mihi Dominus : Ecce crucem quam quasrebas. Et fuit in cruce ilia Dorainus sic disten- tus et crucifixus, sicut intemporepassionis.Petrus |> autem in capite suo, illamadextrissustinebat;An- dreas a sinistris, in colio; tertius voro illo atergo, manibus sustinebat. Et dixit mibi Dominus : Ikvc dicts poputo meo quia si^ me vidisti. Vides has quin- que plagas mcas ? sicvos quinque ordinibus consistitis. Primus ordo est non reformidantium tcla vel yladios, nec aliquod genus tormenti. Ordo iste similis mihi est : Ego enim in Jerusalem veni, gladios et lanccas, et fustes, et baculos, demum et crucem non dubitavi. Moriuntur pro me ; ego quaque pro eis mortuus su7n. Ego sum in eis, et ipsi sunt in me. Cum vero ii tales obeunt, a dextris Dei collocantur, ubi ego post resurrec- tionem, in c€nit quidam clericus ad me aibis vestibus indutns; ti cum quirtissem ab eo quis esset, ei unde venirei, respondit: Ego sum Marcus cvangelisia, eivenioab Jiexandria ; ei diverii hucproptcrecclcsiamBeatx Maride -semper virginis, Et cum rursus quaererera quo iret, dixit: Oaminus nosier Jesus Christus csl npud Aniiochiam, ei mandavit omnibus disciputis suis, ni eo venirent, quoniam Franci debenipugnarccum Turcis, ei nos erimus eis prffsidium, Et hoc dicto abiit. Cumque ego his parum crederem, necadolore •nec a lacrymis cessassem, dixit mihi isdemSuria- nus: Iniellige : In Evangctio beati Petri esi scti- ptum quo nos habemus, quod gens Christianorum quse capiei Jerusalem, infra Anliochiam etausa erii, yiec (Me emire poierU^nisipriustanceamDominirc' A pererit, Et dixit sacerdos: .St atiquid horum dubi-- iatis, fiai ignis, et in Dei nomine^eihorumiesiimO' nio, iransibo per medium. Accessit et alius sacer* dos, nomine Stephanus, cognomine Valentinus, vir magni tcstimonii, et bonae vitae: et dixit: Ipse Do- minus Jcsus tocutus est mihi inipsofcrvoretribula- iionis qux fuii apud Antiochiam, ei promisU mild coram matrcsua, beatissimavirgine Maria: quod, in quinfa diequsefuturaerai, nisericordiampopulosuo facerei et laboresejusquampturimoscomplerei^siad eum reverterentur ex toio corde; etindieiilalancea Domini rcperta esi ; ubiegopromissa Dominicomple» ia esse credo, Si quid indc dubiiaiis, episcapo Po^ diensi statim uthwcvidiobiuiiproicsiimomohontm, coram muliitudineomni, quodsi ipse vetlei, effotrans^ H irem per ignes, vel de atiissimaiurreprscipiiarer, adhuc hoc ipsum vobis o/fero. Accessitautemetepi- scopus Athensis, et dixit: In somnis ego an vigUatts ista viderim, cerium nescio, Deus scii. Vir quidam venii indutus albis, ei sietli anie me, et ienebat lan- ceam Dominiccun isiam in manibus suis, et dixit mihi: Credis hanc tanceam esse Doiittnt ? Et respon- di : Gredo, Domine, Dubitaveram et ego aliquando de ea. Cum id sccundo et tertio graviter exegisset, dixi ad eum: Uredo, Domine, hanc esse tanceam Do- mini nosiri Jcsu Chrisii, Et post hsBC dimisit me. Et cgo Raimundus, qui hasc scripsi coram fratribus et episcopis, haoc ibi dixi: Interfui ego dum effoderetur iancea Domim, et aniequam toia super ierram appa- ruissei,mucronemoscutaiussunu Bt suni in exerciiu ptures, qui mecum isia viderunt, Et addidi : Ei est C alius quidam saeerdos, Bertranmus namine^Poiiiensis episcopo Podiensi in vita ipsius familiafis , H icautem sacerdos infirmaius esi usque ad martem, cumque jam de vita sua desperassei, apparuii ei episcopus Podiensxs cum Hcractio vixiltifero suo ; qui iu beUo maximo facio apud Aniiochiam, infaeiempercussus sagitta, cum intrepidusagminal^urcorumprosieme' ret, et inde vitam finierat : Et dixitepiscopussacer- ^doti: Bcrirame, quid agis? Et dixit Heracliiw : Ho- mine, infirmus est» Eire^ondiie^isoo^VLSiPrcpter incredulitatem inlirmatHr. Et sacerdos ad hiDc: Do- mine, nonne ego de ianeea Dominicredo, Mcui et de passione Daminil Et dixit ei episcopuB : Bt udhuc mutta aiia credere oportet, fitlicatadhocnegotium non pertineat, tamen quia egregium ect, gratia bo* D norum hominum aliquid adjungam. Gum reeedisset eacerdoe ad prflssentiam episcopi, et Ueraclii domini «ui in(irmuB enim erat, nec stare poterat^ vidit in faciem Domini sni, vulnus non es8e«anatuHi, Etait Bacerdos : Quid eet koc ? Et respondit tior«eliu8 - Oum ego vemssem ante Dominummettm^ilepreciaus sum eum, ut nunquam h«c p\aiga€kiwdere!t§tr,qttiO' niam pi'opter eum vitam finieram. BthK)e miki cen" cessit Dominus, His atque pluribus auditis, credidit Arnulfus, et oonfessus est, et promisit «pisoopo Albariensi, quod ooram omni multitudine populi, pro ittcredulitaie sua ventam peteret. Die auiem oonstituta, cum venisset vooatue «d -eonsiiiuA Ar- ^4! HAIM. DE AGILES IIIST. HIEROSOL. 642 nulfus, coepit dicerc quod bene crederet ; sed cnm A doinino 8U0 volebat loqui, antequam veniam inde peleret. Cum vero hoc audisset Petrus Barlholo- m^us, iratus nimium, dixit sicut homo simplcx, ct qui verilatem bcne noverat : Volo ac deprecor^ %u ftat ignis fnaximuSf ct cum lancea Domini transibo per medium, et, si lancea Domini est^ incolumis trans- eam ; sin autem falsum est^ comhurar in ign^. Vidco enim qnia nec signis nec testibus creditur, Placue- funt ha6C omnia nobis, etindicto ci jejunio, diximus quod eo die fieret ignis, quo Dominus noslcr pro salute nostra, plagatus, et in cruce fuit. Et post diemcrat Parasceve. Itaque illucesccnte die consti- tula, ignis paratus cst post meridiera. Convenerunt eo principes et popuius, usque ad quadraginta mil- liavirorum, ftierunlque ibi sacerdotes nudis pedi- p bus, et induti saccrdotalibus vcstimcntis. Factus eijlignisdeoleissiccis.ct habuitinlongitudinc qua- tuordecim pedes ; et erant duo aggeres, et erat inter utrosque duos aggercs spatium quasi unius pedis, atque in altitudine aggerum erant quatuor pedes. Cum vero vehementcr ignis accensus esset, dixi ego Ilaimundus coram omni multitudine : Si Deus omni- potens huic homini locutus est facie ad faciem^ et hca- lus Andreas lanceam daminicam oslendit ei, cum ipse i)igilaret, transeat iste illxsus per ignem. Sia au- tem aliter esty et mendacinm est ; comhuratur iste cum lancea^ quam portahit in manibus suis. Et ora- nes flexis genibus responderunt : Amen. ExaDstuabat ita incendium ut usque ad triginta cubitos aerom occuparet; accedere vero prope nullus potcrat. Tunc Petrus Bartholomajus, in.iutus solummodo tunica, C et flexis genibus ante episcopum Albariensem, Dcum testem invocavit, quod facie ad faciem ipsum in cruce Piderit ; et hxc^ qux supra scripta sunt ah eo audie- rit, et a beatis apostolis Petro et Andrea, et neque quidquam eorum, quw ipse sub nomine sancti Andrex Vet sancti Petri, vel ipsius Domini dixit se composuis- se, et si qnidquam mentitus erat, prxsens incendium nunquam transisset, Cxtera qude ipse commisisset in Z^m et in projimum, dimitferet ei Deus, et pro his oraret episcopus, atque omnes alii sacerdotes, et po- pulus qui ad hoc spectacuium convenerant. Post haec ctim epiiscopus posuisset ei lanceam in manus flexis genibus, et facto signo crucis, cum lancea viriliter Bt impcrterritus incendium ingressus cst, atque spatio quodam in medio ignis demoratus est, et sic n pcr Dci gratiam transivit. Sunt nonnulli adhuc, qui Bignam boc ibi viderunt; quod antequam ingrcde- retur in ignem, quaedam avis desuper volans, lu- Htrato igne, de intus misit : Et hoc vidit Ebrardus sacerdos ille, cujus superius mentionem feciraus, qm Hi^rosdlymis postea pro Deo remansit, et Wi- lb«lmii«Bonifiifus,optimus miles, etboni testirao- liii, patna Arelatensis, hoc ipsum se vidisse testa- tor. Afius quidem miles est optimus, genere Nite- YeD8i8,ttomine Willelmus Malus puer,qui antequam ^etnm ingred^rettir in flammam, quemdam homi- Bem hidtitem Vdvte stteerdotiili, nisi quod caeulam habcbat super caput replicatam, ingrcdi in ignem viditjCt cura vidoret quod non egredcrctur, existi- nians Petrura Bartholomaeura esse,Iacryraari cijupit, credens eura cxstinclura esse in igne. Erat autem multitudo ibi horainura, nec poterant omnes omnia videre. Et alia raulta nobis relata sunt, et facta, qum nosmctuentes legentibus fastidium, scribere nolui- mus,cum adoranem causam tres idonei testessuf- ficiunt. Unura vero non praelerearaus. Postquam enira Pctrus per ignera transivit, licet adhuc mul- tura exa3stuaret incendiura,tamen populus itaavide titioncs collcgit, et carboncs cura cinere, ut in brcvi spatio nihil inde appareret. In fide etenim illo- rura, multas pcr haec virtutcs operatus est postea Dorainus. Ut vero Pctrus Bartholoraffius de igne egressus est, ita ut ncc tunica cjus corabusta fuerit, noc ctiara ille subtilissiraus pannus de quo lancea Doraini involuta erat signura alicujus laesionis ha- buisset ; accepit eura populus, cum signasset eos cura lancea Doraini, et clamasset alta voce: Deus, ADjuvA, accppit, inquara, et traxit eum pcr terram, ct conculcavit eum omnis illa multitudo populi, dura quisque volebat eum tangere, vel accipere de vestiraenlo ejus aliquid, et dura credebat eum esse quisquam apud alium. Itaquc tria vulncra vel qua- tuor fecerunt ei iu cruribus, abscidcntcs de carne cjus, et spinam dorsi confringentcs, crepuerunt eum. Expirasset autcra ibi Petrus, sicut nos credi» mus, nisi Rairaundus Pclez nobilissimus milcs, et fortis, facto agrainc sociorum irrupisset in agmen turbic turbal^, ct usquc ad mortcm pugnando libe- rasset eum. Scd nos in sollicitudine et angustia modo positi, amplius de his scribere non possumus. Cum vero detulissct Raimundus Pelez Pelrum ad doraura nostrara, colligatis vulneribus ejus ccepiraus quoBrere ab eo quare moram fecisset in igne. Ad haec ipse respondit : Oceurrit mihi Domi' nus in medio igne ; et apprehendens me pcr manumy dixit mihi : Quia dubitasti de inventione lancex, cum beatus Andreas eam tibi ostendissel.nonsictrans- ibis ilUesuSy sed infemum non videbis. Et hoc dicto, dimisit me. Fidete itaque^ si vultis^adustionem meam, Etcrataliquaadustioincruribus, verum non multa; scd plagreerantmagna;. Post hacc convocavimus om- ncsquidelanceaDomini dubitavcrant, utvenirent et viderent faciem ejus, et caput, et reliqua membra, et intelligerent, quod verum est, quidquid ipse dixerat de lancea,et de aliis,cum pro testimonio eo- rum non extirauisset introiretaleincendium.Vide- runt itaque multi, ct videntcs faciem ejus atque totum corpus, glorificabant Deum dicentes : Bene polcst nos Dominus custodire inler glndios inimico- ram nostrorurn ^ qui hominem istum liberavit de tanto incendio flammarum. Certe non credebamuSy qaod sagitta aliqua sic transire posset iilsesa per ignem, quomodo iste transivit. Post hiBc Petrus convocavit ad se capellanum comitis,nomine Raimundum,et dixit ei : Quarc voluisti ut ego ob testimonium Dominicx lancex, et cseterorum qux ex parte Dei dixeram^ per (iia AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 644 i.> cndium transirem? Scio satis quia hoc et hoc co- A immisit Dominus ut vix fugere, post primos ictUB gilastis, Et dixit ei qua3 ipse cogitaverat. Cumque i le sc taliter cogitasse negaret, rospondit Petrus Bartholomaeus : Mihi quidem ncgarc non poteSy quia certum hoc habeo : Etenim illa nocte fuit hic beatis- sima virgo Maria^ et episcopus PodiaisiSy per quos ego qux tu negas didici. Miror satis cum de verbis Domini et apostolorum ejus non dubitaveris, quare experi^nentum cum periculo meOy de solis his habcre votueris, Tunc deprehensam cogitationem suam,et se culpabiiera ante Deum Raimundus videns,ama- rissime in lacrymas prorupit. Et Petrus ad haec ; Noti desperare, qvia piissima virgo Maria, et sanctus Aadreas tibi vcuiom aqud Deum obtinebunt. Tu vero enixius eos deprecare, CAPUT XXIX. Interim lantaiactales lites inter principcs nostri exercitus obortfle sunt ut pene totus exercitus divi- deretur. Sed Deus qui ductor erat, ct Dominus nosler, ne talia fierent beneficiis suis prohibcbat. Erat civilas nominc Tripolis, cujus superius mcn- tio facta est, non multum longe a castris nostris. Hujus igitur civitatis dominus, cum discordiam principum nostrorum didicisset, respondit nostris, qui de reddendo tributo eum appellabant : Et qui sunt Franci ? Et qualcs militcs sunt ? Et quanta eo- rum potentia ? Eccc tertius mensis modo agitnr cx quo excrcitus Francorumobscditcastrum .-irchados, et ncgue assuitum eorum liabui, ncque aliqucm ar-- matum de ipsis vidi, et tamcn sunt prope ine pcr quatuor teugas. Scd veniant huc, et videamus cos^et B eorum aliqui possent. Erat quidem ad videndum sa- tis delectabile, cum aquaeducti rivulus raptim trun- cata cadavcra nobiliumetvulgiincivitatem inferret. Ceciderunt ibi de nostrisunus vel duo; dehostibus vero, usque ad septingentos cecidisse audivimus. Roversi itaque cum grandi victoria, et spoliis multis, dixerunt iiostri principes ad populum. llodic vidit nos rcxTripolis^etnos vidimus viascivi" tatis, ct consideravimus accessus ; ct nunc^si tauda- tis, justum esse deccmimusut cras sapiat rex quales milites sumus, Reversi itaque altera die,extracivi- tatem nuUum invenerunt.Post haBC autem manda- vit rex Tripolis ad nostros principes gi desisterent ab oppugnatione Archados, donaret eis quindecim millia aureos, et equos muUos et mulas,et vestes, ct victualia, atque mercatum faceret de omnibus rebus omni populo ; prajterca redderet omnes capti- vos, quos habebat de nostra gente. Venerunt eo tcnr.pore ab Alexio imperatore legati, cum maximis querimoniis de Boimundo,eo quod retineret civita- tem Antiochiae, contra juramenta quae imperatori fecerat. Habebat enim Boimundus Antiochiam eo tempore. Namque cum audisset de comite, quod profectus essct a Marra in interiora Syri©, expulit homines comitis violentcr de turribus Antiochiae, quas servabant. Et propterea mandavit Alcxius ad principes nostros, quod donaret aurum et argentum multum eis, et vcnirct cum eis in Jerusalem, si exspectarcnt usquo ad festivitatem sancti Joannis, et tunc instabat Dominicum Pascha. Dicebant ob comprobemus miiitiam eorum. Quare cgo corumho- C ea multi in quibus comeserat: Exspcctcmusimpera' minum tributarius fierem, quorum facics non vidi,et fortitudinem ignoro? Ut vero haic relata sunt ad exercitum nostrum ; dixerunt quique ad invicera : Ecce quod acquisivimus pro contcntionibus et discor- diis nostris : Btasphcmatur Deus ; et nos contcmni- mur, Itaque convenientes in unum principes nostri, statucrunt ut Albaricnsis episcopus cum parte exer- citus castra scrvaret,ctprincipescumordinibuspedi- tumetmilitum,sicutpugnandimosest,usqueadmu- ros civitatis assultarcnt. Conslituta autem dic cum nostri taliter proficiscerentur,egressi Tripolitaniob- viam illis, in multitudine et tumultu suo confisi,pu- gnare cum nostris parabant. Est quidam murus firmissimus aquajducti in civitatem et altus, inter torem^et liabebimus donativa ejus, et ipsum^qui fa- ciet nobis venire mercatum per mare et terram, ct sub ipsius dominio concordabimus, Omnes civitates se dabunt ei, et itle vestiet quas votuerit, ct quas vo- luerit destruct, Proptercapopulus iste noster, longis et diuturnis defatigationibusconquassatus, si venerit in Jerusalem, votct fortasse reverti, ut deforis vide- rit eam, Qux vero et quanta pericuia maneant ittos qui perficere iter desiderant^ perpenditis. Adhuc au- temobsidcmus castcUum Archados, etusquead men- sem vel se reddent vctvicapientur,ct cum longe no- tum sit de obsidione ista, si dimittamus eam ut fn- capiicabiiem,multumcontcmnetur noster exercitus, quihactenusnxhiiincccpitquod inexpietum dimiserit» quem et mare, non multum ampla via est ; a tribus n At vero alii e contra dicebant: Sempei" nocuit nobis enim partibus Tripolim mare cingit. Hunc igitur murumaquajducti quem diximus,Sarraccni munie- runt, ut quasi dc castelio castellum cxire et regredi possent, si quid adversi contigissct. Vidcntes itaque nostri hanc multitudinem loco et armis confiden- tem, invocando Deum, ct erectis hastis conglobatira pedites et milites, more processionis, usque ad eos venerunt, ut si nostros vidisses, araicos non hostes esse eos dixisses, ut autera perraisti sunt, hostes esseetnonaraicos credcres. Fedaturenira terra san- guine Maurorum, et completur aquaeductus cada- veribus eorum. Tantum namque timorem bostibus imperator^ semper mcntitus est, semper adversum nos cogitavit. Et nunc quia videt se nihit posse,et nos valere per gratiam Dei,exstudio agit quatenus apro- posito itineris nos retrahat^ ne hi qui audierint, cxcmpio nostri venire disponant. Sedjam quos ipse muitoties lasit verbisct opere,fideiejus frustra ant- mos adhibere caveant. Fidentes igitur, Christo duce, qui nos de tam muitis,pr3cter spem tiberavit pericu- iis et contra omnia motimina imperatorisetfraudes ejus nos contutatus est, viam pro qua venimus ingre* diamur^ et faciie ex Dei promissione, quod volumus consequemttr ,Et cum hoc audierit imperaior^cctptam 645 HAIM. DE AGILES HIST. HIEROSOL. 646 scilicel esse Jerusaleiyu tunc liherum iler quod verhis A simulabat, opere complebit. Similiter de ejus donn- tivis erit laus, Populus hanc maxime laudabat seu- tentiam. Sed quia comitis familiares erant multi ; quippe cum pro populo suo comes,sine aliis princi- pibus, moKi exposuisset, et pluribus magna etpri- vata Jbeneficia contulisset, propterea consilia prin- cipum et populi vota impediebantur. GAPUT XXX. Praedicavimus eo tempore jejunium, et orationcs et eleemosynas in populo, ut Deus omnipotens,qui cum de tam multis regionibus conduxeratilluc,in- spirare dignaretur, quid erat gratum de hoc itinere in conspectu suo. Itaque fidelium vota quod quaB- rebant apud Deum, facile promerucrunt. Apparuit enim episcopus Podiensis Stephano Valentino, dc ^ quo superius mentionem fecimus, quia Dominum cum cruce viderit, et percussit eum cum virga,re- gredientem ad domum suampernoctemepiscopus, et dixit ei : Stephane, Et ille rcspondit : Dominr. Et respiciens agnovit eum. Et ait episcopus : Qunre negle^isfi semel vel secundo quod tihi dixi dc niwe^ dominx el matris nostrce semper virginis Mari.T? de cruce dicOf quam ego pneferri faciebajn, ul apporta- retur in exercitum, Et quod signum melius crucef y/n non est satis illa crux pro nobis lapidata ? An fwn illa crux benc vos conduxil^usque odlanceamDo' mini ? Et nunc ait domina et beatissima semper virgo Maria^ quod nisi illam crucem haheatis, non potestis habere consilium.Fji continuoait sacerdosiO reveren- dissime domme, et ubi est beatissima virgo MsLria? Et statim episcopus eam monstravit ei.Erat autem C beatissima virgo Maria longe ab eoquasi novem vel decem cubitis, specie et ornatu valde admirabilis ; et assistebant ei beata Agatha, et quaedam altera virgo cum duobus cereis. Et tunc sacerdos ait ad episcopum, qui assistebat ei : Domine, quanta di- cuntur de vohis in exercitu, quod in infemo vohis barba et capilli combusti sunt, et alia multa quihus non creditur? Etnunc oro, ut unam de candelis is- tis in testimonium horum qu^ dicitiSy mihi donetis ut deferam ad comitem. Tunc ait ille episcopus : Ft- denSf vide faciem meam, Nunquid p^.rusta est? Post haec accessit episcopusad beatissimam Virgincra,et cognita ejus voluntate regressus estadsacerdotem, et dixit ei : Quod tu qu3eris,impetrare non potes; sed hic annulus quem habes in digito tuo.nectihi prodest, j) nec portare eum debes : VadCf et dahis eum comiti^ dicens : Virgo mater sanetissima, mittit tibi hunc an- nulum, et quoties defeceris in aliquibus rebus, re- cordare illius dominoe qux tibi miltit hunc annulum, et appellabis eam, et Dominus auxitiahitur tibi. Rursus, cum qusereret sacerdos ab eo quid vellet ut faceret frater suus, respondit episcopus : Oret bene electum episcopum, ut pro animabus parentem nostrorum celebret tres missas ad Dominum. Et ait iterum : Prxcepit mater nostra, ut deinceps lancea non monstretur nisi a sacerdote induto sacris vesti- bus c( crux ci frscferatur^ 9ic Et tenuit episcopus crucem in hastile positam, et quidam indutus sa- cerdotalibus vestibus sequebatur eum,habens lon- ccam inter nianus. Et^piscopus incocpit responso- riura hoc : Gaude, Mnria virgo, cunctas hivreses sola interemisti. Et illico inccnperunt sine numero cen- tena millia virorum; atque sic illud sanctum colle- giura abiit.Mane autem facto,venit sacerdos,et pri- mum quaesivit, si habcremus lanceara ; et cura vi- disset eara,cura raultis Iacrj'rais coepit enarrare ea quce superius dixiraus. Misit itaquc coraes Guillel- raura Ugoncra de Muntilio fratrera Podiensis epis- copi Laodiciara, ubi crux diraissa fuerat, cum ca- pella ipsius episcopi. CAPUTXXXI. Interea Petrus Bartholoraa5US,raorbo defatigatus ex conquassationc et vulncribus, convocavit comi- tem et principcs ejus, et dixit eis : Finis vitxmex appropinquavit, et scio satis quia de omnibus, qux male fcci et dixi, vcl etiam cogitavi, ante Deum ju- dicahor ; in cujus conspectu, hodie testificor ipsum, coram vobis,me nihil composuisse ex his omnibusqux ex parte DH, et aposloloyitm ipsius vohis nuntiavi, et adhuc vohis dicam. Et sicut vidistus ea qu^ vobis nuntinviySie sine duhio vidcbitis ea qu/p vobis dicam, siquidem Deo fideliter serviatis. Tu vero comes, cum veneris in Jerusalem, fac ut exercttus postulet Deum, ut vilam tuam prolonget, atque continuet, et Deus pro- longahit eam tantumdem quantum vixisti. Tu autem cum reversus fueris propequinque leugas,in ecclesiam Snncti Trophimi lanceam Domini pones, et ecclesiam ibi fahricare facies, et fiet ibi moneta, quam tu jura- his ne fatsa fiat. Sed neque aliud aliquid falsum ibi permittes. Vocabitur autem locus Mons gaudii ; Et fieyU hirc intra provinciam. Etenim heatus Petrus apostolus Trophimo suo discipulo promisit^ quod lan- ceam Domini ei mitteret. Post haic Petrus Bartholo- raeeus.securus et in pace,hora sibi aDeoconstituta, migravit ad Dorainura;sepultusque cst in loco illo, ubi cura lancea Domini perigncm transierat. CAPUT XXXIL Intcrea coraes atque alliprincipesdeitinereJeru- salera, quae raclius ac levius fieret,abincoli8 regio- nis perquirebant.Tunc acccsserunt ad nos quidam Suriani. Sunt enira ibi raontana Libani, in quibus ad sexaginta millia habitabant Christianorum, et tcrrara illara,et raontana raulto terapore Christiani possedcrunt, qui propter civitatem Tyri, qufle vul- gariter nunc Sur appellatur, Suriani vocantur. Sed insurgentibus, per Dei judiciura, Sarracenis atque Turcis, in tanta oppressione servitutis isti Suriani fucrunt, pcr quadringentos et araplius annos, ut raulti eorura corapellentur patriara et Christianam deserere legera : Si qui, per Dei gratiara, contem- psissent, cogebantur tradere pulchros parvulos suos ad circuracidendura vel turcandum,vel rapie- bantur de finibus matrura,interfecto patre et illusa parente.Quippe in tantara raalitiara cxarserant illa horainum genera ut ecclesias Dei subverterent, et ejus,vel sanctorum ejus imagines delerent^et qua9 t>47 AD GODEPUIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BRLLO SAGRO. m n >n poterant delere per moram,oculos corumcrue- Lant, vel sagittabant, altaria vcro omnia suffodic- bant. In ecclesiis autem magnis, hafumarias facie- bant.Quod si aliquisdc illisangustiatisChristianis, imaginem Dei vel alicujus sancti,domi suoe habere volcbat,vel redimebat eam per singulos mensesvel annos ; aut conculcata in stercorc, coram oculis ipsius comminuebatur.Quodquc adhucrelatuniniis durumest, ponebant juvencs in prostibulisctcom- mutantcs sorores eorum pro vino, ut nequiusagc- rent. £t neque his neque aiiis tristibus,illacrimuri palam ctiam matres audcbant.Et quid dehismulta narramus?Cnnjuravorat certc gens illa contra San- ctum sanctorum, et cjus haireditatcm. Quod nisi jussu et instinctu Dei,Francorum gentes,his raalis occurrisscnt, profecto bruta animalia contra iilos Dous armasset; quod aliquando nobis prccsentibus fccit. Et de his, hactcnusdictum sit. Illi, inquam, Suriani, de quibus supcrius diximus,qui ad comi- tem venerunt, rcquisiti de meliori ilinere, rcspon- derunt : Esl via per Damascum plena saliSj et pleua victualium^ sed non invenietis aquam pcr duos dies, Est alia per montana Libani, tuta salis et copiosa ; sed gravis multum sagmariis atque camelis. Est et alia secus marCy ubi tam jnult^c ac tales angusUv iunt ut si quinquaginta aut centum Sarraceni eas re- tinere voluerint, prohibere possint amne genus huma- num. Est tamen in Evangelio bcati Pctri, quod apud nos estj continetur quod si vos eslis gcns illa qu,v Jerusalem capere debet.per marilima transire dcbeti^, licet propter difficultatem nobis impossibile vldeaLur, Nonsolum autem hoCyde ilinere vestro;^cdet alia multa^quomodo xx>s egistis^et qualVer agere debea^ tis.in Ecangelio suo apud nos scripta conlinentur. His itaque uliis modis persuadentibus,et contradi- centibus aliis^Guillelmus Ugo de Montilio reversus est cum cruce, de qua suporius diximus. Hanc au- tem crucem, cum vidissent etiam familiaresconii- tis, in tantam itineris commotionemdcveneruntut prajter comitis etaliorum principum eonsilium,in- censis tabcrnaculis suis, et primum comitis fami- liares,obsidionem Archados dimitterent. Conturba- batur itaque comes usque ad lacrymas,et usquead sui et suorum odium ; ucque tamen ob hoc volun- tatem susb plebis Deus imminuebat. Sed dux Lo- tharingiffi, maxi.ne hoc iter volcbat, ct plebem ad hoc monefaciebat. Itaque profecti ab invisa illa ct odiosa obsidione Archados,venimusanteTripolim. Nitebatur etiam tunc comes Raimundus, precibus atque muneribus apud omncs nobiles.ut civitatem Tripolim obsiderent, sed omnes ei contradicebant. Apparuit eotemporesanctus Andreas apostolusPe- tro Desiderii,de quo supra mentiofacta e8t,etdixit ei : Vade et dic comili: Noti molestus essc tibimet^ neque aiiis, quia nisi prius capta fuerit Jcrusalein, nuUum succursum habebilis, Non te motcstet inex- pleta obsidio Archados, non te gravet quod hirccivi- tas vel alix qux in itinere sunt ad pracsens non ca- pientur, quia invninet vohis in proximo bellnm, ubi A hucc ct alix multx civitates conquisUx erunt. Pro^ pterea tu noii csse molestus tibincque tuis,sedquktr quid tibi Deus concesserit, in nomine ejus tibenter distribue,atque tuis hononbus, socius et fideiisamir cus csto.Si sic egeris,dabittibi DomimtsJerusaiem, et Alexandriam,atque Babyloniam : Quod siliarcnc- glexeris.nec promissa tibi a Deo consequeris^nec ie- gatum ejus habebiSydoncc in iitaangustiaposilussis^ ut quo deciinarc possis ignores. Accepit itaque co- mes haec verba sacerdotis, accepit, inquamjVerbis, sed operibus abnegavit. Etenim cum accepisset multam pecuniam a rege Tripolis, duIH unquaoa largiri aliquid inde voluit, sed etiam verberibus atque contumelis quotidie suos lacerabat. Non so- lum autem hacc sacerdos dixit, verum etiam muita |. alia quo) retro acta sunt, de quibus qusdam huic opcri apponimus.Aliquando namque cum proficisci vcllcmus ab Antiochia, venit sacerdos iste ad me Raimundum,et dixit mihi quod quidam sibi invi- sionc apparuerit, qui dixit ei : Vade in ecciesiam Bcati Leontii, ct invenies ibi de reiiquiis quaiuar sanctorum, et toUes eas tecum^atqne portaiHsinJe- rusalcm. Et ostendit ei in ipsa visione reliquias, et reliquiarum loculos,etdocuitnominasaactoruin, Cum vero evigilasset sacerdos, et iion satis sus crcdcrct visioni, cfppit agerc precibus, et obsecra- tionibus ad Dcum, utsi hiBC revelatio ab ipso erat, secundo saltem sibi innotesccret, Adstitit ei eidem sanctub in visione post aliquot dfes,atque multum comminatus cst,quod mandatum a Domino negie- xisset, et nisi usque ad quintam feriam sustulisset C illas reliquias,esset sibi grave damnum et Domino 8U0 Ysoardo comiti. Erat enim Ysoardus comes Diensis, vir in quantum noverat, Deo fidelis,etoni- nibus nobis sapientia et probitate utilis. Cum hoc mihi Raimundo narrasset sacerdos, retuli ego ad Auraslcensem episGopum,et ad comitemsaiictiifigi- dii, et ad alios quosdam.Qui,accepti8 candelis, ve- nimus ad ecclesiam Sancti Leontii.ObtuIimus can- delas et vota Deo et sanctis ejusdem eccleai®, ut Deus omnipotens qui eos sanctiflcaverat, nobis eos consortes, et coadjutores donaret ; et sancti illi, peregrinorum et exsulum pro Deo non spernereut consortium,sed magis nobis conjungerentur,etno8 Deo conjungerent.Mane autem facto^ veaimus cum sacerdote ad sanctarum reliquiarum Iooulo8,et,siciU n nobis praedictum fuerat,invenimus.Sunt autem no- mina sanctorum istorum, Cyprianus, Omezios, Le- ontios, Joanncs Chrysostomus.Inter ipsosautemlo- culos, capsulamquamdam reperimuscumreliquiis,. de quibus cum qusereremus a sacerdote,ci\iu8san- cti essent illae reliquiae, se nescire respondit» cum verbo ab incolis quGBreremus siscirentycujussancti essent, se nescirc dicebant;alii sancti Mercurii, alii Sanclorum aliorum. Saeerdos vero levare et colli« gere cum aliis reliquiis eas volebat. Cui ego^ Rai- mundus, coram omnibus, qui ibi aderant fortiter dinxiSicvenirevoltterit istesanctusJerusaiem^nomem suum et voluntalem manifeHei i oiiofidH rmomM Htt RAIVI. DB AGILB6 HIST. IlIEliOSOL. G50 hie. Numquid de ignotis ossibus honorubimurl Ita- A cos dies et sine impedimcnto venimus Accaron.Re^ qiifi illo die dimisss sunt reliqui» ills. Gum vero saeerdos alias reliquias collcgisset, et pannis atque pallio eas involvissetyin nocte qus secuta est, asti- tit ei vigilanti quidam juvenis,quasi quindecim an- noritm, puloherrimus valde, qui dixit ei: Qnareho- die non accepistis reliquias meas cum cxleris ? Et preabyter ad b«c : Et quis es tUydomine ? Et ille ; An ignoras quis sit ve^illifor hujus exercitus ? Et re- epondit presbyter : Nescio^domine. Cumquesecundo eidem qusrenti, cadem sacerdos respondisset, ter- ribiliier commiQatus ost ei,dicen8 ; Tu revera tnihi dices» Et tunc ait sacerdos : Domine, dicitur de san- cto Georgio, quod sit vexillifer hujus exercitus, El ille : Bene dixisti, Ego sum ille. Accipe igitur reli- autem Accaron,metueus ne civitatcm suam obside- remusjuravit comiti,propter hoc ut discederemus, sicapcremus Jerusa lem^vel si essemus in regioneJu- dxXy per viginfi dies,ef rex Babyloniorum nobis in bello non occurrerei ; velsipossemwssuperare ijtsum regemyredderet nobis se^ef eivifa*em suam ; interim vero amieus nosfer essef,]?ro{eci\ igitur ab Accaron una dio in vespere, juxta paludes qus sunt prope C8ssarcam,castra tetendimus. Dumque, sicut moris est,alii pro nccessitate infra castra discuri^erent ; a)i- aulcm dc sociis ubi hospitati esscnt,a nolis sibiia- quirercnt, columbam dcsupcr exercitum volantem, accipitpr in medio discurrentium, mortaliter plaga- tam dejecit. Cum autcm sustulissct eam episcopus quias meaSy aique seorsum cum atiis pones. Cum au. p Atensis, reperit litteras quas illa deferebat ; et erat tem sacerdos per aliquot dies hsc facere distulia. set, advenit idem sanctus Georgius, et prscepit preflbytero graviter dicens ; Nullatenus dimittas quod mane reliquias meas non tollaSy aXque juxta in- venies iit ampuilulOf de sanguine sandx virginis H mariyris TecUie^ quem pariier lolles, et post haic mis^ sam eaniabis, Hsc atque omnia qu® ei dixerat repe. ritsaoerdos, et fecit. $ed antequam ad reliqua perveniamus^dehis prs- termiitere non debemus qui pro amoro sanctissim» expeditionia, per ignota et longissima equora Me- diterranei et Ooeani navigare non dubitaverunt. Etenim Angliyaudito nomine uUionis Domini nostri Jesu Cbri8ti,in eos qui terram nativitatis Domini,et apoelolorum ejus indigne occupaverant, ingreasi sententia litterarum quasi hujusmodi : Rex kcottr ron, duci Cfiesares : Generaiiocaninaper metrwur ivitygens stulta aJtque conteniiosa,sine regimine,qui' busper te ef peralios, guanfum legem tuam dHigis, nocere desidera.Quod si vis,faciie poteris.Hoc idem et ad aliasciuifa4es,afque casira Maudabis.ln mane autem cum exercitum requiescere prsciperemuSf exposits sutit litters ad priacipes,et ad omnem po- pulum ; et quomodo Deus benignus esset ergo eos, adeo ut nec otiam aves ad nocendum nobis transire per aera posscnt, et inimicorum nostrorum etiam nobis arcana re8erarent.Undo omnipotenti Deo,lau- des et gratias referebamus. Atque inde profecti se* curi et alacres,et frequ ntes cum prima parto exer^ citus, et in ultima proscedebamus. Cum vero au- Qiare Anglicumy et circinata Hispania, transfretan- C dissent Sarraconi, qui habitabant in Ramulis, quia tos per mare Ooeanum, atque sic Mediterraneum mare sulcantes, portum Antiochie. atque civitatem Laodicie, antequam exercitus noster per terram illuc veniret, laboriose obtinuerunt. Profuerunt eo tempore nobis tam istorum naves,quam et Genuen- siQop. Habei>amus enim ad obsidionem, per istas Daves,et per securitatem earum commercia a Cypro et a reliquis insulis. Quippe b» naves quotidie dis- currebant per mare ; ct ob eas Grfficorum naves soeuia erani,quia Sarraceni eis incurrere formida- bant. Ergo cum vidissent illi Angli exercitum pro- ficiaci in Jerusalem, et robur suarum navium a longinquitate temporis imminutum, quippe qui usque ad triginta in principio naves babuissent, transieramus fluvium qui propeest,deserucrunt mu- nitionem et arma, et frumentum multum in areis, et messes quas coIlegerant.Cum autem venissemus eo aitera die,cognovimus quia Deus revera pro no- bis pugnaret.Itaque obtulimus vota sancto Georgio : Etquoniam se ducem nostrum profossusest^visum est a majoribus, ct omni populo ut episcopum ibi eligeremus,quoniam in illam ccclesiam in torra Is- rael,primam inveneranius^ac simul ut B. Georgius pro nobis Deo supplicaret, et per terram incolatua sui nos fidelitcr educeret. Sunt autem Ramul® pro- pe ab Jerusalem,quasi sedecim milliaria.Itaque ha- buimus ibi colloquium,etdiccbantalii : Noneamus ad prxsens in JerusaiemySed versus /Egypfum et Ba- modo vix decem vel novem habere poterant, alii q byloniamietsi.pergrafiamDeiyntperarepoferimus dimiseis navibus suia et expo8itis,alii autem incon- sis Dobiscum iter acceleraverunt. CAPUT XXXIII. Gumqoe anteTripolim nostri principes moras in- necterent,tantum amorem eundi in Jcrusalem misit Dooiiniis in populo, quod nullus se vel alium reti- nere ibi poterit ; aed profecti vespere contra princi- pnm decreta et contra amorem nostri exeroitus, totaiila nocte perambulantes^sequenti die Borintum devefumu8,atque post bttc prffioccupatis ex improvi- s^apgUQtiiSy qasBiiccatort|tnominantur,infra pau- Patiul. CLV. regem yEgypfiy non soium Jerusaiem, verumetiam Aiexandriam ef Babyioniam, efpiurima regna obfi" nebimus, Quodni modo camus inJerusalem^efnon in- venientesaguam suf/icientem deseramusobsidionem, nechocnec iiiudposfeaperficiemus.AiyeTOQMi econ- tradicebant: Vix sunt in exercitumiiie quingenti milites,et armatorum peditum grandisnumerusnom est ; et iatuialur modoy ut ignotas et iongissimas re- giones adeamus, ubi nec succursum de nostra gente habere possimus^ nec sanctam civitatem capiamus, nec prcesidium ponere, nec etiam inde reverti, cum necessarium fuerUfVaieamus ? Sed nihil esi Aoc; l<« 31 651 AD GODEPlilDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 652 neamus viam nostram ; et de obsidioue, ei de sili et de fame, et de aliis, Deus, provideat servis suis, Dimisso itaque prassidio cum episcopo novo in ca- stro Ramulis,oneravimus boves ct camelos,denique et omnia jumcnta nostra,et equos ; ct ad Jerusalem iter vertimus.Verbum autem quod praeccperat nobls PetruB Bartholom(cus,ut nonnisidiscalciati^ad Jeru- salem per duas leugas appropinquare mus,et obliti sumus,et vile habuimus,dum unusquisquc volcbat alium praevenire, ex ambitione occupandi castella, et villas.Erat enim ista consuotudo inter nos, ut si ad castellum vel villam quis prior vonissct, ot po- suisset signum cum cuslodia, a nuUo alio postca contingcbatur. Itaque hac ambitionc, de media no- cte surgentes, non exspcctatis sociis, omnia illa montana obtinuerunt,et villas quae sunt in campe- stribus Jordanis. Pauci autem, quibus hoc manda- tum Dei charius erat,nudis pedibus incedentes^pro contemptu divini verbi graviter suspirabant, et ta- men nullus socium vel amicum, ab illo ambitioso cursu revocabat.Cum autem sic superbeincedendo venissemus prope Jerusalem, egressi Sarraccni de civitate obviam prioribus dc nostris, homines et equos graviter plagaverunt,et de ipsis ea die cecide- runt tres vel quatuor,et multi plagati sunt.Obsede- runt autem civitatem a septontrione du.x et comes Flandrcnais, et comes Northmannus, obsederunt vero eam,ab ecclesia Sancti Stephani, quee est quasi ad medium civitati8,a septentrione usquc ad angu- larem turrim,qusB proxima est turri David. Comes autem et exercitus ejus,sedit ab occidentc,et obse- dit eam ab obsidione ducis,usque ad descensum montis Sion ; sed quia non poterant homines ejus plane accedere ad oppugnandum murum civilatis, quia vallis qusedam erat in medio, volebat mutare castclla sua et locum. CAPUT XXXIV. Quadam autem die cum circuisset comcs civita- tem,et venisset in montem Sion, et vidisset cccle- 8iam,et audisset mira qua; Dcus ibi operatus est, dixit ad principcs,et ad eos qui ibi aderant : Si di- mittamus hxcsacra quxnobis DeushicpriFsentavity et deineeps Sarracenioccupentea^i^uid erit de nobis? Quidsipropterodium noslrum confaminent ea,atque confrihgant? Quis scit^ an in teiUalionem Deus nobis dederit haec, ut comproboret guantum ditigeremus euni ? Certo lioc unum scio, quia nisi diligenter con- servemus hxcsacray non tradet nobis Deus itla quae sunt infra civitatem, lieique comes Raimundusprae- ter Ruorum principum voluntatcm,tentoriasua illuc transfen-ijussit ;unde tantaminvidiam suorumpas- 8US est,ut nequc hcrpitari,neque excubias per no- ctem agere vellenb,scd maiicbat unusquisque in loco suo,in quo prius hospitatus iuerat, nisi pauci qui cum comite iiluc transmigraverunt.Sed conducebat quotidie comes milites et pedites,cum magnamer- cede,qui castra sua servarent.Sunt autem in eccle- sia illa hffic sacra : Sopulcrum regisDavid,et Salo- moniSi et sancti protomartyris Stephani ; migravil A ibi beatissima virgo Maria de sa;culo ; coenavit ibi Dominus,et resurgens a mortuis, discipulis ibi ap- paruit,et Thom» ; ibidem apostoli inflammati sunt adventu Spiritus sancti.Itaque posita obsidione^una dierum cum venissent principes ad reclusum qui est in monte 01ivcti,dixit eis : Si cras civitatem oppu- gnaveritis usque ad nonam, tradet vobis eam Dami" nus, Cui cum respondissent : Non habemus armO' menta quibus oppugnari murus possit, Ad hacc tlle respondit : Deus omnipotens est, quiinscatajuncea murum oppugnabit ,si votuerit. Prarsto est Dominus laboranfibuspro verifate, Itaquc comparatis arma- mentis quo: pcr noctem illam potuerunt comparari, ita fortiter a mane usque ad tertiam civitas oppu- gnata cst ut compcliercntur Sarraceni deserere in- jv teriorcm murum fracto a nostris antumerali,et qui- busdam dc nostris ascendentibususquead altitudi- nem muri interioris.Cnmquejamcivitascaperetur, subrepente desidia et timore,oppugnatio intermissa est, et multos de nostris tunc perdidimus. Altera vero die, nulia oppugnatio incoepta fuit. Post hmo profecti sunt omucs per regioiiem illam.ad congre- ganda victualla, et non erat vcrbum de neeessariis comparandis ad capiendam civitatem, sed quisque ventri et gulae servicbat, et quod multo deterius erat,non invocabant Dominum, ut liberarot eos de tantis ac tam multiplicibus malis, in quibus usque ad mortem gravabantur. Etenim ad adventum no- strum Sarraceni clauserant ora puteorum,et cister- nas dissipavcrant, ct obstruxerant venas fontium. Jam ipse Dominus posuerat flumina in desertumytt C exitus aquarum in sifim, a matitia eorum qui terra» illas incotebant (Psal, cvi, 33.) Propterea cum ma- gno labore ibi aqua conquircbatur.Est quidam fons in descensu montis Sion,qui natatoria Siloe appel- latur ; magnus quidem fons,scd non profluebat nid tertia die.Dicebant autem incolae de illo fonte,quod in sextaferia tantum erat solitus profluere ;per reii- quos vero dics,orat quasi palus.Quid autem id fue- rit, practer Dei voluntatem ignoramus.Cum vero,ut dictum est.nobis in tertia die aqua decurreret,cum tanto impetu ct oppressione aqua hauriebatur, ut mutuo se homines in cam projicerent,et jumenta atquc pecora multa deperirent.Itaque repleto fonte et collisione et cadavcribus animalium, ad exitum ipsius aquic, qufle pcr quamdam rupis incisu- j) ram egrediebatur, fortiores se usque ad luortem opprimebant ; debiles autem nihilominus illam aquam immundissimam sibi tollebant. Jacebant autem multi infirmi sccus iontem, ex ariditato lingu(B non valentes emittere vocem,sed tantum ore aperto, manus pra^tendebant illis quos videbant aquam habere.Per campos vero stabant equi, muli, boves,et plurima pecora non valentia mutare grea- sum,sed ubi ex ariditate sitis confecta atque siccata fuerant,ubi diu steterant, corruebant ; undo in ca- stris nostrid fetor gravissimus erat.Sic itaque afQi- cti.ad fontcs longe per duos leugas et pertres.mii. tebaul paritcr,ut inde aqua deferretur^ et animali* 653 RAIM. DR AGILES HIST. lilEnOSOL. 054 adaquarentur.At ubiSarraceni cogiioveruntnostros A inermes discurrere ad fontos, per montana quaj sunt asperrima, insidias eis tendebant, et quantos cx eis volebant trucidabant, et captivabant ; et ju- menta eorum et pecora dcducebant. Itaque si ali- quis detulisset aquam venalem in plateis,quantum volebat inde accipiebat quippe quinque vel sex Dummi, satis non sufficiebant alicui sitienti per diem, si aquam limpidam mercari vellent. De vino autem nullus, vel rarissimus sermo erat; prajterea calor et pulvis, ct ventus, si non satis per se sitis posset,eam instigabant.Sed quid de his multadici- mu8?Pauci etiam Dei mcmores crant, ncc illorum quaB vel ad oppugnandam civilatem opus erant,vel quae misericordiam Dei provocarent. curam gere- bant. Sicque neque Deum inter verbera agnosce- p bamus, neque ipse ingratis propitiabatur. CAPUT XXXV. Intcr hffic venerunt nuntii, quod novem navesde nostris applicuerant Joppon, et mandabant nauh^e. ut priBsidium mitlerctur illuc, quo ct turris Joppe custodiretur, et ipsi securi in portu cssent.Est au- tcm Joppe civitas destructa, practer casleilum ; et illud etiam satis dissipalum, practer unam turrim. Scd est ibi portus, et prope est Jerusalem,itinere diei unius ; ibi est mare propius Jerusalem. Au- dientes itaque denavibus,oronesnostri gavisi sant, et misit ibi comes Galdemarum, qui Carpinellus dicltur, cnm viginti militibus, et peditibus circiter quinquaginta» et post ipsum, Raimundus Peleth cum quinquaginta militibus, et Villelmum de Sa- brano cum sociis suis.Cum vero advenisset Galde- C marus ad campestria, qua; sunt citra Ramu]as,oc- currerunt ei quadringenti Arabes, et Turci circiter ducenti. IUe vero,secundum paucitatem, dispositis militibus suis,et sagittariis in prima fronte, versus hostes tendebat nihil dubitans, conflsus in Dci au- xilio. Hostes autem credentes se eum posse absor- bere, cum suis hominibus, et incurrebaut, et sa- gittabant et circumdabant Ceciderunt ibi de parte Galdemari tres vel quatuor milites, et Achardus de monte Merulo, nobilissimus juvenis, et inclytus miles,et alii plagati ; sagittarii vero omnes cecide- runt ; de parte vero inimicorum, multi cecidcrunt. Neque tamen ob hocimminentiahostiumimminue- bantur bella; neque fortitudo nostrorum militum, de Dei misericordia despcrabat, sed ex vulneribus, q et ab ipsa morte incalescentes, tanto acriores in- stabant hostibus quanto graviora se ab eis perpes- sos sentiebant. Sed dum no^tri duces, jam magis fatigati ex lassitudine quam ex timorc confecti.de- clinare ab acie vellent, cognito pulverc a longe. Raimundus Peleth, praeceps ct fcstinus in pugnam intravit, atqne tantum pulverem commovcbat ut crederent hostes cum eo essc plurimos milites. Sicque per Dei gratiam et nostri liberati sunt, et hostes fusi atque fugati, et circiter ducenti ex eis interrecti,et plurima spolia capta sunt.Etenim ista consuetudo est apud iUas gentesquod si fugiantet imminere hostcs suos sentiant, primum projiciunt arma,post haec vestimenta,deinde subsellia. Itaque in hoc bollo contigit ut nostri pauci milites, donec ad lassitudinem, ex illa multitudinc inimicorura occidcrent, ct reliquorum spolia rotinerent. Colle- ctis igitur, et divisis spoliis, cum venissent nostri militcs Joppen, cum tanta laplitia et securitate nauta? eos susceperunt, ut navium etiam suarum obliviscerentur, et vigilias per mare non agcreat, et pancm et vinum et piscos, qua3 secum detule- rant eis communicarcnt. Sic itaque ex alacrilate et securitate uautae nogligentcs efTocti, dum vigi- lias por noctcm non agunt, do improviso per mare ab hostibus per noctom circumdati suut. Cumque vidissont diluculo quia non possent pu- gnare contra tantam multitudincm, expositis navi- bus suis spolia tantum detulerunt,atque sic pariter victorcs et victi Hierosolymis reversi sunt. Sed una de navibus non est intercepta,quaB prcedatum abie- rat. ILtc autom navis cum maxima praida regre- diens, cum vidisset rcliquas navcs inclusas classe inimicorum, remis acta et vclo,Laodiciam reversa cst, ibique sociis ct amicis nnslris, do nobis qui eramus llierosolymis, siculi trat, denuntiavit. Sed hajc omnia adhuc justecontigissecognovimus,cum et sermonibus, qui a Deo mandabantur nobis, fi- dem abnegaremus, et dcsperantes de Dei miseri- cordia,ad campestria Jordani descondebant,et col- ligebant ibi palmas,et baptizabantur in flumine,et ob hoc maxime ut transferrent se Joppcn.visa Je- rusalem et dimissa obsidione, atquo sic quomodoo cunque possent revcrtercntur;sed dc navibus, pro- vidit Dominus suis incredulis. Ilabuimus eo tom- pore conventus, quia principcs male inter se eon- veniebant. Et quajstio habita est de Tancredo eo quod Bcthlehem occupassct,et super ecciesiamDo- minicae Nativitatis,quasi snpor communemdomum vexillum suum posuisset. Quaisitum est ut aliquis de principibus in regem cljgcretur, qui civitatem custodirct, ne communis facta, si nobis illam tra- deret Deus, a nullo custodia communiter destrue- retur. Quibus ab episcopis et a clero rosponsumest non debere ibi eliiji regcm, uli Deus passtis et co- ronotus est. Quod si in corde suo diceret : Sedeo su- per solium Davii, et regnum ejus oblineo, degener de fide et virtuie David, fortassis disperderet eum Deus, et loco et genti irascerctur. Prooterea clamat propheta, dicens : Cum venerit Sanctus sanctorum, cessabit unclio, quod advenisse cunctis gentibus manifestum erat. Sed essct aliquis advocatus^ qui et civitatem cu- stodirct, et custodibus civitatis, tributa rcgionis di- vidcrel ct redditus. Atque his et aliis de causis multis dilata olectio, et impedita, donec ad octa- vum diem post captam Jorusalcm. Neque hoc so- lum, verum etiam aliud aliquid nobis non prove- niebat, sed labor et tribulatio por dies singulos in populo duplicabatur. CAPUT XXXVI. Tandem propter nonem suumimisericors ct pro* 655 AD GODEFRIDUM APPEiND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. 656 pitius Doniiiius, siuiul ne adversarii nostri legi A nivm seculi sumus Domiuum usqtie ad locum ascen- ejus insultarent, dicentes : Vbi est Deus eorum ? mandavit nobispercpiscopum Podieusemdominum Ademarum, qualiter iram ejus placerepossemuset impetrare misericordiam. Sed et nos, de mandato Domini reticentes,faciendum esse iliud praedicaba- mus,ne si populus boc mandatum praeterisset.cul- pabilis magis, maxime affligeretur.Etenimtam be- nignus erga nos erat Dominus ut legatos suos ad nos mitteretjSed quia fratres erant, non credebant eis. Locutus est ergo cpiscopus Petro Desiderio,di- cens : Loquere ad principes et ad omnen populum et dices : \os qui venistis de tam longinquis regioni' buSy ut Deum et Dominum exercituum hic adorctis, sanctificami ab immunditiis vcstris et revertatur sio/iis ejuSf et ulterius pergere nequimus, condonet unusquisque fralri suo qui la^sus est^ ut Deus omni- potens nobis fieri possit propitius, Quid multn ? Coti- donaverunt omnes, ct largissimis eleemosynis Dei misericordiam appellabant, ut in fine populum suum Deus non desereret, quem usque ad fincm gloriose et mirabilitor adduxerat. Placator itaqne Dei misericordia, quoniam omnia quaB prius no- bis adversa foerant, nunc commode nobis prove- niebant. CAPUT XXXVIT. Sed licet multa praetereamuSjbocunnmpraeterire non libuit. Cum circuiremus civitatem de foris cum procossionis tumuItu,Sarraceni et Turci infra ci- unsquisque ab operibus suis pravis, Et post hasc^ « vitatem gyrabant,multimode nosd€ridentes,miiltas nudis pedibus circuite Jerusulemy invocantes Deum^ €t jejunate, Si sic egeiitis, et oppugnarcvitis Jerusa- lem viriliter usque ad novem dieSy capietur. Alio- quin, omnia mala qux passi estiSy vobis a Domino multiplicabuntur, Cumque hsc dixissct sacerdos ad fratremMpsius episcopi Willelmi Ugonem et ad Ysoardum comitem dominum suum, et ad quos- dam de clero coadunaverunt consilium die princi- pibus, et de omni populo,et dixerunt: Viri fratres, vosjcitis quse causa itineris nostri sit ac tantx dcfa- ligationis; et negtigenter agimus, adeo ut neque com- paremus ea qux necessaria sunt ad oppugnandam ci- vitatem^ neque curam gerimus quomodo Deum nobis reconciliemuSf quem tam multipliciter omnes in om- nibus offendimus ; quem a nobis expulimus, et longe cruces super mnros ponebant in patibulis,afflcien- tes eas cum verberibus et contnmeliis. Quibus si- gnis non e vicino misericordiam Dci sperantes, ad expugnandam civitatem, die noctuque operibus in- stabamus.Prffifeccrant ilaque dux et comes North- manniae et FlandriaB Gastonem de Beardo opera- riis qui machinas construebant, et crates et agge- res, ad invadendum murum componebant. Hic au- tem Gasto nobilissimus principes,apud omnes ho- noratus erat, utilitatis sus et probitatis merito, atque ideoopus sibiaprincipibuscommissamsaga- citcr opcrariis dividens,sapienteraccelerabat.Prin- cipes autem tantum gerebantcuramdecomportanda lignorum materia,ct Gasto, de construendis neces- sariis sollicitudinem agebat. Similitcr comes Rai- multum per nostra parva opera a nobis effugavimus, C mundus praefecerat Willelmum Richau operariis Et nunCy si vobis ju^tum videtur, reconcilietur unus- quisque fratri suo qucm offendity et frater bcnigne fratri condonet. Et post hxc humiliemur DcOy et cir- cumeamus Jerusaiem nudis pedibus.et Dei misericor- diamypersanctorumpatrociniaappellemtiSf utille Deus omnipotenSt quia pro nobis^ de nobis servis suis car- nem assumpsit, cxinanita forma dominii sui, et qui humiliter super asinam sedcns, passurus in cruce mortis supplicium pro nobis.hanc civitatem ingressus est, turbis ei occurrentibus cum magno processionis honore\ ille nos ad honorem et gloriam nominis sui^ et civitatem nobis aperiat et facere judicium de ini- micis suis et nostriSy omnibus nobis concedat, qui locum pussionis sux et sepulturx ejus indigne obti- suis in montem Sion, et episcopum Albariensem Sarraccnis,et aliis qui li^a defcrebant.Accepcrant namque homines comitis, multa castelia el villas Sarracenorum, et Sarracenis, quasi servis suis, opera indicebant ; qui quinquaginta vel sexaginta portabant suo collo trabem maximam, quam non deferrent quatuor paria boum, ad machinas con- struendas Jerusalem. Quid multa?omnes uno ani- mo parilique consensu opus agebant,atquc labora- bant,et construebant.et adjuvabant, nullus segnis, nullius manus remittebantur. Omnes spontanei operabantur, praiter artifices. Illis dabatur merces de collectis, quae factae in populo Aierant. Sed co- mes de censu suo suis operariis debita solvebat. nentes ccntaminanty ct qui nos a tanto beneficio hu- jj Et certe manus Domini operabatur, et operantes militatis divinXy et redcmptionis nostrx excludere eontcndunt, Placuerunt hsBC vcrba principibus, et omni populo, et ideo publice jussum est, ut in sexta feria quac proxima erat, clerici praBpararentsecum crucibus et sanctonim rcliquiisadproccssionem,et milites atque omnesviri 'uitesscqucrentureoscum tubis et vexillis, atque armati nudis pedibus ince- derent. Quae omnia, secundum jussionem Dei et principum laetanter explevimus. Namque cum ve- nissemus in montem Oliveti, et essemus in loco, unde Dominus post resurrectionem suam asccndit in coslam, prsedicavimus in populo dicentes : Quo- adjuvabat. Cumque brevi intervallo omnia moli- mina nostra et machinaB comparatae essent, habue- runt nostri principes consilium, et dixerunt : Om- nis homo prxparet se ad pugnam in quinta feria, Interim orationibus, et vigiliis operam demuSy atque eleemosynis, Jumenta vcstra eum pueris artiflcibui nostris et lignariis prxstate ut deferant trabes, et perlicas, atque palosy et virgos ad crates faciendas, Dno et duo mitites cratem unam curvam faciant, vel unam scalam ; et ne dubitetis laborare pro Dco, quia in proximo labores vestros terminabit, Ilaec autem omnia libcntcr accepta sunt. Post hsec mandatnm RAIM. DB AGILES HIST. HIEROSOL. 688 de principiLus cum sua gente quam par- A. ^^ prffiseas se de hostibus viudicarejit. Fiebatque )i8 expugnaret, et qu8B machinas quibus lo- iicarentur. GAPUT XXXVIIL ites autem Sarraceni qui infra civitatem loltiLudinemmachinarum quse construeban* irmiora murorum loca, adeo adversum nos unt, ut quibusdam despcrabile videretur Kpugnari.Instante autcm jussae oppugnaiio- dox et comes Flandrensis,atqne Northman- les, cum vidissent quod Sarraceni tanla ac jnimina argumentorum contra omnes ma- noetras composuissent,tota nocte machinas crates et aggeres transportaverunt contra Lrtem, quaa cst ab ecclesia Sancti Stephani pugna nullo indicio victoriae,sed oum jam proxima- rent cum machinis ad muros,non solum lapides et sagittae.verumetiam ligna et stipula projiciebautur et super bcec ignis, et mallei lignei involuti pice^et cera, et sulphure» et stupa et panniculis igne suc- censis projiciebantur in machinas. Mallei,inquami clavati ab omni parte, ut quaqua parte ferirent, haererent, et haerendo inilammarent. «Ligna vero et stipulas ideo jaciebant ut saltim incendia inde ac* censa retardarentquos ncque gladius et alta mcBnia retardarentur, nec profundum vallum retinere po- terat.Acta.est itaqne pugna ab ortu solis usque ad occasum die illa, ita mirabiliter ut nusquam mira- bilius cdiquid gestum esse crcdatur.Et adhuo Deum d vallem Josaphat.Vos vero qui haec legitis, n omnipotentem ducem ac conductorem nostrum ap- ;etis parvum laborem atque industriam ibi Stenim fere milliarium est ibi, a loco unde B dissolutae per mombra comportabantur, d eum locum ubi construebantur.Mane au- to cum vidissent Sarraccni omnia instru- tque tentoria^nocturnotcmpore illuc depor- istupuerunt. Nec solum Sarracenis, vcrum lobis in stuporem fiebat. Manifcste ctenim {uisque cognoscere fldelis quod manus Do- >biscum erat. Ilaec autem transmigratio ob ta est quia locus planus erat, et conveniens icntis ad murum adjungendis, quae non po- lisiperplana conduci ; et etiara ob hoc,quia « urbis infirmior esse videbatur, quia longe ; a castris, immunita ilta pars remanscrat : pellabamus, confldentes de ejus misericordia. Nox autem adv6niens,utrumque timorem nostrum con- duplicavit.Metuebant enim Saraceni ne per noctem civitas a nostris caperetur, vel sequenti die, jam fractis antemuralibus, et completo valio, citissime murus pervaderetur. At vero nostri hoc solum me- tucbant, ne admotas machinas aliquo modo Sarra- ceni incenderent, et sic confortarcntur. Propterea ab utrisque custodiae,ab utrisquelabor,ab utrisque insomnos curae. Hinc, spes certissima; illinc, du- bius timor. Operabantur isti pro Deo, spontanei, opcra ad capiendum ; operabaniur iUi pro legibus Bahumeth inviti, opera ad resistendum. Quae vero et qualia moliminaab utrisque pernoctem facta fue- rinty mirabile credite. Mane autem facto, tantus lem pars civitatis est a septentrione.* Nihil C ardor nostris incubuit, ut usque ud muros progre* laborabat comes et sui in monte Sion, qui tati ad meridiem, sed habebat tunc multos eg, scilicet Willelmum Ebriacum, et cum 68 nautas Genuenses, qui naves suas, sicut 18 narravimus,apud Joppen perdiderant;sed rnnt de navibus suis cordas et malleos ferri, ilavoB, et ascias, atque dolabras et secures, rmaxime nobis necessariae fuerunt Scd quid .^r? Jamque diespugnae constitutae advenerat, ignatio incocpta est.Sed hoc unum in primis volumus quod, pro opinione multorum et uaque ad sexaginta millia hominum belligc- a erant infra civitatem, exceptis parvulis et Ibus, de quibusnoneratnumerus. Etdenos- dercntur,et machinas illuc deducerunt.At Sarrace- ni tantasmachinas fecerantutunicuique de nostris, novem vel decem apponerentur, atque sic muitum moUmina nostra impediebant. Et tamen haec dies nona erat, de qua sacerdos dixerat, quod usque ad eam civitas caperetur.Sed quid nimiam moram agi- mus? Jam machinae nostrae quassabantur ad tam crebros lapidum ictus, et viri deficiebant nostri, multimode defatigati.Sed restabat adhuc Dei mise- ricordia,nunquam expugnabilis.nusquam superata, in tribulationibus seniper opportuna. Sed hoc prae- terire non libuitquoddum duaemulicrespetrariam unam de nostris fascinare vellent,lapis viriliter ex- cussus, mulicres carminantes cum tribus pueris armavalentes,in quantum nosexistimamus, j) alllsit, atque animabus excussis, incantationee umduodecimmilliumnontranscondcbantsed jnus multos debilcs atque pauperes.Et erant 'citu nostro mille duccnti vcl trecenti mlites. M^bitror, non amplius.ll£c autem ideo dixi- tt intelligatis quod sive grandc, sive parum pd in nomine Domini incipitur, nihil frustra $; quod subsequens pagina continet. Ut au- oetri turres ac muros minare ccBperunt, ab larte volabant lapides cxcussi a tormentis, Dieirariis ; et sagittae ut grando innumerabiles. ^patienter servi Dei sustincbant, habentes ro^situm, quod vel occumbercnt, vcl quod avcrttt : cumque jam circa meridiem omnes nostri conturbarentur,tam lassitudine quam desperationey quippe cum unicuique de nostris plures adversasii resistercnt; praeterea murus firmissimus et altus, et multa copia atque opportunita8,quae hostibus ad munimen, nobis autem adversa. Inter hujusmodi defectum nostrum. et hostium exsultationem, ac- cessit mediatrix Dei misericordia, quae luctum no* strum in gaudium convertit, quod nulla dies nobis auferat. Etenim consilium quorumdam jam age- batur, ut machinae nostrie redueerentur quarum pars combusta,altera conquasssta fuerat.Tum ecce^ 659 AD GODEFniDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 660 miles quidam, de monte Oliveti cum clypeo suo A venlilarc ccEpit, ad eos qui erant de parLe coraitis, et ad alios.utingrederentur. Quis autem iste milcs fuerit, cognoscere non potuimus. Iloc signa nostri confortati qui jam languebant, cccperunt incurroro muris, alii aulem scalas, et funes sursum injicie- bant.Prajterca quidam juvcnes ignierant sagittas, et sagittaverunt culcitras, quibus municbaturpro- pugnaculum quod Sarraceni fccerant,contra turrem ligneam ducis et duornm comitum; erant autem culcitra? de gambasio. Ibi itaque ignis acconsus ef- fugavit cos qui defcndebant munitioncm.Tum velo- ciler dux et qui cum co erant solvtrunt cratem de. sursum qua muniebantur anlerioraturris conduclffi a summo usque ad medium,atque sic facto ponte, viriliteretimpertcrritiintrarcinJerusalemcocpcrjnt, ^ Inter primos vcro ingrcssus est Tancredus, et dux Lotharingiee.qui quanlum sanguinem ea diefuderint, vixcstcredibile.Postillasautcmascendebantomncs» et Sarracenijampatiebantur.Sedmirum quod modo dicam : Cumque jam civitas pene correpta essct a Francigenis,adhuc tamenresislebantSarracenis his qui erant de parte comitis acsi nunquam capiendi essent.Sed cum jam nostris mocnibus potircnturci- vilatis, et lurribus, tuncerat viderc mirabilia. Alii namque illorum, quod levius erat, obtruncabantur capitibus, alii autcm sagittati, de turribus saltare cogobantur; alii vcro diutissime torti, ct ignibus adusti flammeriebantur. Vidcbantur per vicos et plateas civitatis aggeres capitum,ot manuumatque pedum. Per cadavera vero publice, hominum et equitum discursus crat.Scd parva ot pauca isla quaj C diximus.Sed ad tcniplum Salomonis veniamus, ubi suos ritus atquc solemnitates cantarc solcbant.Sed quid ibi factura cst? Si vcrum dicimus,(idcm exce- dimus. Sed tantura hoc dixisso sulTliciat quod in tcmplo i'X in poi ticu SaloH)onis,equitabatur in san- guine usquc ad genua,ct usque ad frenosequorum justo miroquo Doi judicio, ut locus idem eorum sanguincm cxciporct,(iuorum hla<»phcmias in Deura tani longo tcmporc iicrtuloral. llcplcta ilaque ca- davcribus ct sanguine civitale, confugerunt ali- quanti ad turrora David, ct poposcerunt a comile Raimunrlo sccuritatis dcxtram, ct reddidcrunt ei arcem. CVPUT .X.XXIX. Capta autera urbe opor.-c prctiuni erat videre de- Q volionera porcgriuorura ad scpulcrum Domini,quo- modoplaudcbant,e.\sultautcset cantantes canticum novum Domino.Pitonira mens eorum Deo viclori et triumphanti vota laudnra ofTerebat, qua) cxplicarc non potcrant.Nova dies.novum gaudium et exsulta- tio, nova et perpctua lajtitia; laboris ct devotionis consumraatio, nova vcrba.nova cantica, ab univcr- sis cxigebat.Hajc inquam.dies celcbris in omni sab- culo venturo, omncs dolores atque labores nostros gaudinra ct cxullationem fecii; dios hnec, inquam, totihs Chrislianitatis confirmatio.et paganitatisex- inanitio, ct ndei nostr» renovatio. Hxc dies quam fecit DominuSf exsultemus et Ixtemur in ea (Psal, Gxvii, 23), quia in hac illuxit et benedixit Dominus populosuo.In hac die dominus Ademarus,Podiensis episcopus, a multis in civitate visus est. Et etiam multi dc co tcstantur quod ipse primus murum ascendens, ad ascendendum socios atque populum invitabat. In hac autem die ejccti apostoli ab Hiero- solymis, per universum mundum dispersi sunt. In bac eadcm die, apostolorum filii, Deo et palribus urbem et patriam vindicaverunt.Hscdicscelebratur Idus Julii,ad laudem etgloriam nominisChristi,qui dedit prccibus Ecclcsiae suae urbem et patriam quam juravit patribus.et reddiditin fide et benedicictione filiis. In hac die officium de resurrectione cantavi- mus^quia in hac,ille qui sua virtute a mortuis sur roxit, per gratiam suam nos resuscitavit.Etdehis bactenus dictum sit. CAPUT XL. Peractis igitur sex vel septem diebus, solemniter in octava die cocperunt agere principes, ut aliquis eligcretur in rcgcm; qui omnium curam gerens,et tributa regionis colligeret, et ad quem plebesterrs reverterentur,et qui provideret nc ulteriusdesolare- tur. Cumque id agercnt, congregati sunt de clero quidam, et principibus dixerunt : Laudamus electiO' nem vestram.vcrum si recte ct ordinate faciatis :sieut swU !vterna priora tcmporalihus, sic vicarium spiri- tualem eligite prius ; post hxc qui rebus agendis 5^- cularibus prxsit : alioquin invalidam esse censemus^ electionem vestram. Principes vero cum haec audis- sent irati nimium, elcciionem tamen nibilominns accelerabant. Sed imminutus erat cIeru8,ablato do- mino Adcmaro, Podiense pontifice, qui in vitasua, alter Moyses, nostrum excrcitum rcbus et alloquiis divinis confovcns^continebat.Post illum autem cum Willclraus Aurasicensis, vir bona; memoriae et epi- scopus,f ro viribus nobis prodesse vcllet,brcvi tem- pore apud Marram in pace conquievit. Sic itaque bonis ablatis, hurailiter se clcrus agebat, pra^ter episcopura Albaricnscra ctalios quosdara ; episcopus naraquc Marlrancnsis alitcr quam recto itinere gra- diens,cura BcthlohcniiticaraEccIcsiam fraudulenter obtinuissct, tcrtio vel quarlo dic a Sarracenis ca- ptus,nusquam inter nostros comparuit. Spreta ita- que admonitione el contradictione clericorum,hor- tabantur principes comitem Sancti iEgidii,ut acci- peret rcgnum. At ille nomen regium se perhorre- sccrc fatcbatur in illa civitate; sed prajbere seillis conscnsum, si id alius acciperet. Ob hoc clegcrunt paritcr ducem, et obtulerunt eum ad sepulcrum Oomini.Post haRC autem requirebat dux arcem Da- vid a comite, at ille hoc excusabat, dicens se velle moram agere in regione illa, donec in Pascha; et inlcrim se et suos honeste haberi velle. At dux po- tius se aiebat castera dimissurum quam turrem. Inde multiplicabantur lites. Flandrensis ct North- niannia;coniites favebant duci,etomnes etiam pene de terra comitis, credcntes rcddita turre, se conse- quenter cum eo esse reversuros. Non solum autem 661 RAIM. DE AGILES HIST. HIEROSOL. 662 provinciales in hoc domino suo comiti adversaban- A tur, vprum etiam mulla de eo lurpia ccmposuerunt, ne eligeretur in regem. Destitutus itaque comes so, oiorum et amicorum consilio,projudicio subeundo^ tradidit turrem in manu Albariensis episcopi. Ille vero, non cxspectato judicio, tradidit turrem duci Gomque appellaretur episcopus de hoc Facto, prodi. tor dicebat sese coactum fuisse, atque passum vio- lentiam. Sed hoc ego in veritate comperi plurima arma esse illata in patriarchdem domum, ubi cpi- scopus manebat prope ecclesiam Dominici sepulcri. Sed de violentia sibi iliata ille dicobat; et frequen- ter clam hujusco rei comitis familiares insimulabat. Reddita itaque turre, in magnum odium contra suos comes exarsit, dicens se inhonoratum, non posse manere in illa patria. Itaque profecti ab Hierosoly- *^ mis Jericho, et acceptis palmis venimus ad Jorda- ncm, et sicut praeceperat Petrus Bartholomaeus, fa- cta rate de viminimus, ot imposito desuper comite transveximus eum ; quippe cum non haberemus na- vem, sic nobis melius visum fuit. Post haec convocata multitudine exegimus,qualenus rogarentDeum pro vita comitis et aliorum principum ; dehinc indutum camisia, et braccis novis, sicut nobis praeceptum fuerat peregimus, sed quare taliter homo Dei pr(B- ceperit, adhuc ignoramus. CAPUT XLI. (1) Hisque peractis, reversi sumus Jcrosolimam. Eodem tempore Arnulfus capellanus Northmanniae comitis, aquibusdam in patriarcham eligitur, con- tradicentibus bonis, tum quia non erat subdiaconus, p maxime etiam quia erat de genere sacerdotali, et in itinere nostro de incontinentia accusabatur, adeo ut vulgares cantus de eo inhoneste composuissent. Sed ille nec canonum decreta reveritus, tanta am- bitione tentus, nec genus, nec congcienliaj infa- miam,contra bonos pQpuIum concitavit, atque se cum hymnis et cantibus in sede patriarchali, magno populorum plausu elevare fecit. Sed de episcopo Malranensi,qui hujusce rei incentor et administra- tor fuerat, vindicta divinitus sumpta non modo Ar- nulfum non terruit, sed insuper clericos qui habe- bant alteria in ecclesia Dominici sepulcri, vcl qui- bus erant pro custodia mercedes constitutae, privare beneficiis non desinebat. Nactus itaque Arnulfus hanc potestatem, coepit requirere ab incolis civitatis, ubi crux erat quam peregrini ante caplam Jeroso- D limam adorare consucverant. Quibus negantibus,et juraxento et aliis signis se nescirc probare volenti- bus, tandem coacti sunt, et ha3C dixerunt : Mani- festum est quod Deus \os clcgit, et ex omnibus tri- httlationibus vos eripuitj et hanc civitatem et alias tnultas vobis tribuit, non in virtutis vestrie robore, sed in furore suo excxcans impios^ et civitates muni- tissimas vobis aperuit, et bella formidolosa vobis du- ^tor et Dominus vester pro vobis ipse pergit. Qua ita- que pertinacia cum Dominus vobiscum videamus, ejus (1) Qus sequuntur non sunt Raimundi. beneficia vobis celabimust Posthae deduxerunt eos ad quoddam atrium ecclessiae, et ibi effodientes red- diderunt. Gavisi sunt itaque omnes nostri, et Deo omnipotenti laudes et gratias referebant, qui non solum urbem in quapassus est, sed etiam insignia passionis suae atque victoriae nobis reddidit,ut tanto eum manibus fidei arctius amplecteremur, quanto ccrtiora nostrae salutis contueremur. CAPUT XLII. Dumque, sicut supcrius diximus, de duce Lotha- ringiae ordinatum esset, quod civitatem retinere de- beret, et comes dolore et injuria exercebatur, eo quod arcem David, scilicet totius regni Judaici ca- put, leviter perdiderat, et ob hoc regredi cum maxi- ma parte nostrae gentis disponeret, nuntiatum est nobis quod rex Babyloniorum Ascalona venisset, cum innumerabili paganorum multitudine, et, ut nobis relatum est, quod Jerosolimam expugnare ve- nerat, et occidere Francos omnes a viginti annis et supra, el captivarc reliquos cum mulieribus, datu- rus viros mulieribus de suagente,etjuvenibus mu- lieres, ut Babyloniorum domini deinceps bellicosas familias haberent, de genere Francorum. Sed, non his adhuc contentus, similiter Anliochiae et Boa- mundo facturum se aiebat, Damasci etiam, et reli- quarum civitatum diadema capiti suo impositurum se dicebat, nihil Turcos, nihil Francos, Turcorum victores esse dicebat, considerata multitudine pe- * ditum suorum et militum. Sed nec etiam his con- tentus, in Deum blasphemias intorquebat, dicens quod locum Dominicae nativitatis, et praesepe, ubi Dominus reclinatus est, et locum passionis et Gol- gotha,ubi dicitur quod sanguis Domini pendentis in cruce defluxerit; ct locum Dominica; sepulturae, et alia omnia loca sancta quae in civitatc, vel juxta a populo venerantur Christiano, ita deleret, ut etiam a stirpe, a terra abstraherct et comminueret, et posthaec pulverem in mari projiceret, ut non esset aliquod Dominicum memorabile, quod Francorum gens in regionibus illis ullerius requirerent. Cum autcm haec et alia multa, et de mnltitudine gentis quac cum ipso tyranno erat, nobis nuntiarentur, et quod omnes isii congregati erant Ascalonae, quaa proxima erat Jerusalem per diem, et dimidium, congregati sunt nostri principes et clerus, et nu- drs pedibus inccdentes antc sepulcrum Domini cum multis orationibus et lacrymis, misericordiam a Domino deprecabantur, ut populum suum modo liberaret , quem hactenus victorem de omnibus fecerat; et qui locum sanctificationis suae mundaverat, ulterius contaminari propter nomen suum non pateretur. Posthaec similiter nudis pe- dibus^incedentes in psalmis et hymnis, et sancto- rum pracsidiis miscricordiam Dei appellantes, ad templuni Domini venimus, ibiquo animo ct corpore ante effusi, ut bencdictionis suae ibidem effusa; re- cordaretur : Si peccaverit in te populus tuus et con- C63 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — BTONUM. DE BELl.O SACRO. 664 versus egerit pamiteritiamy venieiisquc oraverit in loco isto, tu exaudies de ccelOy Doniine : et libera cum de manibus inimicorum suorum [lll Reg, vni). Post- haec perceplabenedictione ab episcopis. statuerunt principes de belli administratione, et de custodia civitatis. Profectus est itaque dux et miiites ejus ut ccrtissimum comprobarent si de Adrairavis ila res se haberet, ut fama ferebatur; qui cum ad campc- stria Ramularum pervenisset, causam negotii pcr episropum Matronenscm llierosolymis remisit ad comiles. Illi autem ccrtificati de bello, communem pugnandi causam apud omncs fortes qui in civiiate romanserant, detulerunt. Itaque supplicantes heo et acceptis armis et Dominicam lanceam, profecti sumus ab Jerosolimis, et venimus ad campcstria die illa. AUera autem die conjuncto exercitu, pcr firmas dispositis praesidiis ab omni parle, procede- bamus. In vespere vero cum venissemus prope flu- vium qui est in itinere euntibus ab Jerusalem Asca- lonam, pascebant *,ibi Arabes greges ovium, et ar- menta boumjnnumerabilia, et sine numero camc- los.Cum vidissentautem nostri hanc mullitudinem et hominum ct aniraalium,existimantes bcllum esse» arreptis armis ad prospiciendum milites usquedu- centoBpraemiseruut; caetcri vco armati,ut diximus, in novem turmis incedebant. Erant autem tres a ter- go,tres a frontc^tres in med io,sic ordinatiE ut ubicun- quc bcUum se emergeret in tribus ordinibus iliis oc- curreretur, turma media manente cunctis ad praesi- dium.Videntes autem pastores Arabum nostros prai- missos milites,animalia de8eruerunt,et tanquam,si «quo modo ad illos ut ad nos reciperet r>eus, pugnam cum omnibus nobis inire debuissent. Erant in ar- mis de pastoribus circiter tria miilia; in exercitu vcro nostro supra mille duccntos dubitanter ascri- bimus; sed et peditum multitudinem ultra novem millia producere non audemus. Effugatis itaque pa- storibus, cepimus praBdam,quantam ante diem illam non vidimus^et aliqui de pastoribus interfocti sunt, et pauci capti. Posthajc autem mansimus in eodem loco,quiavesperaerat. Ettunc coegimuscaptivos ad confilendum hostium voiuntatem et habitudinem, et numerum. Confessi sunt itaque quod voluntaa eorum erat obsidere Jerusalem, ct oxpugnare om- nes Francos,et interficere et captivare; et addunt quod Admiravis ibi prope quinque leugis erat in caslris, postridie profecturus adversum nos. De nu- mcro autem vix aliquis ccrtns erat, quia quotidie multiplicabantur. De se vero et de sociis qui essent, interrogati, dixerunt quod pastorcs essent anima- lium, quac dividenda erant in stipendiis per exer- citum Babyloniorum. Certi itaque nostri de bello et alacres, sociis ^uis noxarum causas atquQ contro- versiae remittebant. Posthaec confessi de peccatis, et de negligentiis suis, adeo erecti sunt animis ut vix credibilcs eis fieret hostes ad pugnam esse pa- ratos. Innascehatur enim tanta securitas in cordi- bus singulorum, ut crederent suos hostes cervis ti- midiores, et ovibus innocentiores. Sed haec secu- A. rttas ideo nobis erat, qiria credcbamus Dominutti nobiscum csse, sicut et in reliqurs negotiis, et pfo- pter blasphemias sibi illatfis, agere ppopter seipBUili, si etiam causa nostra invalida fuisset. Unde in iit)- stra parte defensorem, et in sua adjutores illi esse voluimus. Deinde conclamatum est per exercitum ut mane ad pugnam omncs parati essent, et quis- que principibusdesna gonteconjungeretur,ot neitio prsdam tangeret, et excommunicati sunt quieunqfre eam tangerent, nisi prius bello confecto. Mansimus ea nocte satis pauperrime; etenim tentoria iroa habebamus, panem pauci, vinum nurius, annonam atque salem paucissimi ; sed copia camis erat quasri arena, sed vescebamur camibus ; et pro pane, ovinm caro erat. Et jam aurora sequenti ^ie oriebatur, et n pervigil turba, tubis et cornubus in pugnam ani^ mabatur. Itaque summo diluculo profecti^dispositis, ut jam diximus, ab omni parte.praraldii8,exercitum Dei in castra Mahumet dfrigebstmus. At vero hostes tnfra castra sua demorabantur, nunqnam exieti^ montes quod infra mcenia ad adventum eorum vix contineremur. Etenim cum audissent de nece et fuga pastorum, dicebant : Propter prtrdam Tenervnt Franci, et crnn ea revertuntur, 'Quippe edocebantur quotidie ab his qui fugerant ab Hterosolymis, et de paucilate nostra, ac debilitate vulgi et eqnorutn. Praeterea numero atque viribus suis confisi, in solis sputis nos et castra nostra submergcre se posse credebant. Cantellatores etiam eorum et augures, ut fertur, dixerant ut non- moverent casteila sua usque ad septimam feriam, neque pugnarent ad- ^ versum nos. Quod si maturius aliquid de his agere vellent, in adversum converteretur. Nos aulem, ut diximus,ordinali, in novem turmis progrediebamur. Multiplicavit Deus exercitum suum, adeo ut infe- riorcs numero hostibus non videbamur. Etenim conjungerant se nobis animalia quae dimiseramus, et factis gregibus, nemine compellente, nos comita- bantur, adeo ut starcnt cum stantibus, cum curren- tibus currerent, cum praecedentibus praBcedercnt. H£C autem pretiosarum in«estimabilis multitudo erat. Armorum aatcm atque papilionum summam, quis dinumerare sufYiciat? Videntes igitur hostes nostri, et suorum c^Bsam multitudinem, et nostros in castris suis et pro victoria et spoliis secure et alacritcr agere, reversi ad se dixerunt : Solum pras» D sidium fuga est, ct quid moramur ? Si hodie defati- gati ex itinere^ fame et siti pene semimortui, Ofnnem nostram multitudinetn uno impetu prostraverunt, quid repausati et rcfecti, et victores contra semineccs et immimtos atque pavidos facientl itaque hostes, con- turbatis animis reversi sunt Ascalona, quaB millia- rium a castris nostris aberat, sed non omnes, Tuno placuit comiti Raimondo, ut mitteret Boamundum quemdam, Turcum gonere. ad Admiravis, obtentu ineundae amicitiae : accusando eum quod noluerit liberam reddere Jerusalem, et qui adversum noa arma detuierat, simul ut praesentiret fugam an bel- lum in animo pararet,et qtiomodoviotum aehiiberet. 888 RAIM. DE AGILES HIST. HIEROSOL. 666 CAPUT XLIIL A Interea nuntius venit Tancredo,et cotniti Eusta- chiQ, nt pr«pararent se, et pergerent ad recipien- dam urbem Neapolim. At illi exierunt,ct duxerunt seeum multos milites, et pedones, ct pervenerunt ad urbem. Habitatores vero iliius reddiderunt se rllico. Posihaee mandavit illis dux Godefridus, qui et rex Jerusalem, ut cito venirent ad bellero, quod Ammiratus Babylonise prsparaverat eis Aschalone. nii aotem (cstrnando intraverunt montanam, quae- renles Sarrac^norum bella, et venerunt Cssaream. Vcnienles quoque juxta mare ad urbem Ramore, illic invenerunt multos Arabes, qui praecursores erant belli. Quos nostri persequcntes, apprehende- runt plures ex eis, qui dixerunt omnia belli nova ubi essent, et quot, aut ubi bellare disponerent t^ contra Christianos. Quod audiens Tancredus, sta- tim misit nuntium Jerusalem duci Godefrido, et patriarchse^ omnibusque principibus,dicens : Scia" tis quod nobis paratum est bellum .-ischalonix ab Ammirato, Igitur venite festinanter cum omni vir- tutCy quam kabere poteritis. Tuug jussit dux commo- neri omne8,ut fidetiter irent praeparati Aschalonam obviam ioimicisnostris.Ipse vero cum patriarcha, et Roberto Flandrensi comite,exivit de urbe in feria tertia, et Marturanensis episcopus cum eis. Tum vero Sancti ^gidii comes ac Robertus Northman- nuB dixerunt se non exituros, nisi cortum bellum scirent. Jusserunt ergo militibussuis,ut pergercnt videre si bellum vere esset, et rcverterentur quan- tocius, quia ipsi mox essent parali venire. Iverunt illi, videruntque bellum paratum, et cito renuntia- ^ verunt se vidisse oculis suis. Continuo dux appre- hensoMarturanensi episcopomandavit in Jerusalem quo milites qui ibi erant praepararent se,et venirent ad bellum. Episoopus vero Marturanensis jediit, reportans verba missa patriarchfle,et duci ; exierunt- que Sarraceni obviam ci, et apprehensum secum duxerunt. Petrus vero Eremita remansit in Jerusa- lem, ordinando et praeoipiendo Graecis et Latinis, ac clericis, ut fideliter Deo processionem celebra- rent, et elcemosynas orationesque facerent,ut Deus populo suo victoriam daret,Clerici et presbyteri in- duti sacris vestibus ad lemplum Domini conduxe- nint processionem ; ac missas et orationes celebra- bant, ut Deus suum defenderet populum. Denique patriarcha et episoopi aliique seniores congregati D suDt ad fluvium quod est ex hao parte Aschaloniae. IUtoque muita animalia,boom, camelorum, ovium, atque omnium honorum depraedati sunt. Venerunt aiitem Arabes iere trecenti, irrueruntque nostri super iUos-; et apprehenderunt dxios ex eis, perse- qoentes slios usque ad eomm exercitnm. Sero au- tem facto, patriarcha fecit praeconari per omnem exercitum, ut in summo mane omnes in craetino esseot parali ad bellum, excommunicani ne ullus hamo inUnderet ad ulta spolia^ donec bettum esset factum; sed eo facto, reverterentur cum felici gau- dio,ad oapiendum quidquid eis praedestinatum esset a Domino.Summo vero diluculo,intraverunt inval- lem nimis pulchram, sccus littus maris,in quaor* dinuvernnt suas acics. Dux instruxit suam, comes Northmannus suam, comes Sancti ifilgidii suam, comes Flandrensis suam, comes Eustachius snam, Tancredus et Gaston suam. Ordinaverunt quoque pedites et sagittarios qui praecederent milites; et eic ordinaverunt omnia : Statimque praeliari coepe- runt in nominc Domini nostri Jesu Christi. In si- nistra parte fuit dux Godefridus cum sua acie, co- mes Sancti ^gidii juxta mare, in dextra parte, comes Northmannus,comes quoque Flandrensis, et Tancredus omnesque alii equitabant in medio.Tuno nostri cceperunt paulatim ambulare; pagani^vero stabant parati ab bellum.Unusquisque suum habe- bat vasculum pendens coIlo,ex quibus potarent per- sequentes nos ; sed illis non licuit, gratia Dei. Co- mes autem Northmannus, cernens Ammirati stan- tarum habentem quoddam pomum aureum in sum- niitate hastae, quae erat cooperta argento,irruit ve- hementcr super illum,eumque vulneravit upque ad mortem. Ex alia parte comes Flandrensis, nimis acriter eos invasit. Tancredus igitur impetum fecit per medium tentorium eorum. Qnod videntes pa- gani, continuo arripuerunt fugam. Paganorum au- tem multitudo erat innumerabilis,numerumque eo- rum nemo scit, nisi solus Deus. Bella vero erant immcnsa, sed virtus divina comitabatur nobiscumi tam magna,tam fortis quod statim superavimus illos, Slabant vcro inimici Dei excaecati, et stupefacti,ac vidcntcs Ghristi milites, apcrtis oculis nihil vide- bant ; ct contraChristianoserigere se non audehant, virtute Dei tremefacti. Pro nimio namque timore ascendebant in arbores,in quibus putabant se efhi- gere, vcl abscondere. At nostri sagittando, et cum lanceis et ensibus occidendo, eos ad terram prfBci*- pitabant. Alii jactabant sc in terram, non audentes se erigere contra nos. Nostri igitur illos detrunca- bant,sicut aliquis detrancatanimalia ad macellum. Comes vero Sancti ifigidii, juxta mare occidit ex eis sine numero. Alii vero se praecipitabant tn ma- re, alii fugiebant huc illucque. Veniens itaque Am- miratus Babyloniae ante Ascalon civitatem, dolens et moerens lacrymando dixit : 0 deorum spiritusl quis unquam vidit vel audivit talia ? Tanla potestas^ tanta virtuSy tanta militia, qux nunquam ab uUa qente fuit superata, modo a tantilla gente Christiano- rum est devicta, Heu miki, tristis ac dolens I quid amplius dicam? Superatus sum a gente mendica, inermi et pauperrima, qux non habet nisi saecum et peram. Ipsa medo persequitur et occidit gentem jEgy^ ptiacam.quw itli pterunque suas largita est eleemosy- naSyd^m olim per omnem nostram patHam mendiea ret, Huc conduxi ad communionem tlucenta mitlia mititum, ct video illos laxis frenis fugicntcs per viam Bahylonicam, et non audent reverti adversus genlem Franciijenam, Juro per Mahumet et per omnia deo^ rum numina, quod ultra non retinebo milites conven» tione aliqua, quia expulsus sum a gente alienc^ €t ad- 667 AD GODEFRIDUM APPEND. II. -- MONUM. DE BELLO SAGRO. 668 vena.Conduxi omnia armorum genera, et omnia ma- A exercitu,statim suspenderunt vela,et impulenint se diinameiUa^ ut eos ohsiderem in Jerusalcm, ct ipsi in alta maria. Reversi sunt itaque nostri ad eorum prssveneruntmeadbellumitinerc duorumdierum.Hcu tentoria, acceperuntque innumera spolia, anrum mihil quid amplius dicam'^ Inhonoratus ero semper argentumque multum, omniumque animalium ge- in terra Babylonica, Nostri autem acceperunt stan- nera,et omnium armorum instrumenta! qus volue- tarum, quod comparavit comes de Northmannia, runt asportaverunt, reliqua igni consumpserunt. viginti marchas argcnti, et dedit illud patriarchae Rcvcrsi sunt ergo nostri, cum gaudio magno Jeru- in Dei honorem, sanctique sepulcri. Ensem vero salem,deferentes secum omniabona,qusilliserant emit quidam sexaginta Bysanteis.Superati sunt igi- necessaria.lloc bellum actum est^prid. Id. Augusti, tur inimici nostri a nobis, Deo annuente. Omnes largiente Domino nostro Jesu Ghristo fidelibus suis naves paganorumibiaderant; hominesvero quiin- victoriam, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et tus erant,videiit<^f Ammiratum fugientem cum suo regnatfieus per infinita sxcula sgeculorum, Amen, ROBERTI MOiNACHI S. REMIGII IN DICECESI REMENSI HISTOKIA HIEEOSOLTIITANA (Apud BoNGARs, Gesta Dei per FrancoSy p. 30). MONITUM. Robertus monachus hanc quam Hierosolymitanam Historiam inscripsit, composuisse te8taturip8e,prs- atione apologctica,in claustro cujusdam cellae S. Remi^ii,constituts in cpiscopatu Rcmensi Jussu aoba- tis cujusdam, nomine Bernardi, ita enim plene in veteri ms,nuperrime legimus : cui hujus argumenti ab alio,nc8cio quo, conscripta narratio displicebut : quod erat et acephala, et stylo neffligentiore composita. Ipse concilio Claromontis interfuit.a quo hic Occidentis in Orientem motus coepit.Eum Blondus citat non semel, sed ut expeditionis comitem : «Delectavit nos, inquit ii decad , lib, iv,Robertum vidisse mona- ohum, eas describere machinas, in hunc modum, » etc. Et paulo post : « Robertus monachus, qui tunc Hierosolymis erat, et : « Patetur ingenue Robertus monachus, a quo scriptore hsc certiora sumuntur.» De eodem Tnthemius : Rupertus monachus ccenobii S. Remi^^ii in dicecesi Remensi, ordinis divi Patris Benedicti; natione Gallicus,vir in divinis Scripturis jugi studio exercitatus,et saecuiarium disciplinarum Don ignarus, ingenio clarus et apertus cloquio.Scripsit nonnulla ingenii sui opu8cula,auibu8 nomen ejus Sosteritati innotuit, e quibus ego tantum vidi, Gestorum in terra sancta per dhristianos tempore ^rbani secundi^ contra infideleSy Historiam insignem, lib, X. Inter omnes htstorioqr. De aliis nihil vidi. Claruit sub Hennco V, anno Domini 1120.» Hxc Trithemius; qui aut libro auctius exemplar nostn8,aut unum in duos divisum habuit:quomodo in prioribus editionibusseDtimusetoctavusin unum coaluerunt. Defuit autem Trithemio, ut apparet, prapfatio apologetica, quam eaidit Reuberus, qus et in nostris membranis legitur. Ordericus Vitalis tum styli elegantiam,tum veritatcm in illo laudat et siepe ipsum transcripsit, Auctor Libri principalis bellorum Domiui pro tempore nova: legis, qui est ms,in biblio- tneca P. Petavii citat Hobertum abhatem Sancli /?^i/(/u.Pos8evinus confundit cum Si^eberti continuatore, Apparatu, in Roberfus monachus : quem antoa distinxerat, «^x Arnoldo Wione, in Hobertus /ingtus, Nos usi sumus codicibus mss. Nicolai Fabri, Laurentii Boohelii, nostris : impressis, nostro antiquissimo et optimo, nulla nec loci, nec topographi, nec temporis nota; alio depravatissimo Basiliensi Henrici Petri anni 1533, et Wechcliana Justi Heuberi, emendatiore. Scias autem, lector, olim editum illum nostrum, col. nunc 757, lin. 26, ex Fulcherio insterta habere plurima, nempe capita quindecim, a yicesimo ad tri- cesimum quintum ita : « pridie Idibus Augusti. His peracti8,placuit quibusdam in patriam nationissu» reverti, » etc^ qus leguntur line capitis 19 Fulcherii, paucissimis voculis variantibus; tandem redire ad ea quibus opus suum claudit Robertus : « Quia vero hic historicus sermo, » etc. Hflec eodem omnino modo habentur in ms. libro veteri, qucni hac cditione absoluta forte inter nostros latentem reperimus. Misit et varias lectiones e suis Andreas Schottus : r[uarum usus erit tertio tomo, si vitam hanc Deus, animumque servaverit. Vcrsus illius «vi, ut erant in mss,, in extrema pagina posuimus^ ne quid non exhibercmus. Initium scribendi facit a concilio Claromentano, anno 1005; finem, in illa de Admiraviso victoria. 669 ROBERTI MONACHI HIST. HIEflOSOL. — LIB. I. 670 mciPiT PRiEFATIO APOLOGETICA MOiNACHI ROBERTI IN IIISTORIA HIEROSOLYMITANA Universos qui hanc historiam legerint, sive legi A test et levitas carminis, et minime phalerata com- audierint, et audilam intellexerint, deprecor, ut positio dictionis. Unde, si cui acadcmicorum stu- cum ineaaliquid inurbanecompositum invenerint, diis innutrito displicet haec nostra editio, ob hoc concedant veniam, quia hanc scribere compulsus forsitan quod pedestri sermonc incedentes plus fui per obedientiam. Quidam enim abbas, nomine justo in ea rusticaverimus, notificare ei volumus N.,litterarum scientiaet morum probitate prdcditus, quod apud nos probabilius est, abscondita rusti- ostendit mihi unam historiam secundum hanc ma- cando clucidare, quam aperta philosophando ob- teriam, sed ei admodum displicebat : partim,quod nubilare. Scrmo enim semper exactus, semper esi initium suum quod in Clarimontis concilio consti- ingratus; quia quod difTicili intellectu percipitur; tutum fuit, non habebat; partim quod series tam surdiori aure hauritur.Nos veroplebeio incessu sic pulchrae materiaBincultajacebat,etlitteralinm com- voluraus progredi sermonem nostrum, ut quivis positio dictionum incondita vacillabat. Praecepit cum audierit, spcret idem; et si fortassis idem ergo mihi ut qui Clarimontis interfui concilio, ace- tentaverit esse, longe separetur ab idem. Si quis phalae materiei caput praeponorem, et lecturis eam affectat scire locum quo haec historia composita accuratiori stylo componerem. Ego vero,quia nota- fuerit, sciat esse claustrum cujusdam cellaj S. Re- rium non habui alium nisi me,et dictavi, et scripsi : j. migii constitutas in episcopatu Remensi. Si nomen sic quod continuatim parui menti manus,et manui auctoris exigitur, qui eam composuit, Robertus penna,et penns pagina,et fidem satis pra^stare po- appcllatur. INCIPIT PROLOGUS Inter omnes historiographos Novi ac Vcteris Te- strorumIIierosolymitarum?Quod quantostudiosius stamenti Moses sanctus obtinet principatum, qui quisque advciterit, tanto uberius intra mentis suab divino spiritu prophetia3,Hebraicis litteris, quarum dilatatossinus obtupescet.IIocenim non fuithuma- ipse autor exstitit, mundi dcscripsit excjrdium, et num opus, sed divinum. Et ideo litterali compagi- pnmse aetatis ac secundae facta mirabiIiora,ncc non natione commendari debet notitiae tam praesen- ct patriarcharum gesta nobis adduxit in mcdium. tium quam fulurorura, ut per hoc et spesin Deum Hujus exemplum secuti sunt JesusNave,Samuel et Christiana magis solidetur, et laus ejus in eorum David, quorum primus Josuc librum, socundus et menlibus vivacior incitetur. Nam quis regum aut tertiusRegum historiasconscripscrunt.Ex hoc ergo p principum posset subigere tot civitates et castella, liquido colligi potest quod revera Dco sit acccpta- * natura, artc, seu humano ingcnio praemunita, nisi bile, ut ad notitiam fidelium suorum litteris com- Francorum hciift gcns^ cujus esl Dominus Deus, po- mendetur, cum in terra peragit quod praefixistem- pulusqueinele(jilinh^redifatemsibi?(Psai.xxxn,\2.) poribus fieri disposuit, aliquod opus mirabile. Sed. Inferat ergo nobis Dei sapientia qnod ad laudem quid post creationem mundi mirabilius factum cst, sui nominis proferamus. Et seiant,qui haec legerint praeter salutiferae crucis mysterium, quam quod sive audierint, quod nihil frivoli, nihil mendacii, modernis temporibus actum cst in hoc itinere no- nihil nugarura, nisi quod verum est,enarrabimus. EXPLIGIT PROLOGUS. INCIPIT LIBEPi PRIMUS CAPUT PRIMUM. tate quae Clarusmons appellatur. Cui papaUrbanns secundus cum episcopis et cardinalibus praefuit. Anno igitur Dominicae Incarnationis millcsimo Fuit autcm illud concilium valde celeberrimum, nonagesimo quinto,magnum interfinesGalliae con- conventu Gallorum ac Germanorum^tam episcopo- cilium celebratum est, in Arvcrnia scilicet, in civi- rum quam principum. Ordinatis igitur ineo rebus 671 AD 60DEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELIi) 8ACR0. m ecclesiasticis, exivit dominus papa in quadam spa- A tum et conjugum continet aiTectus, en recoiite quid tiosffilatitudinis platea^quia non poterat illos capere cujuslibetffidiQcii clausufa. Qui hac suadela rheto- ric« dulcedinis, generaliter ad omnes in haecverb^a prorupit,dicens (1) : « Gens Francorum,gens trans- montana, gens,sicut in pluribus vestris elucet opc- ribus, a Deo dilecta et electa, tam situ terrarum quam fide cathoIica,qnam honore sanctae Ecclcsia», ab universis nationibus segregata, ad vos sermo noster dirigitur^vobisquc exhortatio nostra proten- ditur. Scire vos volumus quae lugubris causa ad vestros fines cos adduxerit, quae necessitas vestra conctorumque Udelium attraxerit. Ab Hierosoly- morum finibus et urbe Constantinopolitana relatio gravis emersit, et saepissimc jam ad aures nostras in Evangelio dicat Dominus : Qui amat palrem aut matrem super me, non est me dignus {Matth. x, 37). Omnis qui reliqtierit domum.aut patrem,aut matrem^ aut uxoremyaut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam aetemam possidebit (Matth. XIX, 29). Non vos protrahat ulla possessio, ulla rei faroiliaris sollicitudo, quoniam terra haec quam inhabitatis clausura maris undique et jugis montium circumdata, numcrositate vestra coangu- statur; nec copia divitiorum exuberat; et vix sola alimenta suis cultoribus admiaistrat. Inde est quod vos invicem nvordetis, et comeditis; bella movetis, et plerumque mutuis vulneribus occiditis. Cessent igitur iater vos odia, conticescant jnrgia^ pervenit quod videlicet gens regni Persarum, gens |^ beila quiescant et totins controversiae -dissensiones malcdicta^, extranea gens prorsus a Deo aliena^ generatio scilicet quae non direxit cor suum,etnon est creditus cum Deo spiritus ejus {PsaL lxxvii, 8) : terras illorum Christianorum invaserit ferro, rapi- na, incendio depopulaverit ipsosque captivos par- tfm in terram suam abduxerit, partimque neco miserabiH prostraverit ccclesias Dei aut funditus erverterit, aut suorum ritui sacrorum mancipaverit. Altaria suis foeditatibus inquinata subvertunt,Chri- GTtianos circumcidunt, cruorem circumcisionis, aut super altaria fundunt, aut in vasis baptisterii im- mergunt. B^t quos eis placet turpi occubitu mul- (Hare, umbilicum eis perforant, caput vitaliorum abslrahunt, ad stipitem ligant, et sic flagellando circumdiicuat,quoadusque extractis visceribus solo sopiantur. Viam sancti sepulcri incipite, terram illam npfarias genti auferte,eamquevohi8 subjicite. Terra ilia filiis Israel a Deo in potestatem data fuit, sicut Scriptura dicit qux lacte it melle fluit {fHuan. XIII, 28). Hierusalem umbilicus est terrarum, terra prae caeteris fructifera,quasi alter paradisus delicia rum (2). Hanc redemptor humani generis suo illu- stravit adventu, decoravit conversatione, sacravit passione, morte redemit, sepuUura insignivit. Haec igitur civitas regalis in orbis medio posita^ nunc a suis hostibus captiva tenetur^ et ab igaorantibua Deumritui gentium ancillatur.Qusrit igitur etoptat liberari, et ut ei subveniatis non oessat imprecari. A vobis quidem praecipue exigit subsidium, quo- niam a Deo vobis collatum e«t prae wneti8««kiiom- prostraticorruunt.QuosdamstipitiligatoBsagitlant; ^ bus, ut jam diximus, insigne decus armorum. Ar- quosdam extento collo et nudato gladio appetunt. et utrum uno ictu truncare possint pertentant. Quid dicam de nefanda mulierum constupratione? De qua loqui deterius est quam silere. Hegnum Grsecorum jam eis emutilatum est, et suis usibus emancipatum, quod traasmeari non potest itinere duorum mensium.Qiiibus igitur ad hoc ulciscea- dum,ad hoc eripieadum,Iabor incumbit,nisivobis, quibus prae caeteris geutibus contulit Dominus in- signe decus armorum, magnitudinem animorum, agilitatem corporum,virtutemhumiiiandi verticem capilli vobis resistentium? Moveani vos et incitcnt animos vestros ad virilitatem gesta praedecesso- rum, probitas et magnitudo Caroli Magni regis, et ripite igitur viam hancjn remissionem peccatorum vestrorum, securi de immarcessibili gloria regni coelorum. » CAPUT 11. Haec et id genus plurima ubi papa Urbaaus ur« bano sermoae peroravit, ita omnium qui aderant affectus ia uaum conciiiavit,utomaes acclamarent, Deus vult; Deus vuU. Quod ut venerandnA pontifex Homanus audivit, erectis lumiaibus, ia cc^um De# gratias eglt, et manu silentium iadiceas, aii : (c Fratres charissimi, hodie ia vobis est oaienaum quod Dominus dicit in Evangelio : Ubt duo vel tres fuerint congregati in nomine mso^ibi in medio eorum sum {Matth, xtiii, 20). « Nisi eaim Domiau^ Deua Ludovici niii ejus, aliorumque regum vestrorum ; q in meatibus vestris fuisset, uaa omoium yestrum qui regna Turcorum destruxeruat, et in eis fines sanctae Ecclesiae dilataverunt. Praesertim moveat vos sanctum Domini nostri Salvatoris sepulcrum, qaod ab immundis gentibus possidetur, et loca sancta quae nunc inhon^ste tractantur et irreve- renter eorum immunditiis sordidantur. 0 fortissi- mi milites, et invictorum propago parentum,nolite degenerare^ sed virtutes majorum vestrurum remi- niscimini. Quod si vos charus liberornm et paren- vox non fuisset. Licet enim vox vestra aumeroaa. prodierit, tamea origo voois uaa fuit. Propterea dico vobis quod Deus haac a vobii elicuit, qui ve&- tris eam pectoribns inseruit. Sit ergo vobis vox ista in rebus bellicis militaresignum,quia verbum hoc a Deo est prolatum. Cum in hostem fiet belli- cosiimpetus congressio, erit uaiversushac ex parte Dei uaa vociferatio : .Deus vujjt, Deus yult. Et aon praecipimus aut suademus,ut seaes aut imbecilles, NOTULyE MARGINALES M8. COD. (i) Qui legis haec dicta.ae sit tibi meas male ficta : (2) Jerusalem gaude, tibi oonatat iaus sine fraude. I^rbani papaa, dulcia verba cape. 873 ROBERTl MONACHI HIST. HIEROSOL. — LIB. I. 674 et ostti annorum inraimeidonei,hocilerarripiant, A. vonerabile, et ad aures regum ac principum perve- tiec mulieres 8in1econjugibussuis,autfratribu9,aut legitimis testimoniis ullatenn^ proficiscantur.Talcs enim magis sunt impedimento quam adjumento ; pltis oneri quam utilitati. Dirites in opibus subve- inant,'et e^tpeditos ad bellum de suis facultatibus siicaim ducanl.Presbyteris sive clericis cujuscunque ordinis absque episcoporum suorum lieentia non licet ire, qooniam inutilis eis fieret haec via,si irent sine inomm licentia. Ouia nec laicis expedit pere-* grinari, nrsi eutn sui benedictione sacerdotis. Qui- eunque ergo hujus sanetffi peregrinationis animum babnerit, et Deo sponsionem inde fecerit, eique se litaturum hostiam vivam, sanctam, Deoplacentcm, deYoverit, signum Dominic» crucis in fronte sua nit concilii constitutum honorabile. Piacuit omni- bus, et plus quam trecenta millia mente itercouci- piunt, etadimplere satagunt,prout unicuiqoe posse contulit Dominus. Jamque turmatim exsultare ccd- pit FraneigenaB gentisunanimitas ;et desideriojam cum Turcis pugnabat eorum proba ferocitas. CAPUT IIL Erat in illis diebus quidam, qui cremita exstite* rat, nomine Petrus, qui apnd illos qui terrena sa- piunt magni 8Bstimabatur,etsuperipsosprssu]cset abbates apice religionis efTerebatur, eo quod nec pane nec carne vescebatur, sed tamen vinoaliisque cibis omnibu8frucbatur,et «summam abstinentiam in deliciis quaerebat. » Hic(3)ea tempestate collegit 6rfB in pectore prsferat. Qui vero inde voti compos ^ sibi non modicam equitum peditumque multitudi» tngredi Tolnerit, inter scapulas retro ponat. Taies ^uippe bifaria operatione complebunt illud Domini prsceptnm, quod ipse jubet per Evangelinm : ^iit nan bajulat crucem suam et venit posl me^ non estmedignus (Luc. xiv, 27). » His ita complotis, unns ex cardinalibus, nomine Gregorius, pro om- nibns terrae prostratis dixit confessionem suam, et eic omnes pectora sua tundentes, impetraverunt de his qua)malocommiserantabso]utionem,etfacta absolutione, benedictionem ; et benedictione con- secnta, ad propria remeandi licentiam. Et ut cun- etis claresceret fidelibus quod haec via a Dco non ab bomine sit constitnta (sicut a multis postea com- penmns] ipso die quo hsec facta et dicta sunt,fama prsconans tantse constitutionis totum commovitor- nem, etiter suum direxit per Hungariam. Associa- tur autem quidam duci Teutonicorum,nomine Go- defrido, qui erat Eustacbii Boloniensis comitis fi- lius, sed officio dignitatisdux erat Teutonicus.Hic vullu elegans, statura proceru8,dulcis eloquio,mo- ribus egregius,et in tantum lenis ut magis in semo- nachum quam militem figuraret. Hic tamen, cum hostem sentiebat adesse, et imminere prsBlium, tunc audaci mente concipiebat animum, et quasl leo frendcns ad nullius pavebat occursum. Et quas lorica vel clypeus sustinere posset impetum mucro- nis iliius? Hic cum fratribussuisEustachioet Bal- duino,etmagnamanumilitumpeditumqueperHun- gariam iter arripuit. Per viam scilicet, quam Garo- lus Magnus, incomparabilis rex Francorum, olim bem, ita nt etiam in maritimis Occani insuHs di- C suo exoroitui fieri usquead Constantinopolim pr»- rulgatum esset, quod Hierosolymitanum iter in concilio slc stabilitum fnisset. Gloria provenit inde Christtanis et exultatio ; gentilibus autem Persis et Arabiae cultoribus, mceror et trepidatio.His additur animi magnitudo, illis incutitur pavor et mentis kebetudo : adeo coelestis tuha percrepuit,quod ubi- qtiegens omnis infesta Ghristiano nominiintremuit. Elucet igitur qnod non fuit humanae vocisofficium, fled Spiritns Domini qui replet orbem terrarum (Sap, I, 7). Ad Bua itaque reversus est unusquisque kLiconim. Et Urbanus papa, in crastinum residere fscit conventum episcoporum : quibus residentibus ac^pH eonsIHum, quem praeponeret tant® multitu- dini peregrinori cupientium,quianondum erat inter cepit. Primus igitur Petrus Eremita cum suis, et magna gente Alemannorum, Gonstantinopolim ve- nit ;et copiosam Langobardorum gentem, multos- que alios ox diversis locorum spatiis aggregatos in- venit.Quibus imperator licentiam introcundi civita- tem nunquam prsebuit ; quia virtutem Ghristians militioe et maxime Francorum suspectam semper habuit. Idem tamcn mercatum eis habere concede- bat, quod et in civitate erat ; prohibueratque illis, ne transirent illud vicini aequoris spatium quod vo* catur Sancti Georgii 6rachium,quoadusqueveniret formidabilis exeroitus Francorum.Turcorum enlm infinitus numerus erat, qui adventum illorum be- stiali mente sitiebant. In quorum manus si ipsi^ab- eoe ftliquis nominatorum principum. Universi vero j) sentibus Francorum principibus,deveni8sent,siciit eiegemnt Podiensem cpiscopum asserenteseum re- buB humaniB ac divinisvaldeesseidoneum^etutra- que scientia peritissimum, suisque in actionibus miiltividum. Hle itaque, licet inviias,8uscepit quasi alter Moses ducatum ac regimen Dominici populi, cum benedictione domini papse ac totius concilii. 0 quot diTersae letatis ac potentiffi seu domesticae fkcultatis homiheB in iilo concilio cruces suscepe* ntnt^ et vlam sancti eepulcri spoponderunt : Hinc divulgatum est ubique terrarum illud concilium postea rei probavit evontus,omnes aequaliter morti subjacerent.«Sedomni8 congregatio hominum qu» bono auctore non gubernatur, si ei languidum ca- put dominatur, in deterius labitur et quolidie lan- guescit, et a salute elongatur. » Propterea et hi, quia prudentem principem qui eorum dominaretnr non habebant^ reprchensibilia opera faciebanl. Ec- clesias enim et urbis palatia de8truebant,et qnffi in eis erant auferentes, plumbum quo tegebantur ab- strahebantf et Grfficis vendebant. Unde imperatOFi NOTDL^ MARGINALES MS. COD. /3) DiUL prior iiiceBdt, nec retro poBtea iaoessit. 675 AD GODEFRIDTJM APPEND. IT. — MONUM. DE BELLO SACRO. 676 Alexius nomine, vehementcr iratus fuit, et flequo- A ad aquilonem dcvenit. Qui vero remanserunt, nec reumSanctiGcorgii Brachium transmearc praecepit; qui ultra progressi, ducem sibiclegerunt,et quem- dam Rainaldum sibi praeposuerunt ; qui licetprin- cipem haberent, eadem tamen rapinse operaagere non cessabant. Nam domos quas inveniebant igni comburebant,et ccclcsias bonis suis et facultatibus denudabant. Sic Nicomediam usque venerunt, et inde Romaniae terram intraverunt. CAPUT IV. Tribus igilur diebusambulandoconsumptis,ultra Nicaeam urbem perrexerunt, et quoddam castrum, cui nomen cr.iL Exorogorgo, gente vacuum invciic- runt ; in quod intrantes repereruntmagnam ubcrta- tem frumenti, carnis et vini,omniumque bonorum ChristianaB fidei titulum mutare volucrunt, mortis exterminiura pertulerunt. CAPUT V. Igitur cx tota illa multitudine occiderunt Turci quos volucrunt, et quos libuit (uti placuit)captiva- verunt. Quosdam ad signum positos sagittabant,et omni ludibrio, prout eis placuit,servos Dei contu- meliis afficiebant, et illi maluerunt sic occumbere gloriose quam negantes fidcm Dei,cum eis infelici- ter vivere. Deus vero, ut credimus, reccpit eos in septa sempiterni paradisi sui,quoniam noluerunta fide sua peregrinari. Jam quippe diabolica legio vi- ctrix exsultat, et contraPctrum Eremitam,qui erat in quodam castello^nomine Civito,dimicat.Erat au- quae sunt humanaj vitae sustentaculum. Turci vcro |^ tem illud castrum supra Nicasam civitatem cousti- metu Francorum perterrili,longe ab illa tcrra seces- tutum. Contra quod Turci dum cursum suum diri- serant, sed tamcn exploratores suos dimiserant,qui illis advcntum nostrorum et quomodo se haberent, nuntiarent. Qui ut per internuntios compererunt, quod venerant rapere, non possidere ; destruerc, non retinere : protinus contra illos accurrcrunt, et castellumin quoerant, obsidione circumdoderunt. Erat quippe ingenslnumerus illorum et copiosa m ul- titudo. Ante portam castelli eratpuleus,etjuxtaex altera parte fons vivus juxta qucm Rainaldusprin- ceps Christianorum exierat, ct insidiis positis, eo- rum praistolabalur adventum. Turci vero nil haesi- tantes irruerunt in eum,et multosquicum eoerant occiderunt ; alii autem in castrum fugerunt.Illi au- tem aquam eis omnino abstulerunt, et in magno gcrent, obviaverunt Waltero, qui erat primiceriua et signifer agminis Eremitai. Sed licet milea egre- gius claruissct tot militiae titulis,his tamen ommno rcsislere non valuit, sed tamen pretiosam morlem suam, multo Turcorum sanguinc commendavit.Ir- ruit enim in illos velut ursus esuriens in animalia, et quos in occursum invenit, proslravit et vitapri- vavit. Similiter et qui cum eo erant armati, adhuc vivi jam necem quani erant passuri fortiter vindi- cabant, et quandiu eis arma valuerunt, hostes de victoria nunquamtripudiaverunt.Sed ibi multitudo audaciam, non audaciamultitudinem separavit,nisi quod animositas numerositatem sextuplo minnerit. Fractis tandem armis et non animis,laudabili mor- cruciatu per aquae penuriam Ghrislianos imniise- C te (5), sic in bello, sicut pro Deo, vitam terminave- runt. Erat autem festivitas S. Michaelis, quam ve- nerari debet omnis anima fidelih. Obscssi autem in tantam sitis angustiam dcvenerunt,quod venis equo- rum incisis boumque et asinorum aliarumquc pecu- dum sanguinem elicicbantet bibcbantiAlii tcrram humectiorem fodiebant, et sic ori apponebant, ar- doremque sitis temperabaiit iQuidam urinam suam in vase, aut in manibus suis mingebant ; et quod dictu mirabile [miserabile ?] est, absorbebant.Quid plura? Nullum erat vita3 solatium, nisi sola mors pereuntibus erat subsidium. Tandcm princeps illo- rum Rainaldus (4)cum Turcis furtivum iniit foedus malens temporalem vitam retinere quam pro Chri- sto mortem in tali martyrio subire.Dispositis ilaque runt, eosquc in sortem coclitum angeiici spiritus transtulerunt. Tunc primum Turci,revoluti8 cada- vcribus suorum, cognovcrunt,quodcumquibuspu- gnaverunt,fuerunt Franci.llis ita patratis pars Tur- corum cucurrit ad castra Christianorum ; ct ibi unum presbyterum misstxm celebranteminvenerunt, quem ante altare detruncaverunt (6). 0 felix felicis presbyteri martyrium, cui praebuit ducatum Domi- nici corporis viaticum I Similiter quotquot invene- runt, aut occiderunt aut abduxerunt. Petrus vero Eremita abierat, et Constantinopolim remeaverat. In castello autem quod supra memoravimus, cui nomen Civito, remanserat Christianorum plurima multitudo ; et qui decattris sive de prffilio vivieva- agminibus sui8,simulavit cumadversariisinirecon- j) serant,rctro ad illud castellum confluxerant ; quos gressionem,sed mox utexiit,fecit ad illos cum mul- tis aliis digressionem.Heu !heu ! meticulosus miles non ab austro, sed ab aquilone progressus, quam enerviter et effeminate pro coclcsti rcge et regnodi- micavit !Qui necdum vel levi stipula tactus, mar- tyrium subire perhorruit ; et fidei Christiana3 pro- fessionem, sanus, eques, et armatus, abdicavit ! Jureigitur apudDeum evanescentis gloriiejacturam Turci insequentes,strues lignorum.ut nostros com- burerent, cireumposuerunt. Sed qui obsessi erant de tuitione vitaB solliciti, ignem in strues, immise- runt, et Dei nutu flante vento,pIerosquedehostibus combusscrunt.Turci tandem illos vi comprehende- runt, ctsecundumludibriumsuum variis poenarum generibus affectos,alios occiderunt,alios in captivi- tatem vendiderunt. Qui tamen aliquo casu seu in- genio evaserunt, ad Brachium S. Georgii reversi promeruit,et in sortem illiusquisedem suam clcgit NOTUL^ MARGINALES MS. COD. (4) Nec leviter tactus, Rainaldus apostata factus, (5) Haec mors Wolteri debet pretiosa videri. Abjurando Deum, se probat esse reum. (6; Sic et presbyleri mors higus debet baben. 677 ROBERTI MONACIU IIIST.^HIEROSOL. —LIB. II. 078 8unt, et jubente nequissimo imperalore Constanti- A coraparavit. His ita gestis, huiQ narrationi termi- nopolim regressi sunt. Imperator quidcm cum suis num ponamus, et stylum retro convertcntes, quo- Grscis de victoria Turcorum exsultavit, et omnia modo illuc convenerit nostra gens Fraacorum^ ei arma nostrorum, ut eos inermes redderet, callide cum quibus principibus, disscramus. EXPLIGIT LIBER PRIMUS. INCIPIT LIBER SECUNDUS. CAPUT PRIMUM. usque pervenerunt. Et, o gloriosa Christi militia, (7) Intereadum hsc aguntur,de remotis occiden- quam non potuerunt continere tam spatioss urbis taliumpdrtibus,aparteaquilonisexcitavitDominu8 intra incolatus sui spalia vel domicilia! et ob hoc coraites duos, quibus unum nomen, una consangui- multi extra urbem ex principibus sua fixere ten- nitas, xqua polestas, idem et armis ct animis, toria, Ibi aliquot diebus commorantes, loca sancta etiam gloria consulatus compares, Northmannus peregrina consuetudine perambulaverunt , et se scilicet et Flandrensis comes, cum quibus Hugo sanctorum apostolorum, aliorumque meritis ac Magnus, frater Philippi regis Francorum, qui ipso [j precibas commendaverunt. Ac sic apostolica bene- tempore Franciam suo subjugabatimperio. nicho- dictione pcrccpta, ab urbe discesserunt, et per nestate morum, et elegantia corporis, et animi vir- Apuliam suas acies direxerunt. tute, regalem de qua ortus erat commendabat pro- CAPUT II. sapiam. Cum quo et Stephanus Carnotensis comes, Cum vero sic incederent, rumor tanti exercitus qui a bonis initiis pravos deinceps obtinuit exitus. ad aures cujusdam terrae illius principispervenit(8), 0 quam alii innumeri optimates et minoris iams nomine Boamundi, qui tunc erat in obsidione consules, cum his sunt associati tam ejusdem Fran- Malphi super littus Scaphardi pelagi constituti. Qai ci» quam megoris et minoris Britanniae ! A parte boc audiens, fecit inquiri quibus principibus tantus australi mota sunt castra Podiensis episcopi, et exercitus regatur, quibus armis munialur, quo or- comitis Sancti iEgidii, nomine Raimundi. Vir iste dine incedant, utrum rapere venerant, aut sibi ne- cum prsdives esset, et temporalibus bonis locuple- cessaria compararent. Cui ab inquisitoribus rela- tatus, omnia sua vendidit, et viam deliberationis tum est de principibus, quod Hugo Magnus, Phi- sancti sepulcri arripuit. Ecce praesentialiter nunc Hppi regis Francorum germanus, signifer et dux videmus in re, quod olim Dominus promisit per sit tantae militiae, Robertus comes Northmannus, os Isaiae prophet». Ait enim : Noli timere, ^uia ^ Robertus comes Flandrensis, Stephanus comes ego tecwn sum. Ab aquilone adducam semen tuum, ^ Carnulensis, Raimundus comes Sancti ^Egidii, et et ab occidente congregabo te, Dicam Aquiloni : Da; episcopus Podiensis duces erant et domini. Exer- et Austro : Noli prohibere : affer filios ineos de citus autem sic devote et seriatim procedebat, quia longinquo, et filias meas ab extremis terrse (Isa, cui nocuerit nullus crat. Arma equitum tam idonea XLiii; 5, 6; Psal, lxvii, 5). Nunc, ut videmus, filii erant, quia in tanto procinctu militiae Dei conve- Dei et filiae, Hierosolymam tendunt ab extromis niebat. Nam quis carneus oeulus loricarum, aut terrae; auster et aquilo nutritos suos non audent galearum, aut scutorum, aut laneearum, sole ra- prohibere. Revera nunc Dominus ascendit super dianle, ferre poterat intuitum ! Pedites yero omni occasum, quoniam requiescit in animabus occi- genere telorum sic praemuniti sunt, quia si obviam dentalium. Nunc occidens illustrare parat orien- sibi veniret, omni orienti terrorem incuterent. Et tcm, et novis sideribus suis excitatis, qua premeba- cum sic telis et armis accingantur, tamen ut inermes tur, depellere caBcitatem. Et cum inter tanta agmi- peregrini necessaria sibi mercantur. Quae cum au- na enitesceret terribilis fulgor armorum, hunc disset vir circumspectus et divitiis opulentissimns, tamen reverberaret, si intueri posset, splendor ani. talia verba protulit coram omnibus :« Gratias agere morum. Hi ad bellum unanimiter incedunt, non ut I^^o omnes debemus, qui in sua potestate habet fugiant, sed ut aut moriantur, aut vincant. Mori D omnium corda et quo vult inclinat ea. Quis enim quippe nullum vitaB credunt dispendium; vincere tot principes, tantum populumin unum colIegi»setj vero divini Bubsidii est praBconium. Hi ergo memo- nisi eorum mentibus ipse praesideret?^ Cumque rati principes, quos supra diximus, satis congruo requireret quod signum gestarent peregrinationis, tempore de suis sedibus exierunt, sed natale solum didicit, quod aut in fronte aut in scapulis dextris transeuntes, diverso tempore et itinere transalpi- signum ferebant sanctae crucis. Cum vero per naverunt. Itaque per Italiam iter direxerunt, et di- campos discurrendo beliico usui se exercerent, et vina praeeunte custodia, secundo appulsu Romam jocando invicem alter in alterum hastas vibrarent, NOTULiE MARGINALES MS. COD. (7) Agmina conveniunt, numerosague millia fiunt. Pro quo sic patriam respuerant propriam. Quorum tu proceres, si consociari videres, (8) Circuiens mundum rumor venit ad Boamuo- Agmen tam pulcnim; laudares jure sepulchrum [dum, 679 AD GODEPRIDUM APPEND. JI. — MONUM. DE BELLO SACRO. MO onnes una voce clamabant dicentes : Deus vuU, A qnoniam ducem Godefridum cum magno exercitn Dens vult (9). Et hoc signum erat bellici clamoris ipsorum. Et cum baec iterum audiret vir prudens et mente capax, magis ac magis in Dco cxsultavit, quia omnia haec non tantum esse hominum intei- lexit. Qui statim eadem devotione succensus, duo pretiosa pallia jussit afferri,et ex eis corrigiatim incisis praccepit cruces ficri. Tunc dixit omnibus tam peditibus, quam militibus : « Si quis est Do- mini, jungatur mihi. 0 milites nunc mei, estote Dei; et viam sancti sepulcri mecum incipite; et quae mca sunt, u( vestra, assumite. Nonnc et cos Fran- cigenae sumus? Nonne parentes nostri de Francia vcnerunt, et terram hanc militaribus armis sibi mancipaverunt? Proh dedecus ! Ibunt consanguinei et fratres nostri sine nobis ad martyrium, imo ad duobus diebu paradisum! In omnibus futuris tcmporibus debct voluit extra u ascribi tam nobis quam liberis nostris retrograda animi inopii, si, nobis absentibus, agitur haec di- vina militia.» (10) Et cum his ct istis similibus ani- mosus miles finera daret, omnes clamaverunt qui adcrant, dicentes : « Nos tccum ibimus et absque retractatione viam S. sepulcri promittimus. » Tunc vir sapiens et astulus cruces jussit alTcTri, quas prfficeperat fieri. Quibus allatis dixit : « Si dictis vestris facta unire vultis, de crucibus istis unu- squisque accipiat unam : et acceptio crucis, spon 810 viae fiat. » Tunc tot ad accipiendum confluxc- punt, ut multis accipcre aflectantibus cruces de- fuerint. Audientes igitur optimates Apuliae, et Ca- labriffi, et Siciliae (ll),quod Boamundus crucem viae repererunt. Flere pra gaudio potuit, qui Hugoncm Magnum et ducem Godefridum invicem amplexari et osculari conspexit Gaudet Hugo Magnua se fuisse comprehensum,quia meruit hac occasione adduci ad duccm Godefridum.Gaudetdux,quiaampIexatur pracordialem amicum et cognatum suum et totius generositatis nobilem virum.Gaudet alter in altero innovatum fGedus amicitiae, et antiqu» familiari^ tatis, et quod in utroque inerat insignc decua pro- bitatis. In his duobus viris primo denudataB sunt fraudes imperatoris, sicut mox sequentia decla- rabunt. Dux Godcfridus prior omnium Francorum principum Gonstantinopolim venit (13), quia per Hungariam recto grcssu profectus est. Venit atque ebus ante Natale Domini, et bospitari rbem; sed subdolus imperator eum inter suburbana recepit. Speravit interim dux ibi socurum remanere se posse, donec venirent agmina gcnlis Francigena}. Etcum per aHquotdies mittere ccepit clientcs suos ad comparanda necessaria, do- losus impcralor praiccpit Turcopolis suis et Pin- cenatibus, ut in insidiis positi eos invaderent et occidcrent. Sed Balduinus^ frnter ducis, cognita eorum nequitia, occultavit se, ct eorum praevenit insidias, quiadum suos sequcrentur ut occiderent, forti animo et virili impetu illos invasit, et sic, Deo juvante, illos superavit, pluresque ex eis occidit, et caplos fratri suo duci praesentavit. Quod cum au- disset imperator, iratus est, quia cognovit denuda- tas cssc Francis dolositates et insidias suas. Dux, S. sepulcri susceperat, omnes ad eum confluunt, C ut cognovit erga se suosquc imperatorem iratum et tam mediocres quam potentes, sencs quam juvenes, servi quam domini,viam S. sepulcri pro- mittunt. Dux vero Apuliae, ut haec vidit et audivit, vehementerindoluit^quoi^iamsoluscumparvulisac mulieribus in ducatu suo remanere portimuit (12). Erat autem dux ille frater Boamundi, uterque filii scilicet Roberti Wischardi. Dum vcro Boamundus viae necessaria paravit, Francigenae ad marinos portuspervenerunt : alii scilicetad Brundosium,>aIii ad Barim, alii Otrentum mare intraverunt. Hugo siquidem Magnus, et Wilermus Marchisi filius, in portu Barim mare intraverunt, et Durachium usque navigaverunt. Quos ut deprchendit adesse dux loci illiu8,captusiniquacogitatione,ilIoscontinuoju8sit apprehendi,et apprehensos Constantinopolim trans- jj duci. Edixerat enim subdolus imperator, ut omncs Hierosolymitani caperentur, et ad se Constantino- polim ducerentur. Volebat namque, ut omnes sibi fidelitatem faccrent, ut scilicet suum esset quidquid per arma acquirerent. Sed deprehensi, cum ad ur- bem venerunt, magnum sibi solatium invenerunt, esse, de suburbanis illius exivit, et extra urbem sua tentoria fixit. Sole igitur occidente, cum nox superficiem terrae cooperuisset, satellites impcra- toris prajsumpserunt ducem invadere, sed divina adminiculante gratia, cum magno sui detrimcnto, vix manus illius potuerunt evadere. Alter in alterum irruit, scd altcr altero praistantior fuit; dux cum suis frendens ut leo, illos cito di^pcrsit, et septem occidit, ca^tcros insecutus usque ad portam civi- tatis (14). Dux inde ad tentoria sua rediit, et quie- tus deincops mansit. Imperator autem pacem ab eo per internuntios quaesivit, et tandem impetravit, et mercatum ei et suae genti, sicut in civitate erat^ habere permisit. Interca gensGallicana ccepit appropinquare rcgiae civitati, Podiensis episcopus, et comes S. iEgidii, comites quoque Northmannus, Flandrensis, et Stephanus Carnutensis. Dum haec itaque aguntur, ut diximus, prospero successu Boamundus Apu- liensis, paratis suis stipendiis tanto itineri congru- entibus, mare intravit, et in Bulgariam regionem NOTUL^ MARGINALES MS. COD. (9) Sed tali voto clammatur pectore toto. CiO) Militias pondus, non respuit hoc Boamundus. flij Huic Calabrs gentes sociantur ct Apulienses. [i2) His fieri pro^dux sprevit tamen Apuliae dux. (13) Dux quoque regalem primus pervenit ad ur- [bem. (14) Francigenae gentes, urbi aimul advenientes, Terrorem mortis prcetendunt oompatriotia. 681 nOteEHT! MONACHI IIIST. llIEriOSOL. — LfB. 11. 6^2 transnavigavityCum quoerantnobilissimi principes, Tancredus videlicet nepos suus, et Marchisi fllius Richardus princep8,et omnes terraB illius optimates^ qni tantam in Bulgaria copiam repererunt, quod a fructu frumenti, vini et olei omnes multiplicati sunt. Deinde desoendentes in vallem Androno- polis ibi tandiu quietaverunt, quousque omnes transfretaverunt. lUic Boamundus vir prudens com- minatus est suo exercitui, ne aliquis aliquid alicui violenter auferret, sed unusquisque quodsibi com- petebat compararet. Tandem transfretatis omnibus, in quamdam regionem intraverunt, bonis omnibus uberrimam, et de villa in villam, de castello in castellum, de civitate in civitatem progredientes, Castoriam pervenerunt^ et ibi solemnitatem Domi- nies Nativiiatis celebraverunt, et per diesplurimos dictaverunt. Cumque forum rerum venalium ab indigenis qusrerent, impetrare nequiverunt, quo« niam omnes afacie eorum confugiebant,sstimantes nostros advenisse causa prsdandi,etomnem terram depopulandi. Ideo nostri compulsi sunt ciborum inopia, rapere, pr»dari, oves, boves. arietes, hircos, porcos, et quae usui ciborum erant utilia. Egressi de Castoria venerunt in Palagoniam, iu qua eratquoddam castrum hflBreticorum, quod undique aggressisunt,etcrepantibusbuccinis,ettclisacsagit- tis volantibus illico ceperunt, et spoliatum omnibus bonis^cumsuishabitatoribusignicombusserunt.Nec ideisinjuriacontigit,quiaillorumdetestabilissermo utcancer serpebat;jamque circumjacentesregiones 8uo pravo dogmate fcedaverat, sicut et ipsos a recta fide sua foBda intentio abstulerat. Denique in crasti- num ad flumen Bardarum venientes, pluresipsodie transierunty alii vcro qui sole stante transire nequi- verant, remanserunt. In crastinum illos qui reman- serant, invadit exorcitus imperatoris (15)^ summo diiucuio aurora jam lucescente, et omnes occidere aut captos vinctosque abducere, in animo habe- bant. Quibus dum nostri fortiter resisterent,rumor pervenit ad aures Boamundi et Tancredi. Tancrc- dus vero non diu ferens suos ita injuriis affici, equo volitans ad flumen rediit, et secum equo et armis in illud injecit, eumque duo millia equitum sunt 'insecuti. Qui protinus advenientes invenerunt Tur- copolas et Pincenatos cum eis dimicantes, in quos subitOyUt efiVenati irruentes, multos neoi dederunt, etpiures captos in vincula conjecerunt, et lorisirre- titos ad Boamundum adduxerunt.Quos ut vidit^Deo gratias egit, et hilari vultu subridens, eisperinter- pretem dlxit : j'i^ui ijT rent. Tunc Boamundus, ut vir multividus.ct North- tur civitas, Turcis integra fiducia tribuatur, et ad ^ ., * . *«uo,t.«.iiuiiu 80 Constantinopolim conducantur. Quod idco fecit (ut ros ipsa deinccps innotuit) ut cum tcmpus acce- deret, ad dotrimcntum Franrorum paratiores inve- niret.Itaquo civitas rodditur, et Turci Constantino- polim deducuntur (27). Ncc immemor tamen fuit imperator tanti bonencii,quia pauporibus qui erant in exercitu, largas eloemosynas praBccpit erogari. Septem itaquc hcbdomadibus et tribus diebus Ni- caB3B civitatis protcnsa ost oxpugnatio, nec ulla vi humana superata fuisset, nisi Dei adjutorio. Est enim muris donsissimis et altis turribus proimun- ta, ut caput ot nulli compar in tota Romania.In hac olim, tompore Constantini imperatoris, treconti et octodecim episcopi aggrogati fuerunt, etdc fldeno- mannus comes ut milesanimosus, ut viderunt quo- rumdam animos titubare, pra^cipiunt omnes milites desccndcre, ct sudes tentoriorum infigere. Erat au- tem ibi quidam rivus currontis aqus praeterfluensy juxta quem in longum sua tentoria ponunt.Concito providus Boamundus colerem dirigit nuntium Qui cclcri volitaret equo nostrosque vocaret, Quatenus ad bellum properarent jamque paratum. Antequam vero tentoria tensa fuissent, centum quinquaginta Turci equis veloccioribus advccti, nostros appropiavcrunt, et tensis arcubus suas sagittas toxicatas In cos immiserunt. Nostri vero equis admissis illos exceperunt, et comprehensos occiderunt. Turcorum quippe consuctudo est ut stra, propter haereticorum versutiam qui tunctem. D ^etro confugianttractis sagittis, etdum fugiuntad- poris erant, tractaverunt, ot ita omnia, sicut tenet nunc catholica Ecclesia, omnes unanimitcr sanxe- runt. Et ob hoc dignum erat ut inimicis sanctae fi- dei auferrntur ot Deo reconciiiaretur, ct sanctaB ma- tri uostr.-E Ecclesia^ ut membrum suum, redinte- grarctur. El provisa fuit, et disposita fuit a Deo haec nova redintegratii), quoniam plurimorum qui ibi occisi sunt consecrata est martyrio. Taliter ut versum vulnus se insequentibus infligant,Sed fugs nullus locus erat, quia densitas hostium occupave- rat ipsa cacumina montium (28). Proptcrea nostri dextra levaque eos instanter trucidabant, et arcus et sagitta3 inutilem ibi locum habebant. Tandem contractis lanceis Francorum in corporibus impio- rum, res agitur gladiis. 0 quot ibi corpora corrue- runt, truncatis capitibus, aut mutilatis aliquibus NOTUL^ MARGINALES MS. COD. (25) Jam Turci fugiunt, pavidique per omniafiant. (27) Hostis captivus condonata nece vivus. 126) HoBtes inclusi, macna formidine fusi. Redditur a Francis Gonslantinopolitanis, Quo sc ccnverti valcant, ncn sunt b:nc certi. (28) Ecce hic pugna, qua non fuit omnibus ana 689 ROBERTI MONACni HIST. HIEROSOL. — LIB. III. 690 membris ! Illic videres, quod posterior pars hostium A militare signum suum altis vocibus conclamantium I impellcbat priorem in gladios trucidantium. Dum sic pugnatur, dum sic pars prima necatur. Pars ea Turcorum quae rivum Iransiit, illa Protinus invasit tentoria Christianorum : Diruunt i]la;trucidant matres cum pueris, et quos imparatos bello reperiunt et sine armis.GIamor mo- rientium Boamundi pervenit ad aures, et protinus quid esset intellexit. Bellum comiti Northmanno committit, et ad tentoria cum paucis celeri cursu repedavit. Quos ut viderunt Turci, mox terga dederunt. Boamundus autem conspicatus ibi jacere multos < exanimes, ccDpit lamentari ; ct Dominum, ut vivis ac mortuis esset refugium^ deprecari. Ad bellum festinus remeavit, sed tamen pro vallo et munimine B in tentoriis milites dereliquit. Antequam vero ad bellum rediret, fuerant jam nostri adeo fatigati, siti, labore et calore «stus (29), quia nisi mulieres potum de rivo prsterfluenti attulissent, multi ipso die bello succubuissent. Jam vero nostri Turcis ir- ruentibus semel tcrga dederunt, et nisi cito comes Northmannus aureum vexillum in dextra vibrans equum convertisset, et geminatis vocibus miiitare signum, Deus vult, Deus tmi/, exclamasset : Nostris illa dies nimis exitiabilis csset. Sed postquam viderunt reverti Boamundum et co- mitem Northmannum, spiritum audaciae resumpse- punt, et magis mori quam ulterius fugere elegerunt. Tanta quippe erat Turcorum instantia, et unus ita Congeminantur ill(e voces, dum eas recipiunt, et recipiendo emittunt concava vallium, cacumina montium, scissurae rupium. Miscri quos primum inveniunt, quia nunc homincs, nunc sola cadavera sunt, quos non contegit lorica vel clypeus, et quos non adjuvat sagitta vel sinuatus arcus. Ululant. gemunt, terram morlentes calcibus terunt, aut pro- cumbentes herbam mordicus scindunt, Hos repen- tinos sonitus dum longe posili percipiunt, alii gratulantur, alii mcesti flunt. Franci intelligunt militare signum suorum pugnantium ; Turci vero lamentabiles gemitus suorum morientium. Torpe- scit stupefacta manus iniquorum, convalescit jam fatigata manus Christianorum. CAPUT III. Interoa dum Turci qui nostros impugnabant ad montana respiciunt, conspiciunt Podiensem episco- pum et comitem Raimundum, cura reliquo cxercitu mililum et peditum de montibus descendere, suos- que invadere ; obriguerunt timore mugno prfle mul- titudine bellatorum (3ij, putantcs quod aut de ipsis montibus emersissent. Iterum praelia innovan- tur, recenterque plurima Turcorum millia proster- nuntur. Quid faceret Turcus, popuiusque per omnia spurcus? Ni sua terga daret quo vencrat et remearet. Sed qui cauda prius fucrat, caput incipit esse. Sicque caput caudam sequitur, fugiens fugientes. impellebat aIium,quod nusquam erat cuiquam pro (; Nostri quoque qui jam prope in suis erant inclusi ullo commodo difFugium. Nostros ita vallaverant, quod locum vacuum nisi circa tentoria non invenie- bant. Muiti de nostris tunc mortui sunt, qui Tur- corum sagittis perierunt. NuIIus nostrorum ^vacabat ab ofQcio, nuIIaH erat absque ministerio. Milites et ad belium expediti pugnabant, sacerdotes et clerici plorabant et orabant, mulieres lamentantes mor- tuorum corpora in tentoria trahebant. Et dum sio Dosiri coartantur, dum nube volantium sagittarum obumbrantur, advoiat interea dux Godefridus et Hugo (30). Qui cum ad montana pervenerunt cum quadraginta millibus electorum militum, aspiciunt tentoria suorum undique circumscpta agminibus Turcorum, sociosque suos utcunque pugnantes. tentoriis, iterum resumpto spiritu animantur, et sua vulnera gravesquo injurias dc hostibus ulci- scuntur. Qui prius instabant, fugiunt (32) per dcvia quasque : Nec curant quorsum, vcl in antca sivc retrorsum : Sed miles Christi prosternit eos necc tristi ; Sanguine terra madet, raontis rubet undique clivus, Gomplet usque simul fluitanti sanguine rivus. Corpora caesorum tot erant prostrata per agrum ; Quod nisi vix ullus currcre quibat equus. Ab hora igitur diei tertia usque ad noctis crepuscu- lum conflictus ille continuus fuit, et mirum esse poterat unde gcns tanta aggregata fucritSed utas- mulicres in tentoriis magno ululatu vociferantes, serebant, qui se melius scire arbitrantur, Pers®- ardeBCunt animo, et sicut aquila fertur in prae- ^ Publicani, Medi, Syri, Ghalda^i, Sarraceni, Agulani, dam, Quam yox puliorum stimulat jejuna suorum, Sic ira accensa, penetrarunt agmina densa. 0 quantus ibi fragor armorum, quantus strepitus confringentium lancearum, quantus clamor morien- tium, et quam hilaris vox pugnantium Francorum, Arabes et Turci ibi convenerant, et superflciem ter- raB cooperuerant, sicut locustae ot bruchus quorum non est numerus (Psal. civ, 34). Nox quippe litem diremit, magnoque illis fuit prajsidio ; quia nisi te- nebrae eos occuluissent, pauci ex tanta multitudine superfuissent. NOTUL^ MARGINALES MS. COD. (29) Hino labor, inde calor, sitis, improbus hoftis [et arma Nostros invadunt, et ob hoc jam terga para- [bant (30) AsBunt praesidio Dux Godefridus ct llugo^ (31) Militias tantae bellum nunquam fuit ante. Hinc timor incessit quo trans ab inde reces- [sit. (32) Jam Sarraceni fugiunt, Arabes, Agareni, Cura Publicanis, Medis, Persis, Agulanis. 691 AD GODEFRIDUM APPEND. II. - MOiNUM. DE BELLO SACRO. 692 Gloria magna Deo, tali lanloque trophaco Qui perimit nocuos, glorificatque suos. Nostri itaque, compellenlibus tcnebris, ad sua ten toria reversi sunt, sacerdolibus et clericis hymnum Deo dicentibus in hunc modum : « Gioriosiis cs, Do- mine, in sanclis tuis, mirabilis in sanctiLale tua, terribilis atque laudabilis,ct faciens mirabilia.Dex- tera tua,Domine,percussit inimicum,et in multilu' dine gloria) tuae deposuisli advcrbarios tuos. Dixe- rat inimicus : Penequar et compreUendain illos, dividam spolia, implehilur anima mea, evaginaho gladium meumy interficiet eos mamu mea {Exod xv, 9). Sed tu, Domine, nobiscum fuisli, tanquam bellator fortis, etdux et protector fuisti in misericordia tua populo tuo quem redemisli. Nunc, Domine, cogno A subjicitur. Et inde habet gaudium et laetitiam non tantum in hac generatione praesenti.sed et in futura gcnerationc sajculorum. CAPUT IV. Altera autem die, quae erat tertia mensis Julii, tentoria summo mane defixerunt^ et vestigia Tur- corum fugientium sequi festinaverunt.Sed illi sicut trepi(la3 columba) a facie accipitris, ita ante eorum faciem fugiebant. IgiLur per quatuor dies huc illuc- que fugieiites,conLinuit utSolimannusdux illorum inveniret decem millia Arabum venientia sibi in auxilium.Erat autem Solimannus filius Solimanni veteris, qui totam Romaniam abstulit imperatori. llic quippe poslquam de Nicaea urbe fugerat, gen- tem hanc in unum congregaverat,et quasi pro ulci- scimus, quia portas nos in fortitudiue tua,ad habi- 1> scenda sua injuria, super GhrisLianos adduxerat taculum sanctum tuum, ad sancLum scilicot sepul crum tuum. » His dictis voc«s suppresserunt, et securi jam ab hostibus nocle illa quieverunt. In crastinum vero ubi sol flammanti luuiine mundum venustavit, omnes ad campum belli cucurrerunt, et de Buis plurimos peremplos invenerunt, et nisi cruces fuissent, segregari abillisvix potuissent.llli vero, quibus erat sanior intellectus, ut Christi mar- tyres vcnerabantur,et digniori honorequo poterant tumulabant (33). Et sacerdotes et clerici sepulturae debitos effundebant cantus; malres pro filiis,amici pro amicis, lugubres emitlebant planctus. His ita compIetis,ad oadavera hoslium spolianda festinavc- runt. Et quis referre potcst, quantam ibi abundan- tiam vestium,quantam auri argentique copiam re Hic cum eos vidisset et Arabes illum, pra; nimio dolore equo lapsus in terram,coDpit magnis vocibus ejulare, seque miserum et infelicem proclamare. Cui Arabes infortunii sui casum ignoranLes,dicunt : « 0 cunctorum hominum impudentiorl quid ita fugis! Multum degeneras : quia nunquam pater tuus de prajlio fugit.Resume animi constanliam,et reverterc ad praiIiuin,quoniam venimus tibi in au- xilium. » (Juibus ille,suspirii8 vorem interrumpen- tibus,ait (34). » Magna vos vexat insania; nondum vos cognovistis virtutem Francorum, noc experti estis animos eorum.Virtus eorum non esthumana, sed ca^lestis, aut diubolica. Nec ipsi tantum in suo confidunt auxilio, sed divino.Nonne in tantum de- viceramus eos,quod jum parabamus iliceos funes et pererint? 0 quantam mulLitudinem equorum, mu- C canabinos,uteorumcolloimmiteremu8?rumsubito lorum, mularum, camelorum et asinorum noslrj tunc habuerunt : Qm prius erant pauperes, Deo opitulante, divitcs efTecli sunt. Qui prius seminudi, sericis indumcntis vestiti sunt Lcguntur tcla et sa- gitts, et vacuataB implentur pharetrae. Cura vulne- ratis impenditur, et cura; medicorum committun- tur. Sicque die tota, non est gens nosLra remola. Huic facto egrcgiae landis, si quis mentis oculum velit apponere, l)eum mirabilem in suis operibus poterit advertore. Esurientes elenim suos replevii bonis^ divites vcro non suos dimisit inanes ; deposuit polenteSy et exaltavit humiles {Luc. i, 52, 53), po- tentes abjeclos reddens, humiles gloriosos. Hoc gens innumera,quce mortem non vereturel hostem non tiniet,erupit de montibus,et indubitanter se in- seruit no^tris agminibus.Quorum oculi ferrc potc- rant eorum terribjiium armorum sp1cndorem?Lan- cea: eoruni micabant ut coruscantia sidera,galeae et lorico!, ut vernantis aurorae lumina vibrantia,fragor armornm terribilior erat sonitu tonitruorum. Cum 80 bello pneparant erectis in coelum lanceis, certa- tim incedunt,et hac si sine voce essent,conticcscunt. Cum vero suis apftroximant adversariis, tunc laxa- tis loris tanto iiDpelu irruunt, ac si leones quos sLimuIat Jejuna fauies, et sanguinem aniuiaiiuui si- tiunt. Tunc vociferant et strident dentibus et acra clamoribus impIont,et peregrini a misericordia ne- Ci^t quod per Isaiam prophetaui spopondit suas di- j) mineni capiuuL, sed omnes necant. Et quid dicere lectffi Jerusalem : Ponam te ia superbiam saeculorumy gaudium in generationem et generationem^ et suges lac gentium, ei mamilla regum lactaberiSy et scics quia ego Dominus salvans le, et redemptor tuus tortis Ja- cob (Isaif LX, ^5, IG). Superbia sa^culorum, nobili- tas est viroruni illui-Lriuiu ; maniilla regum, divitiao thesauros suos in terram fodientium. Qua; nobilitas mamilla regum pascitur, cum^imundanapotestas de tam crudeli gente vaIeo?Nuilu gens est qu€ MARGINALES MS. COD. (33) Corpora nostrorum cum Dei laude tumulan- (34) Terror crat magnus, quo territus estSoliman- [tur. [nus. Corpora Turcorum per campum despoliantur. 603 ROBERTI MONACHI HIST. HIEROSOL. - LIB. IIL 694 8utnus ab istis, vel dispersi fugimus.Nunc quartus A cerva sagittata. Noslri vero laudantes Dominum dies est ex quo a facie eorum fugere ctrpimus, et adhuc nontimore minori qnam ct primo die trepi- damus. Qua de re, si sano vultis parere consilio, quam primum valetis a tota Romania absccdite;et ne illorum oculus vos videat,summa cautela provi- dete. » Ka»c Arabes ut audierunt, cum ipso Soli- manno fugam concito arripuerunt.Christianiautem majori soiertiaseqijebantur fugieutiumvestigia,sed illi nunquam in eodem statu morabantur, etquan- tumvis eorum animiconfusifuerint,adquascunque tamen Christianorum urbcs vel castella fugicndo veniebantjhilarem vultum quasipolitivictoria.pric- ferebant (33), dicentes : « Guudentes et cumlajtilia aperite nobis januas vestras, quoniam occidimus sinc obstaculo civitatem intraverunt, et per dies quatuor ibi dietaverunt, die vero quinta de civitate omnos exierunt. Tunc Balduinus come8,frater Go- defridi ducis, et Tancredus, ab aliis se cum suis militibus diviserunt, et ad urbem Tarsum diverte- runt (38). Erant autem multi Turci in ea,qui con- tra cos exierunt ad prfeliura, sed diu obstare non potuerunt. Cum enim veloces impetus nostrorum, et sinuatos incursus et diros ictus ferre non potue- runt, pluribus suorum prostratis, in munitionem urbis se receporunt : et nostri castra 8ua ante ur- bcm locaverunt et excubitores posuerunt. Illi vero qui erant in civitate Christiani,noctc media ad ca- stra veniunt, cum magno gaudto clamantes atque vobis omncs Fraucigenas,qui vos et terras vestras r> dlccntes : « Surgite, invicti milites Francorum, depraedari venerant, ne unus quidcm superest de illis quin aut mortuus sit, aut tencatur in vinculis nostris.Solimannus eteuim dux nosteralia viapro- cedit, et captivos secum dcduxit. » Quivero verbis eorum creduli erant, aperiebani,seducliquegraves pojnas luebant.Nam depra^dantes corumpossessio- nes, domos incendebant,ipsosqije aut trucidabant, aut loris abtrictos sccumducebant.Nolcbantquippe ut Franciqui eo^ insequcbantur,ciliquidinvenirent, ut vel sic inopia coacti p^rsequi desisterent.Qui in hoc,prudcnti usi sunt consilio,quia illis valdepro- fuit, nocuitque omni exeicitui nostro. Nostri enim invenerunt terram illam descrtam, et inaquosam, oronibus bonis vacuam (30). Vcllcbant spicassege- tum ad maturitatcm proximantium,et intcr manus quoniam Turci omnes de civitate fugiunt et ulte- rius vobiscum dccertare non prajsumunt. » Nostri tamca eos persequi noluerunt, quia nox erat, tem- pns scilicet ad persequendum minime idoneum. Die vero luces^ente nostri in civitate introierunt, et cives cos libentissime receperunt. Facta est au- tcm contentio inter coraitem Balduinumet Tancre- dum, quis corum civilati dominaretur, an utro- rumque dominio subderetur.Tancredus renitebatur, quia pro se eam volebat haberc, sed tandcmcessit Balduino, quia major erat illi exercitus fortitudo. Fuerunt autem eis in brevi temporis intervallotra- ditae duo; civitates : una quie vocatur Athena, alia quffi Manustra, et multa castella. Jam vero ibanl secundis succossibus,quoniam Turci jamnonequi- confricandoexpilabant,taliquecibofamcmutcunque C tabai.t,sed abditi erant in munitissimismunitioni- mitigabant.lbi mortua fuit mojor pars equorum,ct multi qui prius equites exstiterant, pcditjs cirecti sunt.Iviuitabant vaccas ct boves,et mogn.c fortilu- dinis et altitudinis terrffi illius arieles et canos. TransierunlilaquesoIumillud(iuamcilopotuerunt, etintraverunt Lycaoniam, provinciain omnibus bo- nis uberrimam,et vencrunt Iconium (37). Erjtautem Iconium opulentissima civitas temporalibus bonis, de qua meniinit Paulus apo^tolus iuEpistolis suis. Qui- vero erraverunt in soliludino, in inaquoso, ci- vitatem hospitio commodam invcnerunt,et Domino 8Uggercntc,bonis terrcuis rcpleli sunt.Cumque di- gredi a civilate placuit suadentibus incolis,aquam in vasis et utribus sccum tulerunt, quia aquam iu bus. Major autem pars Francorura ingressaestter- ram Anneniorum (39), quia inhianter affectabant inubriare terram sanguine Turcorum.Terra autcm omnis silcbat in coiispectuipsorum,eisqueArmenii obviam veniebant, et in suas civitates et castella recipiebant. Ad (juoddam vero castrum pervene- runt, quod ita naturali positione munituui erat ut nulla arma prorsus, nuUa machinamenta bellica metuebat. Sed tamen noluerunt ibi diu demorari, cum scilicet tota alia terra eis esset subdita, et ex affectu vol'^bat inclinari. CAPUT V. Erat autem in exorcitu quidam miles fortis et slrenuus et ab illa regione oriundus.qui terramil- crastinum nusquam repererunt. Die vero secunda j) lam postulavit acunctisprincipibus,ut eaminfide- in vesperum ad quoddam flumen pervencrunt,ibi- que duobus diebus hospilati suut.AUera autcm die cursores qui prjEibant agmina, primo vcnerunt ad civitatcnj,quae Heraolea memoratur,in qua Turco- rum maximamultitudoaggregabatur. Quiutalonge deprehf nderunt vexilla Francorum volitantia, pro- tinus cfTugerunt ut damulus cruptusde laqueo,aut litate Dei et sancti sepulcri et eorum custodiret, ut vitam ct honorem suum protegcret (40). Gui prin- cipes unanimiter assensum tribuerunt, quia scie- bant eum esse virum [idelem,et bellicis rcbus ido- noum et fortem.Dehinc prosperosuccessu venerunt ad Ca^saroam Gappadociae. Cappadocia autem regio est in capite Syrias sita, adseptentrionalemplagam NOTUL/E MARGINALE3 MS. COD. (.35) FraudesfingebantArabes,dum sir riii^iobant. (39) Gons fora Francorum terram subit Armenio- (30) Invenere famom nostri, post ^VMtjlit vlfin. ^ ^ [rum. (37) Haicurbssuscepit nostros,pcnitusquerec(.'|)it. (40) Quod pctit assequitur miles,patriaqua potitur. (30) Uic agmen sparsum, petit urbem nomine [Tharsum. 695 AD GODEFRIDUM APPEND. II. - MONUM. DE BELLO SACRO. 696 porrecta;ouju8 incolae civitalis ultro ee tradiderunt, Al pendentia gestabant, omnes aBqualiter pcdites,quia eosque benigne receperunt.Egressique deCappado- oia,prospere venerunt ad quamdam urbem pulcher- rimam et satis uberrimam,quam Turci non multo ante obsederant,et per tres hebdomadas impugna- verant, sed expugnare nequiverant.Ad quam acce- dentes,mox cum summa laetitia cives obviam vene- runt, et benevole susceperunt. Hanc iterum petiit alter miles, nomine Petrus ab Alpibus,et impetra- viteam celcrrimeab univcrsis principibus(40*).Ipsa nocte quidam delator nugarum venit ad Boamun- dum, dixitque ei usque ad viginti millia Turcorum in proximo adcsse, qui nondum scirentFrancorum exercitum illuc advenisse.nie credulus verbismen- dacibus, elegit miiites electos quos sccum duxit,et nulli eorum equitabant, plerique libentissime lori- cas, galeas, clypeosque suos vendidissent, si em- ptorem invenissent ; multi quidem plurimalassitu- dine deficientes ea projiciebant,ut saltem sic expe- diti ire valerent. Jumenta cum oneribus ire nulla- tenus poterant,sed plerisque in locis onera jumen- torum homines ferebant.Starelocoautsederenemo poterat, quia alter alterum impellebat. Nemo pote- rat juvare suum comitem, nisi prascedentem ulti- mus, quoniam qui preibat vix convorti valebat ad subsequentem. Tandem finita tam infelici via, et invia, venerunt ad civitatem, qus Marasim me- moratur, et ab incolis illis cum honore et gaudio excipiuntur. lllic abundantiam rerum tempora- loca in quibus latitare dicebantur peragravit. Sed j* lium inveniunt ; ibi suae miseriae et defectus con- * Alll * *i**A* 1* **<* * /Vt « ^^ 1*1.* **Xl1_* * AIj Ifl* sicut delator inanis fuit,sic et inquisitionisefPectus fpustratus.Dehinc consurgentes venerunt adquam- dam urbem, quae vocatur Cosor, quae plena erat omnibus bonis quaeutiliasuntcorporibushumanis. Ad quam accedentes, ab his qui erant in ea Chri- Btianis, ofliciosissime suscepti sunt. Et ibi pertres dies feriati sunt. Illic unusquisque sua^ consuluit indigentiae, lassi invenerunt requiem, esurientes refectionem, sitientes potum, nudi operimen- tum (41).Providit itaque eisDeus talehabitaculum, quo facilius pati valerent validumsuperventuraefa- mis cruciatum. Interea nuntiatum est comiti Rai- mundo,quod Turci metu territi,de Antiochia fuge- rant,civitatemqueminimepraemunitamreliquerant. Qui inde accepit consilium, quod illuc quingentos solationem recipiunt. ibi prior prasstolatur ulti- mum, sed ante pertransiit int^gra dies, antequam cauda capiti cohaereret. Congregati vero et die una quiescentes, secunda die venerunt in vallem, in qua est Antiochia sita, regia videlicet civitas ab Antiocho rege constituta, et ab ipso nunoupata. Haeo metropolis est et caput totius regionis Syrie, olim insignita per beatum Petrum apostolorum principem cultu fidei catholicae: in ea episcopalem cathedram posuit,et apostolos Barnabamet Paulum ordinavit. Nunc vero ut Dominus ostenderet oculis mortalium quod non est virtus, nec uUa potestas, nisi ab ipso,priu8 hanc acquirere voluit in humi- litate sermonis ore praedicantium, modo eam recu- perare voluit in sublimitate potentiae armis debel- milites dirigeret, qui arccm civitatis occuparent, C lantium.Sic nostri in virtute Dei ad civitatem pro- antcquam aliis cognitum csset. Et ut venerunt in vallem Antiochiae vicinam,tunc primum audierunt verum non csse quod Turci discessissentacivitate, sed omni nisu quo poterantmoliobanturdefendere. Perrexerunt igitur usque ad castellum Publicano- rum,coque subjugato,alio secundo itinere diverte- runt ; et in vallem de Rugia pervenerunt, muUos- queibi Turcos et Sarracenos invenerunt quos in ore gladii superatos praelio occiderunt. Quod videntes Armenii, terrae illius habitatores, gavisi sunt, quia videlicet a Christianis tam viriliter et Turci et Pu- blicani sunt occisi,continuoque cum terra suared- diderunt se illis. Et Rusam civitatem obtinuerunt, et plurima castclla suo dominio mancipaverunt. perantes ad pontem Ferreum venerunt;invenerunt- que ibi numerositatem Turcorum pontem transire cupientium, ut his, qui erant in urbe praestarent auxilium. Sed non est hominum dirigere gressus suos,sed ejus est,cujus universa subjecta sunt im- perio.Nostri protinus irruerunt unanimiterin eos- nullique pepercerunt, sed in ore gladii magnam multitudinem ex eis peremerunt * alii mente con- sternati fugerunt, et sic vitae praesenti suae consu- luerunt. Sic potiti Christiani victoria, multa inibi repererunt spolia, jumenta, asinos, camelos one- ratos vino, frumento et oleo, et rcbus aliis quae obsessis sunt pernccessariae. Tunc castrametati sunt super ripam fluminis, quod non longe distat a Universus vero exercitus qui remanserat iter|arri- n mcenibus civitatis.In die crastina onusti bonisom- puit, miseroque infortunii successu (42) per quae dam montana.quae nulli erant nisi feris aut repti- libus pervia,ubi semita eratqucenonampliusquam unius pedii) spatio dilatabatur,sed hinc etinderu- pibus et densis spinarum seu veprium frutetis ar- ctabatur, ima vallium in abyssum videbantur im- mergiy cacumina montium ad sidera tolli ; hac in- squali semita milites etarmigeri collo suo armade- nibus ad civitatem ire disponunt; ad quam Deo ducto- re pervenientes in partibustribuscastra circumpo- nunt : Ex una enim parte montana prohibent ac- cessum, et omne bellandi procul arcent ingenium. Quarta feria duodecimo Kal. Novembris obsidio ciroa Antiochiam positam fuit, ad laudem et glo- riam futuram Domini nostri Jesu Christi qui sem- per est mirabilis in operibus suis. EXPLICIT LIBBR TBRTIUS. NOTULiE MARGINALES MS. COD. [40*) Huic cum Caesaria traditur et patria. Si bona praecedit, sequitur malai prospera ce- :411 Mic fame deleta successit copia laeta. [dit. [42) Mundi fortuna mutabiiis est quasi luna. Quod liquet in rebus multis, ut in bis aciebus. C97 ROBERTI MONACni lllST. HIEROSOL. — LIB. IV. 698 INCIPIT LIBER QUABTUS CAPUT PRIMUM Quia vero urbs Antiochena, non solum nalurali sitUjVerum etiam moenibus excelsis,turribusque in aitum porrectis densissimisque in cacuminibusmu- ronim propugnaculis praemunita erat, consilium inierunt princijpes,quod contraeam pugnarent,non virtute, sed ing»;nio; arte, non Marte machina- mento, non conflictu bellico. Prius igitur pontem supraflumen 8tatuerunt,ut expeditius flumen trans- irent, quoties transeundi necosse haberent. Tunc quippe in confinio urbis magnam bonarum fruc- tuum ubertatem inveniobant^ copiosas vindemias, fpveas frumento plenas et hordeo, aliisque cibariis, arboresquemulti generis pomisrefertas.Hoc quoque insinuabant eis Armenii qui in civitate erant, qui- A. Nam castellum quoddam erat in montanis non lon- gc a civitate nomino Arech, quod erat plenum re- bellantibus Turcis, qui nostris insidias praetendo- runt, multos vulneraverunt et plures occidorunt, et plerosque captos abduxerunt, caBterosque turpi- ter injuriatos ad castra redire compulerunt. Quod miscri casus infortunium ubi militia Dei cognovit, admodum indoluit; sed sibi deinceps salubre con- silium invcnit. Mille armigeros ante praemittunt, quos Boamundus et Flandrensis comes cum electis militibus subsequuntur, praenominata valle,in qua ad ipsos confugcrent, si Turci eos insequerentur. Quod ita absque dilationecontigit, quoniam Turci, postquam illos eminus agnoverunt^ laxatis loris, et cquos calcarlbus urgentes, insecuti sunt, eosque. que inde consentientibus Turcis ad eos vcnicbant ; B ^^ f"^^°^ vertcrunt. Nostri vero ad suos, sicut ad 8ied eorum uxores et filii in urbe romanebant. Et hoc totum,IicetChrisliani essent, callide tamen fa- ciebant,quoniam dicta nostrorum sivc facta Turcis intus rcnuntiabant.Construuntur a Christocolis bcl- lica machinamentaad oppugnandum congrua^turres lignes, balistae, falces, arietes, talpoi, tela, sudes, et fundffi, et si qua alia potuerunt ulla excogitari airte. Sed quid valuerunt adversum urbem inexpu- gnabilem, praBsertim cum tot in ea cssent defenso- res, qui etiam cum nostris campestri prselio pu- gnare potuissent? Postquam vcro Phospborus aurorae rutilos praBcesserat ortus, Ipsaque rorifluo cum jam candorc vibraret, Solque venustaret flammanti lumine mundum, Exsurgunt propere procercs, procerumque catorva?, Q Armaque corripiunt, et ad urbis mcenia currunt. Pugna quidem dextra forti fit et intus et extra. Illi defendunt, dum nostri spicula fundunt, Telaque cum baculis,nec non lapidesque sudesque. Fit labor immanis, sed profectus fit inanis, Sicque recesserunt, quia sternere non potuerunt Turres et muros, vi nulla corruituros. Cumque viderent nostri quod nil proficere possent, illamdimittunt pugnam,retinenttamensbsidionem. Turci quippe in sua confidentes invictissima civi- tate,nocte januis apertis cxibant.et in castra sagit- tasmittebant.Contigit autem ut ita sagittando unam mulierem ante tentoria Boamundi principis occide- rent.ct ideo vigilantiores excuhias per castra posu- tutissimum asylum, confugerunt et pr^sidium divini subsidii invenerunt. Turci vero cum nimia de proximo nostros milites paratos esse deprehen- derunt, primo quidem haesitanfes loco libentissimak ccssissent, si cedcre valuissent. Ut tamen cognove- runt quia pauciorcs Christiani cssent quam ipsi» bellum inierunt, tamen cum tremore, in sua confl- dentes numerosa multitudine. Sed quid valet pr«- Ilum, contra quod divinum militat auxilium? Deus enim fortis, et pbtens est, Domintis potens in prselio {Psal. XXIII, 8). Duo enim ex nostris ibi tantum pe- rempti sunt. Sed de Turcis, quorum non est nu- morus, qui et do manu Dei repulsi sunt, absque numero occisi sunt. Multos cx cis captos ad castra conduxerunt, ct coram illis qui supra moenia in- clytae civitatis erant, decollaverunt. Et ut me^orem illis dolorem incuterent et terrorem, balistis incisa capita in civitatem projccerunt. Dehinc expeditius ire potuerunt nostri ad villas et vicos Armeniorum, victum quaBrentes,et ipsiArmenii et indigenae terrs illius ad nostrog nr:ercatum afferentes. Advenit in- terea sacratissima dies Dominicae Nativitatis«quam Deus cunctis fidelibus suis celeberrimam in hoc contulit, quia qui creaturis omnibus nasci tribuit, pro solis hominibus nasci disposuit.Festivam igitur illam Christiani fecerunt,sicut qui in tentoriis erant agere potuerunt. Majus quippe gaudium erat in ca- stris quam intra mcenia inclytae urbis, inclytam dico,non propter focdam gcntilitatis habitationem, sed propter humanae conditionis positionem, et enint, qui etiam portam per quam exire solebant p praesertim beati Petri apostolorum principis apud custodierunt. Placuit itaque principibus militiaB et Deum reconciliationem. optimatibus ut castellum sibi construercnt,quo se- curiores essent, si inimici Dei ullo modo praevale- CAPUT II. rent, qui undique sicut apes ad alvearia conflue- bant. Quod et factum est. Interoa dum rarescere coepit quotidiani victus impen8a,consiIium inierunt, ut cibos quaererent, et ad quaerendum,armigero8 et plerosque milites ob custodiam transmitterent.Sed qui praedari voluerunt, Pi^rtim pr^dati, partiipque fuere necati. Qua cclebratione peracta, concilium acceperunt quid agerent, quoniam in castris victus deficiebfi^t, ct glacialis hiems mcrcatum afTerentes ad ipsos ve- nirc non sinebat. Illi namque qui erant in urbie, quanto magis sciebant nostros esurire, tanto magis incipicbant in illos dessvire.Uincacris incleipentja^ hinc miser® egestatis inopia, hinc OipiprioiehAt fly^- 699 AD GODEFIIIDDM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 700 versariorum violentia. Et sicut solet contingere in multitudine congregatorum.non deficiebat vox mur- murantium. Nec mirum crat, si humana fragilitas 8ub tot tormentls prossa deflciebat. Grando, nix, glacies, spiritns procellarum, illos violentissime opprimebant, qnos nuUa tectura cooperiebat. Quid mirum si se male domentabant, qui extra tentoria erant, cum ipsa tontoria innatabant? Propterca, ut supra diximus,consilium inierunt quid agercnt, et tale invicem p.^^ceperunt.Boamunduset comes Flan- drcnsis ad his subveniendum se ipsos obtulerunt, et omnibus placuit, et libentissime concesserunt. Hi itaque triginta millia equitum peditumque ele- gcrunt, et in terra Sarracenorum inrtraverunt. 0 rerum omnium mediator Deus, quam tcmpestive subvenis in periculi8,et in necessitate laborantibus, ut impleretur illud quod Salomon scripsit in Pro- verbiis : Conservaturjusio substantia peccatorLs (Prov, xiii,22j. A Jerusalem et Damasco,et Aleph, caiteris- que regionibus congregati erant, Porsae, Arabcs et Medi, gens videlicet multa nimis, quae ad Antio- chiam disposuerat venire, eamque a Christianis defendere. Scd aliter in coelo fuit dispositum, quae dispositioillorum ordinationem inclinavit deorsum. Cum enim audissent quia parsChristianorum intra- verant in terram suam, gavisi suntvalde,quoniam in vinculis jam quasi irretitos arbitrati sunt. Tunc diviserunt se in duas acies, ut sic vallati ab eis no- stri, fugffl praesidium nusquam invenirent. QuaB divisio stulta fuit,quia «stultitia in cordibus incre- dulorum semper requiescit.» Namutraequeaciesut scse invicem aspexerunt, incunctanter altera in al- teram irruit, quia illa in sua roultitudlne, ista in Dei omnipotentia confidit, ct ideo evontns'bclli dissimilis fuit. Milites armati quotquot in occur- 8um sui veneruntjUt falcator mes8em,prostraverunt. Sed cum in gyrum reverti frenis voluerunt, quos iterum percuterent nisi fugientes non invenerunt. Qui vero in manibus nostrorum peditum devene- nint, in immane praecipitium corruerunt. Sciunt enim quibus bella nota sunt, quia « graviori attri- tione peditcs quam equites interficiunt. » Altera vero acies quae se ab altera separaverat, ut nostros circumveniret, ut audivit vocos bellantium, soni- tumque confringentium armorum, laxatis habenis accurrebat suis in auxilium. Sed ut miseros illo- nim casus agnovit,fugientesque circumspexit,timor in illos vehementissimus irruit, fugiendique con- tulit societatem.Sed quid aliud nostri facerent,nisi ut persequerentur? Nam,sicut invulgari proverbio dicitur : « Si est qui fugiat, non deerit qui porse- quatur;»jam omnes nostri eos persoquehantur quoniam qui pedites venerant, ascensores equo- nim cfficiebantur. Quid plura? Qui cvadere potuit, laetus et hilaris fuit ; qui vero interceptus, miser- rima necc occubuit. Quot asini et cameli, quotque Jumenta frumento, vlno, capterisque cibariis onu- ata, ibi capta sunt, qu» esurienti exercitui Dei grata erant? Quantum gaudium, et tripudii exsul- A tatio fuit in illa die in castris, cum talia dona vide- runtsammi procuratoris?Mirandum et gaudendum erat, quod Dominus de mercibus inimicorum suo- rum de longinquo adductis, fideles suos reficiebat. Esurientes bonis implebat {Luc, i, 53), quibus ad- versarios suos spoliabat. Sic quoque filiis Israel olim faciebat, cum per terram gentilium regum transire cupiebant, et illi publicum viae regiae in- cessum eis denegabant. Omnes pari modo, qui cun- tra illos accipiebant gladium, gladio peribant, et eorum tcrra et facultates dabantur eis in possessio- nem. Nunc vero idem Dominus eadem recompensa- tione aufcrt suorum adversariis, ut isti credant veraciter actum fuisse quod scriptum est de iilis : Peromnia sit Deus, qui benedicendus est, benedi- j. ctus ; sine ipso nihil possumua. ^ CAPUT III. Interim dum isti gloriosi principes abfuerunt, qui in civitate erant, repente de ea exierunt, nostrosque inter caslra invaserunt, et plurimos ex eis occide- runt. Ipso die Podiensis episcopus perdidit dapite- rum suum, qui suae aciei deferre solebat vexillum. Et nisi flumen inter castrum et urbem fluxissct, majoribus injuriis et frequentioribus lacessissent. Quibusbellorumeventibus,et maxime famis inopia, plerique nostrorum afflicti, abire moliebantur,quia nimis graveerat invitis ferrejejunium, etideo ma- chinabantur ab obsidione difTugium.Quos Boamun- dus vir facundus et gratus eloquio, ita affatus est, dicens : « 0 viri, qui huc usque fuistis bellatores egregii, quos Deus per multa jam bellorum pericula C victores reddidit, quosque virtus . experiontiae ut illustres decoravit, ut quid contra Dominum mur- muratis, quia premit vos angustia paupertalis? Cum vobis porrigit manum, tunc exsultatis ; cum relaxat, tunc desperatis. In hoc videmini non dili- gere donantem, sed dona ; non largitorem, sed lar- gicntis oblationem. Cum largitur Dominus,amicus est ; cum cessat,inimicus vobis videtur esse ct ex- traneus. Cui unquam genti praestitit Deus in tam brevi tempore tot bella committere, tot acerrimos hostes superare, tot spoliis gentium ditari, tot triumphantium palmis insigniri?Eccc nunc innu- merabiles hostes subegimus, ecce nunc eorum spolia ad vos attulimus. Quid est quod sic dillidi- mus, cum sic quotidle vincamus ? non longe est j) a vobis, qui sic pugnat pro vobis ; saepe quidem fideles suos tentat, ut utrum diligant ipsum inno- tescat. Nunc tentat vos per inopiae niolestias, et per assiduas inimicantium vobis pressuras. Quod si tantas intulissent nobis injurias, quantas et nos eis irrogavimus? si tot de nobis occidissent, quot de illis nos prostravimus? si aliquis dc nobis supe- resset, jure ille conqueri potuisset. Sed pro ccrto qui conqueretur nullus esset, quoniam nemo su- perstes remansisset. Propterea nolite diflidere, scd estote viri cordati,quoniam si in ipso vivitis, aut pro ipso morimini, estis beati. » His et talibus dictis animos eorum enervatos, robustos reddidit, et in 701 ROBEaTI MONACHl H!ST. HIRROSOL. - UB. IV. 702 efTeminatas mentes virilitatem induxit. Paucis de- nique diebus evolutis biems aspera inborruit, et in castris ciborum abundantia evanuit.llli qui ven- dere cibos solebant, nivibus et glficic prohibonle, nullatenus venire valcbant. Cursores excrcitus qui usque ad terram Sarracenorura transcurrcbant,ni- hil prorsus inveniebant, quia omncs de toto terraB ilHus confinio, aut longe fugerant,autin spcluncis, aut in cavernis petrarum delitucrant. Cumque Ar- menii et Surani vidissent in tanto discrimine famis nostros esse positos, por nota loca gradiebantur, soUicile inquirentes, si quid invcnirent, quod ad nostros afferre valerent. Sed npud tantos parum erat, nec tants multiludini suppetebat, et ideo vendebatur asinarium onus frumenti septem libra- rum prelio, ovum duodecim denariis; ct una nux, uno (43). Ut quid univcrsa percurram, cnm ca- rum nimis vcndebatur quidquid vilius habebatur ; proptcr quod multi famo ibi pcrierunt, qui unde aliquid emerent,non habuerunt. CcBpit itaquo oriri inter eos magna inconstantia animorum,raentis de- fectus, et totius honoQ spei diffidentia. Et quid nii- rum si pauperum, si irabccillium animi nutabant, cum illi qui videbantur quasi columnae csse, dcfi- ciebant omnino? Petrus enim Eremila, et Willcl- mus Carpentarius nocturno clapsu in fugam versi sunt,et asacra Adelium Dei societate disjuncti sunt. De Willelmo vero qui fuerit, dicamus,quoniam de Petro supcrius mentionem fecimus. Willelmus de regali prosapia ortus fuit, et vicecomes cujusdaTn rcgii castelli, quod Milidunum dicitur, olim exsti- tit : qui ideo Carpentarius cocpit cognominari, quia in bello nuHus valebat ei occursari. Nulla enim lorica erat, galca vel clypeus, qui duros lanceffi il- lius sive mucronis sustineret ictus. Unde miran- dum,et cum admiratione dolendum,quod in talem ac tantum virum tanta mentis hebetudo incesse- rit, quod tam turpitor a castris virorum illustrium recesserit. Sed hoc non metu praeliorum, ut spera- mus, fecerat ; sed tantam famis injuriam pati nun- quam didicerat.Quod fugae discidium utTancrcdus miles fortis et integer animo cognovit, vchementer condolens, insecutus est illos et comprehendit, et cum dcdecore reverti coegit,etad domum Boamun- di adduxit. Non dicendum est si pas.sus est vere- cundiam,qui nullo fugante inierat fugam.Dolebant plurimi qui eum agnoverant ; convitiabantur omnes qui qualis cxstiterat ignorabant. Tandem mullis lacessitus injuriis, pro reverentia Hugonis Magni, cujus consanguineus erat,et quia jara cura ipsis in retroactis certamioibus honeste pugnaverat,pacem obtinuit, sed nunquam se amplius ita discessurum coram omnibus juravit. Sed tamen diu sacraraen- tum non custodivit, quia quantocius potuit clam discessit. A CAPUT IV. Hanc itaque famis asperitatem,ut suos probaret, evenire permisit Deus, et ut terror ejus fieret in universis nationibus.Nati et suos premebat jejunio, et vicinas nationes eorura disterrainabat gladio. Cadebant raille a latcre unius, et deccm millia a dextris alterius. Et ideo nunquam est a Domino tali desperandum, quia quaBCunquo agit, diligentu biis se cooperantur in bonum (Bom. viii, 28). Ne 'Ili insolescerent tot N-ictoriis bcllorum,opprimebateo8 gravi inedia jejuniorura. In toto namque exercitu mille equi inveniri non poterant, ad pugnandum idonei, ut per hoc innotesceret quoniam in forti- tudinc cqui non haberent flduciam ; sed in se, per qucm, et quomodo volebat, ct quando volebat, su- T% perdbant. Erat quidam railes in exercitu eodem, noraine Tetigus, dives apud suos, et nominatissi- mus,in Roraanids partibus beno notus, palliato nu« gacitatis tegmine velatus. Hic venit ad principes, et ait illis : » Ut quid hic ita torpescimus? Quare quae nobis sunt profutura noi quaerimOs^Si bonum vobis videtur, ego in regionem RomanisB pergam, et indc in [idelitatc iraperatoris copiosum mercatum adducam ; naves onustas omnibus rebus, frumento vino, oleo, hordeo, carne, fariua, cascis, per mare adduci faciam, et equos, mulos, mulasque perter- rara. Et ne ullam de me spem difTIdentiffi habeatis, papiliones meos et omnia bona mea derelinquam, hoc solum excepto qued mecura feram.Et si adhuo. mihi decreditisjurabo quod citius ad vos redibo.» Principes mendacibus verbis illius crediderunt,8ed ^ et sacraraentum receperunt. Ipse autem nec sacra- mcntum tenuit, nec verborum sponsionem imple- vit.Hoc ideo de his duobus militibus referOjUt quis- quc porcipiat quanta egestas in castris fuerit, qu» cliam fugcre divites etperJurarecompellebat.Gum- que jam sic arctarentur,et omnis humana spes om- nino dcfieeret, plurima pars exercitus retro eundi licentiara a principibus petierunt,et ipsi unanimiter flentes eis concesserunt. Ut quid enim retinerent, quos consolari non poterant? Dum sic invalide dcsolatio pullularet in castns, et nullus ullum ha- beret consiIium,raiseratio divitia solitum eis pr(B- stitit auxilium. Affuit nuntius qui innumera Tur- eorura agrainum millia prope adesse retulit, et in castro eis proximo. nomine Arech,quodsupra me- D raoravimus, illa nocte aggregari asseruit. Qui ideo Idtonter ctin raagno silentio veniebant,ut iraparatos in castris invcnirent. Hoc dictum cunctis innotuit, et quos soinno pigritiae torpentes invenit,excitat08 reddidit. Salit et tripudiat, qui antea ambulare ne- quibat. Revixit spiritus illorum, quos sopierat in- dlgontia ciborum.E^ectis in CQcIum manibus Dcum laudantyCt qaasi jam vicerint,nianibu8 applaudunt. Malebant enim honestc in bello mori quam esca- NOTULiE MARGINALES MS. COD, (43) Nux erat in pretio, cum nummo vcnditur uno. Hic nimis atque novum,cum bis 8ex venditur ovum. 703 AD GODBPRIDUM APPEND. II.-MONUM. DE BELLO SACRO. 70i rum inopia cruciari. Tunc proceres exercitus ac- A oeperunt consilium^ut pars una omnium in castris remaneret ad eustodiendura ; pars altera obviam venientibus iret ad praelium. Qui de castris nocte egredientes, in insidiis positi sunt, praetereuntium prcBstolantes occursum jacueruntque inter flumen et lacum.Summo itaque diluculo,auroralumen ter- ris deferente, miserunt cxploratores, qui illorum agmina viderent, et esse eorum renuntiarent. Exploratores renuntiant tot iilorum millia insimul Be nunquam vidisse. Et ez parte fluminis duas acies separatas a multitudine equis velocioribus ac- currere.Tunc nostri in quodam clivo positi, crucis signo cumarmis se prdemuniunt,et manus in ccelum protendunt, Deoque se committunt, ejusque flagi- tant auzilium.Mox nostri supervenientes illos exci- j. piunt,et ictu pungentes quotquot obviant,8olo pro- sternunt. Alii per campum dispersi circumvolant, imbresque venenatarum emittunt sagittarum. Stri- dent dentibus,6t more canum latrant, quia terrere sic 8U08 adversarios putant. Sed haec nostri irride- bant, et protecti clypeis, loricis, galeis, eorum im- missuras vilipendebant.Sed cum innumcrabiiis illo- ram multitudo appropiavit, cum tanto impetu no- stros iava8crunt,quod modice in fugam versi sunt. Quod ut vidit Boamundu8,qui postremo observabat oustodiam, cum sua acie prorupit in medium, so- ciosque reeolligen8,inimicos perduxit ad interitum. IHi namque ut viderunt nostrorum vezilla super vertices suos dependentia,nostro8quemoreleonum rug^entium, in medios hostes circumferri, omnes- que oirca se laniari, pavent et conturbantur,ver8is- G que retro habenis equorum, ad Pontem Ferreum quam celerrime repedantur.Sed quid modo Franci ftu)erent nisi cominus ense ferirent? Sternitur vla oorporibus morientium, impletur aer vocibus eju- lantium.Tellus madefacta cruore morientium,per- foratur pedibus conculcantium equorum.Ut venitur ad pontem,via arctatur«et non omnes pons recepit. Hinc quam plures in flumen prscipitantur,et quos unda tenebat,celeri rotatu involutos absorbebat.Et cur per singula morarer? Major pars periit quam evaserit.Piures occisi sunt quam vivi remanserint. Qui eva8erunt,ad castrum suum quod superius no- miBavimus, confugerunt,sed in eo non diu perman- serunt. Prsdatum enim, vacuum dimiserunt, et fbgientes abierunt. Nostri vero illud accipiunt, et q oustodes qui illud cu8todirent,et pontem posuerunt. Armenii quoque et Surani fugientes insecuti sunt, et arcta loca anticipando multos occiderunt plures- que captivos detinuerunt.Sicque fllii diaboli secun- dum 8uum meritum,de ruina in ruinam receperunt interitum.Nostri vero cum gaudio ingenti ad castra remearunt,adducente8 secum equos et mulosetmu- la8,et spolia plurima, et multa alia quae indigenti- bus sociis valde erant necessaria. Multorum etiam capitamortuorum simul attulerunt,qu«e ante portam civitatis posuerunt, ubi Admiraldi Babyloniae habe- bant hospitium. Receperunt illos cum summa Isti- tia socii qui in eastris erant, quique tota die cum civibus qui egressi sunt de urbe pugnaverant, pal- mamque victoriae rcportarant. CAPUT V. Tunc geminata laetitia duplicisvictoriae,festivum tempus effecit, et eos qui egestatis moerore con- sumpti pene erant, refecit. Jam vero Armcnii et Surani, victum ad castra ferebant, et de felici no- strorum eventu congaudebant. Sic illi de civitate egrediebantur, et inter saxa montium latibabant, insidiabanturque illis qui victum afferebant, et quotquot comprehendere poterant occidebant.Quod valdc mcBstiflcavit proceres,et super hoc consilium inierunt, remediumque huic calamitati repererunt. Castrum construxerunt ante portam civitatis,8uper pontem juxta Machumariam, quod illos valde per- domuit, quoniam deinceps nulius eorum exire per pontem ausus fuit. Bt tunc quia castrenses ad hoc peragendum opus non sufflciebant, Boamundus et cbmes sancti ^gidii ad Portum Sancti Simeonis perrexerunt, et inde operarios prelio adducere stu- duerunt. Quos cum adducerent, Turcos qui nocte illa de civitate ezierunt, in insidiis positos invene- runt,qui subitaneo incursu tamfortiternostrosin- va8erunt,quoadusque illos qui equites erant absque ulla certaminis reverberatione in montana fugave- runt. Pedites qui fugere non potuerunt, diram ne- cem perpessi sunt ; sed quanto fuit acrior, tanto et gloriosior. Et qui ibi mortui sunt, fere mille fue- runt^ sed occidentes diu gavisi non sunt. Relatio enim hujus occisionis ad castra pervenit,tantosque principes proceresque commovit. Qui equis prosi- Uentes ad ulciscendam mortem suorum ordinatis agminibus pervolant, inveniuntque eos adhuc in campo,occi8orum capita detruncantes.Uli vero ne- quaquam perterriti, in sua confldentes multitudinc ad pugnam congrediuntur ; sed nostris toto corde tota virtute confldentibus, postquam pedites nostri equitibus consociati sunt,in brevi superantur.Nam ut viderunt illos quos ad montana fugere compule- rant accurrere, nostrorumque agmina fortiter cre- Bcere, et crescendo fortius insistere, terga vertunt, et versus pontum fugse viam arripiunt. Sed valde impedivit difflcultas itineris angusti, quia nec fu- gere usquam poterant, nec convcrti. Reverti retro fas non erat, quia hostis urgebat ; dextra Isevaque diverti, impossibilitas angusti itineris prohibebat, praeire,vetabat densa multitudo fugientium.Sicque eis divino nutu contigerat, ut nec fugere, nec pu- gnare licuerit. Ibi Turco nec tozicata sagittaprofl- cijbat,nec equi velocitas subveniebat. Ibi majorem stragem pedites egerunt quam qui equis insidebant, quonian certatim, ut falcator prata vel messem, detruncabant. Illic satiari potuissent enses et tela aliarum gentium Turcorum sanguine,sed quia Fran- cigenarum erant,nec obtundi poterant, nec repleri cruore.Nostri tantum pugnabant, illi patiebantur; nostri percutiebant, ilii moriebantur. Nec tantum infatigata manus dilaniare poterat, quantum quod 705 UOBERTl MONACHl HIST. HIERCSOL. — LIB. IV. 706 dilaniaret, reperiebat. Inter vivo8 mortui stabant, A quia suffulti densitate vivorum, cadere non pote- rant ; et calamitas tanta eos opprcsserat quod alter alterum in mortem opprimebat.Tantus illos timor invaserat, quod subsequens praecedentem,ut fugere posset, impellebat. Dux itaque Godefridus militisB decus egregium, ut vidit quod nemo illos ferirepo- tuit, nisi post dorsum, equo ccleri volitans antici- pavit pontis introitum. Et quse lingua valet expli- care quantas slrages dux solus iliie dederit sup^r corporibus gentis iniqu»? Illi fugere cceperant, armaque sua in terram projecerant, gladium ducts ut mortem expavescebant, et tamcn vitare non po- terant. Ille exsertis brachiis, ense nudato, eoruin cervices amputabat; illi minime renitontes, nuda corpora inviti offerebant. Ibi ira, locus, gladius, n validaque manus pugnabat, et hoc totum in mem- bris miserorum redundabat. Cumque unus ex eis audacior caeteris, ei mole corporis prffislaulior, et viribus, ut alter Goliath, robustior, videret ducem sic immisericorditer in suosssvientem^sanguineis calcaribus urget equum adversus illum,et mucrone in altum sublato,totum superverticem ducistrans- verberat 8cutum,et nisiictui umbonem duxexpan- dissct, ct sc in alteram pariem inclinasset, mortis debitum persolvisset. Sed Deus militem suum cu- stodivit,eumque scuto su£e defensionis munivit. Dux ira succensus vehementi, parat rependere viccm, ejusque tali modo amputatcervicem.Ensemelevat, eumque a sinistra parte scapularum tanta virtute incessit, quod pectus medium disjunxit, spinam et vitalia interrupit, et sic lubricus ensis super crus C dextrum integer cxivit (44), sicqne caputintegrum cumdextrapartecorporis immersit gurgiti,partme- que qus equo pr^Bsidebat remisit civitati . Ad quod hor- rendum spectaculumomnesquiin civitateerantcon- fluunt, et videntes sic admiraii sunlj eonUirbaU sunt, commoli suntf iremor apprehendii eos : ihi dolores ui pariurieniis (Psal. xlvii), ibi voccs cjulanlium,quia ille unus fucratex Admiraldis eorum. Tunc evagi- naverunt gladios suos, intenderunt arcus suos, pa- raverunt sagittas suas in pharetra (Psal, x, 3), ut sagittarent ducem, cupientes, si eis permissum es- set, tantam militiae Christianse cxstinguere lucem. Scd Deus eorum pravtB voluntati non eonscnsit, quia dux retrocessit ; sustinere enim telorum ac sa- gittarum grandinem diu non potuit.O prffidicabilisl Q 0 invicta ducis dextra et animosi pectoris robur eximium ! Laudandus et ensis,quod in sua integri- tate perseverans, vibranti dexterae sui famulatus impendit obsequium. Et cujus cor eructare, cujus lingua enarrare,cujus manus scribere, quae pagina valet suscipere aliorum facta principum, qui illi compares fuerunt in omnibus victoriis prseliorum? Victoria ducis prse caeteris enituit, quoniam pars dimidiaticorporis quae remansit,testimodium laudis fuit ; fluctus vcro qui occisorum corpora absorbuit, aliorum iclus mirabiles occuluit. Sed sicut ventus lurbinis annos», arboris constringitbrachia,sic in- cisa cadebant morientium membra. In hoc prselio persecutus est unus mille,et duo fugavcrunt decem millia {Lev, xvi, 8). Qui in flumen rapido cursu im- mergebantur, emergentes pontis ligncas columna» amplcxabantur,sed nostrideisuper ilios lanoeis per- forabant et perimebant. Cruor effusus sanguineum flumini dabat colorem,cunctisquo cernentibiis ma« gnum incutiebat horrorem. Quippe densitas corpo- rum fluminis impediebat cursum,et retrogrado in- cessu ire cogebat retrorsum.Et quid mirum?Super pontom etonim quinque millia prostrata fuerunt, quae omnia deorsum in aquam praecipitata sunt. Et quis numerare potuit quot mucro desaeviens praeci- piti saltu in amnem mergi compulit ?In illo confli- ctu occisus est Cassiani magni regis Antiochi» Olius, et duodecim Admiraldi regisBabylonise,quo8 cum suis exercitibus miserat ad ferenda auxilia regi Antiochiae. Et qaos Admiraldos vocant, reges sunt, qui provinciis regionum praesunt.Provinciaquidem est, quae unum habet metropolitanum, duodecim consules et unum regcm. Ex tot itaque provinciis convenerunt,quot ibi Admiraldi fuerunt mortui.Et qui ibi capti sunt, pro septem millibus computati sunt. Vestium, armorum, caeterique cultus adpara- tum nemo retinere potuit per ullam memoriam.Sic itaque superati sunt Turci magnanimiteraFrancis, siluitque deinceps garrula voxeorum,atque stridor dentium,et quotidianorum clamositas conviciorum. Jam vero demissis vultibus ibant, et plerique om- nino diffidentes, furtim de civitate exeuntes, fugie- bant. Nox superveniens litem diremit, et nostri vi- ctores ad castraredierunt;illi veroobseratisjanuis, intra urbem se receperunt.Incrastinumutprimum lux matutina processit.Turci de civitate exierunt,et collegcrunt corpora mortuorum, quotinvenire po- tuerunt et sepultur® tradiderunt. Quod Christiani exercitus juvenes ut audierunt,multi in unum cou- globati ad coemiterium cucurrerunt,et qus illi cuin magno honore sepelierant, cum magno dedecore foras projecerunt. Subterraverant quippe illa ultra pontem ad Machumariam quae erat ante portam ci- vitatis,et plurima palliis involverant, et byzanteos aureos, arcus, et sagittas et alia multa cum eis re- posuerant. Sic enim est eorum consnetudo sepd- lire; nostrorum vero estlibentisstme ea tollere.Ex- tractis itaque corporibus universis, capita abscide- runt,scire cupientesnumerumillorumquiad ripain fluminis necati sunt. Truncata siquidem capita ad castra attulerunt, et cadavera feris et volucribus inhumata reliquerunt. Quod ab altis moenibus et turribus excelsis prospiciente8,vehementerindolue- runt,et genas scindentes et crines velIente8,Macho- NOTULiE MAROINALES M8. COD. (44) Dux ferit, ille perit, 9t medius crepuit. 7j7 AD GODEFIUDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. 708 mum praeceplorcmsuum in auxiliuin sui caperunt quos Chrislus per suos mililes voluit extermi- iiivocare. Scd Machomus non potuit rostaurarc, naro. EXPLIGIT LIBER QUARTUS INCIPir LIBER Ql INTUS CAPUT PRIMUM. Cumquc haec crebro vicissitudinum actitarentur impulsu, praeambulus quidam advenit,qui nuntios principis Babyloniaiin crastinum praBConabatur ad- vonire, et a principibus castrorum fiduciam quaerit veniendt secure. Oni libentor annuunt, soque eo- rum susceplioni solcmnitor prfemuniunt. Tonloria vuriis ornamentornm generibus venuFtantur^terrfle infixis sudibus scuta apponuntur,quibus in crasti- num Quintanae ludus, scilicet cquestris, exercere- tur. Aleae, scaci, veloces cursus equorum flexisin gvTum frenis non defucrunt, et militarosimpetus, hastnrumque vibrationes in alterutrum ibi colebra- im sunt. In quibus actibus monatrabatur, quod nullo pavore trepidabant, qui talia operabantur. A in communi cdicite. » Ad hsGC communis sententia principum respondit, dicens : « Nulii sapienti mi- randum cst, si ad Domini nostri sepulcrum cum armis venimus, gentemque veslramab istisfinibus eliminamus,quoniam quicunque de noslris huc us- quo in baculo et pera venire soliti erant,turpi ludi- brio affecti sunt ; et ignominiam contumeliarum tolerantes,ad oxlremum pei-imebantur.Terra autem gentis illorum non est, licet diu possederint, quia nostrorum apriscis teniporibus fuit,eisque propler malitiam injuslitiamquc suam vestra gens adversa abstulit;quae tamonidco vestra non debotesse,quia diu eani tcnuistis. Ccelosti enim censura nunc de- cretum est ut miscricorditer reddatur filiis quod injuste patribus ablatum est. Ne glorietur gens ve- Taliaquippejuventusexcolebat,sod aitate sensuque r% stra, quia suporaverit efTeminatam gentem Graeco- seniores in unum consederant, causasquc consilii et prudentiae conferebant. Interim Babylonienses nuntii cum approximarent, tantosque tanto gnudio tripudiantes conspicarcntur, mirati sunt, quoniam relatio usqup Babyloniam concurrorat,quiaet fame cruciabantur et pavorcconcuticbantur.Adducti igi- tur ante principes sunt;ct inhaec verbaretulorunt, quae eis commissa sunt : « Dominus noster Admi- ravissus Babylouiae, mandatvobis Francorum prin- cipibussalutem et amicitiam,8i ejus voluntati vultis obedire. In aula regis Pcrsarum dominique nostri, magnus vestri causa congregatus est conventus, septemque diebus protelatum est consilium, quid- nam eis super hoc sit agendum. Mirantur onim ut quid sic armati quaeritis Domini vcstri sepulcrum, rum, quoniam, divina sufTragante poteutia, in ccr- vicibus vcstris meritum recompensabitur gladio Francorum. Et notum esse poterit, his qui igno- rant, quod non est hominum evertere regna, sed ejus per quem reges regnant. Ipsi dicunt se velle nobis indulgcre,si in pera etbaculo amodo velimus transire, in scipsam rodeat eorum misericordia, quoniam, vclint nolint, thesauris eorum nosLra ditabitur seu vacuabitur inopia.Jerusalemcum no- bis a Deo concessa sit, quis praevalet auferre oam ? NuUa virtus est humana quae nobis ulio modoter- rorcm incutiat,quia cum morimur, nascimur;cum vitam amittimus temporalem, rccuperamus sempi- ternam. Idcirco renuntiato his qui miserunt vos quod arma quae in patria nostra sumpsimus,etiom gentem suam a finibus diu possesis exterminantcs, G cum capta erit Jcrusalem, non dimittemus (45). imo, quod ncfarium est peregrinis, in ore gladii trucidantes. Quod si posthac in pera et baculo vui- tis ire, cum honore maximo rerumque opulentia V08 illuc facient pertransire : de peditibus equitcs facient ; qui pauperes sunt, in toto itinere nec in reditu amplius esurient. Et si per mensem ad se- pulcrum vobis diurnare placuerit, bonorum copia vobis non deerit ; facultas cundi per univorsam Jerusalem vobis concedetur, ut quo honore placue- rit, et templum et sepulcrum quilibet veneretur. Quod si haec vobis indulta contemnitis et in animo- rum vestrorum magnitudine confiditis et armis,vi- dendum vobis est etiam atque etiam, quanto peri- culo vos czponatis ; apud nos certe ducimus esse Confidimus enim in eo qui docetmanus nostras ad praelium, et brachia nostra ponit ut arcum aeroum, quoniam et via noslris gladiis aperietur, et omnia scandala cradicabuntur,et Jcrusalem capietur.Tunc nostra erit non per hominis indulgeutiam, sed per coelestis censurae aequitatcm.De vultuenim Domini hocjudicium prodiit, quia Jerusalem nostra erit.» Legati vero quidultra praetenderent noniuvenerunt, scd audito hoc verbo scandaliznti sunt,Antiochiam- quo nostris cou.entientibus introierunt. CAPUT II. His ita transactis, tertia die post peracLum prae- lium, castellum cceperunt aedificare, de quo supe- temerarium, quod ulla, qnantumvis magna, hu- j) rius mentionem fccimus, constructum in introitu mana potestas congrassetur contra Babylonios, re- pontis ante januam civitatis. Destruxerunt autem gemque Persarum. Jam vero quae vobis applau- omnes tumulos lapideos mortuorum, et ex illis ca- duQt super his, nobis aperite ;quae vero displicent, strum munieruat. Quod cum peractum fuit, com- NOTDLiE MARGINALES MS, GOD. (45) Franeorum verba resonant pietate superba. 709 ROBERTI MONAGHI HIST. HIEftOSOL. — LIB. V. 710 nicn<1;iliimcst RaiinundoegregiocomiliSuncLi.Ei^i- Al P"^s nominalissimiis,hicpcrridaegentinimiumcrc- dii. Hoc factum valde conslrinxit cosqui in civitale erant,quoniam ulterius ab illa parte non valuerunt exire. Nostri vero jam secure ibant quocunque ire disponebant. Tunc proceres elcgerunt viros opti- nos, equosque velociorcs, ct non longe ab urbe tranbierunt fluvium, et prjjedam maximam invene- runt, equos et equas,mulos et mulas, asinos etca- melos, et animalium quinque millia. Omnia haec egregia cohors adduxit ad castra, et celebrata est apud Christicolas laetitiamagna.Quod infortunium cives vehementer attrivit, quoniam abundantia re- nun, quae nostros roboravit, perdita, illos debilita- vit, Illic vero ubi proeda capta fuit, erat antiquum cu9trum,8ed incuria et vetu8tatedirutum,et adhuc dulus,quadam die per virgulta eorum spatiabatur, et locorum amcenitate oculos pasccbat. Hunc, ut inermem, virum armati canes agressi sunt,et m«»m- bratim divisum, miserabili cruciatu discerpserunt. Heu, heu I morte Walonis pax infringilur(46),,data fidei sacramenta vioiantur, port® itcrum urbis ob- struuntur,et perfidi gentilesintramocniumturrium que suarum cavcrnas rccluduntur.Luctusincastris permaximus habetur,quoniam ab omnibus viris ac mulicribusmors Walonis crebris singultibus laraen- tatur (47). Conjux vero illius universos ad lacry- mas concilabat^ quae sc ultra morcm aliarum mise- rabilitcr laniabat, ct qua; alios ad luctum commo- vebat, propter crebra suspiria singuitusque, nec \igebat ibi quoddani monasterium. Quod ut magis ^ loqui ncc clamare poterat. Erat autein ilia alto pro- constringerent inimicos suos, proceribus placuit raedificare, et forli munitione circumdare. Quod cum in brevi peractum fuit, inqnisitio facta est quis illud custodiret. Et dum tractaretur dc custo- dia, et plurima in ventum proecderent vcrba,Tan- credus illustris princeps et ogrcgius juvenis, sicut erat alaccr in sermonibus et facti8,in inedium pro- siluitydicens : «< Ego custodiam caslellum,si custo- diae nieae dignum rccompensabitur merilum.» Pre- tium ergo omncs in commune laxaverunt, et qua- diingcntas argeiiti nmrcas ei conlulerunt. Tancre- dus caslellum intravit, idciue pedilum turaiis forli- que inilite plusquam munitionem uliam lirmavit. Quod leliciter, Dco opitulante, suscepit, quoniam ipsa diemagnus Armeniorum populus. et Surano- cerumsanguineprocreata,etsecundum carnishujus infirmitatem, forma prae caeteris egregia. Erat au- lcmplerumque immobilis velut columnamarmorea, ila ut saepius mortua putaretur, nisi vitalis calor paipitans in supromo pectore sentiretur.Sed etad- huc pulsitabat venalatens sub cute minime pilosa, pubem quae ciliorum discriminabat. Cum vcro respi- rabat,oblita fcminei pudorisseinterramvolutabat, ct genas unguibus secans,aureos crines disrumpe- bat. Occurrunt aliae matronae, quae de se illi facere ialia prohibent, et pia custodia obscrvant. Qu» cum loqui potuit, in ha»c verba prorupit dicens : Rcx in pcrsonis trinus, misereVe Walonis, Et vitaB munus sibi confer, ut es Deus unus. Quid merui* Walo, quod mortuus est sine bello? rum ad civitatem venicbat,et urbanisopimavictua- C Virginc matro satus, Waionis terge reatus, lia alTurcbat. Quos omnes in insidiis positus Tan- credus apprehendit,nec tamen eos, quia Christiani eraut, occidere voluit, sed cum ipsis sarcinis ad castrum suum conduxit" Quos tandem tali condi- tioue illaesos abire permisit, quia promiserunt, ei, in fide Chri^tiana, se allaturos Chrislianis procom petenti pretio neces3aria,quoadubque caperetur An- tiochia.Quod illi sttenue iinplevcrunt,sicut ct spo- ponderunt.Tancredus vero vias ac scinitas obstru- xerat his qui eiant in civitale,quod nullus audebat exire. Propterea pacis inducias quaisierunt,dicente8 quod illo temporis intervallo apud se tractarent qua lcge, qua conditione, se et civitatem Christia- nis deliberarent. Crediderunt principes, et disposi- Quem de bellornm tot cassibus eripuisti, Et permisisti nunc tandem, martyrizari. « Hen ! quantum videre desiderabat tuum so- puIcrum,pro quo contempsit omniasuaquaehabuit et seipsum. Quo infelici infortunio fuit elongatus ensis suus, qui sic convenicbat lateri ejus. 0 me saltem felicem, si Ucuissct mihi in supreno spiritu oculos claudere, vulnera lacrymis abluere, et ma- nibus vestcquedctergere,etduIciasepulcro membra committere! » His questibusEuvrardus fratersuus intervenit, et in quantum admisit vis doIori8,com- pescuit. CAPUT IV. lllud sane praetereundum non est, quod ante tis pactionibus, et tcmpore constituto^tenendae pa- n mortem viri istius contigit, dum tempus inducia- cis sacramenla dederunt et acceperunt. Portae civi- tatis aperiuntur,eteundi invicem alteri ad alierum facultas conceditur. Tunc libere Franci pcr circui- tum murorum ibant,et ad propugnacula cum ipsis civibus stabant, et cives cum gaudio ad castra venie- bant. CAPUT HI. Processu denique temporis, cum jam suprema dies induciarum advenisset, Walo quidam miles Christianus, et in armis egregius, et inter praeci- (46) Walo truncatur, nece ciguB pax violatur. rum integrum et fidele mansit. Erat quidem Admi- raldus de genere Turcorum in illa civitate regia, cum quo Boamundus plurima et privata pacis tcm- pore habuit coIloquia.Hic inter caetera quodam die requisivit ab eo, ubinam castra posueritille candi- datorumexercitus innumerabilis, quorum in omni- bus bellis fulciebantur auxilio. Dicebat enim quia adventum illorum nunquam poterantsu8tinere,8ed statim ut videbant illos, incipiebant pavere illi ipsos ut ventus turbinis opprimerent, et isti vulnerabant; NOTUL^ MARGINALES MS. COD. (47) De nece Walonis dolor ingens cospit baberi. 711 AD GOliEFttlDDM APPEND. I!. — MONDM. DE BELLO SAGIIO. 712 illi obruebant, et isti occidebant. Cui Boamundus A. nit : « Putasne alium exercitum esse quam hunc quem vides uostrum ? « Cui ille : « Pcr Machomum meum praeceptorem juro,quoniara si hic adessent, tota iiaec planities illos non caperet. Omnes habent equos albos, mirae celeiitatis, et vestimenta, et scufa, et vexilla ejusdem coloris. Sed forsitan ideo absconduntur, ne virtus vestra nobis manifestetur. Sed per fidem,quam habes in Jesum, ubi castraeo- riim locata sunt ? •> Boamundus itaque spiritu Dei illustratus, illico sensit hanc quam viderat, visionem Dei esse, nec quod quserebat et tentatione, sed ex bona voluntatc procedere : et respondens inquit : « Licet sis exlrancus a lege nostra, quia video te bona erga nos voluntate, bonoque spiritu animatum, aperiam tibi aliquod fidei nostr» sacramentum. Si i^ tantum profundi intellectus haberes, gratias Crea- tori omnium referre deberes, qui tibi estenditexer- citum candidatum, et scias quia in terra non con- versantur,sed in supcrnis mansionibus regni cqjIo- rum.Ili sunt qui pro fide Christi martyrium susti- nuerunt, et in omni terra contra incredulos dimi- cavcrunt.^Horum prajcipui suntsignifcri,Georgiu8, Demctrius, Mauricius, qui in hac temporali vita militaria arma gestaverunt, et pro Christiana fide capite plexi sunt. Hi quoties nobis expeditjjubcnte Domino Jesu Christo, nobis sufTragantur^et perhos inimici nostri prcecipitantur. Et ut me vorum cog- noscas profiteri, inquire et hodie et cras, et in die altcra, an in tota regione hac eorum castra poterunt inveniri. Quod si inveniuntur, redarguti in con- spectu tuo h mendacio, erubescemus. Et cum in tota C regione nequiveris illos invenire, si nobis necesse erit, in crastinum videbis adesse. Unde igitur tam cito venlunt, nisi asupernis sedibus in quibusmo- rantur?« Cuirespondit Pyrrhus:8icenim eratnomem ejus : u Et si de coelo veniunt,ubi tot albos cquos, tot scuta, tot vexilia inveniuntur? » Cui Boamun- dus :«Tu magna,et super sensum meum requiris. Propterea, si vis, accedat capellanus meus,qui tibi Buper his respondebit. » Ad haec capellanus : « Cum Omnipotens creator angelos suos, sive justorum spiritus mittere disponit in terram, tunc assumunt sibi aeria corpora, ut per ea nobis innotescant, qui videri non possunt in spiritali essentia sua. Ideo armati nunc apparent,ut quod in bello laboraturis auxilio veniunt indicent. Si enim ut peregrini, vel j) ut sacerdotesstoIisdeaIbatiapparerent,non bellum, sed pacem nuntiarent.ExpIetosiquidemnegotio pro quo veniunt, ad coelestia remeaut, unde venerunt, et corpora, quae, ut visibiles apparerent, acceperunt, in eamdem reponunt materiam quam sumpserunt. Ne mireris,si omnipotens Factor omniumtransmu- tat materiam a se factam, in quamlibet speciem, qui universa de nihilo adduxit in essentiam. » Et Pyrrhus ad heec ait : « Per ipsum quem asseris Creatorem, mira dicis, et rationabilia, nobisque ha- ctenus inaudita. » His Boamundus acyecit et alt : « 0 Pyrrhei nonnetibi videturmagnum esse mirisi- culum,quod per nos operatur Dominus Jesus Chri- stus, in quem credimus ? quia quanto nos pauciores 8umus,tanto et fortiores ;vos veroquanto numero- siores,tanto imbecilliores. Cui hanc virtutem attri- buis, humanitati an divinitati? Homo nou est a seipso,sed a Creatore suo ; a quo habet esse,habet ct posse. Ex hoc igitur conjicere potes, quia licet unus Creator creaverit nos et vo8,uberiorem tamen suae virturtisprsstat abundantiamnobis quam vobis Certi qulppe in illius virtute sumus, quia non so- lum Antiochiam, vcrumetiam Romaniam tolam,et Syriam, ipsam et Jerusalem obtinebimu8,quiahoc promisit Dei Filiusomnipotens Jesus. «Pyrrhus qui- dem haec et consimilia dicta Boamundi prudenter intellexit, eumque vehementer Boamundus suo amori attraxit. Cumque contigisset, inimico humani generis suadente, quod superius dictura est de Wa- lone, Pyrrhus cum suo Boamundo loqui amplius non valuit, sed tamen occulte pcr internuntium haec ei significavit : « Novi te nobilem virum, atque fi- delem Christianum ; commendo me luce fidei et meam domum ; faciam tibi quae me hortatus es tres turres quas in Antiochia custodio, tibi tradam, et unam de portis, tibi tuaeque genti Christianae,et ne frivolum illud esse credas, et ne de mea fide diffidas, mitto filium meum tibi,quem unice unicumdiligo, eumque sicutet me ipsum, tuae fidei committo. » Quibus visis et auditis,Boamundus magno succen- sus est gaudio, magnaque in eo apud Deum excrevit devotio, lacrymae ab oculis uberes erumpunt, et Deo gratias agen8,manus in coelum tetendit.Nec mora, principes in unum convocavit, cisque talia retulit, dicens : « Egregii principes etviri bellatores, com- pcrtum cst vobis quantum injuriarumpassi sumus in hac obsidione, quantaque patimur.et quam diu voluerit Deus patiemur.Si Deus alicui hanccivita- tem pcr aliquod ingenium dare vellet, dicite, an vestra autoritas ei eam concederet. » Ad hsec multi evclamerunt in unun, dicentes : « Nos simul eam habebimus,quoniam simulangustias necessitatum toieravimus. » Tunc Boamundus modicum subri- dens, ait : « Vae civitati quae tot dominis subjecta erit! nolite, fratres, ea dicere : sed ejus imperio subjiciatur, qui eam poterit acquirere. Qui ut vidit quia nil proficiebat, ad castra sua rediit, et tamen nuntios Pyrrhi, qui ad se venerant, detinuit. » Principes vero, amoto Bcamundo, consiliuminierunt dicentes : « Nos bonum consilium non habemus, qui vorbis Boamundi viri sapientissimi contraimus. Si a primo die quo huc venimus, hoc fieri potuis- set, magnum nobis commodum inde pervenisset. Nullus nostrorum propter ambitionem urbis An- tiochiae de terra sua exivit ; eam habeat cui Deus dare voluerit, nostra omnium una sit intentio, sancti scilicet sepulcri deliberatio.Placuit omnibus ; Boa- mundus vocatur, eique Antiochia, si eam acquirere potest, benevole ab omnibus conceditur. BoamunduB itaque haud segnis viros sibi fideles, noctis crepu- sculo, remittit ad amicum, ut ei renuntiet et modum ROBERTI MONACHI IIIST. HIEIIOSOL. — LIB. VI. 714 irminum. Pyrrhus rcraandat ut in crastinum A minime videret, inquisivit ubi esset. Qui pcoidme moveatur exercitus Frdncorum, quasi ire velit raedandum in terrani Sarracenorum. Et cum obscurarc cojperit, revertantur ad castra ex jcivitatis, « in qua ipsc erectis (inquit) excubabo 3us in turribus meis. Propc murum parati ve- t, et nihil prorsus timeant. » Credidit hoc con- m Boamundus quibusdam suis familiaribus m\ Magno, et duci Godefrido, Podiensi epi- 0, et comiti Ilaimundo. Dixit itaque eis : cte vcntura, divina opitulante gratia, tradetur 8 Antiochia, » exposuitque eis nuntium. Qui tis omnibus, gratulati sunt, et benedixerunt inum. In crastinum congrcgaverunt ducos bel- n, ingentes militum cuneos, peditumque quam adesse dicitur, sed Pyrrhus de abscntia vchemeuter contristatus est, dicens : Quid facitille piger? quid tardat, quidve moratur ? Mittite qui dicat, quod citius veniat. Mittitc qui dicat, quia lux hodierna propinquat, Et creber cantus pr^Esignat adesse serenum. Nuntius eligitur qui nuntiet haec Boamundo. Quod ut audivit, feslinus accurrit; sed cum ad sca- lampervcnitjfractam invenit. IntcreaFulcheriusqui cum sexagintajuvenibus armatis ascenderat, excep- tis turribus Pyrrhi, tres alias bellica virtute occupa- verat, et in cis duos fratres Pyrrhi interemerat. Quod licetPyrrhus non ignoraret, tamen a promisso fidei pacto non retardavit, sed ut audivit quia scala js turmas, et egressi montanatransierunt, quasi -n fractaesset, venienti Boamundo et omni Francorum . • « ■ r^ m V . « ^^ 1i*i.JI** 1. *i T^l * « aturi, in torram Surracenorum. Nocte advc- ,e cum summo silcntio rcdierunt, scquc bonaj prajparaverunt. Boamundus vero ad locum sibi nico destinatum perrexitcum suistantum mi- 18, et cum paucis longe remansit a mocnibus, 'osque cum una scala direxit ad ipsa mwnia, erecta pertingcre potuit ad propugnacula. Quae erccta fuit, ex tanta multitudinc nullrs prior idere prajsumpsiL Guniquc omnes sic haisita- tunc unus milcs, nominc Fulchcrius, Carno- 3 natione, audacior cfctcris, ait : <( Ego in no- Jesu Christi primus ascendam ad quodcun- me Deus vocaverit suscipiendum ; sive ad jrrium, seu ad obtinendum victoriaj.bravium. » iscendente, cajleri subsocjuuntur, et in brevi multitudini portas aperuit. Et cum graves gemitus ab imo pectore traheret^ longaque suspiria, nulla tamen eum a promissa fide illata revocavit injuria. Quem Boamundus in ipso portae introitu submisBO capite sululavit, eiquc de collato benencio gratias egit. Sed cum causam lamcntationisejus didicisset, admodum indoluit, et dc militibus suis qui eum custodirent, resquc ejus tuorcutur fidelem custo- diam dereliquit. Nec rcticendum, quoniam sub illa nocte, cometa quaj regni mutationem praesignat, intcr alia CGcli sidcra rutilabat, et su(b lucis radios produccbat, et inter septentrionem et orientem, igneus, rubor in coelo coruscabat. His evidentibus signis in cobIo radiantibus, et aurora terris lucem rctcrente, excrcilus Dei portas AntiochiaB intravit, lainurorum fastigia pervenitur. Pyrrhus autem ^ in virtule illius qui inferni portas osreas contrivit, et t illic, prajstolans eorum adventum, et »grc ferreos vectes confregit (Psal. cvi, 16), cujus potestas 9 nimiam tarditatem. Qui cum Boamundum permanet in Siecula saicuiorum. Amen. EXPLICIT LIBER QUINTUS. IlN( .ipit liber sextus. CAPUT PRIMUM. iversi fidelcs hujus Pyrrhi, fidcm attcnditc, et dentcs, si quid ex fide per fidcm promittitis, le ulla contradictione perficite. Nulla hunc me- ifiraternae mortis, nulla vis doloris, nulla insti- mffiroris avertere potuit a promissa fidei sta- te ; magisque valuit apud ipsum fidei pactio D i duorum germanorum diri cruciatus in- iptio. Et si illud antiquum problema Samsonis diumvolumusadducere, huic squipollens pos- 18 proponere. Samson ait : De comedente exivit , et de forti egressa estdulcedo (JwL xiv, 14). Nunc ie infideli, proccssit fides, ct de extraneo, fami- ot integra dilectio. At ne fastidiosam videamur edigressionem, ad inceptam redeamus historiae >8itionem. Quarto Nonas Junii, Ghristiani ur- Antiochiae introierunt, et in ore gladii de suis invasoribus vindicaverunt. Fulcherius et sui tlicea, qui cum eo muros ascenderant, turres {06 invadebant, et incautos vigilcs somnoque Patbol. GLV, solutos, spiculis gladiisque confodiebant, etdesum- mo illarum fastigio ad tcrram projiciebant. Qui in domibus sopiebantur sonitu clamoris excitati, scire gestientes quid hoc esset, cum foras exirent, non revertebantur, quoniamgladios inveniebantparatos quibus excipiebantur. Qui Christiani erant Kyrie eleison, et alias Deo laudes personabant, ut perhoc scilicet nostris innotescerent, quod non Turci, sed Christiani essent. Passim sternuntur plate® civita- tis corporibus morientium, quoniam tunc nullus eorum resistebat, sed qusrebant omnes latibula et fugae praesidium. Nulli honor impenditur, pueri cum puellis, juvenes cum senibus, matres quoque cum filiabus interficiuntur. Qui fugere poterant per por- tas exibant, mortem tamen minime evadentes, quia in raanus de castris veniontium incidebant. Contigit autem ut inter fugientes Gassianus rex etdominus civitatis, vilibus pannis obsitus evaderet, et in ter- ram Tancredi fugiendo perveniret. Sed malo sui infortunio Armenii eum cognoverunt, et ei iilico 83 715 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONDM. DE BELLO SAGRO. 716 cervicera amputaverunt, et caputillius ad principes A fessis dormiendi non tribuit facultatem. Ubi enim attuleruntet balteum; balteiquc prctium Lxbysanceos appretiaverunt. Pars magna fugit in castrum quod civitati imminet ; quod ita loci positione et natura munitum est ut nullius machinae artificium timeat. Illic enim est mons urbi contiguus, cujus cacumcn porrigitur ad sidera, quo vix attingere possunt in- tuentium lumina. Et de ipso potest circumspici tota regio. In eum confugit numcrosa multitudo Turco- rum, habucruntque illud solum receptaculum. Erat autem huic castro una turris nimium vicina, quam Boamundus cum suis satellitibus jam obtinebat, illudque castrum per eam impugnare parabat. Sed illi resumptis viribus, lurri, satis eminentiores, sagittaset spicula, instar grandinis, desuper immit- intra muros hostis adest, nulla requiescendi facul- tas esse potest. In crastinum, id ost feria sexta,alii spoliata cadavera mortuorum extra muros foris tra- hebant, alii de turribus cum castellanis, jaculis et sagittis decertabant. . CAPUT II. Cumque sic re.i agitur,ecceilli qui slahant in tur- ribus ct muris, eminus contcmplantur immensam nubem agitati pulveris. De qua diversa scntientos, alii dicebant, Constantinopolitanum imperatorcm esse, qui sibi inauxiliumveniebat; alii, quod verum erat, agmina Persarum. Scd qui primi venicbant, ut vidcruiit urbem Antiochiap, in unum consedcre, pra3stolantes retro vcniens robur sua; mllit'». Erat tunt, ita ut nostris minime licuerit contra eos pu- p autem Corbanan princeps militiae regis Persarum gnare, sed se clypeis coopcrire, et armis defenderc cogebantur. Locus enim artus angebat, ct hostis desuper opprimebat, quia non erat alia via dccer- tantium,quampra;stabatlatitudomurorum.Propter- ea contigit quia Turci irrucntcs contra turrim, unus impellebat alium, nec rctroire erat facultas, nec in laeva ncc in dextra ulli eratdivortium. Quot- quot impetus irruentium super nostros impingebat, illi in lanceis, spiculis et mucronibus excipiebant, et vulneratos ad terram projiciebant ; et cum eis illos qui turrim desubtus moliebantur effodere, prosternebant, sicque mortuus vivo necem infere- bat, et cui in anima vita deerat, in corpore raors apparebat. In quo conflictu Boamundus graviter sagittatus est in femorc, nec jam nisi claudicans qui ex longo icmpore collegerat sibi illud agmen divorsarum gcntium.ErantquippeibiPersa;etMedi, Arabos et Turci AzimitcO, e! Sarraceni, Curti et Publicani, ot divr-rsarum nationum alii multi. De Agulanis erant ibi tria millia, qui nullam armorum copiam nisi solos enses gestabant ; qui omnes undi- que ferro cooperti, nnlla arma adversantia timc- bant. Equi corum vexilla et lanceas ferre asperna- bantur, et in eos qui fcrebant, nimia ira succcnde- bantur. Cumque hi oranes in unum convenissent, cursores suos ante urbem direxerunt, qui nostros ad bellum provocarent, et de civitate exire suade- rent. Sed nostri qui de hesterno conflictu fatigati erant, salubrius esse judicaverunt inter mffinia re- manere, quam extra bella movere. llli vero percam- valebat incedere. Sanguis ubertim de vulnere ccepit C pos et plana currentes, nostros ad bella ciebant. stillare, et cor nobilissimi principis a virtute pristina ccBpit delicere. Qui nolens et invitus. in aliam tur- rim retrocessit, bellumque dereliquit. Inejusinfir- mitate aliorum virtus corruit, quoniam unusquisque miserabilem casum sui ducis admodum doluit. Pugnam dimittunt, Turcos turrimque relinquunt. Unus tamen in supcriori turris fastigio remansit, cujus egregia funera universus nostrorum exercitus unanimiter planxit. Ille enim ut vidit se solum csse derelictum tamen in se animum gerens invictum, ut ursus inter molossos CGcpit se utrinque defendere ; lapidesque, et caementum de parietibus avellebat, et super ipsos qui eum impugnabant projiciebat. Tan- dem mille sagittis onustus, ut vidit quod mortem diraque eisconvicia impropcrabant. Lanceas et gla- dios in altum ejiciebant, etin manibus recipiebant ludcntes et luxuriantes. Sed cum neminem de nostris potuoruntextrahere,disposueruntremeareadcastra. Quos cum revcrtcrentur, insecutus cst unus cx nostris Rogerus dc Bardavilla, cum aliis tribus armatis, sperantes quod aliquos possent olicere ab illis : sed ipsi nolobantcumparibusinireccrtamen, quia jam de praeliis Francorum multa audierant enarrare, posueruntque insidias post se sub rupe cavata, et quosdam ex suis dimiserunt qui eos quasi lacesserent in pugnam. Cumque nostri transirent insidiarum locum, fures de cavernis suis exierunt, eosque a tergo invaserunt. Qui prcC- non evaderet, mortem sibi acceleravit, quoniam n ibaht revertuntur in occursum, celeremque con- cum clypeo ot armis ubi turbam densiorem esse conspexit, in medium prosiluit, suisque interfecto- ribus tormentum fuit. Non est lingua carnis quaj satis valeat enarrare quid Francorum manus ibi valuit pessundaro, ct nisi castolli municipium tam forte luisset, ipso dio venturis calamitatibus suorum magnum levamen Domi-nus priostitisset. Sed voluit Deus ut urbs Antiochena difficulter adipisceretur, ut adepta, charior habcretur. Citius enim acquisita vilescunt, diu desiderata charius amplectimur. Nox interveniens litem diremit, ct diurno labori contulit moderamen ; quia pugnao ademit necessitatem^ sod tra eos dirigunt cursum. Qui cum se comprehen- sos esse cognoscerent, flexis frenis, fugae tutelam speraverunt consequi, sed nullatenus potuit inve- niri. Rogerius socios praemittit ante suos vultus, et ipse parma post tergum rejecta, croberrimos illorum sustinet ictus. Jamque pene evaserat, jamque saluti proxima loca tenebat, cum equus illius solo proruit, et cadenti inhaerens ipse cecidit, qui nullo modo levari potuit, quoniam equi mole oppressus fuit. Heu ! quantus dolor stridorque dentium tunc erat, super muros Antiochia;, cum generosa Francorum pules videret inclytum militem suum rabidos canes UOBERTI MONACHI HIST. HIEHOSOL. — LIB. VI. 718 atrocitcr occidere, sicqiie discerpero, Averte- A intravil finos Syriffi,murosquc rcgicc civiliilis An- oculo8,nec vidcrepolerant,cumeum membra- iilaniabant. Ad extremum caput ejus amputa- it; contoque infigentes, quasi triumpbi vexil- ad castra deportaverunt. Erant nutem castra im juxtu Pontem Ferrcum. Scnsadolus aulem rcgis Antiochiae nuper defuncti.ierat ad Gor- 0, supplexque ad pedes illius corruit, rogans li misereretur, et contra Francos adjuvaret, »atrem cjus occiderant, et do inclyta urbe ex- ditaverunt. Non habebat refugium,nisi in solo ioppido, quoniam jam tota civitatis Francorum icebat impcrio. « Patcr meus, inquit, dum c viveret,lcgationcm tibi transmisit utci sub- •es, ut te aut magnis muneribus ditatet, aut tiochiae. » Ilaec dixit, notariumque suum arccssiri jussitr Cui accersito, inquit : « Sume plures sche- dulas, et scribe religioso papa? nostro Caliphae, ro- gique Persarum Soldano super omnes glorIoso,ma- joribusque regni Persarum proceribus,ut longaevam obtineant vitam, pacem continuam,salutem corpo- rum diuturnam.Fortunafelix etjucunda bcnenobis prosperatur, secundisque succossibus arridet,quo- niam Francorum excrcitum intra muros AntiochiaB inclusum teneo, et castellum quod civitati praemi- net, jam in manu nostra habco. Unde certum sit vobis.quia rumores quos deeisaudieratis,non sunt illius genoris cujus audistis,quia nec lupus tantus efficitur, quantus ct clamor qui eum subsequitur. >6hiam et univcrsum regnum dc tc susciperct. ^ Quia vero pra?cepistis, ut omnino eos de terra de- tibi promitto,quia si pulcs recuperare Antio- Q, quod a te illam suscipiam, omnemque tibi latem faciam. Quod si non potes, fugic ndum st, et omnibus hominibus nostra) gentis. Non cis sufficiet Romania,sivc Syria, neque Coro- , quoniam Hierosolymam dicunt esse suam, iroque Damasci.»Erant autcm ibi rc^cs liarum nciarum, qui audiebant illud verbum. llis di- Wbanan respondit : «Si vis ut te omnimodis rem, tuoque regno reslituam, castcllum quod B habes redde in manum meam.quia restituc- bi per illud Antiochia. » Cui itcrum Sansado- fSi praevalcs Francos eliminare ab urbe.mihi- orum cervices cajsas doliberare, tibi tradam lum, et tibi inde faciam hominium. » Consen- lerem,gladioque vita privarem, nolite adversum me indignari, si quosdam dc mclioribus vinctos vobis transmitto, quoniam tunc crit in vcstra delibcra- tione, utrum vclitis cos mori sive vivcre. Nobis enim convoniens essc vidctur, ut qui captivare nos voncrant, rnptivi fiant,ot dnr.i apud nos exerccant sorvitia. Ilonorifioum quippo crit rcgno Pcrsarum, si in eo cxsulot fratcr rcgis Francorum.Vos autem in pace et sumTia tranquillitate vivite,omnique cor- porcae voluptali opcram impendite, filiosque sine ccssatione procrcate, qui aliis, si nccesse fucrit, Francis obsistant, et cum nostrae defccerint vires, tunc valcant. Faciei vestraj praesentiam non ante vidcbo, donec totam Syriam, et Romaniam, atque Bulgariam vestrai dilioni subjugavero. » Haec Cor- erque, et tradidit castcllum. Et Corbanan dc- C banan locutus in supcrbia, et in abusione, quae ei ivit cuidam fideli suo ad custodiendum. Tali lione recepit in custodiam,ut si Francivince- r,custodiret ; si vinccrcnt, et ipsc sicut et alii, 3 castro confugerct. Cui illc : « Et si nos victi 8,de castello quid faccremus? Dignum cstut cshabcant castelIum,quoniam victoria,castel- ju8 erit praemium. » His ita gestis, Corbanan his conticuit, et ad alia instiluenda tempus 5uit, Et cum sederet in solio, attulcrunt ante Francigenam ensem valde despicabilcm ct ob- i,et foeda rubigine tectum. Attulcrunt et lan- eadem deformitate consimilem ; quae etiam bjectione, ensem faciebat pra?pollentem. Qu© !]Sorbanam vidisset, ait : «Quis dicet nobis ubi conversa sunt in ignominiam et confusionem. Post ha)c mater ejus vcnit ad eum mocrens et tristis,lu- gubrcmque ailcrcns vultum. Et cum in secreto cu- bili ambo convenissent, dixit mater ad filium : « Fili, solatium meo) scnectutis, et unicumpignus totius meae dilcctionis, ad te festina venio. fatigata longinquitate itineris. Ego eram in Aleph civitate magna, cum de te gravis scrmo aures mcas percu- lit, suoque impulsu maximum cordi meo dolorem rmpulit. Dictum est enim quod tua agmina dispo- ncbas, et contra Christianos pugnare volebas. Pro- pterea fcstina veni, a temctipso scirc volens utrum se res ita habeat, an non. » Ait ad matrem filius : « Mater, nihil unquam verius audisti.wEt mater ad irma haec reperta? Aut qua de causa nostro t\ filium inquit :« Quis,fiii,talc consilium iniquustibi cctui sunt praesentata? » Cum illi qui attule lixerunt : « Glorioso princops, ct decus regni ram, hflBC arma cuidam Francigenaj absluli- it tibi tttulimus,ut videas ct agnoscas quibus illa pannosagens coneturnoset fines nostros tdari,imo et omnem Asiam depopulari.»Tunc oam subridens ait : » Liquet, quia satis est illa insensata, et ratione parum utitur, quae aarmis aestimat posse subjugaresibi regnum rom. Gens quippe est praesumptuosa, et alte- uris nimium ambitiosa. Gens videlicut quae in jnfidit animositate, sed per Maohomumimale dedit? Nondum es cxpcrtus virtutem Christianorum, ct praecipue gcntis Francorum. Si legisses scripta omnium prophctarum, et antiquorum sapientum, profecto non ignorares,quia ipse est omnipotens ct Deus deorum omnium, Si pugnabis adversus Chri- stiano8,pugnabis cpntra ipsum et angelos ejus.Sed dementissimum estcontraipsumomnipotentem pu- gnare ; quoniam id ipsum est velle se destruere. De ipso quidem invictissimo Deo dicit propheta. Ego ocddam, et ego vivere faciatn; percutiam, et ego sanabo : et non cst qui de manu mea possit erucre. Si acucro ut fulgur gladium meum, et arripuerit judi^ 719 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACIIO. m cium inanus mea, reddam uUione7n hostibus meis, et his qui odcrunt me, retrihuam. Inchriaho sagittas meas sanguine, ct gladius mcus devorahit carms (Deut, XXXII, 39-42). Formidolosum eat contrahunc conflictuminire,qui gladium suum novil sic acuere, acutum inebriare, inebriato carncs macerare. Fili, Pharaonem regem i^gypti quis submersit in mari Rubro, cum omni exercitu suo? Quis ejecit Schon regem Amorrhcerorum, et Og regem Basan, ct omnia regna Chanaan, et dedit suis in hxreditateml (Psai. cxxxiv,H,^2).Ip8eidemDeus ostendit quanto amore diligat populum suum,quantaquetutela circumval- let eum,cum dixit : Ecce eyo mittam angelum meum, qu\ prxcedat tc, et custodiat setnper. Ohscrva et audi vocem meam, et inimicus cro inimicis tuis,et odien- tes te affligam, ct prxcedet te angelus meus {Exod, XXIII, 20-22). Genti nostra^ iratus cst Dcus ille, quia nee audimus vocem cju3, nec facimus volun- tatem,et idcirco de rcmotis partihus occidcntis ex- citavit in nos gcntem suam, deditque ei universam terram hanc in posscssionem. Non est qui possit eam averterc; nec est qui eam valeat amplius ex- terminare. ^» Post hnec inquit filius matri suas : a Credo, mal^r, quod aut insanis, aut furiis infcr- nalibus exagitaris. Quis tibi dixit, quod gens isla non potest exterminari? Plures mecum sunt opti- mates et admiraldi, quam sint omnes Christiani in simul congregati. Dic mibi mater : Hugo eorum vexillarius, et Apulicnsis Boamundus, et gladiator Godefridus sunt ipsi dii eerum? Nonne sicut et nos aluntur tcmporali cibo? Nonneeorum caro sicut et nostra potest incidi fcrro? » Ad hacc matcr respon- dit :« Nun sunt dii quos tu nominas, scd homines, et milites Dei excclsi,qui dat eis animas,exaggerat vires, redditque magnanimos, sicut ipse per pro- phetam loquitur dicens : Persequetur unus de vobis mille, et duo fugabunt deccm millia {Lcv. xvi, 8) : quod jam in his expertum est, qui nostros fugave- runt de tota Romania, Propterea, fili, contestor te per omnium nostrorum numinum nomina, ut te avertas a facie istorum,et non ineas contra cos bel- lum. Stultum est enim, ut superius dixi, contra Omnipotentcm saevire, et in gcntcm suam debac- chare. » Et respondit filius matri susb : « Charis- sima,noIi lacrj'mari,noIi crebris gemitibus anxiari; quoniam nulla arte, nullo ingcnio revocabis, etiam si in praelio scirem meipsum interiturum. » Tunc mater tristior efTecta^iterum filio suo dixil : f Scio quia pugnabis, ct modo non morieris, sed ante- quum transeat annus, de hac vita discedes. Modo es in oinni regione orientali fama laudabili praedi- tus; in aula rogis Porparum nulii sccundus, cum autem niodo vlctus fueris, juxta quse nunc tibi est gloria, ingloriosus eris. Quanto enim quisque cae- teros antecellit, tanto magis sordescit, si turpius ruit. Nunc vero omni flore orientalium regum ac A divitum stipatus,tantorum innumerabilium satelli- tum catcra circnradatus, si superatus eris, cum quo ulterius pari aut inipari numero decertabis? Tu qui olim cum paucis multos solebas in fugam vertere, nunc disces etiam fugere cum ingenti co- piarum vi, et paucos cum multis ut canem lepores praccursare. »Tunc filius,irae impatiens, verba ma- tris dtutius fcrre non poterat, sed ea interrumpens ait (48) : « Ut quid matcr aerem concitar inanibus verbis, nosque ad fastidium portrahis sermonibus imperitis? Nulla virtus beilorum nobis vaiet resl- stere, ncc valet aiter exercitus nostro praevalere. Sed dic, matcr niea^ unde scis quod vinci debea- mus in hac pugna, et quod mori debeo non hic, sed antequam transeat annus, morte subitanea, et l> quod gens Christiana fines nostros sit possessura?» Gui mater ait : « A centum annis et infra invene- runt patres nostri in sacris deorum responsis,et in sortibus ct divinationibus suis et animalium extis quod Christianagens super nos esset ventura nos- que victura. Concordant itaque super hoc aruspi- ces, magi, arioli,ct numinum nostrorum responsaj et prophotarum dicta, in quibus dicitur : A solis ortu et occusu, ab a([uilone et mari, erunt termini vestri, ct nullus stabit contra vos. Credimus, quia hoc totum venturum est,sed nescimue si nunc vel in proximo est, scd prope quibusdam nostrorum videtur,quia hoc assiduai rerum mundi ruinaeprae- signant, et astrorum intuilus praenuntiavit. Dc hoc siquidem praelio quod commissnrus es,dicam tibi veritatem, et de morte tua quam inde habeo, noli- C tiam.Ex quo milites ad patrandum bollum hoccol- ligere coepisti, sollicita indagatione perscrutat^ sum, quicunque mihi possunt ventura praedicere, et consonant, quod nullus omnino Christianos po- terit superare. Cnm astrologis siderum cursus^sc- ptem sciiicet planetas,et duodecim signa sapienter contemplata sum, et quidquid physicaculari potest cum aruspicibus,extis et armis pccudum,cum sor- tilegis sortes temperavi, etomnia in unum concor- dant,gentique Francorum victoriae titulos proenun- tiant,et ncccm tibi, sicut dixi suporius,intentant. » Tunc ille : « Matcr, iuquit, cessa ab his de cajtero, quia cum Francis pugnabo quam primum potero.» Illa videns quod nil proficeret,non diu morata unde venerat rediit, secumque reportavit quidquid spo- j) liorum adipisci potuit. CAPUT IIL Jam vero de his quae interim in urbe gesta sunt, aliquid referamus. Turcis libera facultas erat in- trandi castellum, et exeundi, nostrosque die nocte- que jaculando et sagittandoad bella ciebant,et cum certantium vires deficiebant,novi reccntesque subi- bant.Sicque novis jugiter supervenientibus virtus illorum cresccbat; nostrorura vero quolidiana las- situdine deficiebat.NulIa enim quies erat,Dec arma NOTULiE MARGINALES MS. COD. (48)Verba suae matris Furiis male subditus a'r.'8, Tcmait Coibanan, mentemque gerit male sanam. ROBERTl MONACni HIST. HIEROSOL. — LIB. VL 728 lebant ; sed in procintu militia} scmpererant. A invcnit, eique secreta allocutione dixit : « Domine ct sagittis platco) civitalis impcdiebantur, et iomorum onorabantar. Omni die antc castel- it nova congressio, multotiesquc fiebat nostro- )t ipsorum una commistio ; de nostris tamen potegente pauci moricbantur ; dc illis vero ca- im perimebantur. Et dum sic tcmpus prolabi- imes omni hoste crudelior nostros invadit,vi- B eorum de die in diem attenuavit. Vultns lount, brachia deficiunt, et trcmula manus rp» vellicat hcrbas, et frondes arborum, ct 8 vaporum silvestrium. Uxc omniacoqueban- t comedebantur. Crus asini sexaginta solidis ipabatur,et qui omebat dissipator substantia; «limabatur : Panis parvus apprctiabatur uno imporator, nostri revera Antiochiam obtinent ; sed castellum quod ei superest adhuc Turci possident, innumera Turcorum agmina cos de foris obsident, et qui in castello sunt intus oppugnant. Sed quid superhis restat, nisi quiaaut mortui jam 8unt,aut in proximo amnesmoricntur?Tu autem,reverend6 imperator, si nostro credis consilio, ulterius non progredieris, sed ad urbem tuam reverteris. Nam non potest humana eis potestas ulia subvenire ; sed si iliuc ieris cumtuocxercitu poteris interire. » His auditis sermonibus imperator valde tristis eflicitur, et quod ei dixerat in secreto, principibus suis ac magistratibus propalavit in apcrto. Omnes contri- stantur, nostrorumquofuncriilacrj'mantur. Eratibi Ho. Carnes asinorum, equorum, camelorum, t^ quidam miles, nomineWido, qui per militiam cele- 1-11 1 I * "^^ 1*1* **i 1i VX V , bulalorum consumcbantur, insuper eorum Doncoquebantur. Matros filios suos fame per- §, ad ubera suspendebant, sed pueri in ma- uberibus nihil inveniebant, et prae inopia la- ausis oculis palpitabant. Quadam die Corba- icitavit nostros ad praelium, scilicet extra ur- ibilla parte in qua erat castellum ; sed milites i fame cruciati, diu non potuerunt sufferre 8 impetus eorum. Conglobati igitur in unum, ad cisitatem rcgredi salubrius esse intellexe- ledoppressi aTurcis,portam nimis angustam punt, in tantum quod quidam ibi usque ad IX attriti sunt. Sicque fiebat pugna intus et iSy nec dabatur ulla quies nostris famejper- U8. Propter haec et his similia aliqui de no- bre sibi nomen acquisierat, multumque Boamundo familiaris exstiterat. Qui cum hoc audisset, ita in- doiuit, quod ac si mortuus esset, in terra corruit. Et cum resumpto spiritu ab illa mentis alienatione reverteretur, flere immoderate coepit,genasque un- guibus 8ulcandOyCrines manibus decerpendo,omne8 cogebat ad luctum, dicebatque (50) : « 0 Deus om- nipotens, ubi est virtustua? Si omnipotens es, cur hajc fieri consonsisti ? nonne crantet milites tui etpe- regrini? Quis unquam rcx", autimperator,autpoten8 Dominus familiam suam iia permisit occidi,8i ullo modo potuit adjuvare? Quis eritunquam milestuus aut peregrinus? 0 Boamunde, bonor aliorum du- cum, corona sapientum, gloria militum, solamen desolatorum, robur militise, et totius mundi decus ailitibus immoderate perterriti, fuga in ipsa G insigne, cur tibi tale infortunium contigit.ut Tur- corum ludibrio subjaceres ? Heu, heu ! cur mihi con- cessum est vivere post te? qu® mihi posthac lux grata, quse species amoena^quae gloria delectabiliS; quae vita jucunda, te minime superstite? 0 Deus.si verum est quod iste nugacissimus et fugitivus comes attulit, quid amplius erit de via sepulcri tui, qu® causa Ita occisi sunt quasi dominum non haberent sorvi tui? 0 Boamunde, ubi ost illa fides tua^quam semper habuisti in Salvatore tuo Domino nostro Jesu Christo. 0 imperator et ogrogii milites.qui me- cum tanta tantorumpue funera lugeti8,quisperfecte credere potest, quod tanta militia sic porierit? Pro certo 81 in medio campo ab omni orientali populo circumsepti fuisscnt, non ante omnes occiderentur elapsi sunt, funibusad propugnaculaligatis, } manus suas omnino decoriaverunt, et sic ad ;>edibus tetenderunt. Quo pervenientes dixe- autis, ut fugeront, quoniamomnos Christiani 3Ptui aut vincti essent. lili autem dolentes in le miserunt, et Turcarum se potonlatui sub- mt. Stf phanus Carnotensis comes, qui inter rincipes videbatur magnus, consiiio providus, 3 honestate praeclarus, antequim caporetur hia, gravi infirmitate detentus est ; et ad am castrum, quod suum erat, secessit, cui i Alexandreta fuit. Hic a fugientibus audivit le nostris relationem, montana urbi prasemi- ascenditjUt videret quidnam esset,utrumne vera fieret. Sed innumerubilia Turcorum ]) quam ulciscerentur. Nunc aulem et civitatem habe- a a longe conspexit, nostrosque intra urbem M esse doprehendit ; et perterritus timore, t (49), et ad castrum suum romeans funditus iavit, et sic vorsus Constantinopolim equitare liii vero qui in urbe obsidebantur, summo rio adventum ejus praestolabantur, putantes oaperatorem secum adduceret, etcum eore- Hressariis succurrcret. At ipsc in diversum 18, ut ad Philomenam venit, imporatorom ibi bant, in qua se defendere poterant, et ita intcrem- pti sunt? 0 imperator, certissime scias, quia si Turci nostros occiderunt, pauci de ipsis remanse- runt.Propterea ne paveas illuc ire, quia Antiochiam recipere poteris. » Imperator consilio illius noluit assensum pracbere, vcrbis nugacis, fugitivique co- raitis nimium crodulus, sod retro destinavit abipe, Bulgariaeque loca praiccpit devastare, ut si Tupci in partes illas pervenircnt, nibil penitus invenipent. N0TDL.I!: MARGINALES MS. COD. msul Capnotis, urbs inclyta charaquo notis (50) Guido nimis plorat, Dominum cum fletibu8 srritus aufugit, bellum sociosquc rcliqait. [orat. 723 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 724 Cum ipso paritor ct ipse \Viclo,et illi qui cum ipso A. latio destituti sunt ; et per viginti fere dies, cum impcratorc ierant, revcrsi sunt ; quia ulLra ire non hostibus et fame,cum gladio et penuria indesinen- praesumpsorunt.Sic igltur nostri oraui humano so- ter decertaverunt. EXPLICIT LIBER SEXTUS. mCIPIT LIBER SEPTIMUS. CAPUT PRIMUM. Superna pietas humano destilutis auxilio nisi pracvidissct, ex Francigenis, jam civibus Antiochc- nis,nuUus supcressct.Scd cum jam vita diffidercnt omniaque mortom intentarcnt, placuit Deo Salva- tori Regi regum Jcsu Christo, ut cuidam sacerdoti suo apparerct (51), dum quadam nocte in ccclesia ante castelhim pra*liantes contra inimicos, ct mo- ventes inviccm bellum. Quibus convocatis, laeto ct hilari vultu dixit : « 0 belligeratores Rcgis aeterni, annuntio vobis ex parte Salvatoris nostri gaudium et exsultationem ; suamque quam transmittit vobis bcnedictionem, et si ei obcdicritis, consequiminict gratiam. » Tuncomnibusattenteaudientibus et un- sua3 sancta; caslas Gcnitricis dormiret.Erant autem g dique conflucntibus,omnem seriatim exposuit visio- cum eo, ipsa Matcr et Virgo Maria, ct bcatus Pe- trus apoF'toKis, cui pastorum ovium suarum dcdit ipse Dominus. Cui ct ait : « Agnoscis me? » Cui saccrdos : « Non. Tu qui os, Dominc? » Tunc in ca pitc Salvatoris crux cccpit apparcre. Cui itcrum Dominus : « Jam ne agnoscis me? » Ilerum saccr- dos rcspondit : « Non aliter agnosco te, nisi quia crucem in capile tuo vidoo, sicut iu imaginibus, qua; sunt in honorc Domini nostri Jesu Christi, vi- dere soleo. » Et Dominus ad eum : « Ecce, ego ipse sum. » Sacerdos vcro ut audivit quod Dominuscst, statimprosternabatsead pcdcsejus, suppliciterob- secrans ut suis Christianis subvenirct,fame ct ho- stium opprcssionc laborantibus. Cui ait : « Non tibi videtur quod benc eos adjuvorim huc usque, quia nom. Qua exposita, subjecit et ait : « Si huic decrc- ditis visioni, falsamquo eam suspicamini,quia vera est faciani vobis quod libuerit cxperimenlum, et si mcndax invcniar, omni injuria afficite corpus moum. » Tcnc Podiensis episcopus jussit afferri cruccm. ct sanctum Evangelium, ut coram cunctis juraret hoc vcrum ossc : (juod ita factum est.Et ut divina bonitas bona bonis accumularot, suosquc lugubres scrvos magis magisque lajtificaret ; affuit ibi quidam peregrinus, nomine Petrus, qui hanc visionem rotuht coram omnibus : « Audite,popuhis Domini ct sorvi Dei excelsi,voccm mcam,ct sermo- nibus mois inclinato aurcm vostram. Dum in obei- dionc hujus civitatis eramus, quadam noctc astilit mihi in visionc sanctus AnHrcas apostolus,dicens : illis ct NicaBam tradidi civilatem, ct omnia quoe cis ^ Bune vir, audi ct intolligc me. » Et aio ad cum : » supervenore bolla, vinccro feci? In obsidiono Antio- chiae eorum misoria» condolui ; nunc vcro ad extre- mum, civitatis ingressum tribui ;omnes tribulatio- ncs et impedimcnta, qua? p.issi siint, idco evenire permisi, quoniam nuilta ncfanda sunt oporati,cum Christianis mulioribus ot-]:)aganis, quic valdo displi- cent in oculis mois. » Ad haec mater iniscricordiae piissima Virgo et boatus Petrus cccidcrunt ad pe- des ejus rogantos ut populi sui miscretur. Ad- jecit autom boatus apostolus procationi sua3,ct ait : «Domini!,gratiastibi ago,quoniam Ecclesiam moam in potestate sorvorum tuorum dodisii, quam pro- pter malitiam inhabitantium in ca tot annorum curriculis paganorum faMlitatibus sordidari permi- Tu quis es, domine? » Et illc : « Egosum Andreas apostolus. )' Adjecitquo : « Fili,cum urbem hanc in- travcritis, et eam in potcstato habucritis, ad eccle- siam Eoati Pctri ccloritcr vade, et in loco quem monstravero tibi,invenios lanccam,qua perforalum ost 'atus Salvatoris nostri. « Hoc tunc solummodo Apostolus dixit mihi. Ego vero tunc ausus non fui hoc alicui indicare, existimans mc vanam visionem vidissc. Nunc vero ista noctc itcrum apparuit mihi diccns : » Vcni ot ostondam tibi locum ubi lancoa ahscondita est, sicut promisi tibi. Festina igiturut extrahas oam, quoniam portantibns eam sequctur viotoria. « Et ostoudit mihi .«anctus apostolus locum, quom vcnite ct vidoto, et indcoam mocumextrahite. » seris : Unde in ca?1is la^tantur sancti angeli tui, et D Cumquo oninos ad occlosiam Beati Pctei currcre consortcs mci aposloli. » Tunc Dominus ait si- ccrdoti suo : « Vade, dic populomoo ut revortatur ad mc, et ogo revertar ad oum, ei infra quinquo dies mittam ois sufncicns auxilium, intorim quo- tidie cantot hoc responsoriu.m : Congrogati sunt inimici nostri ot gioriantur in virtute sua : totum cum vorsu. » llcc ita visiono completa, vencrabiris prcsbyter somno cxcitatus surrexit, expansisquo manibus oravit, prout Spiritus sanctiis dabat elo- qui illi. Inde eadom die hora tertia immodiatc ad principes exercitus pciTCxit,invonitque eos sursum NOTUL^ MAUGINALES MS. COp. (51) Cui Dcus apparct, quia sic siiic criminc parct. vcllont, adjecit adhuc,et ait : Mandatvobis sanctus Andreas apostolus : Ne timoatis sed confitomini ct poinitentiam agite a malis opcribus vestris,quoniam infra quinquc dios supor inimicos vostros iterum triumphabitis. » Tuncomnes unanimiter glorificavo- runt Doum, qui dignabatur lonsolari dolores ipso- rum. Statim voro cucurrerunt ad occlesiam Bcati Pctri cupicntos locum vjdero, ubi dobebat lancoa invoniri, fodcrunt autcm ibi tredocim homines, a mano usquc ad vcsporam,sicque oam, Domino dis- poncnte rcpcrerunt ; fuitque magna laetitia in omni /. ROBERTI MONACHI HIST. HIEROSOL. — LIB. VII. 726 0, magnisque vocibus personabant: Te Deum A nerunt. Convenerunt undique Turei, audire ges- nus. Gloria in excehis Deo. Tunc omnes in juraverunt, ut nullus eorum propter ullam ationem seu mortem fugerct, nec ab incepto 5 sancti sepulcridiscederet. Omnis itaque ple- nultitudo gavisa est, cum sacramentum hoc jnt majores ; et alter alterum ad virile robur Datur, et de divino adjutorio, quod fiducialiter [uisquepraestolabatur, applaudebat. Nocte igi- secuta ignis de ccelo veniens ab occidente ap- i, et inter Tujcorum exercitum corruit, quod m corda omnium vehementer obstupefecit, et neTurcorumin quorum tentoriacccidit. Inter m vaticinari cceperunt, quod postea contigit, gnis de CQDlodescendcns, iraDei erat, »quia tientes quid dicerent Christianorum nuntii. Erat autem Corbanan residens in solio, indutus cultu re- gio, habituquc pomposo, ante cujus faciem venientes minime se inclinaverunt, sed erccta cervice astite- runt. Quod cum Turci viderent, a?gre tulerunt; et nisi nuntii essent, superba; continentiaj ignominiam vindicassent.Tuncnuntiinilcunctantes, licctomnes ira commoti, circumfremcrent, superbo principi dixerunt (52): « Corbanan, Francorumprocerestibi mandant: Undc tibi contigit tam temulenta auda- cia, quod armata manu contra eos venisti, cum tu et rex tuus gensque tua in corum conspectu culpa- bilcs sitis, qui terras Christianorum immoderata cupiditate invasistis, eosque omnes injuria afTectos b occidente venerat, Francorum agmina dc- «^ occidistis. Infernales dii tui te turpius non potue- bat, per quos irae suae animadversionem exer- Jam vero qui seniores crant, cooperunt a fe- te sua quantuiumcunque mansuescere, et ab im prius habuerant animositate torpescere. lia stultorum infinitus erat numerus, nostros- d praelium concitabant, nec die ncc nocte iscebant, placuitsenioribus murura inter seet onBtruere. ut vcl sic liccrct ad modicum re- e. Una die enim tam acriter in nostros irrue- it tres in una turre quaj erat ante castellum erint; ex quibus duo vulncrati de turre exire ilsi, et capite plexi sunt; unusvero, usquead •am fortiter rcsistens permansit, duosque ex ccidit, et sic dcincops gladio vitam finivit. Qui- lum viverent, cum Boamundus vellet succur- runt debonestare, quam quod te miserunt contra eos pugnare. Si ratio juris tecum esset, et censura aequitatis nobiscum agero velles, nos tecum juris honore scrvato ratiocinaremur, et quod Christano- rum esse debet, incontradicibili sermone ostendere- mus. Quod si apud teaequi ponderis sunt jus etra- tio, ut voluptosa voluntas, fiat inter tuos noslros delerminata pugna. et victoribus absque aliorum sanguinis dispendio tota haec conccdatur patria. Quod si nec ita, nec sic, complacet, aut fugam pro- tinus inite, aut colla vestia nostrorum ensibus prae- parat. » His dictissermonismediatorconticuit. Cor- banan vero iramagnainflammatu8,vixloquipotuit: et tandem in haic verba prorupit, dicens (53) : « Vere gens Francorum, gens superba; sed nostro gladio /ix aliquem potuit cxtrahere, quia illos non C refrenabitur eorum superbia. Ideo autem requirunt n hostis urgebat, quantum valida fames oppri- ; : Unde iratus igncm poni praecepit in domibus (rant ab illa parte, ubi et palatium Cassiani it qui exire sponte nolebant, saltemexirccom- entur invrti. Tunc cum igne tanta venti tem- I exorta est, quod tanlum flamma invaluit- usque ad duo milliadomorum etecclesiarum usscrit. Boamundus ut vidit flammam ignis ita jere, poenitentia ductus vehementcr doluit, am de ecclesia Bcatri Pelri sancta^que Deige- is Marise, multisque aliis pertimuit. Duravit- icendium ab hora diei tertia usq e in noctem im, et sic flante vento a parte dextera, in se- i reversa est flamma. CAPUT II icea, ut supra diximus, nutu Dei inventa, se- 8 et magistratus militia3 consilium accepcrunt, Corbanan legationem suam mitterent, eique lata suumque consilium per interpretem sui onis deferrent. Cumque de mullisficrctinqui- nec aliquis praesumcret haec ferre mandata, }m duo inventi sunt, Heluinus, et Petrus ere- . Hi cum interprete iter suum ad Turcorum a direxerunt, dein ad Corbanan tentoria perve- denominatum prajlium, ut quibus cedet victoria, cedat et imperium, quoniam sine aliorum sanguinis dispendio, aut patriae volunt ditari, aut a manibus nostris liberari. Sed tunc salubre consilium non invenerunt. cum pro elTeminaia gente arma sumpse- runt. Tamen adhuc ite, iJlisque renuntiate quoniam, si volunt Dnfm suum abnegare suaeque Christianitati renuntiare, in gratiam omnes recipiemus, et ter- ram hanc eis donabimus, et multo meliorem: et de omnibus equites faoiemus. Quod si facere neglexe- rint, omnes in proximo morientur aut vinculati in terram nostram captivabuntur. » Post haec Heluinus, qui illorum neverat linguam. subjecit etait : (54) « 0 princeps nullius militiae, sed totius malitiae, si scires Q quam dementissimum est apud Christianos dicere: Nega Dominum. nunquam de tuo ore polluto egre- deretur tale verbum. Scimus pro certo ipso Deo quem negare suades revelante, quia in proximo est nostra salus, et vestcr interitus; nostrum gaudium et veslrum detrimentum. Quisveroserovobistrans- misit ignem, qui vos ita perterruit, et de loco in quo tentoria fixeratis ita perturbavit? Signumhoc, in portentum veniet vobis; nobis, insalutem: quo niam ipsius Dei nostri certam inde habemus lega- NOTULiE MARGINALES MS. COD. Prancigenae gentes natura Marte fnrenfcs, (53) Gorbanan fatur, et nostris conviciatur. 3oc mandant Parthis ut sint ad bella parati: (54) Servus et isteDei conviciatur_ci. 727 AD GODEFRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. 728 tionem. » Gorbanan diu ferre non potuit convitia A monticulo stans, exeuntesaspiciebat, etdumexirent Helvini, et praecepit a conspcclusuoilium amoveri. Dixeruntque ei qui iilic astabant, ut cito reccderet, alias nunquam ei lcgatio proficcret quin statim in- teriret. llle cum sooiis ita disccssit, et ad urbcmre meavit. Nec praetereundum quid istis rccedcntibus, Corbanan suis dixerit: « Audistis nunc quid pan- nosi illi, vultuque despicabiles, et nullius person.-e homunculi,etquamconstanteriocuti sint; neciram nostram ct tela micantiaoxpaverunt. Unum dc iilis est, quia desperati sunt, et volunt mori, ot malunt mori quara captivari. Proptereaofortissimimilitcs, cum ad prajlium venorint, undique eos circumval- late, ne alicui sit locus divertendi, ncc spatiumdiu vivendi : quoniam si cis aliquandiu licct vivere, ante- dicebat: « State quieti, milites raei, e:^ omnibus ex- ire permittite, ut eos melius valoamus compreben- dere. »Habebat autem juxta se positum Aquitani- cum quemdam, quem nos provincialem dicimus, qui fidei nostr® abrenuntiaverat, et edacitatis gula coactus de civitale exicrat, et in adversariorum se castra contulerat. Hicdenostrismultanefandadixe- rat, quod famemoriebanturetomnesfugaepraesidia moiiebantur, quodequossuoscomedorant, etvictus inopia labescebaut, nihilque restare, nisi quod aut fugcrent, aut ditioni Corbanan se subderent. Dum- que divisae acies suis ordinibus decivilate exircnt, Corbanan cujus csset unaquaeque requirebat, quae Aquitanicus ci ordine rcferebat. Sol vero super au- quam omnes interficiantur, magnas strages deno- j^ ratas loricas ot ianceas radios infcrens, oculos in- stris facient. » In hoc apparet quod Corbanan stul tus erat, quiasicloquendo suorum mentibusterro- rem incutiebat. Nec mirandum si insipiensloquitur amentiam, quia spiritus sapienlicc mn intrat tn nia- lcvolam animam (Sap, i, 4). CAPUT 111. Petrus Eremita etHelvinusad principes exercitus reversi sunt, ct quae Corbananresponderatnarrave- runt. Tunc Podiensis cpiscopus nutu et assensu omnium, triduanum omnibus indixit jejunium. Unusquisque puro corde confessus fuit, et qui ali- quid ad edendum habuit, non habenti distribuit. Illos tres dios deduxerunt cum omni humilitate et purilatecordis,ecclesiasprocessionandocircuientop, et Domini misericordiam implorantcs. Tertia die tuentium reverborabat, et adversariis tcrrorem im- mittebat, uldivina Scripturatestatur, quia terribilis est castrorum acies ordinata {Cant, vi, 3). Ut autem insimul omnes conspexit, intra semetipsum infre- muit, circumstantibus dicens : « Magna est gens illa, honesteque armata: non mihi videtur quod velint fugere, sed instare; quodve velint obsequi, sed per- sequi. » Convcrsus itaque ad apostatam suum, in- quit: « Furcifer omniumque scelcstissime, quae fri- vola dixisti nobis super hominibus istis, quod equos suos comedorint, et fame cruciati fugam pararint? Per Machomum in caput tuum rotorquebitur istud mendacium, capitisquc lues supplicium. » Tuno ao- cersitus gladiator, tyranni paruit imperio, etevagi- nato gladio caput illis praecidit; dignamquc suse illucescente, missaj per ecclesias cclcbrataB sunt, G garrulitatisctapostasiaB mortemsubit. Tuncquippe omnesque sancta Dominici corporis communione communicati sunt. Communi deinde consilio intra urbem sox acies constituunlur, ct quae prius, et quac posterius ircnt ordinantur. Prima acios fuit Hugonis Magni, et Flandrcnsis comitis; socunda vero ducis Godefridi; in tcrtia vero fuit comes Ro- bertus Nortmannus cum suis; quartafuit Podien- 8is episcopi, qui sccum portavit lanceam nostri Salvatoris. et cum illo fuit magnaparscxcrcitusco- mitis Sancti .Egidii, qui ad custodiam civitatis ro- mansit; quinta Tancredi fuit ; et Boamundi sexta, cum quo oxpeditiorcs ad bellum pcditcs fucrunt, et militcs qui equossuos necessilate victi vcndiderant. Episoopi, prcsbyteri, clorici, et monachi, sacrisve- mandavit admiraldo suo qui custodiebat suum the- saurum, ut i\ ignem accensum incapitesuicxcrci- tus vidcret, fugam protinus arriperet, et omnia quae sua crant, sccum portaret, aliosque fugerc compel- leret; sciret onim quia Francorum gentis erat bel- lum; sibi vero victoria cesseratin contrarium. Nos- tri vero miJites ut primum in quamdam planitiem vcnerunt, Podicnse episcopo innuente steterunt, et cum summo silcntio sermonem illius audierunt. Erat autem vestitus lorica, ct in dextera manu iliius in altum erecta Salvatoris lancea qui os suum in haec verba apcriens, dixit; « Omnes qui in Christo ba- ptizati sumus, filii Dci ct fratres invicem sumus; quos ergo conjunxit unaspiritaliscopula, jungat et Btibus induti cum militibus extra portam civitatis D dilectio una. Pugnemus igiturunanimes, ut fralres, exierunt, portantes in manibus suis cruces, quibus Dei populum signabant, et magnis vocibus ad ccc- lum manibus extensis elamabant: Salvum fac po- pulum tuum, Domin^, et henedic h/rredituti ture, ct rcge eos, et extoUj eos nnnr et usque in mtcrnum. Esto eiSy Domine, turris fortutidinis a facie iaimi- corum suorum, Hos et alios psalmos concinebant, illos praecipue qui Iribulationi conveniebant. Simi- liter llli qui in turribus crant ctsupermurun idem facicbant ot cantabant. K^^^rcssi sunt itaque mililss Christi contra satellites Antichristi, pcr porlam qua2 g8t ante Machumariam. Corbanan vero in quodam pro animabus et corporibus nostris, sicut positi in rcbus extremis. Mementote quantas tribulationes passi estis pro pcccatis vcstris, sicutnunc vobis in- notoscere dignatus est in visionibus DominusDeus noster. Nunc vero purgati estis, Deoque per omnia reconciliati. Et quid timeretis? nullum vobis eon- tingcre potest omnimo infortunium. Quihicmorie- tur, vivcnte felicior erit, quia pro temporali vita. gaudia adipiscetur ffiterna: Qui vero remanserit suporstes, supor inimicorum suorum triumphabit victoria, divitiisque illorum ditabitur, et nulla an- .gustabitur inopia. Vos scitis quid perpesfii sitis, ct 749 ROBERTI MONACHI IIIST. HIEROSOL. — LIB. VII. 730 quid iu prffisentiarum ante vos videatis. Orientales A divitias adduxit vobis Dorainus vester in faciem ve- stram, imo in manibus vertris. Confortamini, et estote viri corilati,quoniam jam mittetDominusle- giones, sanctorum suorum, qui ulciscentur vos de inimicis vestris. Ilodie videbitis illos oculis vestris; et cum venerint, de oorum terribili fragorc ne ti- meatis. Non enim dcbet inassucta vobis csse visio eorum, quoniam vicealtera vcnerunt vohis in auxi- lium. Sed humanus aspcctus pavcscit in adventu supcrnorum civium. Gonsiderate quomodo adversa- rii vestri extento collo, sicut ccrvi et damula3 pave- sccntes, adventum vcstrum aspiciunt. paratiorcs ad fugam quam ad prajlium. Et vos bono nostis eorum prajlia, quoniam tractasagitta,plus in fuga quam in pugna confidunt. Ite igitur contra cos in nomime ^ Domini nostri Jesu Christi ad bellum, ct Dominus DeuB nostcr omnipotens sit vobiscum (55). » Cum- que omnes rospondissent Am^n,extensis in longum legionibus, prior crecto vexillo anteceditHugo Ma- gnus, qui jure vocatus est Magnus, quoniam hoc privilegium commendavit actu et moribus. Hunc subsecuti sunt alii, sicut superius sunt nominati ; fuitque eorum prolixa extensio, a fluminc usquead monlana scilicetjCui spatio intersuntduo milliaria. Tunc vcro Corbanum cccpit retroire et montanisap- propinquare. Nostri autem paulatimillum inseque- bantur,quoniam moderatogressu omncs gradicban- tur. Tunc Turci in duo sunt divisi, quia pars una a regione maris processit; pars altera major in cam- po ramansit. Statuerunt igitur nostros sic inter se inrludere, et a dorso sagittare. Sed ordinata est se- C ptima acies,quae contra partcm divisam confligeret; ordinata est autem ex militibus ducis Godefridi et Northmanni comitis; cui praefuit quidam dux, no- minc Rainaldus, Hunccontraillos miserunt,et prcB- liati sunt, multlquc hinc et inde ceeidcrunt. Et ut aliae sex acies ad jactumsagitta) pervcnerunt,Turci vioinius ire recusantes, tensis arcubustrahunt, sed frustra, quia ventus ex obliquo flans eorum jactus redegit in vanum. Quod Turci ut viderun*, versis frenis retro fugiunt, sicque prima acies quaisivit in beUo bellum, nec invenit : quacsivit quem percutc- ret, aut aquo percuterctur, necreperit.Intercamis- 8U8 est nuntius a Boamundo Hugoni Magno, ut ei ferret auxilium, quia nimium r.rgebstur opprcs- sione Turcorum. Mox Hugo conversus, ait suis : j) « 0 viri bellatores, nos pugna fugit, quffiramus pu- gnam, eamusque ad Boamundum egreglumducem; illi est pugna, quam quxritis, illic ferrcus instat hostisy quem desideratis. » Tunc citius dicto volat illuc quisque satelles, jungunturque simul egrcgii comitcs (56). Quod ut viditduxducum Godefridus, quod magnus amicus suus ita celeri cursu cum omnibus suis discurrebat, insecutus est eum, quo- niam ct ipsc a bcllovacabat. Illic quippe incumbe- bat robur militia) Persarum, et major fortitudo ; et bene dcccbat, utillic currercnt Godefridus et Hugo. Erat enim unus ab altero, quasi alter idem, unam habentes in sc amicitiam. Hugo Magnus cum ad pu- gnoB conflictum prior venisset, intuitus est unum de adversariis, qui erat audacior caBteris, aliosque ad pugnam clamando hortabatur ; qui spumantem equum dirigit contra eum, et lanccaei gutturper- foravit, ct sic os iliius oppilavit. Quid miser face- rcl? solo s^alim corruit,ct diis infcrnalibus animam commcndavit. Post haec contigit nostris grande in- commodum : quia Odo Belgentia^uSj qui vexillum ferebat, sagitta toxicata vulneratus fuit ; et dciore vulneris ingravescente, cum vexillo terrraB corruit: sed Blemensis Guilelmus ense nudato, via per me- dios hostcp apcruit, et signum tellure levavit.Quid duxducumGodefridus,quid Boamundus, quidclara juventus ibi egerint, upc lingua dicere, necmanu8 scribere.nec paginavalet capere. Nullusnostrorum ibi iners fuit, nulhis timidus, quia nec locum ha- bebat, et hostis supereminens unumquempue urge- bat. Quanto raagis enim occidebantur, tanto magis crescere vidcbantur. Sicut enim putredini musc» confluere solent, sic et ipsi undique conveniebant. Dumsic certatur, et tam longi certaminis prolixitas potorat taidiare, nec numerus hostium videbatur docrcsccre, albatorum railitum numerabilis exerci- tus visus est de montibus descendere, quorum si- gnlferi et duces cssedicunturGeorgius, Mauricius, Dcmctrius (57) quos ut primura vidit Podiensisepi- scopus, exclamavit voce magna dicens : O milites, eccc vcnil auxilium, quod vobis promisit Deusl Et ccrtc nostri valdccxpavissent,nisi fuisset spes quam in Domino habobant. Tunctremormaxiraus irruitin hostcs, et vcrsisvultibus scntis terga cooperiunt,et fugani quo unicuique locus dabat arripiunt. Pars illaquae a partopugnabatraaris, ut vidit futram suo- rum, igncm sparsit super gramen campi, quod ce- lcriter arsit, quia illud siccaverat ardor aestatis. Hflec ideo fccerunt,ut hoc signoiUi qui in tentoriis erant, statira fugerent, et secura ditiora spolia tollerent. lUi vero cognita signo, qui in montanis erant,proti- nus fugorunt, cura oranibus spoliis qua; portare va- luerunt. Sed quid eis profuit, cum diu eis ferre non licucrit? Armenii et Surani siquidem ubividerunt, quia victi erant, etnostri eosinsequerentur,obviam illis veniebant ct occidebant. Hugo vero Magauset dux Godefridus et Flandrensis comes, simul cum suis agminibus equitabant juxta aquam, ubi ro- bustior et densior eorum erat exercitus : tanto- NOTULiE MARGINALES MS. COD. (55) Sermo Cnitur, sed et agmina constituuntur. Quem sequitur juvenisGodcfridus, clarusin armis.- (56) Currit in auxilium Boamundo belligerHugo. (57) Nomina sanctorum de cobIo signiierorum. 731 AD GODEPRIDDxM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 333 que impetu urgere coeperuut, ut ad sua tentoria quo tendebant, rsmeare non potuerint. Et ut ci- tius persequi valerent, illorum equos qui mo- riebantur, ascendebant, suosque qui erant ma- cilentiores et afnicti fame, frenis a capite de- tracti relinquebant in campo. 0 miranda virtus Dei omnipotentis, etimmensa potestas! Milestuus longo afflictus jejunio, persequitur tumentes adipe et pinguedine, ita ut etiam nec ad sua bona, quae re- liquerant, auderent respicere. Spiritus tuus bonus erat in mentibus eorum, qui et vires suggerebat corporum. oi aiifljciam praistabat animorum. Non ilium retardatulla cupiditas spoliorum, nulla ullius rei avaritia, quoniam illius mentem magis titillabat victoria, Sicutin macello bestiarum corpora solitum €8t dilaniare; sio et nostris licitum erat Turcarum corpora lauiare. Evolat sanguis de corporibus vul- neratorum, evolatpulvi8,agitatusequorum pedibus discurrentium ; aether obnubilatur, et quasi crepu- Bculum fieret obtenebratur.Contigit autem quod fu- gientes in quemdam pollem devenerunt, et ibi se contra nostros recolligere speraverunt. Tunc Ge- rardus senex de Meleone, qui longo tempore aegeo- tus jacuerat in obsidione, equo celeri transvectus, improvide incidit in illos, corumque jaculis est con- fossus, et sicdigna morte. peremptus. Quod ut vide- runt qui eum vicinis subsequebantur; Evurardus Bcilicet de Puteole, Paganus Belvacensis, Drogo, et Thomas, et Clarenbaldus, cajteraque juventus Uu- gonis Magni,ml haesitantes in iilosirruunt:et qui- dem forte bellum invenerunt, sed tamen, Deo ju- vante, crescente caterva suorum, viriliter dissipa- verunt. Ibi multum cruoris effusum est, multorum truncata capita, qui si, ut coeperant, fugissent, eva dere potuissent.Persecuti sunt autem illos usque ad Pontem Ferreum, et ad castellum Tancredi ; et ul- tra non potuerunt persequi, quia nox obscura flnem rei imposuit. Mortui sunt autem illo die centum mil- lia equitum, sed propter fastidium nullusnumera* tus est de tota multitudine peditum. Miles fatiga- tuB, quia longe ab urbe erat, ad tentoria quae suo- rum erant inimicorum rediit ; multumquequod ad edendum sibi sufficiebat, invenit. Ante enim quam timor Dei venisset in corda illorum, in sartagini- bu8 et cacabis et lebetibus et in ollis paraverant car- nes ad obsonium ; sed miseris quse paraverant, non licuit coquere nec tollire. Ibi potuit videri vene- randus sacerdos Podiensis episcopus,]oricavestitus et casside, et lancea sancta in manibus, qui prae ni mio gaudio rorabat uberrimis ora fletibus. Hic illos hortabatur, ut Deo gratias agerent per quem victo- res exstiterant, dicebatque eis : « Ex quo milites esse coeperunt, nulli vobis compares fuerunt, quia nulli in tam brevi tempore tottantaque bella bellati sunt, quanta et vos peregistis, ex quo mare Con- stantinopolitanum transiistis. Multum quippeesta fide Christiana alienus, qui videt quae vos hodie vi- distis, et in Dci dilectione non est continuus. » Haec et hissimiliaveneranduspontifexdicebat, etverbis A talibus populum sibi commissum instruebat, etjo- cos, et risus corum temperabat. Contemplatio enim vultusillius praesentiffi ita omnesreverberabat, quod nemo eo praesente verba vana proferre praesume- bat. CAPUT IV. Peracta nocte illa, in crastinum quindecim millia camelorum sunt inventa; equos vero et mulos, et asinos,oves, et boves, et omnis gcnoris pecora quis dinumeraret? Invcnta sunt vasa aurea, et argentea multa, plurima pallia, et spolia magna, magni pre- tii diversaequevarietatis. Cum hisomnibus ad civi- tatem triumphantes venerunt ; et ab his qui re- manserant clericis et presbyterisetmonachis, cum solemni processione suscepti sunt. Admiraldus vero Tfc qui in castello crat, ut viditprincipem 8uum,ete08 qui cum illo erant a campo fuga diverti, viditque innumera albatorum equitum millia, cumcandidis vexillis per plana dis6urrentia, admodum expavit, unumque de vexillis nostris ob tutelam dari sibi poposcit. Comcs Sancti .£gidii qui illic ad custodiam civitatis remanserat, suum illi vexillum porrexit,et gratanter aecepit, acceptum muro castelli affixit. Sed utcognovitaquibusdam Langobardis,qui asta- bant ibi, quod Boamundi non esset, cui tota civitas concessa erat, signum suum reddidit comiti, etsi- gnum quaesivit Boamundi ; et Boamundus misit ei. Quod, cum reciperet, Boamundo mandavit ut ad se veniret.Ille vicino pede legationi ambulavit, et quid dicere vellet auscultavit. Gentilis fidei pactum re- quirit, ut qui cnm eo erant, et discedere vellent, C nullius injuriffi laesionem paterentur, et usque in terram Sarracenorum conducerentur;qui vero seeum Christianus fiieri vellet, faciendi licentiam haberet. Boamundus immenso gaudio repletus dixit rtiAmi- ce, quod exposcis libenter concedimus tibi ; sed praestolare modicum, quia istud principibus nostris renuntiabo, et celeriter revertar ad te. » Et moxfe- stinanter cucurrit, et aggregatis in unum principi- bus verba gentilis enarravit. Placuit omnibus, om- nipotenti Deo gratias agentibus, Boamundus ab jam domesticum regreditur gentilem, et requisitae ab eo conventionis conflrmat sponsionem, Ille vero rcddi - dit se episcopo Podiensi, et sanctae Christianitati, cum trecentis suis militibus valde speciosis et juve- nibus ; fuitque inter Christianos tunc majus gau- Q dium de eorum Christianitate quan de castelli tra- ditione. Boamundus castellum recepit, et eos qui Christiani fieri noluerunt, in terram Sarracenorum conduxit. Iriduano peracto jejunio, baptizati sunt geniiles cum Isetitia magna,et crevit ibi laus Dei, et gioria Christiana. Ipsi referre postea soliti erant quod, cumde castelli arce bellum aspicerent, innu- mera subito candidatorum militum milliasevidisse- quorum intuitus ipsos vehementer terruit. Nec mi- rum fuit, quia omne castellum funditus intremuit. Cumque viderent eos agminibus Christianorum consociari, suosque in excidium fugamque, vert| protinus inteliexerunt coelestia numina esse, Ghri- 733 ROBERTI MONACHI HIST. HIEKOSOL. — LIB. VII. 73i slianorumque Deum superari non posse. Inde com- A puncta fuerunt cordaillorum,8eque Christianos fieri spoponderunt. Actum est siquidem bellum hoc, quarto Kalendas Julii, vigilia scilicet apostolorum Petri et Pauli. Sicque, divina respieiente miseri- cordia, procella Antiochenae tribulationis, quffi fere pcr decem menses intumuerat, sedata fuit,et regia civitas quse longo tractu tcmporum jugo diabolicae captivitatis subjectafuerat,amissam pristinfle liber- tatis gratiam recuperavit. Hostes qui eam incapti- vaverant, fiuntet ipsi captivi ; et in latebris silva- rum, cavernisque petrarum,et fossismontiumsunt dispersi. Armenii quoque et Surani habitatores ter- raB illius,pcr dies plurimos scrutati suntillos,etin- venicbant alios semineces, alios vulneratos, alios parte capitis carentcs, alios vontri suo, ne omnino r% vitalia exirent,manus suas apponentcs,ot detractis eorum spoliis inlerficiebant. Itaque inimici Dei de- populati sunt, et Christiani, sorvi Dei cxcelsi in gloriosa urbe cum gaudio ct laetitia aggrcgati sunt. Cumque quadam die convenirent, consiliaverunt ut ad Constantinopolitanum imperatorem legatos mit- tcrent ; suamque civitatem ut rcciporc veniret, de- nuntiaverunt. Et, proh dolor ! judicavoruntomnes, ut quia regi mittebant, rogalis-nuntius dobeat ire; et clcctus est Hugo magnus, vere regalis ot gcnere et moribus. Quem nullatonus elegissent, si non re- versurum seiissent. Hic cumregi legationem suam complesset, morte intorceptus occubuit,et quo re- gredi disposuerat, ad extremum non potuit. Cons- tantinopolitanus autem imperator vulpinus pro re- ceptu tantae urbisnon prajsumpsitvenire, quoniam ^ recognoscebat se fidem, et sacramentijura,et data pignora Francis violasse,et nequaquam custodisse. Sicque omnes conventiones delctae fuerunt,quaein- ter eos factae sunt. Intcrea in urbe residentos, tra- ctare cocperunt de via Dominici scpulcri: quidage- rent, an mox inciperent,aut quandotempus termi- narcnt.Ad hoc siquidemcommunisasscnsus addu- citur, ut usque ad Kalendas Octobris reinceptum viae protelatur. iEstatis siquidcm ardor nimis in- canduerat ; et terraSarraccnorum quamingressuri crant, inaqnosa et nimis erat arida. Proptereatem- pus exspectaverunt quod tunc humidum fit,ct quo tellus absconditos latices erumpit.Definiendum si- raili modo erat,quid tantuspopulusinterimageret; et ubi, et quomodo viveret. Accepto inde consilio, D praeco quaeritur inde, qui dicat,quid indedefinitur. Praeco quaesitus et inventus, ascenditetpraeconatus est, ut qui omino egens erant, in urbe remanerct, cumque illis qui ditiores erant conventionem face- ret ac Berviret. Principes autem divisi sunt perca- stella sua et civitates. CAPUT T. Eratautem quidam milesdeexercitucomilisSanc- ti .£gidii, nomine Raimundus, cognomine Pilctus, animo virilis, et corpore spectabilis. Hic perfecto' odio Turcis inimicabatur, nec diutius tolerare po- tuil, ut longo tempore feriarentur. Hic plurimam ailigavit sibi militum peditumque muUitudinem,et in terram Sarracenornm transduxit eam ; transiit- que duarum civitatum terminos, et pervenerunt ad quoddam castrum, quod Talamania vocabatur, cui gens Suriana principabatur. Suriani nostros rece- perunt, seque eorum libentissimedominio tradide- runt. Octo ibi diebus transactis, perrexerunt ad aliud castrum in quo latitabat multitudo magna Sarraccnorum. Ad quod pervenientes, militari im- petu invaserunt, et in remissa manu lota die pu- gnantes, vesperascente die expugnaverunt. Quo ita capto omnes occiderunt, praeter eos qui Christiani» tatcm receperunt. Hac itaque depopulatione facta, rcversi sunt ad castrum, quod Talamania diximus nuncupatum. In quo duobus perendinatis diebus, die tertia omnes exierunt, et ad urbem quaj Marra dicitur gcrrexerunt. Erat autem ibi aggregata non minima multitudo Turcorum et Sarracenorum, ab Alcph aliisque civitatibus et castellis, quas in cir- cuitu ejus sunt, illorum pra^stolantes occursum. Ad quam cum appropriare cocperunt, illi bar- bari contra eos exiorunt; scd conflictum diu cum nostris tenere noluorunt, quia in fugamversi infra urbem se receperunt. Nostri vero diu ibi residere non potuerunt,quiaaestivumcaumaeos vehementer urgebat, nihilque inveniri poterat ad bibendum. Jamque diei inclinante umbra, reversi sunt ad ca- strum suum Talamania. PlurimiquidemChristiani patriae illius incolae cum nostrisierant,sed cum no^ stris redire contcmpserunt, Quos Turci in insidiis occultatl ceperunt et occiderunt; stultitia siquidem sua perierunt, quia si cum nostris revei terentur, nemo tunc moreretur, sed sicut in communi verbo dicitur : « Nihil timet gens stolida, donec eam op- primit infeiix fortuna. » Raimundus vero ad illam ultra non rediit civitatem,quianon habebat exerci- tum quo obsideret eam, sed in castro suo usquead prajfinitum tempus Kalendarum Octobrinm reman- sit, semperque interim terramSarracenorumcapti- vavit. IUi autem qui in Antochiaremanserunt,cum raagna tranquiliitato etgaudio fuerunt, quousque dominum suum Podiensem episcopum amiserunt. Hic cum sumraa pax esset exercitui Dei, mense Julio ccepit infirmari, sed non diu aegrotavit, quia Dominus non est passus illum longa aegritudine cruciari. Kalendis Augusti sancta ejus anima, vin- culis carnis soluta, translata est in paradisum Dei, in gloriosa festivitate sciliccl sancti Petri, quae di- citur Ad vtncula Et ut censura divini judicii id actum esse clarosceret, in die quoprincipisaposto- lorum vincula a Ilierosolymis Romam sunt allata, soluta est a corporeis nexibus pontificis anima.Nec unquam pro ulla tribulatione tantus fuitin illaDei railitia moeror, tantaque tristitia, quanta in morte illius. Hunc omnes debito jurelocrymabantur,quia consilium erat divitum, consolator mcerentium,su- stentalor debilium, thesaurus indigentium, recon- ciliator discordantium. Hic militibus diccre solitus crat : <« Si vultis csse triumphatores et amici Dei, Y38 AD GOlifePRiDUM APPBND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 736 munditiam corporum cuslodile. et pauperum misc- remini. NuUa enim res ita a morlevos liberabit,8i- cut eleemosyna, quia et melius protegit quampar- ma, et acutior est in hostem qnam lancea. Qui non est idoneus pro co orare, det eleemosynam,et ora- bit pro se. » Pro his operibus et hujusmodi sermo- nibus charus crat Deo et omni populo. Si quis au- tem vellet omuium virlutum ejus charisraala enu- merare, videretur jam ab historia elongare. Hoc itaque decenter in ccclesia Deati Petritumulato,co- mes Sancti i^gidii in terramSarracenorumtransiit, urbcmquc, qi^iin Albariam vocant, adiit. Quam umiique furLi niilile circumcingens invadit, diuque missilibus etsagittiscum hisqui erantin mocnilms decertavit. Scd ut vidit ita sc proficerc parum erc- ctis ad murum scalis, loricati milites ascendcrunt, et in fugam hostes ire compulerunt. Miles ut ascendit murum, fit cclsior illis. Hostis et ille fuit viribus inferior, Muro descendunt supcr abditatccta domorum, A De domibusvero saliunt per planaviarum Huc illucque senes fugiunt,pueri juvencsque Scd prorsus nulli profuit ulla fuga. Prajccpit enim omnes, ut omncs caperentur, et qui in Christum credere nolIent,dccollarentur.Illic visi sunt plurimi capite plecti, plurimisquc pueris cum puellis subtracta est vita longi temporis. Judicium enim Lomini fuit hoc, quia Christianorum fuerat civitas illa, eisquc simili morlis ludibrio ablata erat. Nullus cx lanta multitudine reser^-atus est. Sicque mundata est civitas illa^etadcultumnostn-e fidei revocata, Tunc comes cum suis optimatibus habuit consilium, ut in ca ordinaretur episcopus, cujus consllio et auxilio civitas rcgerctur, et fidcs Jesu Christi in cordibus noviter baptizatorumsoli- m. darctur. Electus cst igitur vir sapicns ct pcrsona- tus, litterarnmque eruditione pollens, et utraque scientia praiditus, et ad ordinandum Antiochiam est missus. EXPLICIT LIBER SEPTIMUS. INCIPIT LIBER OCTAVUS CAPUT PRIMUM iEstivum tempus solis ardore represso, cum jam transriret, noxquediemhorarum numerositatetrans- 8cendcret, milites Cbristiquaquaversumaestivarant ad Antiochiam remearunt, et Kalendis Novembris, die festo solemnitatis Omnium Sanctorum ibi con- Venerunt. Et benedicta gloria Regis aitcrni, quia C tunc numeriosor fuit turba redeuntium quam fue- rat, cum sc ab invicem diviserunt. Excunctis cnim mundi partibus secuti erantmultiegregiimiliteset pedites priorum vestigia, quotidieque crescebat Christiana militia.Cumque in unum ita rcsidorent, et de via sancti sepulcri quo dirigerent iter,dispo- nerent, Boamundus pactionemurbis requirit,quam sibi spoponderant. Comes Sancti ^Egidii dicebat id non posse fieriprbptersacramentaquaeperBoamun- dum fecerant imperalori Constantinopolitano. Inde per dies plurimos factus estin ecclesiaSanctiPetri oonvcntus, magnusque verborum ex utraque parte conflictus.Cumque in commuhi conventu fieri, ne- quiret ulla diffinitio qu8epaciconveniret,episcopiet abbates, et consilii sanioris duces etcomite8,locum p. ih quo est cathedra Sancti Petri intraverunt,etillic intra se diviserunt,qualiteret Boamundoservarent jiromissa, et imperatori facta sacramcnta. Cum ve- ro a loco consilii exieruni, consilium tamen omni- bus patefacere noluerunt. Itaque domestico afTatu revelatum est consllium comiti Sancti ^gidli, et ipse laudavit dispositum, ita tamen utBoamundus pergeret cum eis iterinceptum. Boamundus requi- situs, ideir laudavit, et uterque in manibusepisco- porum, fidei astipulatione, promislt, quod ab ipsis via sancti sepulcri nunquam desereretur, .neque prOpter dissidum ullum quod inter se habuerunt conturbaretur. Tunc Boamundus munivitcastellum quod supereminet civitati, et omnes palatium Cas- siani, ct turrim quas supra portam urbis est, a parte porlus Sancti Simeonis. Quia vero nos longo narrationis tractu Antiochiae detinuit, notrosque peregrinos milites per octo menses sua obsidione fatigavit, nec ulla vi humana vel arte, vel ingcnio superari portuit ; de ejus situ et magnitudine ali- quid dicamus, eisque qui eam nunquam viderunt aliquid indc aperiamus. CAPUT II Urbem hanc, ut ejus historiatestatur, scxaginta quinque reges constituerunt, qui omnes ejus prin- cipatui famulatum subjectionis exhibuerunt. Cir- cumdatur autem muris duobus. Priorest cx magnis lapidibus in quadrum sectis, et subtili artificio po- litis, et in eo ordinatae et distinct® sunt in suis lo- cis quadringenta turres et sexaginta. Ilicseintuen- tibus venustate suffi compositionis arridct, et spa- tiosus est latitudine nimis ampla. Continentur intra septa murorum quatuor montes magnict in altum eminentes. In altiore eorum constructnm est ca- stellum, quod ita naturali positionc munitur,quod nec bellicosum timet impetum, nec cujuslibct ma- «dhinationis ingcninm. Trecentas et scxaginta Ec- clesias obtinet in sui confinii territorio, ct jJatriigir- cha habet centum et quinquagintaettrescpiscopos sub principatu suo. Ab oriente quatuor magnis montibus prsemunitur, ab occidente vero quodam flumine alluitur, cujus nomen Farfar dicilur. Hanc Antiochus rex cum suis, ut supra diximus, sexa- ginta quinque regibus constituit, nomenque ei de suo nomineindidit. HanCitaqueurbemregfam tam- que famosissimam obsederunt nostri peregrini mi- 737 IIOBERTI MONACm HIST. HIEROSOL. - LIB. VIII. 738 lites, per octo mcnscs et diem unum, et tribus heb- A domadibus intus fuerunt inclusi a gentc Parlorum; qua divino superata subsidio, postea quievcrunt in ea quatuor menscs ct dies octo. Quibus explicitis, Raimundus comes Sancti yCgidii primus cum gente sua de Antiochia exiit, et ad urbcm quas Rugia di- citur pervenit, Alia die ad aiteram venit civitatem, quam nominant Albariam. Has duas civitatcs com« pcndiosa sua mililia suo subjugaverat imperio, C.hristique mancipavcrat servitio. Quarto die,cxeun- lc Novembre, venit ad urbem quaeMarranuncupa- tur; quam Raimundus Piletus mlles ejus primusin- vaserat, sed rcccssit fortitcr indc rcpulsus. Erat autem ci\itas il^a populosa, ct ab omni gente quas in circuitu crat nimis eonstipata. Quae gens adversa, ut nostros eminus conspexit, quia ad comparatio- « nem sui pauci esse vidcbantur, despexit, cisque ' cxtra civitatem resistere conata est. Sed protinus agnovcrunt quod gens compcndiosa et fortis pra;- fertur temulentsB muhitudini ; et prajcipue gcnsilla cujus spes est et fiducia in nomine Domini, Nostri enim ut viderunt illos ad rcsistendum paratcs, clypeis pectorihus oppositis, lancoarumquc murro- nibu3pra?posiiis,militari impetu in iliosirrumpunt, sicque per mcdium subcuntos disrumpunt. Ibi con- fregit Dominus potentias arcuum, scutum et gla- dium et bellum, quia postquam gladiis agitur pu- gna, inutilis et arcus et sogitta. Qui portaj civitatis propinquior fuit, bcatiorem se esse existimavit; qui vcro longe aberat, toto afTectu peroptabat ut aut portaB vicinior fieret aut ad se porta veuiret. Mul- tum quippe illis profuit, quia propo januam civita- C tis illa congressio facla iuit. Tamcn non omnes qui incolumcs fuerant egressi, salutari rcccssu sunt ro- grcssi. Illi potissimum malos regressus habuerunt, quos nostri primo impetu invenerunt, De nostris equis plurimossagittaverunt, sed de suissessoribus ad terram devolutis, multo plures reliquerunt, Ipsis itaque intra urbem receptis, nostri ad jactum sagit- ta; unius tentoria ponunt. Excubata igitur nocte tota, cum in crastinum diurnae Inci solis se jubar immiscuit, nostri armis instructi urbem undique vallaverunt, acerrimoque congressu invaserunt. Tela, 8ude8,lapidesque volant^ignesque facesque, Ex quibus arderent introrsus tecta domorum. Sed obsistcnte hostium immensa multidudine, illa die nostri nihil prsevaluerunt, sed lassi ad tentoria n remearunt.Ipsa die Boamundus cum gcntc sua mul- tisque aliis comitom secutus illuc pervenerunt, et castra metantes undique urbem vallaverunt. Quod videntes qui introrsus erant, nimio terrore percel- lunturyomnesque portae civitatis objectu lapidum ab eis obstruuntur. Acceperunt igitur comites in invi- oem consilium, quoniam ex squo non fiebat pras- lium. Praecipiuntur fieri arictes, ferratae scilicettra- bes, quae manibus militum funibus appensae ct tra- cim in murum impeilerentur, et sic crebris earum perouBsionibus muri destruerentur. Facta est et ii- gnea tame, lapideie turribus satis altior, et macbi- • T ' nis omnibus quae intrordus erant emincntior. Habe- , bat autem tria solatia quae erantbeno scutis et tro- chleis praemunita. In duobus suporioribus eraut lo- ricati cum telis et sudibus ot sogittis, etlapidibus, pilis, et facibus ; subtus erant nihllominus armati qui rotas impingebant super quas ipsam turrim con- stituerant. Alii quidem factam testitudinem muro applicuerunt, ct fossatum quod erat ingensadaequap runt, ut turrim muro possent sociaro, et ipsius mu- niminc proteoti,ipsum murum valorent perforare, quod ita factum est. Sed miseri cives contra fece- rant quoddam instrumentum, quo grandes lapides adversum turrimjaciebant,et ctiam ignem Graecum, quo eam arderent, emittebant. Sed Dei gratia prote- gente, omnis conatus eorum ommesque machinatio- nes frustrat«sunt,et ad mihilum redactae. Nam tup- ris lignea ubi muro proxima fuit, omnes qui inilla parte muri erant, ut sub se despiciens prostravii. Guillelmus de Monte Pislerio, (alias Pessulano) ipse fuit cum multis aliis in superiori solario. Erat aute.T. cum eo venator quidam, nomine Ewardus, qni spiritu buccinandi erat praBditua. Nam sono tu- multuosae vocis et adversarios exterrebat, et suoe ad bolla incitabat. Et dum Guillelmus cum suis quiB circa sc sunt devastat; nam missis molaribus saxis, ipsa domorum tecta conlringebat; qui sub eo erant, murum fodiebant, et alii ad muri propugnacula soa* lam erigebant, quam erectam, cum nullus auderet ascendere prior, non pertulit quidam Gulferius de la Turre miles honestus, sod incunctanjler ascendit murum,pluresque viri fortes secuti sunt enm. Gen- tiles vero, ut viderunt eos supar murum ascenden- tes, iravehementi commoti sunt, et undique in iilos consurgunt, tantumque eos jaculis et sagittis coar- ctaverunt, ut quidam nostrorum qui murum asceB- derant, seipsos ad terram dejecerint, qui mortem, quam evadere putabant, collisi ad terram invene* runt. Quod cum vidisset clara juventus uostrorum, Gulferium scilicet cum paucis pugnare super propu* gnacula murorum immemores sui,sed memoresBO- ciorum, confestim ascendunt, partemquemuri Bua multitudine cooperiunt. Staban t autem j uxta iigneaia turrim sacerdotes et levitae, ministri Domini, iuvo-> cantcs propugnatorem gentis Ghristianab Josum Christum Filium Dei, et dicebant: « Domine, miser rere nustri. Esto bfachium nostrum in mane,et sa- lus nobtraB in tempore tribulationis. Effunde iram tuam in gentes qux te non noverunty et in regna qum nomen tuum non invocaverunt (Psal LXXVIIi, 6 ).Dti- perge illos in virtute tua, et depone eos^ proteciar noster Domine (PsaL LVIII, 42). » Dum sicageretur, quod alii pugnabant, alii plorabant, et psallebant, alii muros suffodiebant, Gulferiusgraviori pugnade* sudabat, quia omnes adversarii in eum et in ejos consortes, et ipse cum suis contra omnes. Glypeus ejus erat omnibus suis protecUo fortis, hie videlicet qui erant in muro. Muri brevis et arcta latitudo, so* cium sibi conjungi non admittebat, nec adversa- rium, nisi unum, veaire permittebat : sed de GuUli* 739 AD GODEFIUDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 740 rio nullus hosiium Iriumphavil, cum lameii ipse de A tola lamen fieri poluil die illa. In crastinum autcm compluribus triumphaverit. Proplerea nemo illijam occursare prffisumebat, quiainfortunium quod allis ense illius contigerat, unusquisque sibi mctucbat. Tela, sagittas, sudes^lapides,illi jaciebant,tantum- que clypeum ejus ex his oneraverant,ut ab uno ho- mine levari non potuerit. Jamque fortissimus vir fatigatus erat, jamque sudores ioto de corpore in terram defluebant, jamque ut ei alter succederet grandis necessitas exigebat.cumilliqui murumsuf- foderant, cum magno impetu intraverunt, detrun- cantes universos quos primitus invenerunt.Quain- opinatffi rei admiratione stupefacti suut omncs qui erant super muros, et . Concito vitalis calor ossa reliquil corum, Frigidns atque pavor possedit corda reorum. Quid faceret gens data neci,sen8uque aliena,quam sui undique hostes urgebant et intra ct in muro? Gulicrius enim qui paulo ante fatigatus deficiebat, novas interim resumpserat vires,et jam non clypeo protectus aut galea, sed onscm rubeum tencns in dextera,fugientem celer inscquilur hosteni ; plures- que mortificavit formidine quam gladio, qui seipsos praecipitavcrunt de muro.Erat autcm super portam una turris qudB praestantissima etfurtiorca^tcrisvi- debatur in eam maadavit Boamundus ditioribus ci- vibus per interpretem, ut fugerent, quoniam cos a morte liberaret, si se ab ipso redimerent, Quod et illi fecerunt, seque fldei illius crcdiderunt.Gcssavit igitur tunc illa persecutio, quia ultra protendi ab- nuebat vesperi obtenebratio. Sabbatum vero cum quicunque in quibuscunque locis inveniebantur, ei- dcm pocna; capitis subjiciebantur. Nulluscratlocus in urbe tota, nullaque fovca qua) corum cadaveribus seu cruoribus non esset inquinata. CAPUT III. Urbe igitur sic acquisita, ct arebellibusTurcisIi- berata, Boamundus paccm comitis requisivit, ut scilicet Antiochiam absolutam sibi rcddcret, et in pace eam sibi habere permitteret. Comesvero con- tradicebat id nullatenus sine perjurio possc fieri, propter sacramentum, quod ipso ctiam mcdiante factum fucratimperatori Ale.vio. Boamundus ilaque revcrsus cst Antiochiam, suamqucibi dimisitsocie- tatem. Dictavit autcm in illacivitate excrcitus Fran- Tfc corum per mensem unum etdies quatuor; etin hac mora temporis obiit morte pretiosa episcopus Orien- sis. Longo quidcm tempore, niraiumque prolixo hicmaverunt ibl, quia nihil quod ederent, quod ra- perent, poterat inveniri. Sicque famis injuriacom- pellenle, contigit, quod etiam dictu horribilc cst, quod corpora gcnLiiium in frusta scindcbant ct co- medcbanl. llac igitur incommoditate pcrmotus co- mcs Sancti /Egidii niaudavit cunctis principibus, qui erant Antiochiic, utad Rugiam civitatem conve- rent, et de via sancti sepulcri ibi inter se disponerent. IUi quidem illic convencrunt, sed dequoetpro quo venerant minimelocuti sunt, sed depace et concor- dia inter comitcm et Boamundum colloquium ha- buerunt. Quibus minimc conciliatis, omnes princi- pes Antiochiam rcversi sunt, etcomitemetviam di- esset^nec victoribus nec victis poterat esserequies. C niiserunt. Remanscrunt autem cum comitenon so- lum sui, sed et multa juventeus, cui inerat ardor viam perficiendi, Ipse igitur plus in Domino confi- dcns, quam in principibus, ad Marram, ubi cum peregrini prajstolobantur estrcversus, fuitquedolor magnus in omni exercitu Christianorum de dissen- sione principum. Omncs quidem noverant quod pura justitia cum llaimundoerat, nccullusamoraut am- bitio eum ad indebitum declinare poierat. Qui tamcn ut vidit quod propter cum impediretur via sancti scpulcri, admodum indoluit, etdiscalceatispedibus a Marra usque Capharda pervenit. Ibi quatuor diebus perendinatis, cum principes iterum convenirent, et de eadem re vcrborum con- flictus haberetur, dixit comes Raimundus: « Viri Misit comes circa urbem cxcubitores,et intus et ex- tra,ne ullus fugeret,et spolia urbis secum auferret. In crastinum ut dies lucescere C(jepit, nostri ad arma currunt, et per vicos et plateas, tectaque do- morum, ceu lea^na raptis catulis,S£vicndo discur- punt : Dilaniant, traduntque neci pucros juvenesque, QuospuegravatlongiBva dies^curvatque senectus. Nulli parcebant. sed plures,ut citius flnirentur,la- queis suspendebant. Mirares,mirumque spectacu- lum, quod taniae gentis multitudo et armaia^ sic im- pune occidebatur quod nullus eorum reluctabatur. Quiavero nostrorura eratquidquid qnisque reperie- bat, ipsa mortuorum exta evisccrabant, et bysanceos et nummos aureos inde eruebant. 0 deiestanda auri j) fratres ei domini, qui vestris omnibusetvobismet* cupiditas! Omnes viaB urbis rivis sanguinum inficie- bantur, et cadaveribus cadentium sterncbantur,Et 0 gens ca;ca,et omnimo morti destinata! Nullus ex tanta multitudine fuii, qui nomini Jesu Christi vo- luerit confiteri. Boamundus denique illos quos in turris palatio jusserai includi, ad se venire jussit annosseque aeiatis mulieres et decrepitos senes, et invalido corporeimbecilles,pr£cepit interfici ; pube- res ei majusculje cetaiis adulios, validoque corpore viros reservari, et ut omnes venderentur, conduci Autiochiam. Facia est auiem maceraiio hsec Turco- rum duodecimodie Deoembris,indieDominica,neo ipsis abnegastis propter amorem Dei, ostendite mihi an sine pcrjurio possum cum Boamundo, si requi- rii, pacificari; aut si aliter fieri non potest, an pro amore ejus debeam perjurare. »Cumquehujusser- monis judex nullusesse prssumcret, eiomnescon- cordiam laudareni, et quomodo fieri deberei non di- cerent^ ab invicem discesseruni, et Antiochiam re- dierunt.Sed Northmannus comes cumsuisomnibus remansit cum Raimundo, sciens ei inieUigens. quia jusiitia erat cum eo. Igitur hi duocomites agmina 8ua disponunt, et ad Gffisaream tcndnnt. Rex enim Gffisaren saBpius Bignificaverat comiti Marr» et Ga«* 741 ROBERTI MONACni IIIST. HIEROSOL. — LIB. VIII. 742 phards^quod cum eo pacem vellet habere,eique de A que lcguminibus jam ad prajcocitatem maturanti- suo gratanter servire. Hacfiduciaillucperrexcrunt, et prope civitatem castra posuerunt. Rex autcmut vidit agmina Francorum juxta se po8ita,vehemen- ter ob9tupuit,et indoluit,etneillisullum mcrcatum praBsentaretur,prohibuit.Incrastinum misit comites duos de suis, qui eis vada fluminis ostenderent, et ubi praedam capere possent conducerent.Erat autem nomen fluminis Farrar.Gonduxeruntque illos in val- lem satis idoneam,bonisque omnibus locupletem. Huic prseratquoddam munitissimum castrumsub quo invenerunt viginti millia animalium, in vaHe fertili pascentium, quae omnia nostri rapuerunt. Et casicllum obsidcre vellent,illico castellani se reddi- derunt, pactumque hujuscemodi tenendi in perpe- bus. Ibi quietaverunt tribus diebus, et custodibus deputatis qui urbem custodircnt, qnaedam ardua montana conscenderunt,et in vallem descenderunt. Erat autem illa vallis gratuita, et omnium frugum fructuumqueubertate plenissima; manseruntqueibi per dies quindecim. Prope vallem erat castellum, Sarracenorum multitudine plenum. Quod cum die quadam nostri aggrederentur, Sarraceni de muro projecerunt eis multas pecudes^plurimaqueanima- lia,putantes quod nostris nil aliudquaererent nisiVi- ctum : quae nostri gratanter reccperunt, et ad tento- ria conduxerunt. In die altera coUegerunt pipiliones et tentoriaset illuc castra direxerunt; sedcumilluo pervencrunt, ab omni gente vacuum invonerunt : tuum focdcris,cum comitibus habuerunt.Id ilde sua j^ illa enim nocte omnes fugerunt,sed magnam copiam promiserunt,et super legem suam juraverunt quod nunquam amplius nocerentChristianis peregrinan- tibus, eisque sicut et hominibus suae gcntis prsebe- rent mercatum et hospitium. Manserunt nntem ibi per dies quinque. Sexto vero die oneratis camelis et jumentis, frumento, farina, et oleo, et caseis, robus- que aliis ad cdcndum idoneis, gaudentes exierunt, ct ad castellum quoddam Arabum pervenerunt. Do- minus autem castelli sapienti usus consilio,obviam venit comiti Uaimundo. et pacificatus cst cum illo. Inde venerunt ad quamdam civitatem, in quadam valle speciosa et spatiosa constitutam,muris et tur- ribusbene munitam,et omni genere fructuum abun- dantissime refertam^quam incolae appellant Gapha- frugum et fructuum,lactis et mellis dimiserunt. Ibi celebravcrunt nostri Purificationem sancte Marifle Dei genitricis, glorificantes Deum qui tanta bona ministrabat eis. CAPUT IV. RexdeCamelacivitatemisit(5d)comitibusnuntio8 suos, dum ibi erant,rogans ea quse pacis sunt,pr8B- niittens dona concupiscibilia, et equos et aurum. Misit arcum aureum, vestes pretiosas, et micantia tela; quse omnia nostri acceperunt, sed nil certi tunc illis renuntiaverunt.RexTripolis eodem terrore permotus, misit equos decem et mulas quatuor; si- militer rogans ea quae pacis sunt. Sed dona quidem rcceperunt, illique quod nunquam pacem cum illo habcrent,nisiChristianusefQcereturremandaverunt. liam. Hujus urbis habitatores audito rumore Fran- C Comes enim S. yEgidii multum desiderat terram corum perterriti, proprias sedes deseruerant, et ad alienas confugerant. Quippe infelicitas qua; contige- rat Antiochiffi et MarriP,omnes perterruerat,et fugae domesticos etTecerat. Cumque nostri tentoria circa eam vellent ponere, et in gyrum obsidere, mirati 8unt quod de tanta civitate non aliquis obviam ve- niebat, necin cxcelsis turribus aut maenium propu- gnaculisapparebat; altumque silentium intus habe- hatur, nec ullius vocis sonus audiebatur. Tunc mi- serunt exploratores qui rem diligenter inquirerent, et inquisitam renuntiarent. llli autem profecti,cum port« propius accessissent, januam quidem aper- tam invenerunt, sed intus neminem esse viderunt. Tunc scuta vultibus prseponentcs,cum aliquaadhuc illius, quia optima erat, et regnum ejus, quoniam prae caeteriserathonorabilius. Itaque quatuordecim dicbus explicitis,quinto decimo exierunt de optima valle, et abierunt ad quoddam antiquissimum cas- trum, cui nomen erat Archas;quod licet baberet nomen castri, tamen egregiis urbibus poterat aequi- parari, et loci positione, et clausura murorum, et eminentia turrium. In hoc propter fortitudinem gens magna confluxerat,quia ncc arma, nec hostem, nec aliquod ingenium metuebat. Hoc tamen nostri, ce- leri obsidione vallantes, cum festinatione aggressi sunt ; sed CDrum impetum castellani viriliter susti- nuerunt. Ssepius illos invaserunt omni genere teio- rum et tormentorum ; et non praevalueruntjSed ma- cunctatione portas subeunt; sed nec viros nec mu- j) gis quam lucrarentur perdiderunt. Tunc quatuorde- liercs, nec aliquam bestiam intus invenerunt. Pul- chros quidem apparatus ibi inveniunt, horrea sci- licet frumento plena, torcularia vinea redundantia, arcasplenas nucibus,caseis et farina. Tunc cito ad comites redeunt, et quod invenerunt referunt. Non fuit ibi opus tentoriaflgere, quoniamDeus faciebat illos in labores illorum sine ferro vel pugna introire. Ibi actum est quod dicitur in proverbiis Salomonis : Conservatur justo substantia peccatoris (Prov. xiii, 22). Ibi invenerunt hortos plenos oleribus et fabis, aliis- NOTULiE MARGINALES MS. COD. (58) Rex de Gamela mittit splendentia tela. cim de nostris militibus otio vacare nescientes,erga Tripolim perrexcrunt, et sexaginta Turcos invene- runt, qui multos captivos, et plus quam mille et quinquaginta animalia rapuerant, et ante se duce- bant. Quos ut nostri viderunt,Iicet perpauci essent, in cajlum manus protendentes, regemque Sabaoth invocantes, mililariter invaserunt; et Domino exer- cituum adjuvante,superaverunt,et sex de illis occi- derunt, et eorum equos retinuerunt, et ovantes ad castra cum immensa praeda remcaverunt. Ingens 743 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 744 paudium fuit in omni exercitu de paucorum magna A tos repcrit hostes. Tonsis onim arcubus hostes sc victoria, et multa rapiua.Cumque haec viderent alii, cxierunt plures de exercitu Raimundi zelo probitatis accensi, quibus praefuerunt Raimundus Piletus, et Raimundus vicecomes de Tontoria,Gtvexillisin al- tum protensis,equitaverunt adversus civitatem quaj Tortosa dicitur. Ad quam pervenientes forti impetu aggrediuntur; sed illa die nihil fecerunt; noctcque superveniente in quemdam angulum secesserunt ; feceruntque tota nocte immonses rogos ignium, ac si totus adesset retro commanens exercitusChristia- norum. Quibus flaramarum globisgens quseeratin civitate perterrita, existimantes quod nostri omnes adessent, oiunos subito confugerunt, civitatemque plenam bonis opibusreliquerunt.Est uutem civitas nostris opposuerunt,sed nostris pr jectis clypeis ar- cus eorum et sagitlas velut stipulas contempserunt. Pugna itaque committitur,sed nonaequalance,quo- niam tractis sagittis illi, ut eorum consuctudo esf, fugere voluerunt, sed nostri inter ipsos e^ civitatem oBslaculumposuerunt.Etquid pluribusutarverbis? tantum ibi humani sanguinis fusum est quod aqua rubicunda facta est,quaj in civitatem fiuebat.et eo- rum cisternas replebat.Nobiliores ipsius civitatis ibi occisi sunt, et qui vivi remanserunt,de contamina- tione cisternarum multum ingemuerunt. Qua CcPde peracta, nostri rainime contenti, quia nihil ibi lu- crati cranl, nisi tcla et iniumentorum spolia, in supra dictam vallem Desencucurrerunt, et absque illa omoi necessitate prorsus aliena, ut in optimo j. numero oves, boves, asinos, diversique generis pe- , f. j.*XAT «• I • J l^ J 1 Ij* L A L ' •11* 1 • portu pelagi constituta. In craslinum cum nostriad eam expugnandam venerunt, omnino vacuam in- venerunt. Suramas igiturlaudes Deo referentcs, in- traverunt eam, ct quandiu apud Archas duravit obsidio ibi rcmanserunt. CAPUT V. Est autem et alia civitas non longe ab ea qua» di^ci- tur Maraclea, cujus princeps p.icem cnm cis iniit, ipsosque eteorum vexillain urbem rocepit. 0 mira Dei virtus, mirandaque potcntia! Cum procul ab- essent principes,qui videbantur regere populum et sustentare, per pauciorcs et minores cccpit Domi- nus etiam ipsos reges superare, ne dicat humana prassumptio : «Nos Antiochiam aliasque urbos sub- egimus : nos tot ac tanta bella devicimus » Quia procerto nunquam 8uporassent,uisi cum eis fuissct C qujd Aquiscingousis cccnobii indefcssus adjutor in cudes depraedati sunt, et tria millia camelorum si- mul rapuerunt.Tantacopia bestiarum unde conve- ncrat, nostri vehementer mirati sunt,quia in eadcm valle quindecim diebus hospitati fuerunt. Uli cum tanta redeunt ad castra rapina. Nulla unquam inopia fuit in obsidionc illa, quia navcs ad quemdam portum veniebant, quae omnia ncccssaria aircrcbant. Dominicum Paschx celebra- vcrunt ibi, quod Cuit lunc quarto Idus Aprilis. Du- ravit autem illa obsessio tribus mensibus, una die minus. Fuit aulem ibi mortuus Ansellus de Ribodi- monte, vir per multa laudabilis, et in suo militari ordine prascipuus, qui dum in mundo fuit, multa dignarelatu peregit, quibusillud prffiferendum est. ilie per quem reges regnant. Cum vero dux ducum et miles militum Godefridus auoisset felices eventus, insigncsque triumphos pugnantium,zelo victoriae animatus tnnc primum tam ipse quam Flandrensis comes(59)et Boamundus, castra ab Antiochia mo- verunt, et ad Liciam civitatcm vcnerunt. Ibi quippo divisit se Boamundus ab eis ct ab omni exercitu Dei, faabuitque a patre suo qui fuit Brancigena, optima principia; sed a matre, quas Apuliensis exstitit, rc- tinuit vestigia. Tunc dux et comes ad urbem, quae Gibellum vocatur, acies suas direxerunt, evmque obsidione cinxerunt. Ula siquidem bora,venitnun- tius ad comitem Sancti .iDgidii quod Turci praepara- verant se ad pugnam contraeum^cbsetque futurum omnihus exstitit. Similiter ibi mortuus est Pontius Balonensis (vel de Baladino), cujus tempora perfo- ravit ictus lapidis,tormento jaculati.WillermusPi- cardus, et Guarinus dePetra Mora, primusjaculo, alter obiit sagitta. His vita functis, obsidioncm il- lam nostri dimiserunt, quia illud inexpugnabile castrum nullam timebatviolentiam impugnantium. Detensis igitur tentoriis, ad Tripolim pergunt, et pacem a i^ge el civibus diu qua;sitam stabiliunt. Datis igitur invicem dextris^fidei illorum in tantum se proceres commendaverunt ut usque ad palatium regis civitatem introierint. Rex autem ut flducia pacis tenendae ex sua parte certior crederetur, tre- centos peregrinos ex nostris dissolvit a vinculis, et bellum gravenimisctpermaximum.Protinuscomes j) proceribus donavit. Dedit et quindecim millia By- misit nuntium duci et Flandrensi comiti, ut celer- rime ad illud venirent praelium, sibique auxilium ferrent. Quod ubi dux audivit, princlpi civitatis pacem, quam saepe jam quaesierat, mandavit. Pace igitur facta, pactaequo promissionis muneribus re- ceptis, ad speratum boUum convolarunt,et ad obsi- dionem, quae erat ad supra dictum castrum,conve- nerunt. et in alteram fluminis ripam castraposue- runt. Sed cum dux videret quod nihil proficeret, contra Tripolim direxit acies, cunctosque ibi para- sanceorum, et quindecim equos multa honestate praiditos, misitque omni excrcitui meicatum lau* dabile, quod omnino privavit illos ab omni neces- sitatc. Pepigit etiam et juravit illis ut si Jerusalem sibi possent acquirere, et bellumquod eisadmiral- dus Babyloniae inferre minabatur, superare, Chri- stianus efficeretur, et regis Jerusalem ditioni subji- ceretur.Fuerunt autem apud Tripolim perdies tres. Videntes autem proceres et viri bellatores, quod jam tempus novarum frugum instabat, concordati NOTUL^ MARGINiLES MS. COD. (59) Dux Godefridus, ensis oiuus bene fldus. ConBui Flaadrensis, oujus non fallitur ensis. 7^ ROBBRTI MONACHI IIIST. IIIEROSOL. — Llfi. IX. 740 suntyqaod Hierosolymitanum iter ex toto arripe- A ^^ Herode regc nobilius et pulchriuset contra vitn rcnt, et omissts omnibus, rectiorem viam tenerent. Erat autem dies Maii quarta, cum de Tripoli exie- riint, et per quaedam ardua montana ascendentes ad castnim, cui nomen Betelon, pervenerunt. Al- tera die venerunt ad urbcm qns dicitur Zabaris, in eujus confinio nibil aquos potuit inveniri, qua ei?9tingueretur eorum nimia sitis. i£stus quippe erat, et tfqui et omnis hominum multitudo sitie- balt, In crastinum venerunt ad flumen, cui nomen BratfiD. Ibi igitur pemoctaverunt, et sitim suam de- po9iterunt. Nox subsequens fuit Dominicae Ascen- 8ioBis;elipsi ascenderunt montem, in quo erat via nrmis angusta, in qua putavcrunt occurrentes in- venUiros se hostes, sed Deus, quoniam dux eorum fuit fiolus, et non erat cum cis Dcus alienus, fecit eos Iftoffensos transire. Tunc venerunt ad urbem Barath supra mare sitam ; deindo ad aliam, qu» voeatur Sagitta ; post hsec ad aliam quae Sur dicitur; deinde ad Acram ; de Acra ad castrum, cui nomen Gdiphas; et sic ad Caseaream. Est autem Csesarea iBtigiRie civitas Palsstinae, in qua Pbilippus apo- attoliis dioitur domum habuisse, qnae usque hodie laonstratur, nec non et cubiculum filiarum ejus propbeiantium. Est autem in littore maris sita, olim Pirgos, id est turris Stratonis, appellata. Sed EXPLICIT UBER OCTAVtJS. B maris utilius exstructa, in honorem Ca^baris Au- gusti Caesarea est cognominata, cui etiam in ea templum albo marmore construxit, in qua nepos ejus llerodes est ab angclo percussus, Cornelius baptizatus, et Agabus propheta zona Pauli est li- gatus. Juxta illam nostri sua tentoria fixcrunt ; et sanctam Domini Pcntecosten celebraverunt. Deinde venerunt ab urbem Ramolam, quam Sarracenf propter metum eorum dimiserant vacuam, juxta quam erat illustris ccclcsia Sancti Georgii martyris, in qua sanctissimum ejus corpus rcquiescit; quo in loco ipse pro Christi nomine martyrium suscepit. In ea mililes Christiani pro vcneratione militis Christi episcopum elegerunt, electum constitue- runt, constitutum decimis omnium divitiarum suarum ditaverunt. Et dignum erat ut Georgius invictus miles, eorum militiae signifer, istum ab eis honorem reciperet. Remansit itaquc illic epi- scopus cum suis, dives auro et argento, equis et animalibus. Et ad civitatem statiih Hierusalem direxit iter Christianus exercitus, in virtule no- minis illius, qui in ea mortuub jacuit, et die tertia resurrexit, cui est cum Patre et sancto Spi- ritu aequa potestas et gloria interminabilis. Amen. IIVCIPIT LIBER NONUS CAPTJT PRIMUM C 0 bone Jesu, ut castra tua viderunt, hujus terrenae Jerusalem muros, quantos exitus aquarum ocuU eorum deduxerunt. Et mox terrae procumbentia sonitu oris et nutu inclinati corporis sanctum se- pulcmm tuum salutaverunt, et te qui in eo jacuisti, ut sedentem, in dextera Patris, ut venturum ju- dicem omnium adoraverunt. Vore tuncab omnibus cor lapideum abstulisti, et cor carneum contulisti, Spiritumque sanctum tuum in medio eorum po- suiFti. Itaque contra inimicos tuos qui erant in ea, jam scilicet longe positi pugnabant, quoniam ad au- xilium Buum ita te concitabant, et melius lacrymis, quam jacula intorquendo, pugnabant,quoniam licet in terram defluerenf ubertim, in ccelum tam en ante te propugnatorem suum conscendebant,qui aboratione j^ sui^eDtes.ad regalem civitatem properarunt ; inimi- cos Regifl stemi intus invenerunt, circa quos tali or- dine castrasua posuerunt. A septentrione castrame- tati sunt duo comites, Northmannus et Flandrensis, juxta ecclesiam Sancti Stephani protomartyris, ubi lapidatus est a Judaeis; ab occidente dux Godefridus etTancredus; a meridie vero comes Sancti iEgidii, scilieet in monte Sion,circa ecclesiam Sanctae Ma- nae matris Domini,ubi Dominus coenavit cum disci- pulis suis. Tentoriis igitur in circuitu Jerusalem ita dispositis, dum vexatione itineris fatigati, requie- gcereott et macbinas ad expugnandain urbem fve^ Patrol, CLY. pararent; RcJmundus Piletus, et Raimundus de Taurina, et alii quam plures de castris egressi sunt, ut finitimam regionem lustrarent, ne scilicet hostee improvisi super illos venirent, et imparatos inveni- rent. Invenerunt itaque treeentcs Arabes, et pugna- verunt cum eis, et superaverunt eos, et plures occi- derunt, et equos triginta inde babuerunt. Secunda igitur feria bebdomadae secundae, quarto Idus Junii, aggressi sunt Jerusalem Christiani, sed eodem die non praevaluerunt, nec tatmen fuit labor inanis. Ita enim ante murale prostraverunt, ut ad migorem murum scalam unam erexerint, et si tunc scalarum copiam habuissent, labor ille primus ultimus fuis- set. Nam illi qui per scalam ascenderunt, cum ho* stibus diu cominus jaculis et ensibus decertaverunt. Multi de nostris in illo conflictu mortui sunt, sed multo plures ex eis. Hora vesperi bello incompetens diremit litem, et nox superveniens utrisque contulit quietem. Repulsa si quidem ista, gravem et nimis longum laborem intulit nostris, quia panes inve- nire non poterant ad edendum per intervallum de- cem dierum, quousque naves eorum onustae ad portum Japhiae venerunt. Et nimia sitis pressura illos attrivit, quia Siloe, quae ad montis radicem oritur, non poterat nisi vix solos homines adaquare. Equi vero et caetera animalia ad aquandum duce- bantur per sex milliaria, et tunc cum magna mili- tuf& ouetodia. Onde et chara erat aqua iuter eos, H 747 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACKO. 748 et charovendebaturprclio.Consilioigiturinilo,ele- A cepit. Et contra venerandus comes Sancti -^gidii gerunt milites qui ad naves irent, easque ab extra- nea gente custodirent. Itaque summo diluculo diei egressi sunt centum milites de excrcilu comitis San- cti ^gidii, Raimundus scilicet Pilctu8,qui semper fuitomni labori militiee domesticus,et prorsus otio peregrinu8,et cum eo alter Raimundus de Taurina, et Achardus de Monte Merulo, Guillermus etiam Sabratcnsis. Et ibant, ut ad bellum parali, ad por- tum maris. Et dum irent, triginta ex eis diviserunt 86 ab aliis, ut semitas viarum discerent, ct utrum venirent hostes explorarent.Cumque paululum iti- neris processissent, septingentos Turcos et Arabes eminus conspiciunt; quos, licet perpauci essent, incunctanter tamen invadunt. Sed numerositas ini- consimile castrum constituit, et a meridiana plaga applicuit. Quinta siquidem feria jejunia nostri cele- braverunt et pauperibus elecmosynas distribuerunt. Sexta vero feria quse erat Julii mensis dies duode- cima, aurora sereno lumine coruscantc, turres egre- gii bellatores ascendunt, et scalas moenibus appo- nunt. Stupent et contremiscunt adulterini cives urbis eximis,cum se vident circumvallari tanta multitudine. Quiavero supremum diem sibi immi- nere videbant, et mortem super capita sua dcpen- dere, acriter cceperunt resistere.et sicut jam de morte non dubii, propugnare. Illic eminebat in sua turri dux Godefridus, non tunc miles, sed sagitta- rius^ cujus manus ad praelium et digitos ad bellum micorum tanta fuit ut paucitas nostrorum resistere j^ Dominus dirigebat, quoniam sagittis jactis, inimi- non potuerit. Nostri tamen quos in primo impetu olTenderunt, neci perpetuae destinaverunt. Sed cum facto illo congressu regyrare posse aestimaverunt, circumvallati multitudine, velle suum implere non potuerunt. Tunc ibi mortuus est Achardus vir bel- lator, fortis ej egregius (59), et quidam ex pedl- tibus. Antequam vero bellum inciperet,-nuntius equo celeri ad Piletum cucurrerat, qui Arabes et Turcos nostros invasisse nuntiarent. Quod ut Pilctus audi- vit, absque mora equum calcaribus urget; sero tamen illuc pervenit. Jam cnim Achardus mortuus erat, qui tamen antequam decederet vitam suam multo sanguine, et mortem morte plurimorum com- mutavit. Ut vero nostros illi eminus prospcxe- corum pectora, et utraque latera perforabat. Juxta quem fratres ejus Eustachius et Balduinus, velut duo juxta leonem leones, et duros ictus jaculorum etlapidum suscipiebant,et quadruplici fcenore com* pensabant.Et quis omnium probitates referre vale- ret,cum omnium qui nunc sunt philosopborum fa« cundia tantis minime laudibus sufBceret? Et duxn sicdesupermcenia pugnabatur,processiocirca ipsa moenia agebatur, et cruces ac reliquise et sacra al- taria deferuntur. Tota itaque die alternis ictibus decertatum est. Sed ut appropinquavit hora qua Salvator omniuxn mortem subiit, miles quidam, nomine Detoldus, de castro ducis primus insiluit, post quem Guicherius, qui leonem propria virtute fprostravit et occidit. runt, ut fugere accipitrem penna trepidante co- G statim dux milittssuos sequitur, ct omnesalii mi- lumbse assolent, sic illi fugiunt, et terga nostris dederunt. Nostri vero persccuti sunt illos, et mul- tos occiderunt. Et unum ex eis vivum retinue- runt, qui Turcorum dolos eis referret, et quid ma- chinarentur mali praenuntiaret, retinueruntque ab eis centum et tres equos,quos miserunt ad castra, et ipsi ad naves injuncta perficiunt mandata. Famem quippe naves cibis onustae exstinxerunt, sed vehemcntem sitim exstinguere non potuerunt. Tanta quippe sitis erat in obsidione ut tellurem cavarent, et glcbas humectiores ori apponerent, ro- rantiaque marmora lamberent. Coria boum et bu- balorum, aliorumque animalium rocentia suebant, et cum ad aquandos equos ire disponerent, usque lites ducem suum. Tunc vero arcus et sagitta di- mittuntur, et fulminei enses arripinntur. Quibus visis hostes illico murum deserunt, et ad terram di- labuntur,et militesChristi celcri gressu cum magnis vocibus persequuntur. Quas voces cum audiret co- mes Raimundus,qui castrum sunm muro propius apponere gestiebat, protinus intellexit Francos esse in urbe, suisque militibus ait :« Quid hic stamus, et incassum laboramus? Francigenae urbem obti- nent; magnisque vocibus et ictibus personant. » Tunc celeri gressu cum suo comitatu pcrrexit ad portam quae est sccus turrim David, et vocavit eos qui in arcc erant, ut aperirent. Protinus admiravi- sus qui turrim cuatodiebat, ut cognovit quis esset, ad sex millia milites armati pergebant. Tunc ea {) januam ei aperuit, seque suosque et sua fidei ejus aqua implebant, et ad castra referebant, et ex illa olida aqua bibebant; plerique prout ferre poterant jejunabant,quia jejunio sitim temperabant. Et quis crederet quod fames proficeret? dolor dolorem ex- pelleret ? Dum haec paterentur, proceres a longo terrae spatioligncastrabes adduci faciebant, quibus turres et macbinae fierent, quae civitatem expugna- rent. Quibus adduotis,dux ducum Godefridus suam turrim construxit, et ab orientali plaga adduci prae- commendavit, ut se tueretur ne destrueretur. Sed comes dixit quod id nunquam faceret, nisi sibi tur- rim dimitteret. Qui ei assensum gratanter tribuit, et comes illi, ut petebat, omnem fiduciam spopon- dit. Dux vero Godefridus, non arcem, non aulam. non aurum, non argentum, non spolia, ambiebat, sed cum Francis suis, sanguinem servorum suorum, quid in circuitu Jerusalem effusus fuerat,ab eis vin- dicare satagebat, et irrisiones et contumelias quas NOTULifi MARGINALES MS. COD. (50) Si foret hic tardus, non sic moreretur Achardas. 749 ROBERTI MONACHl HIST. HIEROSOL. — LIB. IX. 750 peregrinis intulerant, ulcisci cupiebat. In nullo au- A tem bello talem habuit occidendi facultatero, nec super spontem Antiochiffi,cum giganteum dimidia- vit gentilem. Nunc vero absque ulla rcfragatione, tam ipse quam Guicherius, qui mcdium secuit leo- nem, multaque electorum militum milia, a capite usque ad renes secabanthumanacorpora,etdextra Isvaque per utraque latera. Nullus ibi nostrorum iners fuit, meticulosus nullus,ubi nemo resistebat, sed pro possesuounusquisquefugiebat; sed fugere nemo poterat, quoniam multitudo a seipsa in sei- psam perplexa, sibimct impedimento erat. Qui ta- men de tants eladis maceratione elabi potuerunt, templum Salomonis intraverunt,etse ibilongodiei spatio defenderunt. Sed cum jam dies inclinari vi- deretur,nostri timentes solis occasum, animositate p concepta, abdita templi irrumpunt, eosque misera morte pessundarunt (60). Tantum ibi humani san- guinis eflusum est ut caesorum corpora, unda san- guinis impellente, volverentur per pavimentum, et brachia sive trnncatae manus supercruorem fluita- bant, et extraneo corpori jungcbantur,ita ut nemo valeret discernere cujus crat corporis brachium, quod truncato corpori erat adjunctum, Ipsi etiam milites qui hoccarnificiumoperabantur,cxhalentes calidi fervoris nebulas vix patiebantur. Hac itaque inenarrabili csde peracta,aliquantulum naturaein- dulserunt, et plures ex juvenibus tam viros quam mulieres vitffi reservaverunt, et suo famulatui man- cipaverunt. Mox per vicos ei plateas discurrentes, quidquidinveneruntrapuerunt,et quod quisque ra- puit hoo Buum fuit. G Erat autem Jerusalem tunc referta temporalibus bonis, neealiquo indigebat, nisispiritalibusdeliciis. Tunc quipae (llios suos^ de longe ad se venientes, ita ditavit, quiain ea nuUus paupcr remansit. Tantis itaque ditati divitiis,ad8anctum Dominisepulcrum lceto incessu perrexerunt, et ei qui in eo sepultus fuit gratias referentes capitalicia sua obtulerunt. Ipsa die, sicut per Prophetam fuerat praedictum, sepulcrum Domini fuit gloriosum {Isai, xi, 10), cum omnes non incessu pedum,sed poplitum etcubito- rum proni incedebantetpavimentaimbrelacryma- rum inundabant. Hac itaque oblationc solcmni de- votione completa, ad domos suas, eia a Deo desti- natas,redierunt, et naturae necessariis indulgentes, fessis corporibus cibum et somni requiem tradide- ]) runt. In crastinum igitur cum caput aurora terris ostenderet,ne ullus in urbe locusinsidiisremane- ret, armati ad templum Salomonis cucurrerunt,ut Bciiicet iilos delerent qui supra templi fastigia ascenderant. Maxima enim illuc copia Turcorum conacenderat, quae libentius fugisset, si sumptis alis volare potuisset. Sed quibus natura alas nega- vit, misera vita infelices exitus donavit. Ut enim nostros ex adverso sibi occursare supra templum vidcrunt, obviam nudis cnsibus veniebant, nialentes cilissfma morte occumbere quam miserae jugo ser- vitutis longissime perire. Nam se terrao praecipites dabant, et ad terram, quae cunctis mortalibus vit® praebet alimenta, mortem inveniebant. Neo tamen omnes occiderunt,sed scrviluti su® plurimos reser- vaverunt. Tunc constitutum est ut civitas munda- retur ; et injunctum est Sarracenis vivis, ut mortuos foras extraherent, civitatem ab omni spurcitia tanti morticinii prorsus mundarent : qui protinus jussis obtemperantes,et lugebant et extrahebant,et extra portam ingentes, veluti castellinas defensa- lesque, domos, pyras construebant. Membra trun- cata in sportis colligebant, et foris deferebant ; et pavimenta templorum, domorumque a sanguine aqua eluebant. CAPUT II. Eliminatis itaque omnibus inimicis, ab urbe pa- cifici nominis, de ordinando rege, questio debebat agitari.ut scilicet unus exipsisomnibuseligeretur, qui tantae urbi tantoque populo praeficeretur.Com- muniigitur decreto omnium, pari voto generalique assensu, dux Godefridus eligitur, octavo scilicetdie quo civitas expugnatur. In quo benc assensus om- nium convenire debuit,quia in illo regimine talem se exhibuit, ut ipse magis regiam dignitatera quam regia dignitasipsum commendarit.Non honorillu- strem faciebateum,sed honori multiplicabaturglo- ria propter eum. In tantum enim regiae dignitati praefuit et profuit quod, si fieri posset, ut universi reges terrae juxta illum adessent^censuraaequltatis omnibus principari judicaretur, etmerito equestris probitatis, et vultuosa corporis clegantia et nobilium morum praerogativa. Congruum quoque deinceps erat, ut qui sibi gubernatorem corporum decenter et decentem elegerant, rectorem animarum pari modo sibi proponerent.Elegerunt itaque quemdam clericum, nomine Arnulfum,divina ethumana lege bene eruditum. Erat autem scriba doclus in regno co3lorum,id est in sancta Ecclesia^qui bene poterat de thesauro suo proferre nova et vetera {Matth, xiii, 52). Ejus siquidem electio facta fuit in festivitate S. Petri ad Vincula quae festivitas bene congruit vinculatae civitati, quae daemoniacis nexibus diu fuerat illigata^quoniam ipso die quo dignum habuit sacerdotem libera fuit et absoluta. Gratias igitur Deo salvatori et liberatori suorum, qui toties eam destrui et ancillari permisit, totiesque dcstructam reaedificavitetancillatam mirabili potentia liberavit. His, ut praefatum est, bellorum confiictibus gens Gallicana fines orientis penetravit, et ab immundi- tiis gentilium,quibusperannoscirciterquadraginta Jernsalem fuerat inquinata, divina opitulante gratia, emundavit. In qua sacerdote canonice consecrato, et rege sublimato, Francorum celebre nomen omni Orienti innotuit, et omnipotentia Jesu Ghristi in ea NOTULiE MARGINALES MS. COD, (60} Anno milleno centeno quo minus uno« Jerusalem Franci capiunt virtute potenti. 751 AD GOPErfUDUM APi>EKD. II. — M^CM. DB BBLLO SACRO. 98S crucifiximentibusetiaminndelium resplenduit.Quo A splendore renitentis grati«e,cum sacerdotis uc regis ordinatio solemni gaudio fuisset exhibita,nuntiide Neapolitana urbe ad regem Godefridum venerunt, civium auorum mandata ferentes, ut ad ipsas, eci- licet de suis, mitteret^ et cives et civitatem eorum in suo regimine, suaque ditione reciperct; volebant enim de seipsis suum dilatare imperium,mHgisaf- . fectantes suum quam alterius principatum.Est au- tem Neapolis civitas Caris,quaBest provincia Asic Rex, accepto consilio, mibit ad ilios Eu^achium fratrem suum, et Tancredum, cum magna manu militum et peditum ; quos illi cum magns vener^i- tionis officio susceperunt, et seipsos et civitatem in ejus ditionem tradiderunt. CAPUT III. g Cum haec ita fieri inciperent, ille tortuosus etlu- bricus anguis,qui Odclium semper invidet felioitati, titulum scilicet Christiani nominis ita ampliari, et regnum renovatsB Jerusalem ita dilatari,admodum indoluit. Et Clementem imo dementem admiravi- sum Babyloniae, contra ipsos felle commovit, et cum ipso omnem Orientem excitavit. Speravit et- enim totius malitiae praesumptor^omnes illosetur- bem delere, et memoriam Dominici sepulcri fun- ditus abolere.Sed sicut cogitationes hominum va- n« sunt^ita et potentias evanescunt. CoUegit igitur quidquid potuit hominum, et pomposo apparatu Ascalonam pervcnit. Quo cum pervenis8et,nuntius ad regem festinus venit, et rem ut erat, ei intima- vit. Nec mora longa fuit, quod rex ad illos quos mi- serat misit, ut videlicet festinarent ad bellum ve- C nire, quod praeparaverat admiravisus Babyloni», Ipse enim jam cum innumera gente Ascalonae erat, et Hierosolyman obsidere parabat.Quod ubi Eueta- chius et Tancredus, cfleterique viri bellatores au- dierunt,imminens belli negotiumNeapolitaniscivi- bus ostenderunt, et vale eis dicentes, cum bono gaudii et amicitiae discesserunt. NostriquippeTur- corum occursum desiderantes, montana conscende- runt, et tota die ac nocte insomnes et inquieti Gaa- saream pervenerunt. In crastinu n juxta mare am- bulaverunt, et ad quamdam urbem quae Ramola dicitur pervenerunt, multosque ibi Arabes qui belii prajcursores erant, invenerunt. Quos fortiler nostri insequentes,p]ures ex eis apprehenderunt,quiipsi8 omnem belli apparatum in veritate aperuerunt. a Quarecomperta,nuntio8velocibu8equisinsidentes, regi citius legaverunt, ut omnes absque diiatione commoneret : et contra Ascalonem ad bellum pro- oederet. Ept autem Ascalona civitas insignis Pa- Isestinae, viginti quinque milliariis distajis ab Hie- rosolyma ; quam quondam allophyli condiderunt, et Ascalonam ex uomine Gelon, qui fuit nepos Gham et fllius Mesraim, vocaverunt. Fuit autem semper adversatrix Jerusalem, et cum vioina sit, tamen nulta unquam familiaritate conjnngi voluit. In hac igitur admiravisus Babyloniae erat, cum Duntii ^A ragem vewraai, et qM SDpra dix!mmi- tan.-B cxpedilioni intertucrunt, didicerant, suis libris permista posteritati tradidcrunt. Nnstcr dc soipso,de nomine.Familia, patria, profcssione, libris, librorumque inscriptione, de astate qua vixit et scripsit, nos monitos voluit, veterum solemni more. Cum exorcitus Christianorum per Hierosoly- morum obsidionem,mense Julio.anno 4099 « siti et tcmpore anni terventissimo, et coelo aesiuanti,et »oju torrido laboraret (quae vcrba sunt /£milii) obsecrationes habit^.sacralocasuburbana nudatis pedibus re- verentissinie, supplicum habitu, peragrata, » ad haec Tudebodus addit qua; ponam ex lib. v : « Quo loco ad montem Sionis) cupicns intrare ecclesiam, quidam clcricus prior in proccssione veniebat. Ad ostium ipsius monastcrii cum quadam sagitta in media Ironte vulneralus est atque defunctus est.Credendusest qui primus scripsit.quia in processione fuit, ct oculis oarnalibus vidit. scilicet Pbtrus sacerdos Tudebo- Dus SiURACExsis. » Nomcu suum et patriam indicat suam,anxia verborum junctura.Nam si, Siuracensis sacerdos, connecterentur, ambiguus sermo nos ancipites torquerr>t,et fortasse induceret in errorera.Siu- racnm autcm non obscura? notaB rst oppidum in Pictonum agro silnm,hodie praituraB regiae sedes,una et quatiior majoribus quibus ampliasimaet florentissima regio insignitur.Senescaliasvocant.Tonc temporis Bub ditione Hugonis Liziniacensis ab invicto aniiiii robore cognoniine DtifM/ erat.Meminit auctor Rainaa- di ejusdem Hugonis militiaB magistri,quem Dapifcrum appcllat.Is, cum nostri iv Id. Junias»quiiito.abAjd- vcnlu die,anno 1199 Hierosolymam essent aggro8si,etantemuralibu8 elfraclis.ad interiora oocupanda soa- las admovissent, ipse Rainaldus intcr acriores qui muros conscendorat, ab inclusis cassus, non iuulta morte ibi periit.Nam et si Guillielmus VIII Pictavus eomcs etdux Aquitanorum, bello sacro per se non- dum milituret,turmas tamen sub signis armatas, neque paucas nequeexiguas,princeps potontissimussub- miserat.Quarto Kal.JuIias anno prascedenti, pugnatum e^t ad Antiochiam contra Corbonam, et equitum ducenta raillia, pedilwnque numrrum innumerum. Exercitus cunctus Christianorum in sex acies tribu- tus : Pictones eo die Gastoni Bencarnii vicecomiti, ducis clienti,qui cum Tancredo aciem quintara rexit, parchant.Tudebodiis ipse Picto Pictonum suorum.qui ad immortalem de barbaris fbsis fbgatis trucidatis victoriam deportandam, animum, vires, sanguinem suhministrarant, gIori> liliusenim omoi Pisrha inciderat in a. d. Non.April.Scribit pontiPox Tyrius Buamundum Alexio v occurrisse quinta feria anto Paschalem solemnitatem, » paulo serius, hoc est ad diom iv Non. ejusdem mensis Desein HistoHa Tudebodus dat intelligi tantum cx a. d. v Kalend.Martias ejusdem anni Qua tempestateTanoredusetHu- Bcilionensis comes Alexii insidiantes turmas,qua3 eoa imparatos, et, ne in pacato,ab bostibus securos^^ improviso erant adortae, ad fluvium Bardarum in Illyrico cruenla clade alTectas, fudere. « Hoc belluiD, inquitjfactum o.st in quarta feria, (juod est Caput Jejunii.His ita transactis, imperator nequissimus pr*- copit qiiidam suo ndelissimo,nomine Corpolatio,ut nos secure deduceret persuam terram usque dttmve- nissemus Constantinopolim. » Ita deinceps. Duos habuit fratres,Aneuni et Arnaldum, rci militari dedit/)8 : quos in suos pius tdoauam « probiesi- mos et optimos militcs, » hoc est bellica virtute ot moribus praDstan'.es,commondat,nobili elogio.Origine fiiisse FiancoSjSi aliundo ron C()nstaret,vf>l nomina dooerent. Arveu«,cum nostri antea obsessores, versis ffitis Antiochim obsossi ossont,ot In Sarraconos eruptionem magno animo fecissent.egregie pugnans.occu- bnit. Petrus frater ei parentavit, ei ad D. Petri ante portam, quae ad occidentem vergit, dedit 8epuitt>rae. Arnaldum iniqua conditione decertantem hostes prope Marram vulneribus confossum interemere.Rober- tus monachus nequidquam conqueritur,llistoriam anonymi « initium suum quod in Claromonti» conrilio constitutum fuit non habuisscet ideo se acephalae materioi caput praeposuisse ; » gloriosiolus jactat.Tu- debodus er.im,ex quo Anonyrau8,ab eodem coacilio Historia principium sumit,sed orationera quara ipse Hobertus.aliique certatira,cum magno et ambitioso apparatu^ Urbano PP. aflin{^unt,no8ter et ex eo Ano- nymus,ti'ibus verbisexsequuntur,quisquepro arbilratuctcaptu mentisetingcnii. Narrationera claudit in- signi coronidc,victoria uempe illa nobilissima quam Christianiprincipesde Amraaraviso Babylonisxix Ka- londas Soptembnis anno Cnristi nati 4<99 ad Asralonam mirabilitcr obtinuere.Neque Anonymus, neq[ue Rol)ortus,noque Baldricus ultorius sunt progrossi.SoIus Guibertus duorura annorura additaraento auctior est. Srripsit et finem scribendi fecit duce Godefrido adhuo superstite, hoc eat ante diem xv Kal. Sextil. anni 1100 quo magnus ille princeps decessit.Libro enlnii,» illi etejusfVatri Ualdaino tapientissimo Chri- 8ti athlotue » bone prccatur : « quos, inqiiit, DominuB mundi (;^oria rauniat atoue custodiat. » Quod de mortuo nemo sana; mentis unuuam dixerit.Historiam suam librid quinque complexus, illos Anonymus in quatuor rontraxit, totidem Baldricus Anonymum interpretatur, Hobertus norom, Guibertus septera, sed ultimum nd Balduini regis I annum secuiiiJum pruduxit.Eam inscripsit 7)^ Uierosolymilano itinere, Quem titulurn Baldricus, ab Anonymo n)Utuatu8,retinuit,et ulrique restituendum censeo, ex Baldrici ipsius ad Petium abbaiem epistola ; « Libellum, inquit, qucm De Uierosolymitano ilinere ^uoquo modo compo- sui, ad castigandum tibi transmisi, quem regularl censura volo compescas, et poliaa, et epiatolam hanc cum ipso nou inremuneratara remittas. » Heraiesa est epistola,atque ipsissiraa est qoa praifixa legitnr mX- drici libri8,quorum inscriptioni idem abbas epistola sua roffluncratoria videtur almsiue : r Librttth 'ffiM^ tei P. TDDEBODI HIST. DE ffiKllOSOL. ITIN. — PftiEP. 762 qne Hierodolymitanum, inquit, Hierosolymitano mihi directum,cum epistola in fronte ipsius apposita^mi- raque dulcemne referta, remittimus.» Camdeni codex manuscriptus, quo usus est Bongarsius in Anony- mo edendo, praeferebat in calce hasc verba : « Expiicit via bona. » Via hona illic nihil aliud est quam De Hiero$olymitano itinere, pro, l)e bello Hlerosolymitano, aut De expeditione Hierosolymitana. Torquatus Tassus, poetarum italorum suae aBtalis phjenix, opus divinum illud suum mutato consilio postea non Di Cerusaiume conquieUata, sed Di Gerusaluuie liberatn, inscriptum maluit. Et nosler alicubi tituIoDe Hiero- solymitano itinere, addit, ei liberatione civitatum, Via Deij absolute more illius a;vi, idem signfficat. Gui- bertus lib. ii : « Terminatn itaque concilio quod Claromonli habitum, circa B.Martini octavas.Novembri niense.consederatjmagnusper universas Franciae partes tumor emanat,de prasponenda Via Dei (sic enim anlonomasice vocabatur) contiguos sibi ac fumiliares quoque sollicilat. » Ceterum Petrus abbas, de quo Baldricu8,erat Malloacensis abbas,non Malleocensis^quod csset erroneum. Gaufredus palruus^cuisucces- sil, ex monacho Clusensi, renuntiatus est abbas Malleacensis anno 4083, Taldricus vero Burgulium rexit ex anno 1089. Inter utriusque monastmi abbates magna vetustas.magna consuetudo intercessit. Utrum- que monaaterium agnoscit tundatores Emmam Campanam et Guillelmum IV filium, duces Aquitano- rum. Hsc satis nodo dissolveado, qui quosdam nutabundos vexerat. interim ad Tudebodum calamum vertamus. Quam fidem et auctoritatem in his quac mpmoriaB mandavit, mercatur,co«tanei interpreles melius suo periculo sententiam ferant. Robertus : « Sciant qui haec legerint sive audiverint, quod nihil frivoli, nihil mendaciitnihi magnum, nlsi quod verum est, narrubimus.» Baldricus : « Nescio quis compiIator,nomine 8uppresso,libeilum super hue re nimis rusticanum ediderat,sed veritate texerat.» Guibertus abbas : « Ea, sane qu» ferebantur in libro, contuli crebriuscum ipsorumqui facta viderant verbo, etprocul dubio ex- pertns 8um quia neutrum discreparct ab altero » Quaj omnia quidcm do Anonymo, sea codem judicio Tudebodns comprehensus intelligitur, ex quo tanquam ex fonte, ut jam dixi.Anonymus omnia hausit.Ab Anonymo autem omnes illae scaturigines fluxere. Quamobrem cum vult se credi primum scriptorem hu- jusce sacrs expeditionis.in partes suas me facile impelIat,quando eo antiquior nullus adhuc repertusest ?[ul tale onus humeris suis imposueril.Suppar tamen ei illius temporis squalis exstat Ruimundus de Agi- es, Raimundi Tolosanorum comilis a sacn.*', qui, qua* eo bello quoqucdie a nostris g^^rcrentur.adversa- riis videtur excepisse. Is et noster, militim contubernales, fortassecommentarios suos intpr se communi- carunt. Sane invicem collati mire conveniunt,nimiumque discrepant, atque eliamnum pagellam unam et alteram eodem teuore propemodum conceptam apud utrumquelegereest.Utriusque quoque monumenta in prajlio Ascalonico conquiescunt. Neque jjrimum fragmentum, uL vocat et putatoptimus Bongarsius,de- buit dubitare esse alterius quam Raimundi ; sed maneum est et imperfectum.Aliud vero est pars recisa ex 8U0 Anonymo, fine lib. ult. Ideo non immerito quis miretur id non animadvertisse,cum libros rccensuit. Sed vir uia^nus totnegotiisquapublicis quaprivatis occupatus,supersedit notare. Tudeboduset Raimun- dus cum tales sint, digni sunt, meo judicio, quibus fides prae aliis de his rebus adhibcatur. Fulcherium Carnolensem non moror.Nam Roberti Northmannorum ducis,etStephani Carnutuin comitis mililares co- pis, in quibus Fulcherius, cum pridie Id. Maii dux^jodefridus^ llugo Magnus, alii procerc8,Niceam ob- sidione cinxi8seBt,po8tremo tandcm in hebdomada Junii prima (qnod ipso fatetur) caeteris se conjunxe- runt, anno 4097; tertio Nonas Quintiieis dedita est Nicapa; xir Kal. Novemb. perventum Antiochiam. Ali- quot dies ante Fulcherius a castris jam recesserat,et Balduino Boloniensi addictus comes«secum Euphra- iem versus, inde Edessam profectus.haru-m partium factus incola, ibi mansit,donec duce Godiefrido diem 8uum obeunte,Balduinus frater io defuncti locum suffectus est. Intcrea Fulcherius voti gratia exsolvendi, Hierosolyma semel sc contulil, Idib. Decemb. aut scholasticis suis verbis, «die illo,quo sol retrogradus, descensu hiemali peracto,recursum resumpsit ascensibilem,»aut utexhibetGuillelmusMalmesburiensis, « solstitii brumalis die,» anno 4099. « Sed die secunda anni sequentis 4100 iter remeabile caepit.» Quare quae a nostris gesta sunt per illud intervallum quo absens fuit,ab auditu tanlum et jejune tradit. Noster auiem, ut semel sacrae peregrinationis itineri se accinxit, infracta mente tenuit, nec alio flexit, tot bello- rum,tot praeclarorum facinorum oculalus.ut plurimum,testis. Neminem veterum aut recentiorum praeter Anonymum Bongarsianum iegi,cui Tudebodus notus aut lcctu8,qui citet,aut ex illius dape auctiorem et ijistpuctiorem eoBnam suam faciat. Otto tamen episcopus Frisingensrs et Chunradus Urspergensis abbas, dubitationem injicere queant,ex his quae de hoc bello commentantur initio Uenrici IV imp. i.hunradus enim ait u se legtsse Hierosolymae libellum a loco praesenti (cum dnx Godefridus, et alii proceres Constantino- poiiianas attigissent arces) totam hujus historiae seriem diligentissime prosequentem,plurimosque populi bei labares in captae Hierusalem laBtissima victoria concludentem.Quapropter sed hinc jam pauca oe phr- ribMB allaturum.» Noster quoque Historiam finit his verbis : « HaBc de Hierosolymitano itinere in tnbuB anni8,et liberatione civitatum dicta sufllciant.» Certe ad liberationem Hierosolymorum explendam, Asca- lonica victoria plurimum erat necessaria. Quaparta, plene et perfecte sancta civitas excusso prorsus im- piorum jiigo,tum demnm CbTlstiano imperio mancipata et conflrmafa potuit vere censeri.De quaChun- fadttftetiam exeodem libello. Baidricits similiter Anonymi libros et suos quatnor.alio nomine non dign»- tur quam Ubelli. Deinde etsi Tudebodus incipiat a conoilio Claromontano, nihilominua Uistorifls Buas an- nos putat. tantum ab eo tempore quando principes Christiani Constantinopolim pervencre, et Bosporo trftB8ineato in Aeiam trajecere,hoc est ab anno 1079 iam inchoato.Temnoris autem quod in apparatuar- moi^nD expediendo consumptum e8t,rationem non habet.Frisingensis ninil quidquam de Iibello,ab eodem Uviaai l4Mite eadeoi cum Cbunrado : et quaecunqne comprehendit Chronicis usque ad annum 1106 ex libris eorum qui. anle scripserant se mutuo accepisse profitetur In contrarium urget ma^isejusdem Chunradi locna : « Ubi per duorum fere mensium novitios in diea suscepere exercitus Byzantium,e quibus tandem ibaqu^ ▼olRi parvnlorum ac mulierum incredibili multitudine,reccnsiti sunt ccc milliapugnatorum.)) Ollo eBpreteit Ho% viiquem rureus Paulus JSmflius lib. iv. De loco videntur dissentire. ChunradusFyzantium BamgwaK Chalcedoncm i£miliu8. Utrum magis placet, neutrum oncedam. Enim vero apud Tudebodum ajiH» AHOnysaum nihil simile invenias, neque a properantibus librariifi per incuriam prctermissum possis au^icari, cum Robertus^et anonymi interpretes,etRaimundus,et Fulcheriu8,et Tyrcnsis archiepiscopus, retere* oriinc» denique,de hoc sileant. Factum certe ex discii.Iina par est,ncc aliter putandum,8ed non ibi — — twa de>ettUMb««,qood Hietoria^non patitur. Pulcherius : «Non omnes in unum exercitus congregati iHi^ 49nn<> 9^ F»mwi pef^enimus.>» Potius sit ergo Cbanradum et Ottonem,aiio8 auetorea pras oculia \piM^.mQfk. 8^(}uerentur. Atque ipsi plura afferunt ex epistola Godefridi ducis a BMserto oomite (Mito i^dn^^seT ad Paschalem PP. allata, quam 5igebertu8, auctor costaneua^ad anirum iG07,.109ft et i008 dttliiiWtgcffrBcwkpTiiritw fdibn.B snb oimoliOO integram potuit. Fieri potest eos numenimvcL^tVxnsi^ ^^I&skssx 763 AD G0DBFR1DUM APPEND. II. — MONUM. DE BELIX) SAGRO. 764 in eadem epistola invenerunt, pro ccrto habuisse.Epi8tola:(» Hos Boamundus absque ulla impunitiofie permiaif abire. Hoe beUum ftictum est \tt quarta feria, qu<^ est Gaput Jejtxnii» Per oamia sit beuediCtuB Deu^j amen (1). Hxs Haque transactisv imperatef necftiis^ Bimus pracepii ouidaoa suo fideHsfirimo MfpoftiBio, ui nos secure deduoeret per teiram Suam, tkmfa^ dum veBiseemus Ck^nstantiuopellm. Vemeiifiiiiifsath tem hobis> ante civitatea eorum^ im^tilk6av eivilMifll ut nobiis secure Apportarent m^NMfiim,. quiod ei C lpsifaoiebaBt In edit^ hic expUeit Uber u TB9 ». TO0BBODI HIST. DE HIEROSOL. ITIN. --.LIB. H. WO ftiertnt aua gavisus spopondit. Infra i6tam namque MaeiaflQ, quam eis done ponoessit, ejus homines Ihradulenter ex nofltris interfeeenint quemdam egrtgium militem, cu4 nomen Pontius Rainaldus erat. Fratrem quoque suum vulneraverant graviter. Mca iili iter arrfpientes, invenerunt nuntios impe- Taioris portantes litteras de paee et firmilate eum HUs tenenda, siout oum niiispropriis.Interhfficau- tcm Turci, et Pindnnati, et Gomati, et Sclavi, et Hsi, et Athenasi insidirbanturChristianis.ut in ali- ant. Hoc cam vidisset comes, iratus ni- mis jossit arripere arma,et impetu maximo debel- laales civitatem,cui nomen Rodesto est. Die autem f llo milites imperatoris i nvaserunt cos retro in cauda. -Glim qnibus comes praeliatus, interfecit ex iliis tri- -giata, et sexaginia equos retinuit.Interim venerunt legati ab imperatore missi,dicentes quod imperator ]^mitteret omnia perdita diHgenter reintegrare,8i eomes tantummodn cum paucis et sine armis festi- ^Mre Gonstantinopolim dignaretur.Quod etdux Go- liefridus, et Boamundus^ et Fiandrensis comes, et omnee atii pnncipes deprecabantur. Aiebantctiam quod imperator assumpta cruce spopondit se ven- turum Uierosolymam, existens dux et caput Chri- -attanorum. Hoc comes audiens,i]lico dimissoexer- ^tu properavit Gonstantinopolim loqui cum impe- ratore. Cui dixit imperator ut cjus homo fleret, et flduciam ei fkceret, quemadmodum Boamundus et aiii principes fecerant. Responditque comes : « Ab- ait, ut in hac viaaliquem dominumconstiluam su- per me, nisi illum tantummodo quem habeo,cuju8 «more huc usqne veni. At si crucem Domini dili- giODter bajulare vis, et nobiscum Ilierosolymam ve- «ire, ego et omnes subditimihi tuoimperio obtem- perabimus.i^ Inter h»c dum comes esset Gonstanti- tiopoiim, exercitus imperatoris insidias exercitui oomitis struentes, ex improviso invascrunt, pluri- -noBque cx eis vulneraverunt.Gomes autem audiens 8ui exercitus hssionem, ingemuit, nimisque tristis efTectuB est. Statimque invocavit Boamnndum, et A alios principes,mandans imperatori, cur causa pfo- ditionis cum Constantinopolim venire focisset, et suum exercitura laedere consensisset. Qui omnino cum attestatione denegavit, dieens : cc Hoc in rei veritatem non cst factum meo cons-iiio, quamvis certissime sciam quod tuus excrcitus damnum mibi maximum intulerit, castella videlicet et civitateB proprias depopulando.Tibi autem fldeliter satisfk- ctionem concedo. » Posthsec autem,antequam con- vcnirent ad judicium,comes absolvrt fiduciam. Ab- solutaque fiducia, exercitus ejus venitConstantino- polim. Tuno imperator mandavit comiti, sicut su- perius diximus, ut faceret ei hominium, quemad- modum alii latrones fecerant. Comes vero medita- batur qualiter se de imperatoris exercitu vindicare potuisset. Sed dux Godefridus, et Flandrensis c6- " mes, et alii principes prohibebont eum, dicentes esse injustum pugnare contra Christianos.Et Boa- mundus dixit quod si aliquod injustum contra im- peratorem faceret, et (iduciam ei facere noluisset, ipse foret ex imperatoris parte. Igitur comes, ac- cepto consilio a suis, Alexio vitam et honorem ju- ravit, quod nec per se nec per alium ei terram au- ferret. Cumque de hominio appellaretur, respondit sc nec etiam pro vit» periculo id facturum. Boa- mundo itaque dixit imperator,quem valde timebat (nam saspe eum cum suo exercitu devicerat) quod sl iibenter jurasset, et quindecim dictas terra in extensione ab Anttochia daret^et octo in latitudine. Eique tali pacto juravit,ut si ilie fiducialiter tenuis- set illud sacramentum,ipse suum nunqnam preter- C iret. Tunc gens Boamundi appropinquavit Constan- tinopoli. OmnesitaqueChristian» religionissimnl in unum congregati pervenerunt ad portum, sieque une transfretaverunt brachium, et applicuerunt Nieo- miam, fueruntque ihi perlresdies. Dux itaqueGo- defridus, et Flandrensiscomes,obsederuntNicasam civitatem, qus est totius caput Romaniae^cum suiB exercitibus. Juxta quos venit Boamundus, eamque obsedit a septentrione in sexto die in Maio ; ibique castrametati fuerunt. Indie autem Ascensionis Do- mini coepcrunt civitatem circumquaque invaderOy et sdincare instrumcnta lignorum extra turres H- gneas,quibus possentmurales turres stemere. Tam fortiter et tam acriter aggrediuntur civitatem una^ n nimitcr per duos dies,quod fodero quoque fecerunt civitatis murum. Turci quoque,licet gens barbara, miserunt nuntios aliis,qui venerant civitati adjuto- rium dare, in hunc modum : «Quod audacter sectr- reque approximent, et per meridianam introeant portam, quoniam ex illa paHe nemo eiserit obviam, nec contristabit. Qus portaipsa die a comiteSancti iEgidii et Podiensi episcopo statim prospere hospi- tata est. » Qui comes veniens ex iiia parte,prot6^ ctus divina virtute, atque terrenis fulgebat armia cum suo fortissimo exercitu. Hic itaque invBuient Turcos venientes undique,signo crucis armatusve- hementer irruit superl&os, «t Miperatisutit, et de« 771 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 774 derunt fugam, fuitquc morlua maxima pars illo- A rum. Qui rursum venientes nuntio aliorum gau- dentes et exsuliantes ad certum bellum, deferebant secum funes undenosligatosin captivitatem duce- rent Corosanum. Vi nientes autem lajtantes in ca- cumine montis, coeperunt paulatim descendere. Quotquot vero descenderunt in valle illa, capti a Francorum manibus, remanseruntin custodia civi- tatis. Caisis itaque eonim capitibus,projecerunt illa in fundo cujusdam inslrumenti in civitatem, unde magis dolerent. Comes namque Sancti iEgidii et Podiensis episcopus consiliati sunt in unura,quali- ter fecissent fodere turrem,et arbilistae et sagittarii qui eo8 defonde.rent utique.Foderunt namqueillam usque ad radiccs muri, submisoruntque postes et ligna, ac deinde miserunt ignem,Sero autem super- ^^ veniente, cecidit turris nocte, et quia nox erat, nequiverunt prsliari cum illis. Turci vero nocte eadem surrexerunt, et restauraverunt murum tam fortem, quod ex illa parte nemo eos laedere potuis- scK Videntes autem Turci quod nullatenus habere adjutorium potuissent, per legationem imperatori mandaverunt,quod civitatem eis sponte redderent, si tantummodo eos abire vivos permitteret cum mu- lieribus et filiis, et omnibus suis utensilibus. Mox imperator plenusiniquacogitationejussit illos im- punitos absque ullo timore sibieos Gonstantinopo- lim addnci. Quod annuerunt Ghristiani gratia im- peratoris. Fuerunt vero in illa obsidione septem hebdomadibus,etmulti ex nostrispercereruntfelix raartyrium pro Christi nomine. Cum Solimanno Christiani pugnant, C (2) Interea reddita civitate, Turcisque deductis Constantinopolim, imperator magis magisque gavi- 8U8, eo quod civitas rcdigeretur in suam potesta- tdmjussit copiosam alimoniam pauperibuserogari. Nos vero postquam recessimusa civitate,primadie venimus ad quemdam pontem, ibique mansiraus duobus diebus. Tertia autem illucescente die, sur- rexerunt nostri, et non videntes tenere viam^divisi 8unt ab invicem. Nam pars exercitus,videlicet Boa- mundus, et Robertus Northmannus, et Tancredus aliique quamplures, in diversa abierunt. Alia vero pars, scilicet Raimundus Sancti iEgidii comes, et dux Godefridus, et Podiensis episcopus, et comes Flandrensis et plurcs alii per aliam viam devene- runt. Tertia vero die irruerunt. Turci vehementer n super Boamundura,et super eos qui cum eo erant, clamantes videlicet atquo stridentes excelso cla- more, atque dicentes nescio quid diabolicura in barbaralingua. Mox Boamuudus sapientissiraus vir videns innuraerabiles Turcos procul clamare et stri- dere, jussit celeriter omnes milites descendere, et tentoria extendere. Sed antequam tentoria extensa fuissent,dixit militibus :uO fortissimi militesChri- sti^ ecce bellura in arcto situm est, jamque hostes undiquenobissupereminent.Quapropter omnes mi- lites eant illis obviam viriliter,etpeditespnidenter, atque citius tentoria extendant.» Dumhsc ageren- tur, Turci undique jam imminentes circumcinxe- runt nos, dimicando, jaculando, spiculando, longe lateque sagittando.Nos vero postquam nequivimus resistere, neque sufTerre pondus tantorum hostium, persistimus iramobiliter in unum gradum.Femine quoque nostraj in illa die fuerunt nobis in refugium, quae afferebant nobis aquam,confortantesnos, for- titer pugnantes, et viros protegentes. Vir itaque sapientissimus Boamundus protinus mandavit co- miti de Sancto ^gidio, et inclyto duci Godefrido, et Hugoni Magno,et honestissirao Podiensi episcopo et aliis oranibus railitibus ut festinanter ad bellum approxiraarent. Qui ha3c audientes, primum bunc esse falsissimura putaverunt. Non enim credebant quod illi scmel devicti araplius adderent erigere se ad praeliandura. Dux igitur Godefridus moxaudito nuntio,et Hugo Magnus.advenerunt cumsuisexer- citibus. Hos auterainsequebaturepiscopusPodien- sis, et Rairaundus comcs cum magna gente. Hi cum viderent tara innuraerabilera gentemTurco- rura,raultitudinem et Arabura atque Sarraeenorum, alioruraque quos enuraerare longura est,obstupue- runt,quippe quia oranes montes,et colles,et valles, et orania plana intus et infra undique stabant co- opertadeillaexcomraunicata gentevel gcneratione. Factus est itaque serrao secretus inter nos, lau- dantes et consulentes, atque dicentes: «Estoteom- nino unaniraes in fide Gbristi, et sancts crucis vcxilli victoria, quia hodie oranes divites, si Deo placet, elfecti eritis. » Gontinuo ergo fuerun) ordi- natffi acies.In sinistra itaque parte fuit Boamundus, et Rotbertus Northmannus, ctprudensTancredus, et Rotbertus de Ansa, et Richardus de Principatu. Episcopus namquePodiensis venit per alteram mon- taneam, undique circumcingensincredulosTurcos. In dextera vero parte fuit prudentissimus miles Rairaundus comes de Sancto i£gidio, et venerabi- lis dux Godcfridus ;et acerrimus miles Flandrensis coraes, et Hugo Magnus, et alii plures quorum no- mina ignoro. Statim autem venientibus militibus nostris, Turci, et Arabes, et Sarraceni, et Agulani, et omnes barbars nationes dederunt velociter Ai- gam, per compendia montis et plana loca.Eratau- tera nuraerus Turcorura, et Sarracenorum, Publi- canorum, et Persarum, Agulanorum, et aliorum paganorura, treeenta sexaginta raillia,extra Arabes, quorura numcrura nerao scit nisi Deus.FugientibuB autera illis nirais velociter usque ad eorum tentoria, ibi diu morari non licuit. Iterum vero arripuerunt fugara, nosque persecuti sumus eos occidentes per totura diem. Et accepiraus spolia raulta, aurum et argentum, equos et asinos, camelos,oves et boves, et pluriraa alia quae ignoraraus. Et taraen nisi Do- minus foret in beilo, et aliam cito mitteret aciem, nullus nostrorum penitus evaderet, Sed omnipo- (2) In edit. hio inoipit liber ni, 77S P. TDDEBODI HIST. DE HIEUOSOL. ITIN. — LIB. H. 774 B tens Deus, et pius, qui non permisit suos militcs A perire, nec in manus inimicorum incidere, festine illis adjutorium misit. Quis unquam tam sapiens aut doctus vir audebit describerc aut prsmeditari prudentiam, et militiam et fortitudinem eorum ? Qui putabant terrore gcntem Francorum minis sa- gittarum illarum,sicutterruerunt Arabes,et Sarra- cenos, et Hermenios, et Surianos et Grscos. Sed hoc, si Deo placet, unquam non erit visum, ncc fa. ctum, nec dictum, nec cogitatum quod ipsi tantum valeant. Verumtamen dicunt so esse dc Francorum generatione, et dicunt quod nullus homo natura* liter debet esse milcs, nisi Franci et illi. Veritatem quoque dicam per omnia, quam ncmo audcbit pro. hibere. Certe si in fide Christi, et Christianitate sancta (irmi fuissent, et unum in Trinitate manen- tem natum de Virgine matre, et passum et resur- gentem, ac deinde consolationem sancti Spiritus perfecte mittentem, in ccelo ct in terra acqualiter regnantem, recta mente et fide credidissent, magis pruJentiores, aut fortiores, aut bellorum ingeniosis- siraos, aliquis invenire minime potuerit. Ihique in. terfecti sunt duo honorabiles viri, Gaufredus de Monte-8cabioso,etGuillclmus marchisi filius frater Tancredi, et alii milites et pedites,quorum nomina ignoro.Deprudcntia vero et animositate Turcorum quid plura referam? Sunt namque ferocissimi, hu- meris et sagittts et pharetras toxicatis refertas por- tantes, naturaliter bellicosissimi, gloriantes, ut di- ximus, de Francorum generatione. Sed omnipotens Deus superbiam illorum antea indomitam debclla- vit per humilitatem Christianorum. Ab hora autem C tertia usque ad horam nonam perduravit hoc pro;- lium. Factum est bellum hoc primo die Julii men- sis. Unde benedictus Deus per omnia, qui tradidit impios. Amen. Hic Solimannus superatur a Francis. (3) Postquam vero inimici Dei et sancta; Chri- tianitatis omnino devicti fuisscnt, et per quatuor dies et noctes fugicntes huc ct illuc, contigit dum Solimannus dux illorum, filius Solimanni veteris, de Nicsa civitate fugeret, quadam die invenit de- cem millia Arabum, qui dixcrunt ei : « 0 infelix et miser omnium gentilium, cur tremefactus adhuc fugis? • Quibus Solimannus lacrymabiliter ait : cc Verumtamen olim cum habuissem omnes Francos devictos, eosque putabam jam habere in captivitate u ligatos, dum paulatim voluissem ligare ad invicem, tuac respiciens retro, vidi tam innumerabilem gen- tem eonim quam si vos, aut alius aliquis adesset illic,putaret quod omnes montes, et colles, et valles, et omnia plana loca plena essent illorum multitu- dine. Nos igitur illos cernentes, statim coepimus capere subitaneum iter, timentes tam mirabiliter, quod pene evasimus de illorum manibus. Unde adhuc in nimio terrore sumus. Et si mihi et meis verbis vultis credere,auferte vos hinc,quia si ipsi vos solummodo poterint scire, unus ex vobis vix amplius vivet. » At illi audientes talia, cceperunt retrorsum vertere scapulas, ct se expanderunt pcr universam Romaniam, sed exercitus noster persequcbatur iniquissimos Turcos quotidic fugientes ante illos. At illi venientes ad cuncta castra, sive civitates,fin- gentes et deludentes habitatores illorum, dicebant: « Nos devicimus Christianos omnes, atque supera* vimus illos, eo tenore quod nullus eorum jam un- quam audcat se erigere ante nos. Tantum permittite nos intus intrarc. » Qui intrantes spoliabant eccle- sias, et domos, et alia omnia, et ducebant secum equos et asinos, et aurum et argentum, et mulos, ct ca quaB reperire poterant. Adhuc quoque et Chri- stianorum filios secum ducebant,et ardebantet de- vastabant omnia convenientia sive utilia, fugientos et paventes valde ante faciem nostram. Nostri ita- que persequcbantur per deserta et inaquosa, et in- habitabilem terram, ex qua vix vivi evasimus. Pa- mes vero et sitis undique coarctabat nos, nihilque penilus nobis erat ad edendum, nisi forte vellentes et fricantes spicas manibus nostris, de tali cibo quam miserrime vivebamus.Ibi fuitmortua maxima pars nostrorum equorum, propterquod multi ex nostris militibus remanserunt pedites, et pro paupertate equorum erant nobis boves in ordine caballorum, et pro nimia nccessitate sufticiebaut nobis capreaB, et arietes et canes ad portandum n jstra. Interea coepi- mus intrare optimam terram, plenam temporalibus bonis et aliis deliciis, scilicet omnibus bonis, ao dcinceps adproximavimus Iconium. Habitatores enim illius suadentes admonebant nos, ferentes si- mul nobiscum utres plenos aqua, quia iilic in itinere diei unius fuit maxima paupertas aqus. Nos vero facientes ita, consensimus illorum consiliis, donee pervenimus ad quoddam flumen, ibique morati fui- mus per duos dies. Coeperunt enim curritores no- stri anteire donec pervenerunt ad Eracleam^ in qua erat nimia Turcorum congregatio, cxspectans atque insidians, quomodo Christi militibus nocere potuis- sent. Quos Turcos milites Dei omnipotentis inve- nicntes, audacter invaserunt. Superati itaque sunt Deo annuente inimici nostri in illa die, fugientesque scapulas dederunt. Nostri igitur intraverunt statim civitatem, atque manscrunt illic quatuor dies. Qui vero diviserunt se ab aliis, Tancredus honorabilis et acerrimus miles marchisi filius, et Balduinus co- mes egregius frater ducis Godefridi, et insimul in- traverunt in vallem de Borentot. Divisit enim se Tancredus, et venit Tharso solummodo cum suis militibus. Exierunt namque Turci de civitate, et ve. nerunt obviam eis, atque in unum sunt congregati et prsparaverunt se ad bellum contra Christianos. Appropinquanlcs itaque nostri atque pugnantes otDr nes, dederunt inimici nostri fugam, revertentes in civitatem celeri gressu. Tancredus vero vir prudenSi atque honorabilis Christi miles, pervenit laxatis lo« (3) Initium libri iv in edit. AD GOAEPRIDUM APPEND. il. — MONUM. DE mSLLO SAKIRG. T» ris d castra ante civitatis portam. £x alia igitur poi levenit vir sapientissimus comes Balduinus cum suo exercitUy postulans et deprecans Tancredum acerrimum militem, quatenus eum amicissime in ci- vitatis Bocietatem suscipere dignaretur. Gui ait Tancredus : « Te omnino in bac civitate denego. » Nocte itaque superveniente, tremefacti omnes Turci una arripuerunt fugam. Exierunt quippe habitatores sub ipsa nocUs obscuritate, clamantes, atquc dicen- tes excelsa voce : « Gurrite, invictissimi Franci, currite, quia Turci expergefacti vestro timore omnes pariter recedunt. » Recedcnte autem nocte, lux CGepitpaulatim insurgere, venerunt que civitatis ma- jores et reddiderunt sponte civitatera, dicentesillis (^ui ad invicem litigabant : Sinite nunc seniores, sinite modo, quia nos illum flagitamus, et petimus doniinari et regnare super nos, qui heri tam virili- ter pugnavit cum Turcis. Balduinus itaque miriflcus comes altercans et litigans cum prudentissimo Tan- credo, dicebat : « Intremus insimul, et exspoliemus civitatem ; qui plns poterit habere, habeat ; et qui potest capcre, capiat. » Cui obstans Tancredus, dixit : « Absit hoc a me ! Ego enim Ghristianos nolo exspoliare. Homines istius civitatis elegerunt nie illorum esse Dominum, meque habere desiderant. » Noviasime vero nequivitTancredusdiuluctari cum Bolduino doctissimo comite,quia maximusilli erat exercitus. Tamen volens nolensque dimisit eum, et viriliter recessit cum suo exercitu. Fuerunt que red- ditffi duffi optimffi civitatcs : videlicet Athena et Ma- mistr ', et plurima castra. Major vero exercitus, sci- licet Raimundus comes de Sancto /Cgidio, et Boa- muodus, et dux Godefridus, el alii plures principes, in Rermeniorum intraverunt terram, sitientes atque mtuantes Turcorum sanguinem. Tandem perve- niunt ad quoddam castrum, quod tam forte erat, quod ei nihil potucrunt facere. Erat aulem ibi qui- dam homo, nomine Simeon, qui in ea ortus fuerat regionc, quique hanc petiit terram^ quatenus eam deienderet de manibus Turcorum. Cui sponte illi dederunt terram, quique remansit ibi cum gente sua. Nos vero exeuntes inde, pervenimus feliciter usque Cffisaream Cappadociae. A Cappadocia egressi, venimus ad quamdam civitatem valde pulchram et nimis uberrimam, quam paululum ante nostrum adventum obsederant Turci per tres hebdomadas, eamque minime superaverunt. Mox illic advenien- tibus nobis, continuo se tradidit in manu nostra cum magna laetitia. Hanc igitur petiit quidam miles, cui nomen Petrus de Aluph,ab omnibus senioribus, qpatenus eam defenderet in fidelitate Dei, et S. Se- pulcri, et seniorum, atque imperatoris. Cui seniores cum nimio amore gratis concesserunt eam. Rece- dente autem die, nocte vero appropinquante,audivit Boamundus quod Turci, qui fuerant in obsessione civitatis, frequenter precederent nos. Extemplo prsparavit se solummodo cum miIitibus,quatenuB (4) De ^Uopullo, R. de Agil., p. 150, 1. xlviii. (5) Marasin, Bal. 1. ii| p. 101 ; Marasin. Guib A illos dimicaret undique ; quos etiam invenire non potuit. Deinceps venimus ad quamdam eivitatem, nomine Coxan, in qua erat maxima ubertas aiqui stipata omnibus bonis.qusnobis erant neceMaria. Ghristiani igitur, videlicet alumni illius «ivitatiSy reddiderunt se statim, nosque fuimus ibi sitis op*> time per tres dies, atque illic maxime sunt rectepe- rati nostri. Audiens itaque Raimundus comes4e Sancto ^Egidio quod Turci,qui erantin custodia Ao* tiochis, disccssissent, in suo invenit consilio cinft suis hominibus, quoniam misissct illic qni eam dili- genter custodirent. Tandem elegit illos quos legare voluit, videlicet Petrum de Gasteilione viceconiStes»t et Guillelmum de Montepislerio, et Aralium viceco* mitem, et Petrum de Roias, et Petrum Raimundum n d*AIphuI (4), cum qningentis militibus. Veneniat ergo in vallem prope. Antiochiam ad quoddam ea«. strum PubIicanorum,iIIicque audienint Turcos fcfre in civitate, eamque fortiter defendere prfieparabant* Petrus de Roias divisit se ab aliis^et proxima Bocte transivit prope Antiochiam, et intravit feliciter in vallem de Rugia, et invenit Turcos et Sarraceooei et prffiliatus est cum eis, et occidit multos ex eis, et alios persccutus est valde. Misitque plenam bae- tam de labiis et nasibus Turcorum Raimundo co- raiti. Videntes hoc Hermenii, scilicet faobitatores terrffi illius, iilum fortiter superasse pagano8,*con* tinuo illi reddiderunt sese. Ipse vero statim appre* hendit Rursiam civitatem, et plurima castra. Noe aap tem, qui remansimus retro,excuntes inde iraBsivi'- mus per diabolicam montaneam, quiB ifsa Btmii C erat alta et angusta quod nullus nostrorum audebat per tramitem illius, aut per 8emitam,que in monte patebat, ante alium praeire. Illic prscipitabmnt aeae equi,et unus sagmarius prscipitabat alium. MilStes ergo stabant undique tristes, plaudebaat manibos prae nimia tristitia atque dolore, dubitanles quid facere debuissent de semetipsis, et de suis armia, vendentes suos ciypeos, etloricas nimis optima8,et galeas, solummodo per tres denarios aut quinque, sive per id quod plus poterant habere. Qui autein vendcre nequibant, gratis et in numere jaetabant» et ibant. Exeuntes igitur de exsecrata montaneay pervenimus ad quamdam civitatem qu» vocatur Marusim (5). Gultores vero illius civitatis exierunt obviam nobis Ieetantes,deferentes maximum merca- ]) tum : illicque satis habuimus omnem copiam^exepec^ tando donec venit Boamundus. Venerunt itaque no* stri milites, et appropinquaverunt in vaiie in qaa regalis civitas Antiochia sita est, qus est caput to- tius Syri» ; quam Dominus Jesus Ghristue tradidit beato Petro principi apostoIorum,quatenus eamad cultum sanct® fidei vocarct, qui vivit et regnat tri* nus et unus Deus per cuncta sscula. Amen. Quomodo obsessa est civitas Antiochia a Christiami. Gumque ccepimus ad Pontem Ferreum appropui^ quare, curritores nostri,qui solebant prsoedeve Deiy 1. IV. p. 499. 777 P. TUOEBODI fllST. DE HreROKOL. ITIN. — LIB. IL 778 tfiTenoPiurt Turoas innamerubiles congregfttos ob- vittm eiSyqmdare adjutorium Anliocbiaefestinabant. Irruentes igitur nostri uno cordc et mente super iHo« sapienter, Turci vehementer superati sunt. Gonstemati sunt omnes barbari, et dederunt colc- rius fugain,et multi mortui sunt e\ eis in iliocer- tamine. Nostri igitur, superantes illos, Doo adju- vante, aoceperunt spolia multa, equos ot mulos, camelos et asinos onustos frumento et vino. Ve- nientes itaque nostri castrametatisuntsuperripam fluminis. Protinus equitavit Boamundus cum qua- toor millibuB militum, et vcnit ante portam civi- UAiB vigii^re, an forte aliquis nocte latenter exiret, ayt intraret civitatem. Crastina vero die pervenerunt usqtie Antiochiam civitatem ad medietaiemdiei.in quarta feria) quod est xii Kul. Novembris, et obse- dimus mirabiliter tres portas civitatis, quoniam in nlia parte deerat nobis locusobsidendi, quia nimis ttlta montanea nos coarctabat. Tantum namque elminebantnobisundique inimici nostri Turci, qui erant intus in civitate, quod nemo illorum audebat oCHsndere aliquem ex nostris, fere per spatium die- pum quindecim. Mox hospitantibus nobis circaAn- tioebiam, reperimus satie illic de rore cceli abun- dantiam, yidelicet vineas undique plenas, foveas plenas frumento, arbores rcfertas pomis jucundis ad edendum, et alia multa bona, quae alimentis ooi^rme sunt utilia. Hermenii et Suriani, qui erant iBtns in civitate, exeuntes ostendebant sese, fugien- tes. Qui quotidie erant una nobiscum, '(uiquehabe- bant uxores' suas intus in civitate. llii namque in- geniose investigabant nostrum esse, nostramque eMentiam et qualitatem, et illis referebant omnia cavit suum fldelem notarium ad se, et ait : Hic misit Carbulan Soldauo Persix epistotas; et ad apostolicum Calipham, (9) Scribe ergo cito plures chartas, qus in Corosa- num sintlegendac, hoc modo : «Caliphae nostro apo- stohco, et nostro regi domino Soldano, militi for- tissimo, atque omnibus prudentissimis Corosani militibus, salns et immonsus honor. Satis sint laeti et gavisi joeunda concordia, et satisfaciant ventri- bus, voluntatem impcrent, et sermocinent per uni- fortis, et bellorum ingeniosus, nullaque gens Chri- stianorum nec paganorum ante tuum conspectum aliquam virtutem habere potuit.Sed fugiebant, so- lummodo audito tuo nomine, quemadmodum ove9 ante leonis furorem fugiunt. Ideoque obsecro te, charissime ac dilectissime flli, ut meis acquiescas consiliis, et ne unquam in tuo hcesitet animo, aut in tuo inveniatur consilio, quod bellum, incipere velis simul cum Christianorum collegio. « Tune Curbalanmatema audiensroonita,feroci quandoque respondit sermone : « Quid est hoc, mater, qnod mihi rcfers ? Puto namque quod insanis, aut furia es plcna. Enimvero plus soiummodo habeo mecum Aramiralios quara iidem Christiani sunt, migores* versam regionem illam, et omnino dent sese ad D sive minores. » Responditque ei mater ejus : « 0 petulantiam luxuriaj, utrum roullos fllios patrare congaudeant,qui contra Christianos bellare fortiter prapvaleant, et libentcr suscipiant haec tria arma, quae olim abstulimus a Francorum turma, et discant modo quae arma adduxit super nosgens Francigena, qualiter sunt optima atque perfccta. Heu ! certare vo!uit contra nostra arma, quae sunt bis aut ter sive quater pui-gata sicut argcntum, aut aurum purissi- mum. Adhuc quoqoe sciant smnes quoniam ego omncs Francosinius Antiochiam habeo incIuso8,et dulcissime flli, Christiani nequcunt vobiscum bel- lare. Hoc enira scio satis quod ipsi non valent pu- gnam inferrc vobiscum, sed eorum Deus pro ipsis quotidie pugnat, eosque die noctnque sua prote- ctione defendit, et vigilat super eos, sicut pastor q%A vigilat super gregera suum, et non permittH eos Iipdi ipse, nec conturbari ab ulla gente, et quioun- que voluisset eisobsistere, idera corum Deus statim conturbat illos, sicut idem ait per os prophet» Iht^ vid iDissipa gentes quoe nomen tuum, Domine, non (9) Robertus mon., lib. vi, p. 57 et seq. P. TDDEBGDI HIST. DE HIEttOSOL. ITIN. — LIB. IT. 794 invacaverunt {PsaL lxxvim,6). Antequam vero prae- (^ plus quam aliis quotidie ministrat illis.Nam Deus parati sint ad bellum incipiendum,eorum Deus op- timua et bellipotens,8imul cum suis sanctis omnes jam habet inimicos devictos, quanto magis faciet modo circa vos, quia ejus vos cstis inimici, ct qui proBparatis vos eis obsistere tota virtute? Hoc nam- que in veritate scias,quoniam Christiani isti Christi filii VQ^ti 8unt,et per prophetarum ora filii adoptio- nis ac promi8sionis,et per Apostolum, hwredes Dei, cohgeredes auiem Christi (Rom. viii, 17). Quibus Ghrietus hsreditates eis repromissas jam donavit, dicendo : » A solis ortu usque ad occasum, vel in oecidentem, erunt termini vestri, ita quod nemo audax stabit contra vos. » Et quis potest his dictis contradicere,vel obstare? Certe si hoc bcllum con- illorum.Omnipotcnsest ejus nomen,qui fecit ccelum et terram^et fundavit maria,et universa qusB in eis sunt; cujus sedes in cgbIo est, parata in aeternum, cujus potestas ubique cst metuenda.» Dixltque illi filius : « Si ita eti causa,cum eis pra^liari non desi- nam.» Audiens itaque mater ejus quod nuUo modo acquiesceret consiliis suis, vehementer dolons re- cessit refrorsum in Aleph civitate, deferens secum cuncta spolia qu(B conducere potuit. Tertia vero die armavit se Curbalan, et maxima pars Turcorum cum eo, veneruntque ad civitatem- ex illa parte in qua castrum erat.Nostri autem pu- tantes resistere, nolentes volcntesque intraverunt civitatem ; quibus fuit tam mirabiliter arcta et an- tra illos incceperis, maximum erit tibi damnum et w>.gusta porta quod illic fuerunt multi mortui oppres- «« 1 1i *1*« t 1*1* 1 * ^^ * 1* VI. 1** \ t t *•« dedecuSy et multos milites tuos perdideris, et uni- versa spolia quse apud te habes amiseris,et in nimia fuga eveneris. Tu autem in hoc bello non moricris modo,sed omnia habentia in hoc perdideris prajlio. Propterea dico tibi,non morieris modo,quia eorum Deus non statim judicat ofTendentem se exscrta ira, sed quando vult eum punit manifesta vindicta, ti- meoque ne te judicet pcBnali tristitia, et tibi dico modo, quia in hoc anno morieris. » Curbalan au- tem volde dolens in intimis visccribus, maternis auditis verbis respondit : «Mater charissima,quaso, quis tibi dixit ista de Christiana gente, quod Dcus eorum tantum amct eos,et quod ipse pugnandi vir- tutem in se retinet maximam,et quod illi Christiani vincent nos in Antiocheno prselio,et quod ipsi erunt sione aliorum. Interea alii pugnabant extra civita- tcm,alii intus in quinta feria per totam diem usque ad vesperam. In sexta fcria similiter priBliati sunt per totum diem^occideruntqueexnoslriamultos.In illa die fuit sauciatus quidam probatissimus miles, videlicet Arvcus Tudebodus, quem detulerunt socil ejus usque deorsum in civitatem; ibiquefuitvivua< usque in Sabbato,et inter nonam et sextam horam migravit a sa^culo, vivens in Christo. Cigus corpua sepolivit Petrus quidam sacerdos frater ejus ante portam occidentalem beati Petri apostoli, habene maximum timorcm sicut caput amittendi,et omnes alii qui in civitate erant.Omnes legenles et audien- tes deprecamur, ut dcnt eleemosynas et orationes, et dicant pro anima cjus^et pro omnium defuncto- nostra capturi in praBlio isto spolia, et nos perse- C rum,qui inllierosolymitana viamortui fuerunt.Alia quentur immensa victoria,et quod in hoc anno ero moriturus morte subitanea? » Tunc rcspondit ei matir, dicens et dolens : « Fili, plusquam centum aQQorum temporasunt, quod inventum estin vestra pagina^ et in omnium gentilium voluminibus,quo- niam gens Cbristiana foret super nos venicnda, et no8 ubique vincenda, et super paganos regnatura, et nostra gens illis ubique erit subdita.Sed ignoro amodo an retro erit venienda.Et ego dolens itaqua non desivi sequi te in Aleph civitate pulcherrima, in qua speculando atque ingeniose rimando,respcxi coelorum a8tra,atque ingeniando sagaciter,ac mente sedula sorutando coslorum planeta8,ac in duodecim poloruoiL signa, sive in sortes innumeras, in eis die Guillelmus de Grentamasnil,et Albericusfrater ojus, Ivoque de Grentamasnil, et Guillelmus de Bernonvilla, Guido Trosselus, et Guillelmus filius Richardi, ct Lambertus Pauper : isti omnes timore perterriti de hesterno bello, quod perduraverat us- que ad vesperam, nocte latentor dimiserunt se per murum, et fugientes pede coutra mare, ita quod neque in manibus nequein pedibus aliquid reman- sit nisi solummodo ossa sua.Multique alii fugerunt cum iIlis,quos nominare nescio.Venientes igitur ad naves,qude erant ad portum Sancti Simeonis, dixe- runt nautis : » Quid hic miseri statis.^Omnesenim mortui sunt, et nos mortem pene evasimus, quia exercitus Turcorum undique obsedit nos in civi- reperi quoniam gens Christiana nos ubique foret j) tate. » At illi audientes talia, stabant stupefacti et vincenda.Ideo timeo valde dolens,et nimis moostis- siina,ne ex te injfelix ego remaneam orbata.»Dixit- que iUi Curbalan : « Mater duicissima, dic mihi omnia,qu» in corde meo sunt incredula.» Qus re- spoDdens, ait :« Hoc libenter, charissime,faciam, si vero Bcieroea qu« tibi sunt incognita.»Gui ille dixit: M Non sunt ig^tur Boamundus et Tancredus Fran- corum dii, et non eos liberabant de omnium ini- micorum persecutione?» Responditque ejus ma- teriwFili chari8sime,BoamundusetTancredus mor- talea suntySicut alii homiae8,Bed Deus illorum dili- git iUo8 pra Qmmbufi aliis,. et virtutem prcfiliandi timore perterriti,et concurrerui.t in naves^et mise- runt sc in mare. Deinde supervenientibus Turcis, quos invcncrunt occiderunt, et naves qnm in alveo fiuminis erant remansffi,combusserunt igne,et ap- prehenderuntspolia eorum.Nos deniqne qui reman- simus, nequivimus ferro pondus, neque arma illo- rum qui erant in castrum,fecimusque murum inter nos et illos qui vigilabant die el nocte. Interdum tant^ oppressione fuimus oppressi,quatenus equos etasinos manducaremus.Alia parte fuimus in maxi- mo teirore Turoorum, ita quod muiti megorum nostroruni volebant fugere noote^sicutaliifeoerunU 795 AD QODEPRIDUM APPEND. H. — MONUM. DE BELLO SACRO. 796 Quadam vero die stantibus nostris majoribus in A mi8it,quandiu secum quadraginta milites haberet; montanea sursum ante ca9tellum,tristibus ac dolen- tibus, nescientibus quid debuissent facere, venit quidam sacerdos, cui nomen Stephanus, ad eos,et dixit eis : « Scniores, si vobis placet, audite rem aliquam quam ego vidi. Dum in hac noctejacerem in ecclesia Sanctfe MarinB matris Domini nostri Jesu Christi, apparuit mihi Salvator mundi cum sua genitrice Maria et beato Petro apostolorum princi- pe,stelitque ante me Dominus, et dixit mihi : Stc- phane,apT»os(*'s mc? » Cui ego respondi : « Te cgo alio moclo non agnosco, nisi quia crucem in capite tuo cerno, sicut Salvatori nostro. » Dominusque dixit mihi : « Ego sum. » Tunc statim cecidi ad pedes ejus lacrymando,roganshumiliterutsubveni- quod non solum ex illa civltate sed etiam ab Hie- rosolymitano itinere non esset reversurus. Unde nimis exsultavit omnis Christianus excrcitus. Erat autem ibi quidam peregrinus de exercitu nostro, Potrus Bartholom(eus nomine,cui apparuit sanctus Andreas apostolus,antequam civitatemintraremus, dicens : « Quid agis,bone vir? » Cui ille respondit : « Tu quis es? » Dixit ei apostolus. « Ego sum An- dreas apostolus. Noscas, fili,quia dum villam in- traveris, vade ad ecclesiam beati Petri apostoli, ibique invenies lanceam Salvatoris nostri Jesu Christi,ex qua dum in crucis penderet patibulo vul- neralus fuit. » Haec omnla dicente apostolo, conti- nuo recessit.lpse autem timcns rcvelare consilium ret nobis in oppressione illius exsecrata; gentis qure p apostoli, noluit indicare nostris hominibus, scilicet tencbat nos inclusos in civitate.Hesponditque mihi Dominus : « Bene adjuvi vo8,et bene adjuvabo.Ego vero permisi vos habere Nicajam civitatem,et omnia devincens bella, ego conduxi vos usque huc, con- dolui vestrflB miseris quam passi fuistis in Antio- chis obsidione. Et modo in opportuno auxilio ad maximum succursum misi vos sanos ct incolumes intra civitatem. Sed multum praram rem facientes multi Cbri8tiani,co quod jacent cum paganis mulie- ribus, unde immensus fetor ascendit in ccelum. » Tunc alma virgo Maria et beatus Petrus apostolus ceciderunt ante pedes ejus, rogantes et deprecantes, ut suum in hac angustia manentem adjuvet popu- lum, dicentes : « Domine,per multa tcmpora tenuit paganorum gens Ecclesias nostras,in quibus multa peregrinis. Estimabat autem se visum videre. Alia quoque vice apparuit sanctus Andreas, dicens ei : « Quare non dixisti peregrinis quod tibipraeccpi?» Et dixit ad eum : « Domine, quis hoc crcdiderit?» In illa vero hora accopit eum sanctus Andreas, et portavit eum in civitate usque ad locum,ubi lancea erat recondita in terra. Eo vidente, abstraxit san- ctus Andreas apostolus lanceam de terra, et misit in manibus^dicens : t Haec est lancea Domini nostri Jesu Christi,quam misi hic, et frater meus aposto- lus Petrus. » Eo vidente, misit eam ibidem,et dixit Petro postea : « Rcvertere ad exercitum. » Cui ille respondit : « Oomine, quomodo possum ire? Jam Turci 8unt super muros civitatis, qui postquam audierint me, illico occident me. » Cui respondit et inefTabilia mala faciebant. Modo vero Christiani C apostolus : « Vade, ne timeas. » Tunc Petrus exire expulsis inimicis, tui angeli Isetantur in coclis.» Et iterum dixit mihi Dominus : « Stephane, vade, et dic populo meo ut revertatur ad me,et ego revertar ad illum : et infra quinque dics mittam ci magnum adjutorium,et quotidie dccaniei fCongregati suntyeic, cum versu.Et acdpiant pGcnitentia8,et nudis pedi- bus faciant procesBionesperecclesias,etpauperibu8 dent eleemosyna8,et faciant missas presbyteris ce- lebrare, et sint communicati corpore et sanguine Christi.Et sic incipiant bellum, et ego mittam cis adjutorium beatum Georgium, et Theodorum, et Dcmetrium, et peregrinos qui ista via mortui fue- runt Hierosolymitana. » Ista mihi dixit Dominus. Et omnes seniores,8i hoc non creditis verum esse, coepit de civitate videntibus cunctisTurcis,nihiIque ei dixerunt. Turci namque, qui erant in castello seorsum, tam mirabilitcr coangustabant nostros quod quadam dic incluserunt tres milites ex nostris in quadam turre quae erat ante eorum castrum. Exierunt namque gentiles, et Irruerunt super illos tam acriter quod illi nequibant sufTerre virtutem eorum.Duo vero ex eis exierunt de turri vulnerati, et tertius viriliter per totam diem defendebat se de Turcorum invasione ita prudenti8sime,quod in illa die Turcos straverit super aditum muri cum cssa hasta. Tres hastas detruncaverunt illi die illa in manibus suis. Erat aulem nomen ejus Hugo lo Forsennet, de exercitu GofTredi de Monte-sca- sinite me modo in majorem turrim scaodere, mit- q bioso. tamque me deorsum; si fuero salvus et incolumis, credatis hoc esse verum.Si autem ullam Iiesionem fuero passus, decollate me, et in ignem projicite. Tunc Podiensis episcopus jussit afferri Evangelia et crucem,et fecit jurare illud csseverum.Posteacon- siliati sunt omncs nostri majores in illa hora, ut jurassent quod nullus iilorum fugeret de civitate, quandiu vivi fuis8ent,neque per mortem,ncquo por vitam. Primus dicitur jurasse Boamundus, deinde comes Sancti ^gidii,et Robertus Northmannus, et dux Godefridus, et Robertus comes Flandris, et alii seniores. Tancredus juravit tali modo, ac pro- Hic jussit Roamundu^ igne civitatem accendere, Videntes autem Boamundus ct Tancredus, quod nullatenus potuissent conducere gentem sursum in montanea ante castrum ad bellum,sed erant inclusi in domibus, timentes alii fame, alii timore Turco- rum,nimis irati fuerunt. Jussit itaque Boamundus confestim mittere ignem in civitatem, in illa parte in qua erat Cassiani Ammiralii palatium. Videntes verc illi qui erant in civitate ignem ardere, et in- tantum surgere, dimiserunt domos, et simul cum spoliis fugiebant in montaneam, alii ante castrum, alii ante portam comitis Sancti yfigidii, alii ante T97 P. TUDEBODI HIST. DE HIEROSOL. ITIN. — LTB. IV. 798 portam ducis Godefridi, et sic unusquisque ad suam gentem. Tunc Boamundus contristatus est valde, timens quod ecclesia Sancti Petri,et ecclesia sanctae Mariae arderent, quia ignis perduravit a tertia usque ad mediam noctem. Tamen fuerunt crematae tam ecelesiae quam domus, duo millia. Veniente autem media nocte, cessavit ventus et cecidit ignis. /taque Turci habitantes in castello, intra civitatem bella- bant nobiscum die ac nocte, quod nihil aliud disse- parabat nos nisi arma. Aliquando exiebant cum aliis quatuor Ammiralii qui erant omnes cooperti auro, et equi eorum similiter usque ad juncturam genuum. Qui Ammiralii conducebanteos. Vidj^ntes hoc nostri, quod non potuissent diu pati, quoniam qui habebat panem non licebat manducare, et qui habebat aquam non licebatbibere. Tunc nostrifece- runt murum inter nos et montaneam, et aedificave- runt quasi castellum ctmachinas,utsecuri fuissent. Alia vero pars Turcorum hospitata fuit circa civi- tatem in una valle cx alia parte. Nocte quoque ve- niente venit ignis de caelo, qui apparuit ab occidente, et cecidit intra Turcorum exercitus. Unde multum mirati sunt Turci et nostri. Mane autem facto tre- mefacti Turci fuerunt, et fugiebant huc et illuc propter ignis timorem. Tamen obsederunt nos ita circacivitatem quod nullus nostrorum audebatexire civitatem aut intrare, nisi nocte furtim. Ita vero eramus oppressi, et ab illis paganis ita obsessi, et sanctae Christianitatis inimicis, qui fuerunt numero trecenti sexaginta quinque millia, excepto Ammi- ralio Hierosolymitano, qui fuit cum eis cum sua gente. Rex quoque venit similiter de Aleph civitate Isti vero profani inimici Dei ita tenebant nos inclu- 808 in civitatem Antiochiae, quod multi mortui fue- runt fame, quoniam parvus panis vendebatur uno bysantio aureo. De vino non loquar, ut quem gras- sem, id est non vinum. Unam gallinam xv solidos, nnum ovum duobus solidis, unam nucem uno dena- rio, tres favas vel quatuor unum denarium, parvam capream lx solidos et ix denarios, et linguam unius cameli, quae est parva, iv solid. Carnem equorum et asinorum manducabant et vendebant. Folia fici, vitis, et arborum, coquebant in aqua, et manduca- bant, Alii coria equorum et asinorum, et camelo- rum et boum, sive bufalorum, sicca sex annos vel quinque mittebant in aqua duabus noctibus et uno die obtemperare, postea decoquebant et mandu- cabant. Istas anxietates et multas angustias, quas nominare nequeo, passi fuimus pro Christi nomine, et pro sancti sepulcri via liberanda. Tales ergo tri- bulationes, et fames atque timores, passi sunt servi Dei per viginti sex dies. Hic recessit comes Stephanus cnm suo exercitu, Imprudens itaque Stephanus Garnotensis comes, qui erat caput nostrum, quem omnes majores nostri elegerant, ut esset nostrorum ductor, maxima se fingens deprimi infirmitate, priusquam Antiochia foret capta. turpiter recessit in aliud castrum, quod vocatur Alejcandreta. Nos itaque quotidie prasstola- A bamur adventum ejus, quatenus subveniret nobis in adjutorio, qui eramus inctusi in civitatem saluti- fero carentes auxilio. At ille postquam audivit gen- tem Turcorum circumcingentem atque obsidcntem nos in civitatcm, ascendit supcr proximam mon- taneam quae imminebatomnes montes qui erantin circuitu ejus, quaestabat propeAntiochiam.Videns- que innumcrabilia tcntoria, vehementer perterritus recessit. Hoc itaquc nimio correptus timore, repen- te cum suo exercitu turpiter fugivit cummagnafe- stinatione. Veniensque ad suum castrum, exspo- liavil eum, et celeri cursu retro imprudenter iter rovertitur. Hic recessit Alexius imperator timore Turcorum, et Guido planxit plango magno Bcamundum fratrem B ^•^*"^'' Postquam venit obviam imperatori ad Phile- miam, accessit ad eum secrete, etseorsum vocavit eum, dicens : « Scias revera quoniam Antiochia capta est, et castrum minime adhuc captum est, nostrique in gravi oppressionne obsessi sunt, et ut puto a manibus Turcorum jam interfecti sunt. Re- vertere ergo retro quam citius poles, ut et ipsi non inveniant te, et gentcm quam ducis. » Tunc impe- ratortimore perterritusclam vocavit Guidonemfra- trem Boamundi, omnesque alios, et dixit eis; « Se- niores, quid facturi erimus? Ecce omncs nostridi- stricta obsessione impediti sunt, et forsitan in hac hora omnes a Turcorum manibus occisi sunt aut in captivitate ducti, sicut iste infelix comea impru- denter fugiens narrat. Si vero vultis, revertamur C retro celeri cursu, ut ct noe non moriamur repen- lina morte, quemadmodum et illi mortui sunt. » Cumque Guido bonestissimus miles hasc talia au- disset fallacia, statimcum aliisomnibusccepit plo- rarc, ct ulularevehementissimo planctu,et unavoce dicebant ; « 0 Deus verus, trinus, et unus, quam- obrem haec fieri permisisti? Cur populum sequen- tem te in manibusinimicorum incidere permisisti? et viam tui itineris, tuique sancti scpulcri liberan- tem tam cito mori concessisti ? Profecto, si hocve- rum est, quod nos ab istis nequissimis audivimus, nobis referentibus, nos etalii Christianiderelinque- mus, te, necteampIiusrememorabimus,et unusex nobis non audebitulterius nomentuum invocare. » Et fuit hic sermo moestissimus valde in tota militia, £) ita quod nullus nostrorum audebat, neque archi- episcopus, neque episcopus, neque abbas, neque presbyter, neque clericus, neque quisque laicus Christi invocare nomen per plures dies. Nemo po- terat consolari Quidonem plorantem, et plaudentem manibus, suosque frangentem digitos, et dicentem « Heu me ! Boamunde, honoret decus totius mun- di, quem universus orbis timcbat, atque amabat. Heu me tristem ! non merui dolens tuam videre honcstissiman speciem, qui nullam magis rem vi- dere desiderabam. Quis mihi det ut ego moriarpro te, dulcissimeamice etdomine?Curexuteromatri8 cxiens meae, non statim mortuus fui ? Gur ad hanc 799 AD GODG^PRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE mUjQ SAGRO. lugubrom diem perveni? Cur non necatus fui in A tcrra Dci et Ghristianorum, quam beatua Peirua mare ? Cur ex equo non cecidi fraclo collo, rcci- piens repentinum interitum? Utinam tecum rece- pissem fclix martyrium, et ccrnerem te recepisse gloriosissimum finem ! » Cumque omnes occurris- sent ad eum, ct consolarentur eum, ut jam finem daret planctui, roversus cst in se, et dixit : o Forsi- tan crcdilis huic seniicanoimprudenti militi? Nun- qnam vere audivi dc militia aliqua loqui, quam is- dem fecissct. Sed turpiterct inhoncste recedit, sic- ut nequissimusetinfelix, etquidquid misernuntiat, sclatis pcrniiinia falsum esse. » Interea jussit im- perator suib hominibus, diccns : « Ile, etconducite omnes homines istius terrae in Burgariam, et explo- rate, et dcvastate universa loca, ne cum venerint apostolus jamdudum praedicavit, et ad Cbrisii cul- turam revocavit, et inde primus episcopus electua fuit. Quod si feceritis, permittunt vobiscura dedu- <;ere omnia vostra, scilieet equos, et mulos, etasi- nos, et camelos, ovee quoqueet boves, et omniaalia ornamenta. » Tunc Curlaban princeps militia) Soi- dani Persiae, cum omaibus Amiraliis, pleni tumidft superbia, feroci responderuntscrmone ; « Quoniam quippe Deum vestrum et vcstram Christianita^cm nec optamus, nec volumus, vosque cum illisomDiDQ respuentes, huc usque jam vcnimus, eo quod valde miramur quamobpem majores et scniores, sive mi- nores vestri, quam vos mcmoratis terram, quam abstulirausprope niH.vimavirtute cfTeminatis genti- Turci aliquid possint hic rcporirc. » Volentes nolen- n bus, et illi dicant esse euam. Vultis ergo scire, tesque nostri reversi sunt retrorsum, dolentcs et quidvobisdicemus?Revertimini quantocius,etdicit6 mocrentes amarissimc usquc ad mortem. Fuerunt- que mortui raulti ex peregrinis, qui erant langucn- tes in nimia segritudine. Quique fortiter non prae- valebant militiara sequi, remanebant morientes in via, et omnes alii reversi sunt Constantinopolira. Qomodo fuit lancea Domini Jesu Christi inventa primum, Igitur nofl infra civitaicra detcnti, venit Petrus Bartholoraaeus ad coraitera Sancti ^gidii, et dixit ei ut pergeret ad ecclesiara Saneti Petri, ubi erat lanoea reeondita. Ille audiens hxc, cura raagnalae- titia venit ad ecclesiara. Et ille Petrus ostendit ei locum ante januas chori in dextera parte. Et fode- runt ibi tredocimhorainesderaane usquead vcspc^ vestris senioribus, quia si per omnia efficiuntur Turci, et Deum vcstrum, quem vos inclini colitis, abnegare voluerint, nos illis hanc et satis plus da- bimi s terrara, et civitates, et castclla, et uxores,et maxiraas haereditates; adhuc autem quod nemo ve- strorura reraenebit pedes, sed erunt omnes milites. sicut et nos sumus> et habebimus eoa semper in magna amicitia, Sin autem, sciant se per omnia capitalem subire scntentiam, aut deduci in vincnlis Corosanum in captivitatc perpetua, ct servicnt no- bis nostrisque infantibus per serapiterna tem- pora. » Incipit bellnm, Nuntiiitaquenostri frequenter reverstsuntadFraii- ram. Factaauteranimisprofundafovea, ipsc Pctrus C cosChristianos,referGntesha3Comnia,etqueraadmo- dum respondit cis gens h(BC crudelissima. Interea exercitus noster in utraquo tremcfactus parte igno- rabat quid facere debuisset. In una unim coang^ista- bat cos cruciabilis fames,in altera consti^ingebat eos Turcorum timor. Tamen feccrunt, sicut mandavit eis Dominus Jesus Christus per sacerdotem Stepha- num, triduana jejunia, et de peccatis suntconfessi. et processiones fecerunt de una ecclesia in aliam, atque absoluti, et ndelitercorporcetsanguineChri- sti oommunicati sunt, et dederunt eleemosynam pauperibus, etfecerunt cantare missas. Deinde fcee* runt sex acies intra civitatem. In prima. fuU Hugo Magnus cum Francigenis, et Flandrensi comiteRot- berto ; in secunda quippe, dux Godefridus cum suo Invenit lanoeara Jesu Christi, sicut bcatus ei An- dreas indicaverat, quarto dccirao die intrante Junio. Et acceperunt illara cura raagno gaudio, Te Deum laudamus psQllenieSy detulerunt laudantcs ad altare ; unde raaximalfietitia in totaurbe fuit. Haeeaudicns exercitus Francornm, cura raagno gaudio ad eccle- siara Sancli Petri venerunt, videre lanceara : ct sirai- liter Grfflci, et Herraenii, et Suriani, cantantes/TT/r/e eleison^ et dicentos ; Kalo Franci Chri- sto : hoo cst, boai sunt Franci, qui habent lanceara Christi. Uic miserunl Christiani nuntios ad Curhalan, Postea facerunt omnes consilium, quomodo bel- ium inciperent cum Turcis. Scd primitus laudave- ruut omnes, quod misisscnt Curbalan, et aliis ini- ]).exereitu; intertia,fuit RothertusNorthmannuscum micis Dei Turcis, qui diccret eis : «Q.uare introistis in terram Christianorum ? » Et miserunt Petrum Eremitam,et Arluinum drogamundura, diccntes eis, et interrogantes eos : « Gur audaotcr et supcrbis- sirae iutravero in Christianorum terram. » Qui ve- nientes dixerunt ad eos: « Sciatisquod multurarai- ranlur nostri, quare huc vcnistis. Sed forsitan huc venistis, quia vultis effiei Christianiy et ut credatis in unura verura Deura natum ex virgine Maria, qucm nos credimus. Si vero proptcr hoc rainirae huc venislis, rogant vos huraiiitcr oranes majorcs postri sive juniocras, quod velociter recedatis d« suis hominibus ; in quarta, fuit Ademarus Podien- sis episcopus, portans secum lanceara Salvatoris no- stri Jesu Christi cum sua gente, et cmn cxercitu Rairaundi coraitis Sancti ^Egidii, qui reraansitsur* sura ad castellura custodiendura in raontaneam, pro timorc Turcorum, ne descenderont in oivitatem : in quinta, fuit Tancredus marchisi filiu?, et Gastos de Bearn cum sua gente, et cum gcnte Pictaviensis co- mitis ; in sexta, tuit Boamundus cum suoexercitu. Episcopi quoquc nostri, et presbyteri, et clerici^ et monachi sacris vestibus induti, cum illis de civitata cxierunt^ in manibus suis cruees defefentcf, orantes W3n P. TUDEBODI HIST. DE HIEROSOL. ITIN. — IJB. IV. m ei deprecantes Ebratnom, ut illos salvos faceret,et A illos custodiret, ct eripcret ab omni periculo, et ab omiiTmalo.Alii stabantsuper murum civitatisporla?, tcncntcs sacras cruces in manrbua suiSjSignando et beuedicendo illos. Illi itaque ordinaii, atque signo crucis protecti, sic cmperunt exire extra civitatem, per portam quai est ante Machomariam. Postquam CurbalanviditFrancorum acies tam pulchre ordina- tas exisse unam post aliam, dixit : « Sinite modo otnnes exire, ut mefius capiamus capila corum. » Impriniis exicrunt pedones Hugonis Magni, et co- mitis Flandrensis Rotberti, ac deinde una quaequie pars per suum ordinera.Postquam fuerunt foras de ci\itate, vidit Curbalan insigncra Francorum gen- tem, ac valde timuit. Mox mandavil suo Amiralio, qui omnia habebat in suacustodiaad tentoria,utsi rt ille videret ignem accensum in capitc hostis,proti- nu8 preeconiare fecisset suumexercitum,et redisset retro, acicns Turcos amisisse campum. Continuo ^urbalan cojpit paulatim redirc retrocontra monta- neam, nostrique paulatim persequebantur eos. De- •nique divisi sunt Turci ;una pars ivit contra mare, et alii steterunt illic, putantes nostrosincludere in- -ter ilios. Videntes hoc nostri, fecerunt soptimam ^iem ex acieducis Godefridi, et comitis de Nor- tbinanma,et caput iliius fuit comes Rainaldus.Hanc tmiserunt obviam Tnrcis, qui veniebant e mare. Turci autem pra^liati sunt cum illis, et sagittando muitos occiderunt exnostris.AIia;autem turmee no- strs ordinaverunt se a flumine usque ad monta- neam quod distat per duo milliaria. Hic venerunt S. Georgius, S, Theodorus, S. Deme- ^ tritis, in adjutorium Christianis, CGcperunt namque turmae Turcorum ex utraque parte exire, nostrosque undique circumcingebant, jaculando, et sagittando, et vulnerando. Exierunt quoque de montaneis innumcrabilcs exercitus, qui ducebant equos albos, quorum vexiUa orania alba erant. Videntcs itaquc nostrihunc exercitura,ign(»- rabmt qui essent, donec cognovcrunt esse adjuto- rium Christi, sicut raandavit illis pcr Stephanum sacerdokcra.Quorura ductores fuerunt sanctus Geor- gius, et beatus Theodorus, et sanctus Deraetrius. Hac verba credenda sunt, quia plures ex nostris vi- denmt boc. Illi autcm Turci, qui stabant in parte maris, vfdentes quod non potuissent sufferre am- plius, miserunt ignem in herbam, ut videntes illi ^ qui erantad tentoria inciperent fugara. At illi co- gnoseentes illud signum, arripuerunt omniahono- rabilia omamenta,et spolia et fugerunt,Nostri vero panlatrm fnilitabant,ubi maxinra virtus eorum erat, 'scilicct ad eorum tentoria.Dux Godefridu8,et Fiai^- drensis comes Rotbertus, et Hugo Magnus, equita- bant juxta aquam,ubi maxima virtus illorura erat. Isti-priniitns signo crucis muniti,nnanimiterinYase- mnt illos. ExcIamaveruntTurci etaiii pagani diabo- licos Bonos in extranea lingnai et ceperunt fugam. Nostriitaque invocantesunumetvivum Deum,equi- taverant oontra illos, et sic in nomine Jesu CSiristi ct sancti sepulcri incoeperunt bellura, et Deo adju- vante devicerunt illos.Turci naraque treraefacli ar- ripucrunt fugara,nostrique illos perscuti sunl juxta eorura tentoria,Magis railitcs Christi araaveruntil- los persequi quara ulla spolia acquirere. Et perse- cuti sunt eos usque ad Pontera-Ferreum,ac deinde usque ad Tancredi castellura. llli vero diniiserunt ibipapilioncssuos,aururaetargcntura,etornaraenta muita, oves et bovcs, equos et raulos, et asinos, et camelos, fruraentura, vinura, et facinam, et alia raulta quaj nobis necessaria erant.Herraenii etSu- riani,qui habitabantinillis partibus,audientesTup- cos superatos esse, eucurreruntad raontaneam ob- viara illis^et quantodinvencruntexillis occiderunt. Nostri autcra reversi sunt cura raagno gaudio,Iaudan» tesetbenedicentesDeura,qui deditvictoriarapopulo suo. Ararairalius itaque,qui castellura custodiebat, vidcns Curbalan et oranes alios paganos fugientes e carapo, nirais iratns fuit,et raaxiraura timorem in corde suo habuit. Statira cura raagna fcstinatione ccepit pctcre Francorura vexilla. Goraes Sancti iEgi- dii, qui in montanea antc castellura astabat,jussit ei portare vexillura. llle autem accepit illud cum gaudio, et diligenter raisit illud in raajorera tur- rira. Hic rcililidit se Ammiralius Boamundo, qui custodie^ diebat castellum. et accepit baptismum. Postea petiit vevillura Boaraundi.qui post factum bellura dedit ei vexillura, Accepit quoque Arami- ralius illud cum raaxirao gaudio et Istitia, et con- cordatus fuii cura Boaraundo, quod illi pagani, q\A Christiani voluissent fieri, fuissent cura eo,qui vo- luissent ireCorosanura, quod ille sanos absque ulla laesionc abire permisisset.Annuit Boamundus quid- quid Amrairulius postulavit, et misit suos homines continuo in casteilum. Non post raultos dies bapti- zatus fuit Ararairaliuscura illis qui Christura rcco- gnoscere voIuerunt.lIlos,qui suas noluerunt dimit- tcre Ieges,fecit conducereBoamundus usque in Sar- racenorura terrara. Hoc fuit bellura factum quarto Kal. Jul in vigilia Apostolorura Pctri et Pauli, re- gnante Doraino nostro Jesu Christo, cui est honor et gloria in sa;culorura S2ecuIa,araen.Et cum essent omnes inimici Dei devicti (Dco vero et summo otque sancto sepulcro dignas referimus Iaudes)huc et il- luc fugientes, alii semivivi, alii vulnerati, in valll- bus et neraoribus, et in arvis et in viis cadebant mortui. Quoniam Graeci, Hermenii, et Suriani, scientes eos devictos fuisse in bello, insidiabautur eos in arcta loca, vulnerando et occidendo. Nostri autem peregrini reversi sunt in civitatem, gauden- tes et exultantescum raaximo atque felici triumpho de inimicis Dei et sanctae Christianitatis. Deinde congregati omnes nostri seniores, et in ecclesia S. Petri fecerant consilium, quemadmodum hunc feli- citer valeant regere et conduoere populum, usque dum sancti sepulcri viam incipere potuissent, pro quo fldeliter multa passi fuerunt necessaria.Inven- tum fait igitor in oonsillo^quoniam in illo iempore 803 AD GODEPHIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 804 nonpolerantinlroire terram Sarracenorura,eo quod vaide in aestivo tempore arida et inaquosa est. Per hanc vero viam non audebant transire,neque Chri- sti populum ducere, regere et conducere. Tamen acceperunt ad Kal. Novemb. terminum,videlicet ad Omnium Sanctorum solcmnilatem, quod in illo die essent omnesundique congregatiinAntiochia,etsic cum maximogaudio inciperent viamsanetisepulcri. Omnes namque paritcr laudaverunt consilium hoc, quod et honeslum erat ad faciendum.Postea senio- resnostriunusquisqueprofectusestintcrramsuam, videlicct incivitatos etin castella,usque dum appro- pinquasset ille lerminus.Feceruntqueomnessenio- res praeconari uer urbem universam,ut siquis egens essct illic, qui auro vel argento aliquantulum care- ret, et conventionem cum illis recipere voluisset, non pigraretur fideliter remanere, quia ipsi quod conventum esset libenti animo darent. Erat autem ibiquidammiles dcexercituRaimundi comitis San- cti ^E^idii,cui nomen Raimundus Piletus erat. Ilic quoqucmiles mullos retinuitsecum milites et clien- tes.Egressus ergo est cum eis de civitate,et in Sar- racenorum terram introivit, videlicet ultra duas ci- vilates paganorum : et pervenit ad quoddam ca- strum, cui nomen erat Talemanite. Quod castrum illius habitatores, scilicet Suriani, reddiderunt ei. Hic superatur Raimundus Piletus. Cumque morati fuissent ibi pcr octo dics,nuntii venerunt ad eum, dicentes quoniam illic prope erat castrum Sarracenorum plenum genle paganorum. Ad hoc vero castrum continuo milites Chrisli per- rcxerunt, et undique invaserunt. Quod continuo ab illis caplum fuit, Dei adjutorio et sancti sepulcri. Apprehenderunt igitur omnes paganos illos. Qui Chrlstianitatem recipercvolebant et sanctum bapti- smum desiderabant, conservabant vivos ; illos qui Christianitatem nequaquam reciperevolebant,con- festim capital<»m eis sententiam praeparabant. Re- versi suntilaquenostri cum magno gaudio ad prius castrum. Tertia vero die exierunt, et venerunt ad quamdam civitatem, cui nomen Marra, quae illic erat prope illos. In qua erant multi Turci congre- gati, Arabes, et Sarraceni, et alii pagani ab Aleph civitate, et Damasco, e( ab aliis castris, quse circa illam erant. Exierunt ergo barbari contra illos ad prselium, nostrique aestimantes cura illis prsliari, statim ipsi fugere cceperunt, et iterum reversi, per totum diem cum nostris praeliati sunt usque ad vc- speram. Cumquenostrijam propter nimium aestum ferre tantam sitim nequivissent,quia nullus ibi fons ad illos reficiendos inveniri poterat, voluerunt ad suum castrum redire secure,sednonpotuerunt.Pro illorum enim peccatis sive olTcnsionibus, Suriani et gens minuta hinc maximasiti,hinc nimio pavore perterritifStatim coeperunt fugicndo ad suumredire A castrum. Turci autem videntes illos recedere,illico caeperunt illos cum maximo tumultu invadere.Nec mirum.Victoria enim illis ministrabat vires.Ibique cum multis aliis,qui Deo feliciter animas reddide- runt, pro cujus amore illic congregali fuerunt,qui- dam optimus milesArnaldusTudebodusintcrfectus fuit. Peracto itaque bello, reversi sunt nostri, qui vivi remanserunt, in suum castrum :ibique morati sunt per aliquos dies. Alii vero, qui in Antiochia civilate remanserant, maximum gaudium et laeti- tiam habebant, quia hoc contigisse suis ignora- bant. Hic obiit honx memorix Ademams Podiensis epi- scopus, D Interea Ademarus Podiensis episcopus,Pater per omnia venerandus, ac Deo dignus, gravi invalitu- dine praeventus est,et ex Dei voluntate migravit ab hoc sseculo, et in pace requiescens obdormifit in Domino in Abrahai videlicet sinu, et Isaac, et Ja- cob, et in sancti Petria Vinculis solemnitaie.Cujus sanctissima anima exsultat cum angelis. Unde ma- xima augustia et tribulatio,atque immensus dolor fuit in tota militia, quiaiileeratsustentatorpaupe- rum, et consilium divitum, ipseque ordinabat cle- ricos, et praedicabat et submonebat milites,dicens: « Quoniam ex vobis nemo salvus (leri potest, nisi honorificet pauperes clericos: vosque non potestis saivari sine iilis, et illi sine vobis vivere nequeunt. Oportet ergo, ut ipsi quotidianaorationeDeum pro ^ vestris dehctis deprecentur, quem vos oiTenditisin multis, quod nunquam fieri debuerat. Vobisque oportct illos regere et nutrire, quia illi nesciunt perquirere, neque invenire, sicut vos scitis. Ego rogo vos,ut pro Dei amore eos diligatis^et in quan- tum potestis eos sustineatis. » Quomodo capta est Atbara civitas. * Non post multum vero temporis Raimundus ve- nerabilis comes Sancti^Egidii inSarracenorumter- ram introivit, et pervenit ad quamdam civitatem, quae vocatur Albara ; quam invasit una cum suo exercitu, eamque Dei voluntate apprehendit, et oc- cidit omnes Sarracenos, scilicet masculos et femi- nas, majores et minores, quos ibi reperire poluit. n Quam postquam suo continuo recepit imperio, ad Christi revocavit fidem ; coepitque inquirere eonsi- lium suis sapientissimis viris, ut episcopum in hac civitate devotissime eligeret, qui illam ad Dei cul- tum fideliter converteret,et de domo diabolica tem- plum Deo vivo et vcro, ut oraculo puro corde san- ctorum consecraret. Postea elegit quemdam cleri- ' cum, quem in Antiochia civitate duxit ad conse- crandum, qui postea tenebat consilia in loco Ade- mari Podiensis episoopi. 80S P. TDDEBODI HIST. DE HIJRHOSOL. ITIN. — LlB. V. 806 IIVCIPIT LIBER QUINTUS. De ilinerc Hiernsalem, A Anno millesimo nonagesimo oclavo, appropin- quante termino, videlicct Omnium Sanctorum fe- siivitate, regressi sunt nostri seniores in civiiatem Antiochis, excepto Boamundo, qui erat in Roma- nis purtibus gravi infirmitate correptus. Ideo ad eumdem terminum venire non licuit. Cum vero illud tcmpus advenit in quo militari potuit, continuo civitati Antiochias, in qua erant aiii congregati, cito advenit. Deinde omnes seniores congregati in- simul, CGQperunt inquirere qualiter sancti sepulcri iter valeant peragere, dicentes : « quoniam bonum et optimum tempus est. Quid moramini amplius?» Sed Boamundus quolidie conventionem quaQrebat, quam omnes aiii seniores habuerunt, videlicet in reddenda civitate. Magisque querebatur de Rai- |> mundo Sancti i£gidii comite, eo quod ad nuUam conventionem tencre erga Boamundum se volebat, quia timebat se perjurare contra imperatorom. Ta- men saepe fuerunt ad justum judicium faciendum unus erga alterum in Sancti Petri ecclesia congre- gati, Boamundus, et Raimundus Sancti y£gidii et dux Qodefridus, et Rotbertus Noribmanuus, et aiii seniores et minores, ut eos concordarent. Boamun* dus vero recitabat suam conventionem omnibus audicntibus, et comes Sancti i£gidii suam. Verba narrabat et jusjurandum quod imperatori fecerat pro Boamundi consilio. Episcopi vero et dux Go- defridus, et Flandrensis comes Rotbertus, et Rotber- tus comes Northmanniae, et Eustachius comes, et alii seniores divisi sunt ab aliis, et intraveruut in cathedram S. Petri. Gathedra erat, ut in illa ecclesia C discernerent inter utrumque. Sed illi timentes ne sancti sepulcri via remaneret, noluerunt apcrtc ju- dicium dicere. Quod cum vidit Raimundus comes Sancti iEgidii, dixit: « Priusquam via sancti se- pulcri remaneat, si Boamundus vobiscum venire volueril, quidquid episcopi, et Godefredus, et Ro- tbertus Norlhmannus, et Rotbertus Flandrensis co- mes, et alii seniores laudavcrint, ego libenti animo perficiam, salva fidelitate imperatoris. « Quod lauda- yit Boamundus et annuit, et ita promiserunt ambo in manibus episcoporum, videntibns peregrinis sancti sepulcri. Deinde accepit Boamundus cum suis hominibus consilium, quomodo muniret castrum de alta montunea de bonis armis et de victu, qui non deficeret longo tempore. Et Raimundus Sancti n iEgidii similiter munivit palatium Gassiani Ammi- ralii, et turrim quae est super portam pontis, qus est ex parte portus Sancti Simeonis. De situ Antiochix, De civitate vero pauca loquenda sunt. Heec quo- que civitas valde est magna, et pulchra, et honora- bilifl, quia infra muros ejus sunt quatuor montanea mazime et n\m% alt«. In altiori quoque est castel- lum SBdificatum, nimis forle et valde allum. Deor- sum est civitas honorabilis atque conveniens, omni busquc ornata honoribus, quoniam in ea sunt pul- cherrimse aqus quae exeunt de montaneis. Milie et ducenta} ecciesiaQ in ea sunt sdificatte, tercenta et sexaginta monasteria in se habuit monachorum. Sub jugo continct patriarcha centum quinquaginta episcopos. Glauditur autem duobus muris eivitas ; major quoque nimis est altus, et mirabiiiter latus, magnisque lapidibus compositus, in quosuntordi, nats quadringentae quinquaginta turres, modisque omnibus est civitas formosa. Ab oriente clauditur quatuor magnis montaneis, ab occidente secus mu- ros civitatis fiuit quoddam fiumen magnum cui no- men est Pharphar. Et ideo quod est tam bona et tam pulchra, noluerunt stulte dimittere regalem ci- vitatem Antiochiam, quie tanta; auctoritatis fuit, quod eam prius septuaginta et quinque reges con- stituerunt quorum nomina sunt haec ; Murgulandus, Eiirandons, Lamulafres, Rademons, Elias, Bruman- dus, Margorias, Pharaon, Brumandus, Brelion, Lai- dus, Rudandus, JudasMachaba!us,NubIcs, Samson, David haereticus, Salomon, Pilatus, llerodes, Eli- dius, Gaferius, Rudandus, Gaclerius, Morplurius, Fortis Gastrius, Maraon, Argolas, Ordocius, Fortis- Lamusteo, Alapres Amiralius, Morabilis,Orgilandus, Morabilis, Morlianus, Organdus impius de Sarama- nia, Brajerandus, Morus Rex, Fulcher, Darandus, Ariandon, Rex Thanas, Esconius, Duras, Dorman- dus, Rex Vision, Sicharius, Thobias, Lintion, Ma- lardus, Deiramordus, Mordandus, Oralionus, Bru<- mornel, Apparandus, Effrenion, Noirandus, Fortis- Bruas, Gorgandus, Udonus impius, Tomandus, To- landus, Delufres, Troandus, Gandelos Rex, Rambu- landus, Gazami, Mirmion, Oringes, Brulion, Maxdo- lienes, Bariandus, Barilion, Gazianus, Bronurius, Antiochus qui dux fuit aliorum, et ab eo dicitur Antiochia. Istam civitatem tenuerunt peregrini san- cti sepulcri obsessam, sicuti superius audisti, per octo menses, et unum diem. Postea intus fuerunt reclusi per 26 dies a Turcis, et ab aliis paganis. Ta- men adjutorio Dei et sancti sepulcri illis devictis, rcquieverunt peregrini cum magno gaudio et Istitia in Antiochia per quinque menses et dimidium. Civilas Marra ohsessa est a Christianis. Postea octavo die exeunte Novembrio mense di- scessit Raimundus comes sancti ^Egidii cum suo exercitu ab Antiochia, per unam veniens civitatem qu® vocatur Lica, et per aliam quas vocatur Albara. Quarto die exeunte Novembrio pervenit ad civitatem quffi vocatur Marra, in qua maxima multitudo Sar- racenorum erat congregata, et Turcorum, et Ara- bum, et plurimorum paganorum. Raimundus ergo comes cum sua gente craatina die invasit eam; sed capere non potuiti quia non vexierat voluntas Dei, 807 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SiiCRO. eoB Non poflt multiim vepo temporis Boamundus cum A riani pwBstet, suamque sanetam Euo cxercitu sccutusest Raimundum, ethospitatus fuit clrca civitatem in die Dominica. Sccunda vero foria tam acriter invaserunt undique civitatem, quod fii scalae fuissent erectaj ad murum civitatis, in no- stra potestate esset civitas, ibique percutiebant se cominus cum lanceis et ensibus. Scd tam magna fuit virtus paganorum, quod illi nihil illis nocere potuerunt, sed multa mala ibi pcrpessi sunt. Nam- que cibus deficiebat, quoniam non erant ausi ali- cubi ire qussitum ; tanta multitudo paganorum cir* cumcirca habebatur. Sanctus Avdrras apparuU Petro Bartholomwo, Quod prospicicns bcatus Andreas qui non dor- rait, scd semper supcr anxiatos Chrij^tianos vigilat, exaltct, ct paganitatem destruat. Tunc Golferius quidam de Turnbus honestissimus miles primus ascendit per unam scalam in murum, qus coniinuo fuit fracta multitudine illorum. Golferius veco postquam fuit super murum, CGopit eum i)li8 pu- gnare cum lancea, eos occidendo. Alii vero iovene^ runt aliam scalam, et festinanter ad nniriim «le» xerunt, et ascenderunt multi milites et pedites, taii- tique ascenderunf, quod vix illos Gaptebat munis. Sarraceni igitur tam robuste invaserunt illoB per murum civitatis, et intus per terram sagittando, et cominus spiculando cum suis lanceis, ita quod multi ex nostris timore perterriti demiserunt se deorsuni per murum. Illi prudentissimi viri, qui re* nuntiavit Petro Barlholomaio, quatenus si Chri- p manserunt in murum, sufTercbantillorumpePseciu fltiani pceniterent de malefactis suis, atque unus BTga alium bonam haberent fidem, quod Dominus prfficepit, dicens: « Diligite fratres vestros tanquam vosmctipsos, » atque redderent illam partom, quam ipse propriara retinuit, quando mundum ipsum, omnesque creaturas, quse in co sunt, creavit, scili- cet dccimam omnium rerum quae possidentur. ipse daret illis civitatem brevi tempore, atque impleret omnem suam voluntatem. Quam pra;dictam partem, videlicetdecimam, jussit dividi in quatuor partibus, una quarum detur episcopo, altera sacerdotibus, alia ecclesiis, alia pauperibus. Quod postquam fuit in concilio recitatum, concesserunt omnes. Non post multam temporis fecit Raimundus Sancti ^Egi- dii facere quoddam castrum ligneum forte, et valde tionem. Alii, qui sub castro erant, fodieiMint deor* sum muros civitutis. Videntes autem Sarraceni, qtu stabant super murum quod nostri fodiasent muruni civilatis, statim timore perterriti inierunt fugam ia civitatcm. Hoc totum factum in die Sabbati^ad ho^ ram vesperi, occidente sole, undecima die intrante mense Decembri. Boamunilus igitur fecit per in- terpretcm loqui Sarracenis majoribus, quod ipiai cum suis mulicribus et infantibus et aliis substan- tiis misissent se in uno palatio, quod erat suprt portam ; ipseque defendereteos demortali sententia. Intraverunt autcm omnes nostri in civitatem, et quidquid boni invenire potuerunt in domibus etia foveis, hoc unusqUisque ad suum continebat pro«- prium. Facto autem die crastino, ubicunque repa* altum. Quod castrum ingeniatum atquea^dificatum C riebant quemquam illorum sive masculum sive fe»- fuit super quatuor rotas, super quod stabant plures milites, et Euvardus venator lituos fortiter sonando, «t ante illum ventilabant honorabilia vexilla. Quod nimis erat pulchrum ad videndum. Subtus vero castrum erant plus quam centum niilites armati, qui deduxerunt illud prope civilatis murum juxta quamdam turrim. Quod cum vidissetgens pagana, statim fecerunt pjurima instrumenta cum quibus jactabant maximos lapidcs supcr castrum, ita quod pene nostros milites occiderent. Vexillaquoque, quae sursum erant, perforabant cum sagittis, et alii la- pidibus, et alii ruebant Grsecos ignes supercastnim, eo quod putabant illud ardere. Sed pius Deus et mi - sericors quod arderet noluit. Crastina vero illud minam, capitalem eis dabant continuo senteatiam. Nulius quoque angulus civitatis deerat, in quo noa jaceret Sarracenorum cadaver, vixque poterat ali» quis ire per vias civitatis, nisi calcando super Sar- racenorum cadavera. Boamundus vero illos, qiioa jusserat in palatio intrare, apprehendit, illisqua abstulit omnia qua; habebant, videlicet aurum, et argentum, et alia ornamenta qu« illi habebaat. Alios fecit occidere, alios fecit conduci ad vendeo* dum Antiochise. Et ita multi fuerunt ex noBtris, qui in civitate venerunt, quidquid eis erat Deces- earium ad sumendum, et multi qui nihil invenemnt ad capiendum. Postea Aiit tam longa mora in civi- tate, quod multi fuerunt districti fame ia civitate. imminebat omnes muros civitatis et turres. Miiitcs j) ideo quod foras non audebant exire in terram Sar- nostri, qui erant sursum in solario superiori, vide- licet Guillelmus de Montepislerio, et alii plures, ja- etabant immensos lapides super Sarracenos, qui vtabant super muros civitatis ; ita quoque percu* tiebant eos super clypeos, quod clypeus et paganus caderent deorsum in ci^itate mortui. Et mittebant in hastis vexilla, et sic cum ianceis et hamis fer- reis putabant peregrini ad ae trahere illos. Milites et elientes ita magnanimiter pugnabant, presbyteri queque et clerici aaoris vestibus induti, orantes ^ abtoorantes Dominum Jesum Christum, ut tuum JiiiDdiat {MifuhiBi, et {IhrisUaniB nfllitibus vielo» racenorum longe, prope nequiverant aliquid inve- nire ad capiendum. Nostri quoque pauperes pere- grini ccQperunt scindere corpora paganorum, ee quod in ventribus eorum inveniebant reconditos by- santios, alii quoque districti fame cedebant camee eorum per frusta, et coquebant ad manducandum. Hic comedebant cames Tureorum Chrittianu Postquam vero senioret noetri hoc viderunt, fe- cerunt paganos tradi eatra civitatem ad portas; ft)i faciebant quasi montes ex ets, et poslea faoiebatit eo8 ardere. Beamundus auten uon valeDe-eoneeiE^ dm oam Raimunde >8MPeii M^Ul^ vmmm «fl 80^ P. TUDEBODI HIST. DE HIEROSOL. ITIN. — LIB. V. 810 Antiochise. Raimundus quoque Sancti ^filgidii non post mullos dies misit suos legatos Antiochiam duci Godefrido, etFlandrensi comiti, acRotberto North- manniae, et Boamundo, quod ipse venirent ad Ru- siam civitatem, loqui cum eo. Veneruntque illuc omnes illi 8eniores,etconciliumfccerunt, quomodo incipere potuissent viam sancti sepulcri, pro qua moti sunt, et huc usque vencrunt. Sed non potue- runt Boamundum concordare cum Raimundo co- mitc, nisi redderet ei Antiochiam. Sed Raimundus facere noluit, pro fiducia quam fecerat Alexio im- peratori. Ideoque dux et alii comites reversi sunt AntiochisB. Raimundus quoque Christi athleta re- versbs est ad Marram civilatem, ubi erant peregrini sancti sepulcri, et misit suos homines Antiochiae, ut ipsi munirent atque custodirent palaiium Cas- siani Amiralii, quod habebat in sua potestate, et turrem qu« est super portam pontis contra Macho- mariam. In ista civitate quoque fuit mortuus sa- picns Oriensis episcopus, ibique morati sunt pere- grini per unun mensem et quatuor dies. Boa- mundus cupiens habere civitatem Antiochiae sua virtnte, omnes homines Raimundi Sancti ^Egidii sua virtute ejecit. Quod Raimundus cum audisset Christi athleta, parvipendit, et sicuti servusDomini nostri Jesu Christi incoepit viam sancti sepulcri, et exivit nudis pedibus decivitatetertiodecimodiein- trante Januario, et pervenit ad castrum Capharda, quod distat per octo milliaria, ibique moratus est per tres dies. Illic adjunxit se Rotbertus North- mannis cum eo. Rex autem Cajsarefle multoties miserat suos milites et nuntios Raimundo Sancti yEgidii ad Marram civitatem etCapharda, quod cum eo cupiebat concordari, et suus amicus effici, et dc suo censu ei dare volebat quantum libet, nimisque cupiebat Christianos diligere, etfiduciam eivolebat faccre, quod quantum pertinebat ad suum regnum securi fuissent sine ullo pavore, et promiltebat se dare mercatum de equis et corporalibus alimentis. Exierunt autem peregrini, et venerunt hospitari su- pra flumen,quod diciturPharpharjuxtaCaesaream. Rex autem, postquam vidit Franeorum exercitum tam prope civitatem hospitari, nimisin suo animo condoluit, et misit mercatum devetari, nisi a civitate discederent. Crastino vero misit cum illis Turcos, quieis monstrarentfluminisvadum, cosque condu- cerent, usque invenirealiquidpotuissentadcapien- dum. Deinde venerunt in quamdam vallem subtus castrum quoddam, ibique invenerunt plus quam mille animalia, et satisfrumenti, et aliabona, unde nimis fuit refectatota Christi militia. Tamen domi- nus illius castri concordatus est cum Raimundo, eique donavit equos, et aliamulta, et sualegejura- vit quod amplius peregrinis non noceret. Raimun- dus ibi cum suo exercitu per quinquediesmoratus est. Egressi inde pervenerunt Christi peregrini ad aliud Arabum castrum, cujus dominus similiter concordatus estcumRaimundo. Inde exeuntes. per- \enetant m quamdam vallem ad unam civitatem Patboi.. CLY, A nomine Caphaliam valdepulcherrimam, etomnibus bonis ornatam. Habitatores vero illius civitatis, Christianos peregrinos venire audientes, dimiserunt civitatem vacuam, et hortos plenos oleribus, et do- mos plenas plurimis alimentis corporum. Tertiaau- tem die, egressi ab illa civitate, pervenerunt peral- tam et immensam montaneam, et intraverunt in vallem de Issem. in qua erat maxima ubertas fru- menti et pecudum, fueruntque per quindecim diea. Ibique invenerunt aliud castrum vacuum, in quod ignem miscrunt Sarraceni, et fugerunt; juxta quod erat aliud castrum, in quo erat congregata multi- tudo maxima paganorum. Illud aggrediuntur tam fortiter nostri peregrini, quod in sua potestate ha-^ buissent, nisi Sarracenijactassentforas innumeras |. turmas animalium. Reversi sunt autem nostri, de- ducentes secum animalia ad sua tentoria. Summo autem diluculo collegerunt nostri suos papiliones, atque venerunt ad idem castrum jam supradictuin obsidere, et sua tentoria ibi voluerunttendere. Sed gens pagana omnimo dedit sese fugae, circa mediam noctem, et dimisit castrum vacuum sancti sepulcri peregrinis. Intrantes autem castrum peregrini, ibi invenerunt de rore cgdIi abundantiam, soilicet fru- mentum, vinum, et farinam, et oleum, etgallinas, et quidquid opus erat. Illic devotissime celebrave- runt festivitatem sanctae Mariae Purificationis, que est secunda die Februarii. Veneruntque nuntii de Camela civitate, deducentessecumequos etaurum, quae mittebat illius civitatis rex Roimundo Sancll iEgidii, cupiens concordari cum eo^ promittensque C Christianos diligere, et diligenter eos ubique hono- rare. Rex quoque Tripolis similiter mittebat nuntios suos Raimundo Sancti iEgidii, volensque cum eo pacem habere, si illi placeret; misitque ei decem equos, et quatuor mulas, et multos bysantios. S^d comes ait nulio modo pacem habere, nisi Ghpistia« nus efficeretur. Quod rex promisit^ et annuit. EIx- cuntes autem nostri de illa optima valle, pervene- runt ad quoddam castrum^ quod dicitur Archas, in die Lunae, scilicet secunda feria in medio Februarii? circa quod tentoria fixerant. Quod castrum erat plenum innumerabili gente paganorum, videlicet Turcorum, Sarracenorum, Arabum, Publicano- rum, et allorum paganorum, qui munierunt mirabi. liter illud castrum, et deiendebant se fortiter. Ca- Q strum quoquc erat nimis fortc et altum superquem- dam montem, et clauditur a duobus muris. Uno die exierunt quatuordecim ex nostris militibug, et equi- tati sunt Tripolim civitatem, quai distat a caetro octo milliaria. Isti fuerunt milites, sciiicet Raimun- dus de Torena vicecomes, et Petrus vicecomes de Castellon, et Amanevus de LobretOy et SicarduSy et Bego de Riberie, Guillelmus Botius, et alii quo- rum nomina ignoro. Isti quatuordecim milites inve~ nerunt sexaginta inter Turcos et Arabes, Sarrace- nos, et Gurtos, qui deducebant ante se nostros ho- mines, et animalia magis quam milie quingentoa^ Quos invaserunt nostri muniti signo crucis: ocoi- ae 811 AD GODEPRIDDM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 811 deruQtque scx cxillis, ctscxcquosretinucrunt. Alia A ginta ab aliis, ct invenerunttriamilliacamelorum. die exierunt deexercitu Christi Raimundus Piletus, et Raimundus vicecomes de Torena civitate, et ve- nerunt ante Tortosam civitatcmcumsuismilitibus; prajliatique sunt fortiter illam, quae erat munita maxima multitudine paganorum. Sero autem jam facto, recesserunt nostri in quodam angulo, juxta silvam, ibique hospitati fecerunt fieri innumerabiles ignes, quasi adessetomnisexercilusChristianorum Quod videntes pagani, maximo terrore perterriti, nocte furtim fugerunt, et dimiserunt civitatem ple- nam plurimis bonis qusB sita est supra optimum portum maris. Crastina autcm die venerunt nostri milites, putantes undique invadere iilam, eamque invenerunt vacuam gentibus, et intrantes in ea ha- Omnia vero ista animalia deduxerunt adexercitum Christi, unde satis fuit Ista tota Christi militia. Naves quippe nostraB venerunt prope nos in quo- dam portu, quandiu fuimus in ea obsessione, defe- rentes maximum mercatum, scilicetfrumentum.vi- num, et carnes, et cascos, et oleum, et hordeum, unde maximaubertasfuit intotohoste. Inillanam- que obsessione feliciter martyrium plures ex nostris receperunt, videlicet, Poncius de Baulan, et Ansel- mus de Risbemund, ctGuillelmus Picardus, etalii, quorum nomina ncscio. Ita vero tenuerunt illud ca- strum supradictum pcrtresmenses, minusunodie. Ibiquc fuit judicium factum de lancea Domini viii Kal. Aprilis, ibique Pascha Domini cclebraverunt bitaverunt, quandiu obsessio fuit ante caslrum Ar- p iv Id. Aprilis. chae. Prope istam est alia urbs, quae dicitur Mara- clea. Amiralius, qui eam regebat, pactus est cum nostris, et misit nostros infra civitatem, ct vexilla nostra. llic obsederunt Gibellum ctvitatem, Alii quoque seniores, qui erant Antiochiae, videli- cet dux Godefridus, et Flandrensis comcs Rotber- tus, et Boamundus, venerunt usqucLichiam civita- tem, sequentes Raimundum Sancti ^Egidii, Itaque Boamundus separavit se ab aliis, et reversus est An- tiochiam. Dux quoque Godefridus, et Flandrcnsis- conics, sequentes Raimundum Sancti iEgidii perve- nerunt ad quamdam civitatem, cui nomen Gibel- l.um, quam fortiter obsesserunt, et praehati sunt. Raimundus quoque eratin obsessioneArchaj, vcne- Jlie fuit judicium de lancea Domini, Rex quoque Tripolis sspe mittebat nuntioB Rai- mundo SanctiiEgidii, ut dimisisset castrum. Au- dientcs hoc itaque nostri seniores, videlicet Rai- mundus Sancti iEgidii, et dux Godcfridus, et Ro- tbcrtus comes Flandrensis, etRotbertusNorthman- nug, et alii peregrini, et ex alia parte videntes fructus Dovos properasse, quoniam in mense Mar- tio manducabant novas fabas, et in mcdio quoquo Aprili novum frumentum, consiliati majores sive minores dicebant, qnod bonum esset Hierosolymi- tanum iter cum novis fructibus incipere. Et ita laudaverunt omnes facere placitum cum rege. Dis- cesserunt igitur a castro, et pervenerunt Tripolim in sextaferia, i3 die intrante Maio, ibique pcr trea runtque sibi nuntii quod pagani vcniebant prailiari C dies morati sunt. Et concordatus fuit rex Tripolis cum co. IUe quoque misit episcopum Albariae duci Godefrido, et Rotberto Flandrensi comiti, quatcnus venissent ad castrum Archae, quoniam pagani ve- niebant undique congregati pugnare cum eo et sua gente. Quod cum audis-^et dux Godefridus, et Flan- dronsis comes, fecerunt placitum cum ammiralio, qui eis equosetbysantiosdedit, etpromisiteisquod in damno peregrinis sanctisepuicriampHusnones- set. Dux Godefridus, et FJandrensis comcs Rotber- tus, fcstinanter perrexerunt ad Raimundum Sancti vEgidii in adjutorio, ethospitatisuntsccuscastrum juxta fluvium. Itaque obsederunt castrum. Sed illi supradicti pagani minime venerunt ad pugnam. Non post multos dies equitaverunt noslri contra Tripo- cum Raimundo Sancti ^Egidii, et cum aliis senio- ribus, illisque continuo dicjsolvit plusquam trecen- tos peregrinos, qui illic capti erant de priori bello. Et dedit Raimundo quindecim milllia bysantios, et quindecim equosmagnipretii, et fecit illis magnum mercatum ficri de equis. et asinis, et pane, et ca- seis, et pannis, et omnibus bonis. Unde nimis di- tata fuit tota Christi militia. Et convenit illis quod si bellum devincere potuissent, quod eis Ammira- lius praeparabat, et Hierusalem apprehendere vale- rent, ille Christianus efficeretur et terram ab eis acciperet. Talique conventu placitum locutum fuit atque factum. Postea discesserunt a civitate se- cunda feria medii Maii, transiveruntque per viam lim, et invenerunt extra civitatem Turcos, et Ara- jj arctam et arduam tota die et nocte, et pervenerunt bes, ct Sarracenos, quos invaserunt continuo, et miserunt eos in fugam, et occiderunt maximam partem nobilium civitatis. Tanta fuit paganorum occisio, et sanguinis illorum effusio, quod etiam aqua quae in civitate fluebat videbatur rubea ruere in cisternas corum sanguine. Undc nimis fuerunt alii tristes et dolentes, qui in civitate vivi remanse- runt. Jam vero erant tanto timore exterriti, quod vix aliquis eorum audebat exire extra civitatis por- tam Alia vero die equitaverunt nostri ultra vallem Desem, et invenerunt boves, et asinos, et oves, et multa animalia sine numero, ct diviserunt se sexa- ad castrum, cui nomen Bethelon.Deindeappropin- quaverunt civitati, qu« dicitur Gibelon secus mare, in qua passi fuerunt magnam sitim, et sic defessi pervenerunt ad flumen, quod diciturBraym. Deinde transierunt die ac nocte Ascensionis Domini per montom quemdam, in quo nimis est via angusta et arcta, ibique putaverunt inimicos nostros invenire. Sed, Deo annuente, nullus eorum praeparabat se ante nostros. Ita pcrvenerunt ad civitatem, quae di- citur Baruth, et de illa ad aiiam quae dicitur Sagit- ta, et de Sagitta ad aliam quae vocatur Sur, et de Sur ad Acram civitatem pervenerunt. De Acra trans- 813 P. TUDEBODI HIST. DB H1ER080L. ITIN. — LIB. V. 814 ierunt secus castrum, cui nomen Cayphas ; inde A gentos Arabcs,et Turcos,ct Sarracenos, quos inva- pervenerunt Gsbaream civitatem,ibiquecelebrave- runt Pentecosten tota die exeunte Maio. Inde vene- runt ad illam urbem, quaB dicitur Ramma, quam Sarraceni vacuam dimiserunt metu Francorum. Juxta quam erat nobilis ecclesia, in qua requievit pretiosissimum sancti Georgii corpus, quia illic a perfidis paganis pro Ghristi nomine feliciter mar- tyrium suscepit. Continuo consiliati suntnostri se- niores, utibi devotissime eJigerent episcopum, qui hanc custodiret et regeret ecclesiam ; cui suas de- cimas dederunt, auri sciiicet et argenti, et anima- lium, et equorum, ut honestissime potuisset vivere simul cum eis qui cum eo remanebant. Remansit quoque ille ibi cum gaudio. Alii autem laBtantes, serunt fortiter Ghristi milites. Sed tam magna fuit virtus paganorum supcr nostros, quod undiquecir- cumcinxerunt illos, ct occiderunt Achardum de Mommerlo, et plurcs homines paupercs qui erant pede. Cum autem tenerent nostrositainclusos, qui omnes putabant mori, venit quidam ab eisnuntius, etdixit Raimundo Pileto: «Quid hic stas cum istis militibus? Ecce omnes nostri in nimia districtione Arabum, et Turcorum, et Sarracenorum sunt, et forsitan omnesinhac hora mortui sunt. Succurrite ergo illis. » Audientos autera nostri verba nuntii, statim cucurrerunt celeri cursu,et venerunt usque ad illos, quos invenerunt adhuc praeliantes. Pagani quoque videntes llierosolymitanos milites,continuo scilicet Raimundus Sancti ^Egidii, et dux Godefri- j. diviserunt se, et fecerunt inter se duo agmina.No- S «•• «• f «• ^^ i * * t I^ 1*1* * A ft* Y*X . dus, cum aliis peregrlnis, pervenerunt usque ad ci- vitatem Hierusalem,tertia feria intrante dieseptimo Junii, eamque robustissime prope muros civitatis obsederunt.RotbertusnamqueNorthmannusobsedit eam a septentrione, juxta Sancti Stephani proto- martyris ecclesiam, ubi gratanter recepit lapides pro Christi nomine, et juxta eum Rotbcrtus Flan- drensis comes. Ab occidente obsedit eam dux Gode- fridus, et Tancredus cum eo. A meridic ohsedit quoqueeam Raimundus comes Sancti yEgidii, sci- licet in monte Sion, juxta ecclesiam Sancts Mariae matris Domini, ubi migravit a sseculo, et ubi Do- minus ccenavit cum suis discipulis, et ubi sanctus Spiritus in corda discipulorum descendit. Tertia autem die exierunt de nostris militibus de exercitu stri,invocato Christi nomine et sancti sepulcri,tam fortiter incredulos invaserunt quod unusquisque stravit suum. Videntes auteminimiciquodamplius non potuissent stare contra Christianorum fortitu- dinem, timore nimio perterriti, verterunt scapulas rotro et fugerunt. Quos nostri perscquentes fere pcrspatiaquatuor milliariorum,occidcrunt multos ex eis, unumque rctinuerunt vivum, qui nova eis per ordinem diceret, et reliiuicrunt tres [centumet tres in edit.] equos. In Ilierosolymitana obsessione tantam sitim fue- runt perpessi quod suebant coria boum, ac bufalo- rum,sive caprearum,in quibus ferebant aquasper spatia scx milliariorum, et ita ex illis vasculis ute- bantur fetida atque olida aqua, nisi tantum ex fe- sancti sepulcri causapraedandi,Raimundus Piletus, C tida aqua, et hordeaceo pane in nimia districtione et Haimundus de Torena, et alii cum iilis. Invene- runt ducentos Arabes, et praeliati sunt Christi mi- lites cum illis paganis, et Deo adjuvante, et sancto sepulcro, illos devicerunt, et multos ex eis occide- runt, et equos retinuerunt. Secunda die veniente, aggrediuntur tam fortiter civitatem, quod si scalaB fuissent parats, in eorum potestate esset civitas. Tamen minorem straverunt murum, et unam sca- lam ad majorem erexerunt, super quam ascende- runi nostri milites, et cominus percuticbant paga- nos civitatis suis ensibus atque lanceis. Fuitque ibi mortuus Rainaldus dapifer Uugonis Liziniacensis, et alii multi, sed plures fuerunt mortui cx eis. Fue- runtque ibi in obsessione nihil invenientes ad eden- etafflictione quotidie erant. Siloe namque fons^qui est ad radicem montis Sion, parumper sustinebat nos. Sed tamen cara vendebatur aqua inter Ghri- stianos Dei et sancti sepulcri, itaquod unus homo non poterat exstinguere sitim suam per unum num- mum. Sarraceni quoque ad cunctos fontes et uni- versos puteos qui erant, latebant, insiliando no- stros homines, ct eos quos invenire poterant occi. debant, et animalia secum in suis cavornis, atque speluncis, sive montaneis, deduccbant. Alia parto occidebant eos, qui pergebant in vineis ad racemos. Quod cum vidissent seniores nostri, nimis irati fue- runtetfecernntconcilium,inquo episcopiet presby- teri laudaveruntut fecissent processionem circa ci- dum per decem dies, donec venit nuntius nostra- j) vitatem. Ita episcopi et presbyteri nudis pedibus, rumnavium,quaeapplicueruntportuiJaii.Postquam venerunt nuntii navium, ceperunt nostri seniores consilium inter se dicentes quod milites et clientes misissent, qui fideliter custodirent homines et na- ves, qus venerant portui Jafl. Summo autem dilu- culoexierunt milites centum de exercitu Raimundi comitis Sancti i£gidii, scilicet Raimundus Piletus, et Gaudemarus Carpinellus, et Achardus de Mom- merlo, et Guillelmus de Sabra,et alii, quorum no- mina ignoro. Gumque militarent ad portum, divi- senint se triginta milites ex nostris ab aliis, scilicet GaademarttSt et Aracbdus, et invenerunt septin- ac sacris vestibus induti, ct cruces in manibus fe- rentes vcnerunt de ecclesia Sanctae Mariae, quae est in monte Sion,ad ecclesiam Sancti Stephani proto- martyris, psallentes atque orantcs, ut Dominus Je- sus Ghristus suam sanctam civitatem, ct sanctum sepulcrum, a paganorum liberaret gente, et in ma- nibus Christianorum ad suum sanctum servitium faciendum triLueretur. Clerici itaque erant induti milites et clientes pergebant juxta illos armati. Sarraceni hoc vidcntes similiterpergebant permu- ros civitatis, Machomet in quadam hasta deferCntes, uno panno coopertum. Cbristianis pervenientibus BI5 AD GODBVRIDUM APPEND. II. — MONUH. DE BBLLO SAGRO. »16 ad ecclesiam Sancii Stephani, ibique stationem fa- A cientibus, sicut mos in processionibus nostds est, etipsi Sarraeeni desuper murosastantesclamabant et ululabant cum buocinis, et omne genus derisio- nis, quodcunque reperire poterant, faciebant. Insu- per faoiebant de ligno crucem in similitudinem il- lius, qui fundendo sanguinem suum misericors Ghristus humanum genus redemit»eamque, viden- tibus omnibus Gbristianis ut inferrent dolorem, cum quodam ligno verberabant, et postea ut ma- jorem inferrent dolorem, ad murum civitatis eam frangebant, dicentes alta voce : « Frangi, ogit salio,» quod apud nos sonat, « Franci, est bona crux. » Quo viso, Cbristiani commoti dolore magno, ab orationibus non desistentes, cum processione sua ascenderunt ad ecclesiam montis Oiiveti, ex quo «> loco Cbristus in CGclum ascendit, et ibi sermonem suum fecit quidam honestissimus clericus, scilicet Amulfus, ostendendo misericordiam, quam Deus Christianis fecerat, qui secuti sunt illum ex quo ascendit in ccBlum. Tunc ipsi Sarraceni videntes Christianos ibi aslantes (quam optime eos poterant vidcre), stantes intertemplum Domini et templum Salomonis, cum gladiis et fustibus huc et illuc cur- rentes, Christianis minabantur. Inde iterum Cbri- stiani cum eadem processione venerunt ad mona- sterium Sanctffi Mari® in valle Josaphat, ex quo monasterio sanctissimum corpus ejus raptum fuit in coelum. Atque iterum inde reversi ^nt ad mon- tem Sion. Quo loco cupientes intrare in ecclesiam, quidam clericus, qui prior in processionevenicbat ad ostium ipsius monasterii, cum quadam sagitta G in media fronte vulneratus est, ibique defunctus est. Gujus anima, ut credo, regnabit cum Ghristo per inOnita sscula s«culorum,amen. Gredendus est qui primus scripsit, quia in processione primus fuit, et oculis carnalibus vidit, scilicet Petrus sa^' cerdos Tudebodus Sivracensis. Statim seniores nostri ordinaverunt, quomodo hanc civitatem ingeniare potuissent, et orando ad Lostri Salvatoris intrarent sepulcrum.Feceruntque duo lignea castra, et alias plures machinas. Dux Godefridus suum fecit castrum cum machinis, et Raimundus comes Sancti iEgidii similiter. De lon" ginquis terris attrahebant ligna, qu Quem Christiani apprehen- dentes interrogaverunt per drogamundum, scilicet per interpretemi ad quid venerat. Qui respondensi ait : « Barraceni huc me miserunt, volentes scire cujusmodi essent vestraingenia.» Qui respondentes Ghristiani, dixerunt bonum esse, atque eum acce- ptum ligatis manibus et pedibus posuerunt in fun- dam cujusdam ingenil, quod Perrea vocatur, atque cumomnibussuiscogitantes eum projicere incivita- temneqniverunt. Namcum tanto impetuvenit, quod ruptis vinculis antequam pervenisset ad murum ci- vitatis dilaceratus est.Videntes autem nostri senio- res, ex qua parte civitas csset languida, illic in qua- dam nocte Sabbatideportaveruntnostrasmachinas, et lignea casira. Summo autem diluculo erexerunt illa,et aptaverunt, et ornaverunt castra, in primaet secunda et tertia feria, nocte et die. Et in quarta feria usque ad primam, etin quinta mirabiliterag- grediuntur civitatem ex omni parte.usque in mon- tem.Sexta vero feria summo mane undique aggre- diuntur civitatem, nihilque ei nocere potuemnt, erantque omnes stupefacii, ac in nimio pavore po* siti. Sexta feria capta est Hierusalem. Appropinquante autem hora, scilicet in qua Do- minus nosier JesnsChristus dignatus est passionem sufTerre pro nobis, nostri milites fortiter pugnabant in castello, videlicet dux Godefridus, et comesEu- stachius frater ejus. Tunc ascendit quidam miles, qui vocabatur nomine Lethot, ex nostris supermu- rum civitatis. Continuo postquam miles Ghristi ascendit super murum civitatis, secuti sunt comes Eustachius et dux Godefridus. Omnes itaque defen» sores civitatis dederunt fugam per muros, et per ci- vitalem, nostrique illos erant persequenles, occi- dendo et detruncando.AiRaimundus comes Sancii >€gidii a meridie suum conduxit castrum usque prope murum, sed inter castrum et murum erat qusedam fovea, qu» nimis erat profunda. Consilia- tus est ergo Raimundus in illa hora, quod implere fecisset illam foveam, fecitque praeconari, ut si ali- quisinillam foveam portasset tres petras, quod illi daret per tros petras unumdenarium,etpotuitb«c fovea impleri per tres dies et duas nocies. IUi au* tem, qui erant in civitatem inturre, foriiterprslia- bantur cum nostriscum igne et lapidibus, intantum quod aliiorem partem castri Raimundi Sancti iEgi- dii fregerunt, et ardere faciebant. Sic itaque Rai- mundo irato atque conturbato, militibusque suis propter castrum suum, cujus superiorem partem jam fregerani pagani,atque ardere faciebant, vidit subito ipse Raimundus Sancii /flgidii tres miliies, qui de exerciiu ducis Godefridi erant, per montem Oliveti venientes, et clamantes quod dux Godefridus atque sui homines jam erant in civiiatem. Audiens itaque Raimundus Sancii i^gidii quod Francigena jam essent in civitaiem,suis dixithominibus : « Quid tardatis? Ecce omnes Francigen«e jam suntinsan- ota civiiate Hierusalem. » Uis auditis, acceperunt scalas, et erexerunt ad murum, et sic pugnando in- traverunt civitatem. Ammiralius quoque,qui eratin turri Da\id, reddidit se Raimundo Sanoii iGgMfi, 817 P. TUDBBODI HIST. DB HIBROSOL. ITIN. — LIB. V. 8U eique apcruit portam, perquam peregrini dissol- A. Postquam capta est Hierusalem, pugnaverunt Chri" vere solebant tributa, tali pacto quod eum et alios qui cum eo erant in turre usque Scaloniam civita- tem sanos et illasos conducere fecisset. Quod fecit libenti animo. Intraverunt autem nostri peregrini civitatem sanctam Hierusalem, persequentes etoc- cidentes Sarracenos usque ad templum Salomonis, et templum Domini.Ibique congregati pagani dedc- runt npstris maximum bellum usque ad vesperam. Nostrique tantos illorum interfecerunt, quod sanguis pertotum templumSalomonis fluebat, et perplateam quae est ciroa templum Domini. Tamlem superatis pag^nis, apprehenderunt nostri masculoset feminas sat in tamplo, et oceiderunt quos voluerunt,etquos Doluerunt retinuerunt vivos. Super vero templum Salomonis erat maxima paganorum congregatio n illis, et eorum generi, senesque omnes utrjusque stiani contra ammiralium Badylonim prope Asca- loniam. Interea nuntius venit Tancredo et qomiti Eq^ta- chio,ut prspararent se, e t pergerent ad Neopolitanam civitatem. Exieruntergo illi| et duxerunt militeset pedites,et pervenerunt usque ad civitatem,cujusba- bitatores se continuo illis reddiderunt. Iterum per nuntium dux Godefridus mandavitTancredOyCtEu- stachio fratri suo, quatenus cito venisset ad eum. Audiveratnamque quod ammiralius Dabylonis erat Scaloniae civitati, ubi prsparabat se qualiter pos- set expugnare Hierusalem, deferens secum cate- nas, et alia ferrea, cum quibus juvenes Ghristia- nos iigasset, qui in servitute amplius habeantur utriusque sexus, quibus Tancredus et Gastos de Bearn dederunt sua vexilla. Postea cucurrerunt per universam civitatem, capientesaurumet argentum, equos et mulos, et domos plenas omnibus bonis, Postea venerunt omnes gaudentes, et prae nimio gaudio plorantes, ad nostri Salvatoris sepulcrum. Mane autem facto fecit praeconari Tancredus, ut omnes irent ad templum Salomonis, et occiderent Sarracenos, Ad templum postquam venerunt, coepit unusquisque cum arcu suo trahere, multosque in- terficcrc. Alii vero ex alia parte supertectum templi ascendebant,et invaserunt Sarracenos tam mascu- los quam feminas, decollantes eos nudis ensibus. Ouorum alii dabant se prscipites e templo, alii sur- 8um moriebantur. Hic elegerunt Godefribum in regem, Aliadiefeceruntconcilium ante templum Domini, dicentes ut unusquisque faceret orationes et elee- mosynas,atque ut Deus eligeretsibi quempiam qui ei placuisset regnare suqer alios, et civitatem san- ciam Hierusalemregeret,et paganos expraeliaretur. Sed episcopi et sacerdotes1audaverunt,ut primitus omnes Sarracenos mortuos foras ejicerent, ne ma- gnus fetor, qui ibi erat, eis nocuissei.Omnisnam- que civitas erat plena illorum cadavcribus, et sic fecerunt in viis Sarracenos trahere mortuos ante portarnm exitu.s. Montes ex eis, quasi fuissent do- mu8,ordinabant,omnesque postea igne combusse- runt.Tales occisiones de paganorum gente quis un- quam vidit aut audivit? Numerum quoque nemo sexus jusserat interfici. Quod cum vidisset comes Eustachius.et Tancredus, cum magno gaudio vene- runt per montaneas, qusrentes Sarracenorum bella, ita muniti bello, Et venientes ad ci\dtatem C«sa- rcam,deinde venerunt juxta mare usque ad civita- tem quse dicitur Eama. Illic invencrunt multos Ara- bes,quipraecursoreserantbelliammiravisi.Ouosille persequens, apprehendit plures ex illis, qui vpluis- sent noluissent, dixerunt omnia nova eis belli per ordinem, ubi erant, et quot erant, aut ubi bellare contra Ghristianos volebant. Ouod audientes Tan- credus et comesEustachius,statimmiseruntHieru- salem duci Godefrido, et patriarcbae Arnulpho, et omnibus principibus, dicentes : « Sciatis quod bel- lum paratum est Scalonne civitati.Quade causave- nite festinanter, cum omni virtute quam habere po- teritis. » Tunc jiissit dux prseconiari per oivitatem Hierusalem ut fidcliter pergerent civitati prsparati ad bellum Scaloniae, obviam inimicis Dei. Ille vero cum patriarcha Arnulfo, et Flandrensi comite Rot- berto,et Marthoronensi episcopo,in tertia feriaex- ivit ab Hierusalem civitate. Raimundus SanctivEgi- dii et Eotbertus Northmannus dixerunt quod nullig tenus irent, nisi certum bellum scirent. Miserunt ergo suos miiites, ut irent visum si hoc bellum ve- rum esset. Ouibus dixerunt : « Si hoc vcrum est, revertiraini quantocius, et nos erimus parati ire con- tinuo.» Perrexerunt itaque illi,et viderunt bellum, et citius redierunt nierusalem,dicentes: «Gerteve- rum est, sicut oculis nostris vidimus. » Postea dux scivit, nisi soius Deus. Octavo vero die postquam D GodefridusmisitMarthoronensemepiscopumHieru- civitas fuit capta,celebraverunt festum peromnem civitatem Uierusalem, eademque die fecerunt con- cilium,in quo elegerunt ducem Godefridum princi- pem civitatis, qui prseliaretur paganos, et custodiret Cbristianos. Similiter elegerunt in loco patriarchae quemdam sapientissimum et honorabilem ciericum cui nomen erat Amulfus, in festivitate Sancti Petri ad yincula. Hsec civitas fuit capta a Ghristianis Dei 15 die Julii in vi feria, anno ab Incarnatione Do- mini 1009, auxiliante Domino nostro Jesu Ghristo, cui cst honor et gloria in saecula RcTruU»rum. Amen. salem Raimundo Sancti iEgidii, et Rotberto North- manno et aliis scnioribus quod cRo pergerent ad eum, si praeliari cum paganis voluissent. Episcopua vero Marthoroncnsis rediens, recitata verba pa- triarchae et ducis ferens,invenit Sarracenos qui ap» prehenderunt illum,secumquenescimu8 ubi duxe- runt. Raimundus quoque Sancti yEgidii, et alii se- niores exierunt de civitate in quarta feria, et mu- niti signocrucis militaverunt usque ad ducemGo- defridum. Petrus veroEremitaremansltHierusalengL, ordinando et praedicando Graecis etLatinis,ut lidQ* liter Deo processionem facerent et orationes, et 819 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONDM. DE BELLO SACRO. 830 eleemosynas pauperibus distribuerent, ut Deus po- A illa erant iramen8a,quia paganorum multitudo erat pulo suo victoriam impenderet. Et ita clerici fece- runtprocessionem nudis pedibus, et induti sacris vestibus, et cruces in manibus ferfintes, cum litania, et aliis orationibus, de sancto scpulcro ad templum Domini. Duxque Godefridiis, et Raimundus Sancti iEgidii, et patriarcha, ct Rotbertus Northmannus, et Rotbertus Flandrensis comes, et episcopi, et alii seniores omnes venerunt ad flumen, quod est ex parte Scaloniae, ibique congregati fuerunt in unum. IUicque multa animalia sine numero inve- nerunt, boum, camelorum, ovium, asinorum, et aliorum pecudum, quaj miserunt Sarraconi causa proditionis ; sed Dcus adhuc noluit deserere pro- pter sanctum sepuicrum. Omnia vcro animalia innumerabilis. Sexcenti sexaginta millia, sicut di- ctum est, ibi fuerunt, et tamen nemo scivit nume- rum eorum nisi Deus. Sed virtus divina comitaba- tur cum nostris,quiB tam magna ettam fortisfuit, quod nostri parvipendebant multitudincm illorum. Stabant autem inimiciDeiexcaecati atque stupefacti; videntes Uierosolymitanos milites Chisti, apertis oculis nil videbant, et contra Chistianos se crigere non audebant, virtute tremefacti Dei. PraB nimio timore asccndebant in arbores, in quibus reconde- bant se. Atnostri illos sagittabant, et cum lanceis occidebant eos.Nostri igitur illos postea cum ensi- bus et aliis gladiis frustatim detruncabant. Alii au- tem pagani jactabant se in terram,non audeDtesse apprehenderunt Christi miiitcs, et clientes sancti ^ erigerecontra Christianos. Nostri igitur illos de- sepulcri. Sero autem veniente, patriarcha Arnulfus portans secum Domini nostri Jesu Christi partem crucis, quam invenerunt peregrini sancti sepulcri in Hierusalem, et similiter capellanus Raimundi Sancti yEgidiiportans secumlanccam Domini nostri Jesu Christi, eccperunt excommunicare ex parte Dei, et sancti sepulcri, et pretiosissimae lanceflB, et sanctissimae crucis : « Quod ne ullus homo inten- dat ad ulla spolia, donec bellum esset factum, et inimici Dei fuisscnt devicti,et postea reverterentur cum felici gaudio, et maxima victoria, et caperent quidquid eis a Domino praedestinatum essct. » Quod cum audissent sancti scpulcri peregrini, et miliies Christi, summo diluculo in sexta fcria intraverunt in quamdam vallem nimis pulchram secus littus truncabant, sicut aliquis detruncat animalia ad ma- cellum.RaimunduscomesSancti iEgidii juxta mare occidit ex eis sinc numero, et qui non poterat fu- gere,mergebatsein mare,autfugiebatin civitatem. Veniens itaque Ammiravisus ante Scaloniam civi- tatem, dolens ac mGerens,atque lacrymando dixit: u 0 Machomet, et dii nostri,quis unquam audivit, et vidit talia? Quod tanta potestas, tanta virtus, tanta fortitudo,tantamiIitia, quae nunquam fuitab ulla gente superata, modo a tantilla gente, quod in pugilio potest claudi,est superata? Heume tristem ac dolentem 1 quid amplius dicam?Cum superatus sum a gente mendica, inerma, et pauperrima,qu£ non habet nisi saccum et peram,et modo persequi- tur gentem nostram uEgyptiacam, quae multoties maris, et in ea suas ordinaverunt acies. Dux Gode- G suam eleemosynam ei largitaest7QuioIimper uni- fridus.qui jamelectus eratad regeminHierusalem, suam instruxit acicm,et Raimundus Sancti iEgidii suam, et Rotbertus Northmannus suam bimilitor, et Rotbertus Flandrcnsis comes suam comesque Eustachius suam et Tancredus, alque Gastos de Beart. Sic ergo scx acics coeperunt militare. Sagit- tarii quoquc hoo praecedentes, et juxta eos in dex- tera partc et in sinistra omnia animah'a superius dicta sine ductore pergebant. Quod maxi.iium Dei erat miraculum. Ccepcruntquo statim militare in nomine Jcsu Christi et sancti sepulori, deferentes lanceam nostri Salvatoris, et unam partem crucis Ipsius Salvatorts, quam ipsc patriarcha defcrcbat. In sinistra parte fuit duxGodcfridus cum suaacie. vcrsam nostram patriam mendicabant,et modo per- scquuntur quam adduxi innumerabilem multitudi- nem tam militum quam peditum, scilicet Turco- rum, Sarracenorum, Arabum, Angulanorum, et Curtorum, ac Parthorum, Azimitarum, et aliorum paganorum : quos omnes turpiter fugere, laxatis frenis per viam LJabylonicam video,qui non audent se reverti ad hujusmodi fragilem gentem. Modo namquc juro per Machomet, et per deorum nu- mina, quod ulterius non retincbo milites ad conven- tionemaiiquam,quandoquidemdejectussumabhac inertissima gente. Ego namque huc conduxi omnia armorum gcnera, et omnia instrumenta sivc ma- chinas,et omnia vincula ferrea,cum quibus puta\i comesque Raimundus Sancti iEgidiiequitavitjuxta £) eos duccre ligatosBabyloniam,veIuteo8obsiderem mare in dextera parle, comes Northmaniae, et Flandrensis comes, et Eusiachius, et Tancredus, et Gastos de Biarzt, et omnes alii equitavcrunt in me- dio. Tunc nostri paulatim coeperunt ad bellum per gere. Pagani namque stabaut parati ad bellum. Unusquisque vas suum habebat suspensum collo, ex quo biberet, dum cum Chrislianis paeliaren- tur. Eic incipit dellum contra Turcos et ca'teras gentes, Quos Hotbertus Flandrensis niniisacritcr invauit, Tancrcdusqee ct omnes alii simiiitcr. Continuopa- gani hoc videntcs, inierunt fugam. Bella namque in Hierusalem, et illi contra me venorunt ad bellum itinere duorum dierum, ut quid mibi esset si llie- rusalem gentem meam conducerem? Hoc sciiicet, quod neque ego, ncc unus meorum,ut credo, inde evaderepotuisset. Quidamplius dicam?Dedccoratus ero semper in tota terra Babyloniae. » Sicque fecit flnem dictis. Unus autem nostrorum accepit stan- darum Ammiravisi,desuper quod erat aureum po- mum : hasta vero tota cooperta argento. Quod stantarum apud nos dicitur vexillum, quod emit comcs Rotbertus Northmanorum dando 20 marcas argcnti^deditque monosterio sancti sepulcri Ensem 831 FULCHERI CARNOT. HI8T. HIER080L. — NOTITIA IN FULCH. 839 quoque similiter Ammiravisi quidam peregrinus, A. Alia vero qu» noluerunt insimul congregaverunti dando sexaginta bysantios. Superati itaquc sunt Deo adjuvante, omnes nottri inimici,eotenorcquod amplius virtutem contra nos non habent. Omnes vero naves de omni terra paganorum aderant ibi. Sed nautae illarum postquam viderunt Ammiravi- sum cum suoexercitu fugientem, statim suspende- runt vela, ipsumque Ammiravisum recipientes in navibus suis, miserunt se in alta maria. Reversi 8unt itaque nostri ad eorum tentoria,et aeceporunt innumera spolia auri et argenti, et palliorum, et mnlorum, et multornm bonorum cumula, scilicet equos, et mulos, et camelos, et oves, ct boves, et asinos, et multa animalia. Omnes montes namque et coIles,et omnia plana stabant coopertade multi- ibique in ignem miserunt.Reversisunt autem nostri laetantes et gaudcntes in sanctam civitatem Hieru- salem, devictis omnibus paganis : dcferentes secum multa bona, scilicctcamclosetasinos onustos pane biscocto,et farina,et fruniento, et caseo,et pane, et oleo, et omnibus bonis quoQ illis erant necessaria. Unde tanta est orta fertilitas inter Christianos, quod bos pro octo nummis vel decem haberi poterat. Modius vero frumenti pro 12 nummis,modiusquo- que hordei pro octo. Quod tandem ne ignotam sit Christianis omnibus, sciant hoc bellnm factum esse <9 Kal Septcmbris in vigilia sanctissimae Dei genitricis Mariae, anno ab Incarnalione Domini 'lOOO regnante Domino nostro Jesu Christo, cui tudine animalium : et inveneruntarmorumcumula, p est honor et gloria per inflnita saecula ssculorum. quarum qus voluerunt de illis reoipere retinuerunt. Amen. Hssc de nierosolymiiano ilinere in tribus anniSf et liheratione civitntum dicfa suf/lciant, Per omnia benedictus Deus, qut Iradidtt impios. Amen, FULCHERIl CARNOTENSIS HISTOaiA HIBBOSOI.TMITANA Ab anno 1095 ad annum usque 1127. (DucHESNE, Hist. FranCj Script., IV, 816, exvetusto codice ms. ccenobii S. Quintini de Monte Prope Pe- PQi^siin. — Initium historis hujus usque ad cap. 49 libri i ex editione Bongarsii desumptum est, quia in ms. codice deerat; reliqua editis auctiora sunt, adjectasque etiam capitum mscri- ptiones ex codice.) NOTITIA IN FULCHERIUM (Fabric. Biblioth, med, et inf, Lat.f tom. II, pag. 214.) Fulcherius Carnotensis Robertum Northmanniffi C ducem an. 1095, secutus in Palsstinam, et deinde regis Baiduini I et II capellanus, circa annum 1127 scripsit Gesta peregrinanfium Francorum cum armis Hierusalem pergentium, sive Historiam Hierosolymi- tanam et res quibus ipse interfuerat; quod opus abanno 1095ad4i24 primus in Incem protulit Ja- cobusBongarsius in Gestis Dei per Francos tomo I, pag. 381-440, divisum in capita 56. Gaspar Bar- thius codice Basileensi (non aucliore tamen) usus divisit in capita99illustravitque notis, quasex ms. bibliothec» (ttigianae pnbticavit Joannes Petrus Lu- dewig tomo III reliquiarum mstorum,etc., pag. 291- 360. Apud Andream vero Duchesne, tomo IV Scri- ptorum de rebus Francicis pag. 816, exstat eadem Fulcherii Historia Hierosolymitana, ex codice co^^ rv nobiiS. Quintini de Montc prope Pcroiiuin Iriljuta in libros tres, et auctior extrema parte anni 1 124, annorumque 1125, 1126 et 1127, a pag. 879 ad 889. Liber primus incipit ab anno 1095, secunius ab inito regni Balduini I, hoc est ab anno 1100 (edi- tionis BongarsianJB capite 22) ; liber tertius ab ini- tioBalduini II, A. 1118 (editionis Bongarsiana) me- dio capite 44). Denique Prsefationem ex codice S. Gcrmani a Pratis vulgavit £dmuadus Marteno tomo I. Anecdot., p. 364 seq., in qua Fulchcrius ait comparium suorum quorumdam pulsantibus pre- cibus, aliquoties niotumf ea se qus oculis ipse suis perspexerit, stylo rusticano, tamen veraci, diligenter diyessisse, Ut a Vossio notatum est, reprehenditur Fulcherius a Guibcrto abbate in bellis Antiochenia cap. 29, 30, 31 et 33. Sed a bona fide eum com- mendat Ordericus Vitalis, lib. ix liistoriaj ecclesias- ticjp ; ilem Guilclmus Malmcsburicnsis, lib. iv qui addit usuiu cssc stylo non quidem agresti, scd ut dici solet sine nitorc et palo^stra, et qui aiios 833 AD GODHFRIDUM APPEND. II. — MQNUM. DE BBLLO SACRO. 8M commonere potuerit, tU accuratius scriberent. Idem j^ hic Fulcherius, qui in obsidione Antiochena A. 1098 eaute ac fortiter reni gessit, de quo Gilo Pa- risiensis libro vii, aoud Edmundum Martene t. III Anecdotorum, p. 241. Fulcherius imminet ante Per tenebras legit ille vias gressu titubante, Illis temporibus radios ducente cometa Prasmonstrabatur regni mutatio l3Sta, etc. 1) Ita Idgendum puto, non eccOy nt habet Martenii tnr. Etpage244 : Fulcherius ille Natus Camotiy proceres prsecedere mille^ Non timet invictx properans ad moenia villas. Non hunc tardat onus clypei, sed ad ardua pro- nus, Evolat arma gerens scaUeque vinliter hxretis, lUum Veneticus sequitur : stupet hostis iniquus. Ut stetit in muris Fuicherius, ense (1) necantur Fulmineo vigiles, et ad infma prcBcipitantur. Exultat victor, etc. editio, nam apud Chesneum voz tota desidera- arz: FULCHSRII CARNOTENSIS PRiEFATIO N HISTORIAM HI£ROSOLYMITANAM (Edidit D. Martene, Thes. Anecdot. I, 364.) Incipit Prologus in Gestis Francorum Jerusalem peregrinantium. Placet quidem vivis, prodest etiam mortuis, cum B gesta virorum fortium.praesertim Doo militantium, vel scripta leguntur, vel in mentis armariolo me- moriter retenta,inter fidcles sobrierecitantur; nam qui vivunt in mundo, audita intentione pia praede- cessorum f)delinm, quomodo, mundi flore spreto, Deo adhsserunt, et parentes, uxoresque suas, pos- sessiones quoque quantaslibet reiinquentes, juxta praeceptum evangeIicum,Deum secuti sunt, ad di- ligendum Deum ardentius compuneti, ipso inspi- rante, animantur. Mortuis siquidem in Domino valde prodest, cum auditis operibus eorum bonis et devotis, fideles animam eorum proinde benedi- cunt, et eleemosynas cum orationibus, tam cogniti quam ignoti, pro eis charitative impendunt. Unde comparium meorum quorumdam pulsantibus, ali- p qudties motus, Francorum gesta in domino claris- aima, qui Dei ordinatione cum armis Jerusaiem peregrinati sunt, stylo msticano, tamen veraci, di- gnum duoens memoriaB commendandum, prout va- lQi,et eciilis meis in ipso itinere perspexi, diligen- ter dlgesei. Licet autem, nec Israelitics plebis, ncc MaehabcBorum, aut aliorum plurium prsrogativae, quos Deus tam crebris etmagniflcis miraculis illu- Btravit, hoc opus praelibatum «equiparare non au- deam, tamen haud longe ab illis gestis inferius astimatum, qnia Dei miracula in eo noscuntur multipliciter perpetrata, scriptis commendare cu- ravi. Quin imo, in quo disparantur hi postremi ab illis primis, vel Israeliticis, vel Machabdeis, quos quidem vidimus in regionibus eorum sspe apud nos, aut audivimus, longe a nobis positos pro amore Christi emembrari, crucifigi, excoriari, sa- gittari, secari, et diverso martyrii genere consum- mari, nec minis, nec blanditiis aliquibus posse su- perari; quin potius si non deesset percussoris gla- dius, multt nostrum pro Christi amorc perimi non recusassent. 0 quot millia martyrum in hac expe- ditione beata morte finieruntl Sed quis tam saxei est cordis, qui haec Dei facta audiat, et pietatis su- spiriis commotusjn laudes Dei non erumpat?Quis potest non mirari quomodonon exiguus populus in- ter tot hostium nostrorum regna non resistere,sed etiam vivere poteramus ? Quis audivit unquam ta- lia? Hinc iCgyptus et yEthiopia; hinc Arabia et Chaldea, atque Syria; hinc Assyria et Media; hinc Parthia et Mesopotamia; hinc Persidia et Scythia, mare etiam magnum a Christianismo nos exclude- bat, et inter manus nos laniantium, si permitteret Dcus, concludebat. Ipse autem in brachio forti nos pie protegebat.Beataenim gens,cujus estDominus Deus ejus(P5a/.xxii, 12).Modumautemhujusoperi8 et incceptum, et quomodo ad tantum iteragendum omnis populus occidentalis concussus, et mentet et manus in id extenderit voluntarius, verba histo. rica, qus sequuntur declarabunt. •95 FDLCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. I. m .«-J- FULCHERII CARNOTENSIS HISTORIA HIEROSOLYMITANA INCIPIT LIBER PRIMUS. GAPUT PRIMUM. A Anno ab Incarnatione Domini millesimo nonage- simo quinto, regnante iu Alemannia Hainrico impe- ratore dicto, in Francia rege Philippo cum in uni- versis Europs partibus mala muItimoda,yaciliante flde, inolescercnt, prserat urbi RomaB papa secun- dusUrbanuSfVir egregius vita et moribus,qui sem* perEcclesi«sanct® statum sublimiusprovehendum super omnia consulte ac strenue moderari satcgit. A^dens autem Ghristianitatis fidem enormiter ab omnibus, tam clero quam populo, pessumdari, et terrarum principibus incessanter certamine bcllico, nunc istis nunc illis inter se dissidentibus, pacem omnino postponi; bona terrae alternatim diripi, multos injuriose vinctos cuptivari, ct in carceres teterrimos truculentissirae subrui.supramodum re- ^ dimi,vel intus trifariam angariatos, scilicet inedia, siti, algore, obitu clandestino exstingui, loca sancta violari, monasteria villasque igoi cremari, nulli morialium parci,divinaet humanaludibriishaberi; audiena etiam interiores Romani» provincias, a Turcis super Christianos occupatas, impetu feroci pemiciose subdi : pietate compatiens,diIectioaisque Dei nutu permotus, Alpes transmeando in Galiias de80endit,atque in Arvernia concilium Icgationibus Gompetenter undique praemonitum,apud Claromon- tem, qua tic vocatur civitas, fecit coadunari, tre- oentis decem tam episcoporum quam abbatum assi- stentium baculis deputatis. His itaque die ad hffic praenaiato ad se convocatis,allocutione dulciflua di- liganter conventus causam innotuit. Nam subEccle- sis lugentis voce querula planctum non minimum C expreesity et de mundi fluctuantis tcmpestatibus ianii^iodis, ut superius praefatum est,fide subruta, sermonem prolixum cum eis tenuit.Dcinccps,rogi- tatu supplici cunctos exhortatus est, ut, rcsumptis iidei viribu8,cum ingenti sollicitalione ad expugnan- das diaboli machinationes viriiiter sc animarent ; et Eeciesiffi sanctas statum crudelissime a nelandis debilitaium in honorem pristinum compctenter eri- gere conarentur. « Dilectissimi fratres.inquit,apos- tolalus apiceDei permissu,orbi terrac prselatus, oc- casione neoessaria supereminente, tanquam moni- tionis divinffilegatus, ad vos Dei servos has in partes condescendi Urbanus. Et quos dispensatores mini- Btarionim Dei ae8iimavi,iales et fidelcs,simulationis explosa eluvione, reperiri optavi. Quod si aliquid gibbosum vel tortuosum,modestia rationisjustitia semota,contralegem Dei obsistat, prsesente subfra- gamine divino, diligcntcr expedire satagam. Domi- nus enim supra familiam suam, ut ei pro tempore pabula modesto saporc condita ministretis^ vos di- spensatores constituit. Beati autem eritis, si fideles tandemdispensationiscxactorvosinvenerit.Pastores etiam nuncupamini : videte autem ne mereenarii more fungamini. Veri ergo pastores^et baoulossem- per in manibus habcntes, estote; nec dormitantes, gregem vobisconimissum undiqueconservate.Nam si per incuriam vestram, aut negligentiam^ ovem quamvis lupus abripuerit,mercedem nimirum vobis paratam apud Dominum nostrum amitt^tis : et de- lictorumflagrisprimitusasperrimecssi^postmodum vero in custodiam funestae conversationis truculen- ter subruemini. Vos vero, juxta sermonem evange- licum, sal eslis terrae. {Matth.^Vj 13); quod si defe- ceritis, ambigitur quomodo saliatur. Oquantasali* tio ! vere necesse est vos plebem idiotam et mundi lasciviae supra modum inhiantem, sapientiie sale corrigcndo salire^ ne delictis putrefacta, dum eam alloqui quandoque voluerit, Domino insalsa puteai. Nam si vermcs, hoc est peccata, causa desidiee pro- curationis vestrae, in ea repererit, illico vilipensam in prsecipitium spurcitiarum eam subigi prascipiei. Et quiatantum perditum ei restaurare nequiveritis, vos judicio damnatos a familiaritate dileclionis sn» prorsusexterminabit.Sed hujusmodisalitoremopor- tet esse prudentem provisorem, modestum, edoo- tum,pacif]cum,8crutatorem, pium, justum,4Bquum, mundum. Nam quomodo indoctus doctos,immode- stus modcstos, inimundus mundos efflcere valebit? Quod si pacem oderit, quomodopacificabit? Autsi quis habuerit manus suas sordidas,quomodo sordee alterius coinquiaationis tergere, poterit? Lectum est etiam quod si caecus caecum duxerit, ambobus cavea patebit (Matth.j xv, 14). Csterum vos ipsos prius corrigite,ut irreprchensibiliter subditos queu- tis emendare. Siquidem amici Dci vultis esse, qu(B sentitis ei placita libcnter exercete. Res ecclcsiasti- cas praecipue in suo jure constare facite, et ut Si> moniaca hsresis nuliateuus apud vos radicet,cavete nc vendentes aut ementes pariter flagris flagellati. Dominicis,per angiportus ad exterminium confusio- 8S7 AD 60DEFRIDTJM APPBND. II. — MONUM. DE BBLLO SAGRO. 82S nis miserabiliter propellantur. Ecelosiam snis ordi- nibuB omnimode liberam abomni saeculari potestate sustentate, decimasqne Deo proprias de omnibns terrae cultibus fideliter dari facite; nec vendantur, aut retineantur.Quodqui episcopumceperit,omnino exlex habeatur. Quod qui monachos vel clericos, vel sancttmoniales, ct eorum famulos ceperit aut exspoliaverit,vel peregrinos vel mercatorcs, anathe- ma sit. Raptores, et domorum combustores, et eo- rum consentientes^ab Ecclesia extorres, anathemale feriantur.Sumninp ro igitur considerandumest qua mulctandus sit poena qni aliena diripit, si inferni damnationepercutitur qui propria non largitur.Sic enim divitiin Evangaelio memorato contigit,qui non idcirco punitus estquod alienaabstulissct,sed quia, rebus aceeptis, seipsum male dereliquit (Luc. xv). His vero, ut dictum est iniquitatibus, charissimi, mundum vidistis gravissime diu confusum fuisse, adeo ut nullusin aliquibus provinciarum vestrarnm, sicut nobis a referentibus patefactum est, per imbe- cillitatem forsitan justiOcationis vestrs virtute per via gradi audeat, quin vel die a praedonibns, vel nocte a latronibus, aut vi aut ingenio maligno, in domo vel extra, subripiatur. Quapropter treviam, 8io vulgariter dictam, jamdudum a sanctis Patribns nostris determinatam,reformari oportet; qnam fir- missime unusquisque vestrum in episcopatu sno ieneri faciat, monendo flagito. Quod si aliquis sive aviditate,sive superbia seductus, eam sponte infre- gerity Dei auctoritate et hujus concilii decretorum sanctione anathematizetur. » His et aliis pluribus oompetenter dispositis,cuncli assistentes.tam clerus quam populus, Deo gratias agendo, dictis domini Urbani pontificis summi voluntariffi aspiraverunt,et fideli pollicitatione decreta illa bene tenenda confir- maverunt. Sed aliud illico,non minus tribulationis 8uperiu8memorat£,sed et aut majus,autpcssimum, ex altero mundi climate,Christianitati obesse adje- oit, inquiens. « Quoniam, o filii Del, si pacem apud vos tenendam et Ecclesis jura fideliter conser- vanda sustentare, virilius solito Deo polliciti estis, •xstat opers pretium ut insuper ad quoddam aliud negotium Dei et vestrum, emendatione Dominica nnper vegetati, probitatis vestrae valetudinem verse- ti8«Neces8e enim est quatenuscum fratribnsvestris, in orientali parte habitantibus, auxilio vestro jam sope proclamato indigis,accelerato itineresuccurra- ti8. Invaserunt enim eos, sicuti plerisque vestrum jam dictum ast,usquemareMcditerraneum,ad illud Bcilicet quod Brachium Sancti Georgii vocant Turci et Arabes, apud Romaniae fines; et terras illorum Ghristianorum magis magisque occupando,lite bel- lica jam vice septuplicata victos superaverunt,mul- to8 occidendo vel captivando, ecclesiasque subver- tendo, regnum quoque vastando. Quos quidem si sic aliquandiu quiete permiseritis, mullos latius fi- deles Dei supergredientur. Qua dere supplici prece hortor, non ego, sed Dominu8,ut cnnctis cujuslibet ordinis tam peditibus quam equitibus, tam paupe- A ribus quam divitibus, edicto frequenti, vos Christi praecones, suadeatis,ut ad id genus neqnam e regio- nibus nostratibus exterminandum tempestive Chri- sticolis opitulari satagant. Praesentibua dico,absen- tibusmando: Christusautemimperat.Cunctisautem illuc euntibus, si aut gradiendo,aut transfretando, sive conft!*a paganos dimicando, vitam finierint, peccaminum remissio praesens aderit : quod ituris annuo, dono tanto investitus a Deo.Oquantum de- decus, si gens tam spreta, degener et daemonibus ancilla gentem cunctipotentis Dei fide praeditam et Christi nomine splendidam sic superaverit ! 0 quanta improperia nobis ab ipso Domino imputabuntur,si eos non juveritis qui professione Christiana censen- tur, sicut et nos! Procedant contra infideles ad pu- ^ gnam jam incipi dignam, trophaeo explendam, qui abusive privatum certamen contra fideles coasues- cebant distendero quondam. Nunc fiant milites,qui dudum exstiterunt raptores. Nunc rite contra bar- baros pugnent, qui olim contra fratres et consan- guineos dimicabant. Nunc aeterna praemia nancis- cantur, qui dudum pro solidis paucis mercenarii fuerunt. Pro bonore duplici laborent,qui pro detri- mento corporis et animae se fatigabant. Quinimo hic tristes et pauperes,*illic locupletes ; hic inimici Do- mini,illic amici ejus erunt. Ituris autem mora non differat iter,sed propriis locatis, sumptibusqne col- lectis, cessante bruma, verno snbsequente, Domino praevio tramitem alacriter intrent. » His dictis, et audicntibns gratanter ad hoc animatis, nihil actu tali dignius aestimantes,8tatim plures astantium se C ituros, et caeteros absentes inde diligenter se evoca- turos spoponderunt. De quibus fuit unus episcopus Podiensis, Ademarus nomine, qui postea vice fun- gens apostolica, cunctum Dei exercitum prudenter et consulte rexit, et ad negolia peragenda vivaciter animavit. Taliter in concilio quae diximus statutis, et ab omnibus bene confirmatis, absolutionia bene- dictione data, tunc discesserunt, et hoc nescienti- bus,postmodum ad mansiones suas regres8i,prout gestum fuerat dilucide divulgaverunt. Quod ut paa- sim per provincias edictum est, jurisjurandi firmi- tudine pacem, quam dicunt Treviam, invicem te- nendam constituerunt. Deinceps vero multi cujusli- bet artis fungentes officio, comparata remissione peccatorum, se profecturos defaecatae mentis inten- Q tionedevoveruntquorsumirejussum fuerat.O quam dignum eratetamoBnum,nobis omnibus cruces illas cernentibus, vel sericas vel auro textas, aut quoli- bet genere pallii decoras,qua8 in chlamidibus suis, aut birris, sive tunicis, peregrini, jussu pap» prc- dicti, post votum eundi, super humeros suos con- suebant! Sane pugnatores Dei merito victoriae signo insigniri et muniri debebant, qui ob honorem ejus ad praeliandum se praeparabant. Et qui significans sub agnitione fidei circa se sic pinxerunt, denique dirivatum significatum verius adepti sunt. Speciem insignicrunt, ut rem speciei consequerentur. Patet et quidem,quia meditatio bona bonum opus machi? PDLCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. I. 830 natur agendum.opus verobonum salutem lucratur A. animffi. Quod si bonum est bene meditari, melius autem est,post cogitafum opus,justumpatrari.Op< timum est ergo compendium salutare^quod per di- g^am actionem animae victui nactum est. Unusquis- que igitur bonum cogitet, quod opere digno melio- rando compleat, ut optimum, quod non deficiat in sternum, emeritus tandem miles percipiat. Taliter Urbanus, vir prudens et vencrandus, est meditatus opus, quo postea iloruit orbis. Nam pacem renova- yit, Ecclesiffique jura modos in pristinos restituit. Sed et paganos de terris ChristiaQorum instinctu vivaci efTugari conatus est. Et quoniam cuncta quae Dei sunt exaltare omnimode studebat, omnes fere paternitati sus sub obedientia libenter se dedide- runt. Sed diabolus^qui ad detrimentum semperin- «^ Bistere nititur, et veluti leo quaerit circinando quem devoret (/ Petr. v, 8), buic adversarium quemdam, nomine Guibertum, superbtae stimulo irritatum,ad confusionem popuii concitavit ; qui dudum impera- toris Bajoariorum protervitate sufTultus, dum prae- decessor Gregorius, qui et Hildebrannus, in sede jure habebatur,apostolicatus officium usurparo cce- pit, ipso Gregorio a foribus basilicae Sancti Petri ex- cluso. Et quia penerse sic egit.populus eum melior cognoscere noluit. Urbano autem recte electo et ab episcopis cardinalibus consecrato, major et sanctior pars populi,post Hiidebranni excessum, obediendo aspiravit. Guibertus autem sustentamine imperato- ris prffidicti, et plerorumque civium Romanorura irritamento animatus, Urbanum quandiu potuit a monasterio Sancti.Petri alienum fecit. Sed dum ab C Ecclesia illa sic eliminatus erat, per regiones ince- denSypopulum in aliquantis devium Deo conciliabat. Guibertus vero ob Ecclesio; principatum turgidus, papam proclivem oberrantibus se ostentabat, et apostolatusofricium,licet injustc, inter consentien- tes exercebat, et Urbani facta tanquim irrita vili- pendebat. Urbanus tamen co anno, quo primitus Franci, Hierusalem ituri, per Romam transierunt, totam omnino potestatem apostolicam adeptus est, auxilio cujusdam nobilissimffi matronae, Mathildis nomine, qus in Romana patria tunc potestate multa vigebat. Guibertus vero tunc in Alemannia erat. Itaque duo papae Romse praeerant, sed cui eorum obediretur, a quamplurimis ignorabatur, vel a quo consilium posceretur, vel quis aegrotis medcretur. j) Alii huic, alii alteri favebant. Prout aspectibus ho- miaum patebat, Urbanus prosperior etjustior erat; putandus est recte fortior,quicupiditates,tanquam hostes subjicit. RavennaeurbisGuibertusepiscopus erat, honore et divitiis opulentus valde splendebat. Mirandum, quare sibi tam locupleti tantum non sufliciebat. Qui etiam ab omnibus exemplar justae actionis et humilitatis considerari debebat, cur te- merephilopompusinvadcrepraesumpseritrcgendum sceptrum imperii Dei?Sane non est vi rapiendum, verum cum ratione et dcvotione suscipiendum. De- bet suBceptor non pro honore tumere, sed commis- sum sibi fldeliter procurare;etquffi dignitati hono- ris tanti pcrtinent, si dispersa fuerint, opportune regregare. Nec mirum si mundus tunc inquietare- tur totus, et conturbaretur, quoniam si Romana Ecclesia, in qua principalitas correctionis universffi Christianitatis obtinetur, turbine quolibet confundi- tur, confestim accidit membra sibi subdita, a capi- taneis fibris dolore dirivato, passibiliter compatien- tia debilitari. Ea enimvero Ecclesia, mater sciltcet nostra, lacte cujus educabamur, documento instrui valebamus, consilio muniebamur, ab illo superbo Guiberto vehementer percussa erat. Cumque caput sic tritum est, continuo membra Issa sunt. Si caput aegrotet, cffitera membra dolent. Sed, quia capite sic laeso, etiam membris marcescentibus dolore diri- vato, quia in partibus omnibus Europs, pax, boni- tas, fides, in Ecclesiis et extra, tam a majoribus quam minoribus viriliter subigebantur, necesse erat ut malis tanti modis dimissis, monilione a papa Ur- bano sic exorsa, contra paganos saltem certamina inter se et contra.se dudum consueta distenderent Nunc igitur ad incoeptum reverti congruum est.Nam de iter agentibus Hierosolymam, et quid euntibus accidit, et quantum res et labor ipse paulatim, Ju- vante Deo,proficiendoclaruit,decetampliu8 nescien- tibus enucleari.Quod ego ipse Fulcherius Carnoten« sis,cum caetcris peregrinis iens,postea,sicut oculis vidi, diligenter et sollicite in memoriam posteris collegi. CAPUT II. Anno ab Incarnatione Domini millesimo nonage- simo sexto, mense Martio, post concilium, de quo dictum est, Arvcrnicum, quod in mense Novembri dominusUrbanustenuit^aliiparatupemicioresaliis, iter sanctum carpere coeperunt ; alii quidem mense Aprili, vel Maio, vel Junio, sive Julio, nec non Au- gusto scu Septembri atque Octobri, prout sumptuum opportunitas occurrit,subsecuti sunt.Quo annopax et ingens abundantia frumenti et vini per cuncta terrarum climata exuberavit, disponente Deo, ne panis inopia in via deficerent, qui cum crucibus suis, juxta ejusdem prscepta, eum sequi elegerant. Et quia competens cst principum sic peregrinantium nomina in memoria teneri,Hugonem Magnum,Phi- lippi regis Francorum fratrem,nomino,quiprimu8 heroum marc transiens^ apud Duratam urbem in Bulgaria cum suis appiicuit, sed imprudenter cum agmine raro vadcns^ ibi ab ipsis civibus captus est, et usque ad imperatorem Constantinopolitanum per- ductus, ubi per aliquantum temporis non omnino liber moratus est. Postque eum Bujamandus Apu- lus, Roberti Guischardi filius,origine tamenNorth- mannus, per eumdem tramitem cum exercitu suo meavit. Godcfridus quippe dux regni Lothariensis per Uungarorum pa'riam ivit cum gente multa. Ray- mundus vero comcs Provincialis, cum Gothis et Gasconlbus, episcopus quoque Podiensts, per Scla- voniam transierunt. Petrus Eremita quidam,multi8 sibi a4jectis peditibus, sed militibus paucis, primi m AD GODEPRIDUM APPEND. IL ^ MONDM« DE BELLO SACRO. dH tu8 per Hungariam perrexit ; cujus gentis postea A sairapa fuit quidam GaIteriuB,Sine-pecunia dictus, miles quidem optimus, qui postea intra Nicomediam et Nicsam urbes, cum multis consociis suis a Tur cia occisus fuit. Mense vero Septembri Hobertus NorthmannisB comes, Guillelmi regis Anglorum fi- lius, iter arripuit, collecto sibi exercitu magno de Northmannis, et Anglis, atque Britannis ; cum quo ivit etiam Stephanus comes 6Iesen8is,TheobaIdi fr lius, et Robertus comes Flandrias, adjectis his et multis aliis nobilibus.Itaque tanto collegio ab occi* dentalibus pciriijjus procedente, paulatim per viam, diatim,de innumera gente concrevit exeroitus exer- cituum undique convenientium, ut de linguis pluri- bus et regionibus multis videretis multitudinem in- finitam. Non tamen omnes in unum exercitus con- B gregatifuerunt,donecadNicscamurbempervenimus. Quid ergo dicam? Insuls marium, et omnium terra* rum regna concussa a Deo sunt, ut sit credendum adimpleri Davidis prophetiam, quain psalmo dixit: Omnes gentes qmscunque fecUti, venient, et adora- buntcoram te, Damine {PsaL 'Lxxxv, 9), et ut dejure tandem dicant illuc pervenientes : Adorabimus in loco ubi steierunt pedes ejus (PsaL cxxxi, 7). Do hoc itinereetiam plurima in prophetiis legimus.O quan- tus erat dolor I quanta suspiria ! quot ploratus ! quot lamenta inter amicos ! cum maritus derelin- queret uxorem suam sibi tam dilectam,pueros quo> que suos, possessiones quantaslibet, vel patrem.vel matrcm, aut fratres, aut parentes. Et quamvis tot lacryms pro amicis ituris sic ante eosdem ab oculis remanentium funderentur, nequaquam proinde mul- C cebantur quin propter amorem Oei cuncta quae pos- sidebant relinquerent, indubitanter credentes cen- tuplum illud percipere, quod Dominus promisit so- quentibus se {Matth, xix, 29). Tunc conjux conjugi ponebat terminum reverlendi, quod, si vixerit, in- fra tres annos ad eam repatriabit. Gommendabat 810 eam Domino, osculum porrigens, et pollicens se rediturum. Illa autem timens non amplius vi- dere eum, non valebat pras dolore se sustentare, qnin ad terram rueret exanimis, lugens pro amico suo, quem perdidit vivum, quasi jam mortuum. IUe vero tanquam nil pietatis habens, et tamcn ba- bens, nec fletui uxoris suae^ neque filiorum, neque- amicorum quorumcunque condoIens,et tamen clam oondolens, sed duro animo constans abibat. Tristi- j) tia remanentibus, gaudium autem euntibus erat. Quid dicere possimus inde?i4 Domino factum est istud, et eit mirabile in oculis nostris (Psal. cxvii, 23), Igitur nos Franci oocidentaies per Italium excursa Gallia transcuntes, cum usque Lucam pervenisse- mu8, invenimus prope urbem illam Urbanum apo- stolicum, cum quo locuti sunt comes Robertus NorthmannuSyCt comes Stephanus,nos quoquecs- teri qui voluimus. Et ab eo bcnedictione suscepta, gaudenter Romam ivimus Et cum in basilicaSancti Petri introissemus, invenimus ante altare homines Quiberti papae stoIidi« qui oblationes altari super- positas, gladios suoa in manibus tenentea, iniqoe arripiebant ; alii vero super trabes ejusdem moQa- sterii cursitabant, et inde deorsum ubi prostrati orabamus lapides jaciebant. Nam cum viderent ali- quem Urbano fidelem, illico trucidare eum volebant. In arce autem una monasterii inerant homines Ur- bani, qui eam sollicite custodiebant in ipsius Ur- bani fldclitatem, et adversantibus sibi, prout pote- rant, obsistebant. Satis proinde doluimus, oum tan- tam nequitiam ibi fieri vidimus. Sed nil aliud facere potuimus, nisi quod a Domino vindiotam inde fieri optavimus. Nee mora inde facta, multi» qui nobis- cum illuc usque venerunt, ad domoa suaa ignavi redicrunt. Nos autem per mediam Gampaniam et Apuliam euntes, pervenimut Barrum, qus oivitas optima, in maris margine sita est ; ibique in ecclesia Sancti Nicolai fusia ad Deum precibus nostris, por- tum tunc adeuntes, sine mora transfretare putavi- mus. Sed absentibus nautis et prevaricant fortuna tempus etiam tuno erat hiemale, quod nobis noci- vum objecerunt,oportuit Rotbertum Gomitem North- manniae in Calabriam divertere, et toto brumali tem- pore illic hiemare. Tunc tamen comes Plandrensis Rotbertus cum cohorte suatransfretavit. Tunoplu- rimi de pauperibus vel ignavis inopiam futuram metuentes,arcubus suis venditis, et baculis peregri- nationis resumptis, ad mansionea suaa regressi sunt. Qua de re viles tam Deo quam hominibus facti sunt, et versum est eis in opprobrium. CAPDT Ilf. Anno igitur Domini milles simo nonagesimo sep- timo, reducente verno tempore mensem Martium comes statim Northmannus, et comes Stephanus Blesensis^qui juxta eum similiter tempus exspeeta. verat opportunum, mare repetierunt. Et classe pa- rata, Nonas Aprilis, quod tunc die sancti Pascba evenit,apud portum Brundusianum rates cum suis conscenderunt. 0 quam incognita et investigabilia snnt judioia Dei I Vidimus enim navim unam inter caeteras, qufle non superveniente occasione aliqua, per medium subito eventu prope littus maris subcre- puit.Unde ferequadringenti utriusque sexus demersi perierunt, de quibus laus Jucunda Deo statim sonuit. Nam cum corpora jam mortua qui circumstabant pro posse recollegissent, invenerunt in carnibus quo- rumdam, scilicet super spatulaa, crucia in modum notas insignitas. Nam quod in pannis suis vivl ges- taverunt,competebat,Domino volente, in ipsis in ser- vitio suo sic preoccapatis idem signum victoriosum sub fidei pignore permanere ; etiam pateficri consi- deraiitibustali miraeulo merito dignum erat, eos de- functos submisericordia Dei jam quietem vit» peren- nis a^eptoB fuis8e,ut verissimum pateret id compleri quod/ scriptum est: iii#^ qua morte prxoceupatui fuerity in refrigerio erit ( Sap, iv,7). De reliquis autera jam cum morte luctantibus,viri pauci vitam retinue. runt ;equi vero et muii sub undis exstinoti sunt ;pecu- nia quoque multa perdita est. Quod infortuniura cnm videremus, pavoregFandiconAiBi samus, intantum 8S3 PULCHERII GARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. L 834 ut plerique corde debile9,nondum naves ingres8i,ad A domos suas reverterentur, peregrinatione dimissa, dicentes nunquam amplius in aliquam sic deceptio- nem se infigere.Nos autem in omnipotentiDeospem nostram penitus ponentes, artemonibus sursum le- yatiSjtuba sonante multa Deum proclamando,et gu- bemante ip8o,in pelagus nos impegimus,vento ali- quantulum flante.Cumque per trcs dies vento defi- ciente in fluctibus altis detineremur, in quarto die juxta urbem Duratum^quasi decem milliariis intei> Btantibus,portui sani applicuimus. Duo tamen por- tus classem nostram suaceperunt.Tunc autem qui- dem iter siccum Istabundi resumpsimus,et ante ur- bem praefatam postea perreximus. Itaquo Bulgaro- rum regiones per montium praerupta et loca satis deserta transivimus. DaBmonis ad flumen rapidum ^ convenimus omnes,quod sic ab incolis terrfle vocita- tur,etmerito.Vidimusenim in illo flumine diabolico quamplure8,c{um vadare pedetentim sperabant,tor- rentis impetu diro, quod nullus cernentium juvare poterat,mersu repentino perire.Qua de re lacrymas multas ibi pietate dimisimus, et nisi equilo; cum equis dextrariis invaso illo peditibus auxilium ter- rent, multi modo simili vitam ibi perderent. Tunc juxta ripam castra nostra metati sumus, et ibi una nocte pausavimus.Montes vasti nobis undique prae- erant,in quibus nemo incola parebat.Mane quidem, aurora ciarescente,classicis sonantibus,iter nostrum arripuimusconscendendomontem^quemBagulatum nuncupant. Postea vero, montanis postpositis,tan- dem per\'enimus ad flumen,quod vocatur Baldarius. Et quod antea nisi navigio transiri solitum erat,opi- C tulante Deo,qui suis semper ubique praesens subve- nit,laetanter vadando transmeavimus. Quo transito sequenti die ante urbem Tbessa1onicam,bonisom- nibus abundantem, tentoria tendimus nostra. CAPUT IV. Mora autem per quatuor dies ibi facta, deinde Macedoniam transigentes per vallem Philippensium, postque Lucretiam,et ChrisopoIim,atque Christopo- lim,caeteras quoquc urbes quae sunt in Graecia,Coil- stantinopolim pervenimus. Ibi quidem ante urbem tentoriis nostris extensisjper quatuordecim dies las- situdinem nostram relevavimus. Et quia civitatem illam ingredi non quivimus, quoniam imperatori non placuit (timebat enim ne forte aliquod damnum ei machinaremur) stipendium quotidianum exira j) muros allatum nos emere oportuit, quod praecepto imperatoris nobis cives afl^erebant.Nec permitlebat imperator inlroire in civitatem multos insimul,sed honoratim vel quinque vel sex de potentioribus,ad horam in ecclesiis ingrcdi sinebat.O quanta civitas nobilis et decora I quot monasteria,quotque palatia sunt in ea,opere miro fabrefacta ! quot etiam in pla- teis vel in vicis opera,ad spectandum mirabilial Tae- dium est quidem magnum recitare quanta sit ibi opulentia bonorum omnium,auri et argenti,pallio- rum multiformium sanctarumqe reliquiarum Omni etiam tempore uavigio frequenti cunota bominum necessaria illuc afferuntur. Ibi insupcr, ut spero, fere viginti millia spadones assidua habitatione con- versantur.Cum autem nos satis fatigatos rcqu"ere- creassemuSjtnnc optimates nostri,accepto consilio, facti sunt homines imperatoris,et pepigerunt fcedus cum ipso,sicut jam ipse postulaverat ab eis. Quod similiter jam fecerant sub jurejurando, qui nos in itinere ipso antecesserant, Boamundus scilicet, et dux Godefridus. Comes autem Raymundus hoc la- cere tunc recusavit.Comes vero Flandriae sic, sicut alii, jusjurandum fecit.Nam erat ois necesse ut ta- litercumimperatore amicitiam solidarent,ut tutius quajrerent, et acciperent ab eo consilium et auxi- lium,praesens et futurum, tam sibi quam omnibus qui nos secuturi erant,per eunidem tramitem.Qui- bus idcirco ipse imperator praebuit de numismati- bus suis quantum placuit, de equis, et de palliisiet de pecunia sua, qua nimis indigebant ad tantum iter explendum.Uoc expleto, mare,qaod Brachium Sancti Georgii vocatur, transfretavimus. Tunc ad Nicaeam urbem properavimus^quam obsidione Boa- mundus, et dux Godefridus,et comes Raymundus, et comes Flandriae a medio Maii jam obsidebant. Quam urhem possidebant Turci orientales, pagani acrcs animis, et arcubus sagittarii. Hi quidem de Persidejam a quinquaginta annis, Euphrate fluvio transito,terram Romaniae totam usque Nicomediam urbem sibi subjugaverant. 0 quot capita caesa, et ossa occisorum ultra Nicomediam in campis jacen- tium tunc invenimus ! quos ipso anno, ignaros, et usui sagittario modernos Turci peremerant; unde moti pietate, satis lacrymas fudimus. Cumqut au- dissent qui Nicaeam urbem jam obsidebant, venire principes comites nostros, Rodbertum scilicet Nor- thmannum et Stephanum Blesensem,gaudenter eis et nobis obviam venerunt,et usque ad locum ubi ta- bernacula noslra extendimus,ante urbem in partem australem deduxerunt.Jam semel Turci congregati se paraverant,vo)entes vel obsidionem ab urbe, si possent, excutere^ vel de militibus suis urbem me- lius munire. Sed a nostris fortiter et ferociler re- pulsi,occisi sunt ex eis fere ducenti.Cum autem vi- derent Francos tam animosos,et probitate validissi- mos, secesserunt refugi in Romaniam intcriorem, quoadusque tcmpus opportunius aggredicndi eos scntirent.Nos quippe in hebdomada Junii prima,po- stremi ad obsidionem venimus.Tunc de exercitibus plurimis unus illic exercitus effectus est, quorum centum millia loricis et galeis muniti erant ; quem, qui do numero sapiebant, sexies centum millia ad bella valenlium esse aestimabant, exceptis inermi- bus, videiicet clericis, monachis,mulieribu8 et par- vulis.Quid igitur insuper? si omnes, qui de domi- bus suis egressi votum iter jam incceperant, simul illic adessent, procul dubio sexagies centum millia bellatorum essent.Sed alii de Roma, alii de Apulia, alii vero de Hungaria,vei Sclavonia,labore recusato, domos suas redierant, vel in locis multis, millibuB multis occisis, et nobiscum multi eundo inflrmatii 838 AD OODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO 6ACR0. QAA GOO vitam finiebant defuncti.Mulla ccemeleria viderelis in callibus, ct in campis, et in luots, de pcregrinis nostris sic sepultis.Sciendum quia quandiu Nicaeam urbem circumsedimus, navigio marino, consensu imperatoris,victus nobis ad emendum illuc est alla- tus. Tunc heroes nostri fecerunt raachinas ficri, arietes, scrofas, turres ligncas, petrarias.Distende- bantur arcubus sagitt£,jaciebantur lapides, hostes nobis nosque illis vicem cerlaminis pro posse rcddc- bamus.Saepe cum machinis illis armati urbem assi- liebamus,sed muro forti nobis obstante,cassabantur assuItus.Sspe de Turcis, sepe de Francis, sagittis vel lapidibus percussi, interibant.Vere doleretis et pietate suspiraretis, cum aliquem de nostris prope murum quoquomodo trucidassent.et submissis un- cis ferreis,quos funibus deorsum dimittebant, cor- pu8 interempti,aIiquando Ioricati,sursum ad se ra- piebant,quod nullus nostrum audebat, nec poterat ab eis extorquere. Corpore tunc expoliato, cadaver foras jaculabantur. Sed cum quinque septimanis urbem circumsedissemus, et multoties assultibus TurcoB pavidos fecissemus,facto interim placito per legationes apud imperatorem,callide reddidcrunt ei urbcm, cum jam ipsa vi et ingeniis valde coercita esset. Tunc Turci intromiserunt in eam Turcopulos ab imperatore missos, qui urbem cum pecunia in- tema domino suo imperatori,sicut eis praeceperat, servaverunt.Quapropter pecunia illa rctenta, jussit imperator de auro suo et argento atque palliis pro- ceribus nostris dari,peditibus quoque distribui fecit de nummis suis fieneis,quo8 vocant Tartarones.Die autem iIIo,quo Nicfiea sic est comprehensa,sive red- dita, unius mensis solstitio repercussus est, tertio- que Kal. Julii, cum barones nostri ab impcratore concessum abeundi accepissent, a Nicaea disccssi- mus interiores Eomaniae regiones adituri. Sed cum per duos dies iter egissemus nostrum, nuntiatum est nobis quod Turci, prsetentis nobis insidiis, in planis,per quae transituros nos arbitrabantur, prs- liaturi erspectabant.Uoc autem cum audivissemus, nihil ob id audacitatis amisimus.Sed cum sero illo speculatores nostri plures ex illis a longe vidis- sentjStatim nos inde monuerunt,propter quod ten- toria nostra nocte illa excubiis undique conservari fecimus. CAPUT V. Mane autem facto, quod accidit Kal. Julii, sum- ptis armis, et monente cornu, adversus eos per alas consecuti, tribunis et centurionibus cohortes et centurias ducentibus, vexillis levatis, ordinate ire coepimus. Hora diei secunda, ecce praeeursores eorum spcculatoribus nostris appropiaverunt.Quod cum audissemus, protinus^tentoria nostra juxta quoddam arundinetum metari fecimus, ut expedi- tius clitellis, id est sarcinis, depositis promptiores ad praeliandum essemus. Quofacto, en Turci,quo- rum princeps et admiratus erat Soliman, qui Ni- csam urbcm et Romaniam in potestate sua tene- bat, congregatis sibi Turcis ab orientalibus parti- A bus, qui triginta dicrum itinere, ct eo amplius, in auxilium ejus mandati venerant; aderantque cum eo quamplures admirati,videlicet Amudaradigium, Miriatos, Comardigum, Amirchai, Lachin. Bolda- gis, Caradigum, multique alii qui omnes insimul erant trecenta et sexaginta millia pugnatorum,8ci- licet sagittariorum. Mos enim eorum est talibus uti armis* Equites erant omnes. Nos autem utcun- que pedites et equitcs. Sed nobis tunc dcerant dux Godefridus, et comes Raymundus, atque Hugo Magnus qui per duos dies insipienter se a nobis subtraxerant cum gente maxima tramite bifurco. Unde nobis damnum irrestaurabile accidit, tam de nostris occisis quam Turcis non retentis, vel in- terfectis.Sed quia tarde lcgatos noatros inde habue- l^ runt,ideo tarde nobis succurrerunt. Turci autem audacter ululatibus concrepantes, pluviam sagitta- rum vehementer nobis jacere cceperunt. Sed icti- bus tam crebris nos stupefacti,mortuique, et multi Issi, mox timidi versi sumus in fugam. Nec arat mirandum,quia cunctis nobis tale bellum erat in- cognitum. Jamjamquc ex altera parte arundineti, agmina densa ex eis adusque papiliones nostros vehementer irruerant^ qui de rebus nostris intus arripiebant, et de gente nostra occidebant, cum forte, disponente Deo, Qugonis Magni, ct comitis Raymundi, et ducis Godefridi praecursores tali in- fortunio a posteriore parte accurrerunt.Et cum us- que ad tentoria nostra jam fugati fuissemus,statim qui ingressi fuerant a papilionibus se removerunt^ putantes propter eos tam cito nos regredi.Sed quod C audaciam vel probitatem suspicati sunt, pavorem nimium sperare possent. Quiddicam? Nos quidem in unum conglomerati, tanquam oves ovili clausse, trepidi et pavefacti ab hostibus undique vallaba- mur,ut nullatenus aliquorsum procedere valeremus. Quod nobis visum est propter peccata nostra sic contigisse. Nam quosdam luxuria polluebat, quos- dam vero avaritia vel superbia vitiabat. Clamor erat ingens aethera feriens, virorum ac mulierum, atque infantium, nec non et paganorum qui super nos irruebant. Jamque nulla spes erat viUe. Tunc reos et peccatores nos omnes esse fatebamur, mi- sericordiam a Deo devote postulantes. Aderat ibi episcopus Podiensis, patronus noster, et quatuor alii ; aderantque saccrdotes quamplurimi, albis in- n duti vestimontis,qui Dominum humillime deposce- bant, ut virtulem hostium prosterneret, et nobis dona misericordiae suae infunderet.PIorando canta- bant, cantantes orabant. Tunc currebant multi ad eos, qui confestim mori timentes confitebantur eis peccata sua.Tunc nostri proceres, Robertus North- mannis comes, et Stephanus Blesensis, et comes Flandri», Boamundus quoque, pro posse eis resi- stere, et eos saepe nitebantur invadere. Ipsi quidem a Turcis fortiter impetebantur. Sed forsitan suppli- catione nostra Domiaus placatus (quia nec nobilita- tis pompae,nec armis lucidis triumphare favet;sed menti pie, et virtutibus divinis munit«| in neces- 837 PULCHERII CARNOT. fflST. HIEROSOL. — LIB. I. 838 sitate pio subvenit) paulatim vigorem tunc noLis A prffistitit, et Turcos magis magisque debililavit. Nam visis consociis nostris, qui postremi propera- bant ad adjuvandum nos^ laudantes Deum, auda- ciam resumpsimus et per turbas et cohortes eis resistere nisi simus. Heu I quot de nostris die illo post nos lente venientes in via occiderunt ! Aprima diei hora usque ad sextam, nos, ut dixi, anguste coercuerunt ; sed tunc paulatim nobis animatis et de nostris sociis concretis, adfuit mirabiliter divina gratia, et quasi momento subitaneo, Turci omnes visibus nostris dorsa fugitivi verterunt. Nos vero post eos vehementer vociferantes, per montes et valles persecuti eos sumus ; quos fugare non ces- savimus, donec anteriores ncstri cursores ad ten- toria eorum pervenerunt. Ubi alii de rebus eorum p et de tentoriis ipsisoneraverunteorumdemcquoset camelos plures, quos pro timore illic reliquerant ; alii vcro Turcos fugientes usque ad noctem perse- cuti sunt. Sed quia famelici et fatigati orant cqui nostri, paucos ex eis retinuimus. Grande autem miraculum Dei fuit^ quod die crastino ettertio non cessaverunt fugere, quamvis eos nuUus, nisi solus Deus, amplius fugaret. De tantaautem victoria nos facti Iffitissimi, Deo gratias omnes exsolvimus,quia noluit iter nostrum omnino adnibilari, sed ad ho- norem sui et Christianitanis, honorabilius solito prosperari : undeab oriente usque ad occasum fa- ma personabit perennis. Tum quidem post eos iter nostrum modeste calcavimus. Turci vero ante nos fugientes catervatim mansioncsper Romaniam sibi quaesierunt. Tum perreximus Antiochiam, quam ^ prsnominant parvam, in provincia Psidie, deinde Iconium : in quibus regionibus, saepissimepanc ci- bariisque satis indiguimus. Nam Romaniam qus ierra est optima et fertilissima bonorum omnium, invenimus valde a Turcis vastatam et deploratam. Multoties tamen videretis tantam gcntis multitudi- nem de raris culturis, quas interdum per loca in- veniebamus, bene refocillari, supplemento illius Dei, qui de quinque panibus et duobus piscibus quinque miilia hominum cibavit (3/a/(/i.xiv,19-2i), Inde satis Istabamur, et congaudentcs, dona mise- ricordiffi Dei hsc esse profitebamur. Tunc autem vere vel rideretis, vel forsitan pietate lacrymare- mini, cum multi nostrum jumentis egentes quia de suis jam multa perdiderant, verveces, capras, J) sues, canes, de rebus suis, sciiicet pannis vel pani- bus, seu qualibet sarcinaperegrinorumusui ncces- saria onerabant. Quarum bestiolarum tergavideba- mus, mole fascis gravis esse corrupta. Equitcs etiam supra boves cum armis suis interdum scan- debant. Sed quis unquam audivittot tribus linguae in uno exercitu, cum ibi adessent Franci, Flandri, Frisi, Galli, Britoni, Allobroges, Lotharingi, Ale- manni, Bagoarii, - Northmanni, Scotti, Anglici, Aquitani, Itali, Apuli, Iberi, Daci, Graeci, Arme- nii ? Quod si vellet me alloqui Britannus, vei Teu- tonioua, neutro respondere saperem, Sed qui tot ii nguis d i visi eramus, tanquam fratres, sub dilcc tione Dei, et proximi, unanimes esse videbamur.Nam,si dc rebus suis aliquis aliquid perderet, per quam- plurimos dies id diligentertandiuquiinvenissctde- ferret secum, donec inquirendo illum quiperdidis- set reperiret, et inventum libenter redderet. Hoc enim competit his qui juste percgrinantur. CAPUT VI. CumautemadEracleamurbempervenissemuSfVi- dimus signum in cgdIo quoddam,quod albumo splen- dore fulgens tunc apparuit in modum ensis figura- tum, cuspide versus orientem protento. Sed quid futurum promittebat nesciebamus, sedprsBsentiaet futura Domino committebamus. Ad oppidum opti- mum quoddam, quod Mariscum nominatur, tunc profecti sumus, ubi per tres dies quievimus. Sed cum exhinc viam unius diei proculcassemus, et non longi ab Antiochia Syris, sed quasi tribus diebus essemus, ab exercitu discessi, et cum do- mino Balduino comite, Godefridi ducis antefati fratre, in sinistra partem provinci» divertimus. Erat quippe miles quam optimus, probitate et au- dacia valde famosus ; qui antea relicto exercitu cum illis quos secum duxit, urbem, quam dicunt Tharsum Silicise, ausu magno ceperat ; quam ta- men Tancredo violentcr abstulit, qui jam in ea homines suos, Turcis ei consentientibus, intromi- serat. Relictis itaque ibi custodibus, Balduinus ad exercitum rediit. Itaque confidens in Domino,et in valore suo, coilegit secum milites paucos, profi- ciscens versus Euphratemfluvium,etcomprehendit ibi castra plurima tam vi quam ingenio. Interqua unum cepit peroptimum, quod vocatur Turberes. Hoc pacifico reddiderunt ei qui in eo habitabant Armenii, et alia plurima huic subdita. Cum au- tem fama de eo longe lateque jam circumvolasset, misit ad eum legationem qui princepseratcivitatis Boais, id est EdessaB, quae satis est nominata,et de bonis terras uberrima. Est illa in Mcsopotamia Sy- ria3, trans flumenprffidictumEuphratem vigintifere milliariis,et ab Antiochia distans quasi centum vel paulo plus. Mandatus est itaque Balduiuus ut illuo iret, et efficerentur invicem amici, quandiu ambo viverent, tanquam patcr etfilius. Quod si dux ipse Edessenus forte obiret, statim Balduinus,acsifiliu8 ejus esset, urbem et terram suam,quantamcunque possidebat, in haereditate possideret. Non enim ha- bebat filium nec filiam. Et qnoniama Turcissede- fendere non poterat, volebat Graecus illeetseetter. ram suam ab ipso Balduinodefendi,quemetmilites suos bellatores adiverat esse probissimos. Hoc au- dito, postquam legatijurejurandofecerunteuminde credulum, cum minimoexercitulosuo,scilicet octo- ginta militibus, pergent transiit Euphratem. Quo transito, noctetota perpropere prope castra Sarra- cenorum, hinc et inde linquentes ea, valde pavidi perreximus. Quod cum audissent Turci qui in Sa- mosate oppido forti erant, insidias nobis in via,per quam ituros nos opinabantur^ prstenderunt. Sed 839 AD GODEFRIDUM APPEND. II. ~ MONDM. DE BELLO SACRO. 8« rum nocte alia quidara Armenius in castello suo (iiligcnternoshospitatusfuisset, intimatum estnobis quod ab bostibus illis insidiantibus prscavere nos oportebat. Quapropter diebus duobus illic delitui- mus. Sed cum tantam moram fastidirent illi, dle tertia subita iusultu de loco insidiatorio prosilie- runt, et ante castellum, in quo eramus, signis le- vatis accurrerunt, et praedam, quam in pascuis ibi reperierunt ante conspectum nostrum arripuerunt. Nos autem contra eos egressi, quia pauci eramus, bcllare cum eis non quivimus ; qui cum nobis sa- gittas jaccre coeperunt, nullum de nostris, juvante {>eo, sauciaverunt. Ipsi autem unum de sociis suis occisum lancea, in cumporeIiquerunt,cujusequum, qui eum subvertit, retinuit. Tunc abierunt ; nos autem ibi remansimus. Sequenti vero die itcr no- 8trum resumpsimus. Miraremini, cum ante castra Armenorium transiremus, et nobis obviam cum crucibus et vexillis pro amore Christo huraillime proccJebant, et pedcs nostroset pannososculaban- tur, eo quod audierant nos aTurciseosdefensuros, sub quorura jugo tandiu depressi fuerant.Pervoni- mus tandem Roais, ubi princeps urbis praidictus, et uxor sua, una cum civibus suis, gaudenter nos susceperunt, et quod Balduino polliciti fucrant, in- dilate compleverunt. Cumque per qnindecim dics illic nioram fccissimus, cives urbis machinati sunt principem illum sceleste occidere,et Balduinum in palatio ad dominandum sublimare.Odio enim eum habebant. Dictum cst, et factum est. Unde Baldui- nus tamen et sui valde contristati sunt,quiaproeo indulgentiam impetr.ire nequiverunt. Cum autem principatum illius donociviumBalduinus suscepis- set, protinus adversus Turcos, qui in patriaerant, litem ballicam movit, quos multoties vel victos vel occisos suporavit. Continglt tamen denostrisplures a Murcis int^remptos fuisse. Ego vero Fulcherius Carnotensis, capellanus ipsius Balduini eram.Volo autem de exercitu Dei scrmonem quem dereliqui resumere. CAPUT VII Mense Octobri, pervenerunt Franci Anliochiam Syri», flumine transito quodFernum, vel Orontem Dominant. Ante urbem jus^asunttentoria extendi, intra primumaburbelapidem,ubi postea certamen pessimura utrinque persaDpe factum est. Nam cum dc civitate Turci prosilirent, multos denostrisocci- debant ; vice tamen reddita, se quoque superatos lugebant. Est nempe Antiochia civitas magna am- bitu, situ fortis, et muro valida : quae et ab hosti- bus externis nunquam poterit comprehendi,si tan- tum inhabilantes panemunitieam defenderevolue- rint. Estque in ea basilica una satis veneranda, in honore sancti Pelri upostoli dedicata, ubi sedit in cathedra, in episcopum subIiraatus,postquaraaDo- mino principatura Ecclesiae, clavibusacceptis regni coBlestis suscepit. Est et altera in honoro beatffi Mariffi fabrefacta. Suntque aliae plures ecclesiae de- oeoter composit». Que quamvis eubpoteetate Tur* A corum diu exstiterant, Deus tamen cuncta priB- sciens, nobis cas integras reservavit, ut a nobifi quandoque in eis honoraretur. Tredecim ferc mil- liariis distat marc ab Antiochia. Et quia Fernus fluvius inibi raare incidit,pereju8dem alveumfluyii usque prope Antiochiam nave de longinquis parU- bus bonis refertfe omnibus deducuntur.Itaque tam per mare quam per terram munita bonis, abundat civitas divitiis multiraodis. Principes autem nostri cura eam ad capiendum tam difRcilem prospexis- sent, jurejurando confirmaverunt invicem eam ob- sidione cohibere, donec, Deo suffraga":te,aut viaut ingenio possent eara capere. Tura vero in ilumine praedicto invenerunt naves, cum juxta illud deam- bularent, quas capientes, eoaptaverunt sibi de eit I» unum pontem, por quera postea transierunt adne- gotia sua facienda, cura antea pedetentim vadare per flumen illico non valerent. Sed cum Turci a tanta raultitudine Ghristiana seobsideri oircumspi- cerent, timentes quod nulloraodo ab eisexcuti pos- sent, inito consilio invicem,mi8it Gracianus Antio- chiae admiratus niium suum, Sansadolem nomine, ad soldanum, hoc est ad imperatorem Persidis, precantes ut eis citissirae succurreret,quia in nullo alio spera auxilii habebant,pr£terMahumethadvo- catura corura. Ule autem illuc sic destinatus, lega- tionem perpropere gessit. Qui vero remanserunt. custodierunt urbera, interira auxiliumpraBstolantes mandatum, et contra Francos damna muUimoda frequenier machinati sunt. Franci quoque callidi- tati eorum proposseobsistebant.Contingitenim,die C quadam, septigentos Turcos ab eis interremptos esse, et quia Francis insidias paraverant, ab insi- diantibus similiter superati snnt. Virtus enim Dei praesens ibi adfuit. Nam nostri omnes sani regresei sunt, excepto uno ab illis sauciato. Heulmultosde Christianis, qui in urbe conversabantur, scilicet, Graeci, Syris, Armeniis Turci rabie occidebant per- moti, et petrariis et fun.iibulis suis capita occiso- rum, Francis cernentibus, extra muros ejiciebant. Qua de regens nostra vaide tristabatur. Odio qui- dem Christianos illos habebant quoniam ne forie Francos quoquomodo munirent metucbant. Cum autera aliquandiu Franci urbem circumsedissent.et provinciam affinem rapinantes pro victualibus ne- cessariis sibi undique devastassent, et panem ad D emendum nusquam invcnire possent, contigit eos famem magnam sustinere. Undeoranesvaldedeao- lati 8unt,et multi latenterrogitaverunldeobsidione aufugere, sive per terram, sive per mare.Non enim habebant quidquara 6lipendii,unde vivere possent; quos etiara oportebat victura suum longe quaerere cura ingcnti timore, elongando se ab obsidione aut quadraginta aut sexaginta milliariis, ubi, videlicet in montanis, a Turcis insidiantibus persaepe ooci- debaniur. Haec autem incommoda putabamus sic Francis contigisse propterpeccatasua,quibu8 multi constringebantur, et quod urbem tam longo tem- pore eapere non poterani. Nam plurimi tam8ii{»^ Sff PDLCHERn CARNOT. HreT. HIEROSOL. — LBB, L 843 biae quam luxuria; atquc rapinae immodestio debili- A tabantur. Tum proindc facto consiiio, ejecerunt fe- minas de exercitu,tam conjugcs quam immaritatas, ne, luxuriffi sordibus coinquinati, Domino displice- rent. Illae vero in castris afTmibus tunc sibi hospi- tia assumpserunt. Desolati cnim omnes erant, tam fame quam occisione quotidiana, tam divites quam paupcres. Et nisi Deus eos, tanquam bonus pastor oves suas, gregatim constringeret, procul dubio omnino inde aufugerent, licet obsidionem jurassent obtineadam. Multi tamen propter panis nccessita- tem, per plures dies qusBrebant per castella propin- qiiiora quas victui suo erant neccssaria, nec postea revertentcs ad exercitum^ obsidionem pcnitus di- raittebant. Tunc tcmporis vidimus unum ruborcm in cgbIo mirabilem, insuper sensimus tcrrie motum |^ magnum, qui nos pavidos reddidit omncs. Multi etiam viderunt quoddam signum in modum crucis figuratum, colore alburnum, vcrsus orientem recto tramite incedcns. CAPUT VIII. Anno autem Domini millesimo nonagesimo octa- vo, postquam illa regio Antiocbena circumquaquc a multitudine gentis nostrae prorsus devastata fuisset. magis magisque majores et minoros fame nimia vexati sunt. Tunc famclici comcdebant surculos fabarum in agris adbuc crcscentium, herbasque multimodas et sale inconditas; carduos etiam, qui propter lignorum deficientiam non bene cocti lin- guas manducantium depungebant, cquos, asinos camelosque, canes etiam et mures. Pauperiorcs etiam bcstiarum coria comedebant^ et quod nefas C est dicere, mures et grana in stercoribus rcpcrla. Frigora, flagra, calores, pluvias densas propler Deum perpessi sunt. Tentoria etiam jam erant in- veterata, imbrium inundationibus putrefacta et dis- rupta. Qua de re, multi eorum nonnisi ccelo tege- bantur. Itaque iili, quasi aurum ter igni probatum septiesque purgatum, jamdudum a Domino, ut opi- nor, praelecti, et in calamitate tanta examinati, a peccatissuis purgati sunt. Diu enim agonizantcs, si etiam gladius percussoris non dcesset, martyrii cur- sum multi voluntarie complessent. Forsitan a justo Job gratiam tanti exempli sumpserunt, qui in tor- mentis corporis sui animam purgans, Dcum semper in mente tenuit. Cum paganis beilant, propter Deum laborant. Licet Deus qui cuncta creat, creata mo- n derat, moderata sustentat, virtute gubernat, possit quaeque vult momento uno destruere, sentio quod verbere Christianorum annuit paganos ita subrui, qui tot temporibus cuncta quae Dei sunt, permit- tente ipso, viliter pessumdederunt. Ghristianos qui- dem ab ipsis Turcis permittit occidi ad salvationis augmentum, Turcos autem ad animarum suarum detrimcntum; quorum quosdum tamen jam saluti prsdestinatos, piacuit Deo tunc a sacerdotibus no- stris hBjitiza.n. Quos enim prasdesiinavilf hos et vo- cavitj necnon magniflcavit [Rom, viii, 30). Quid igi- tur? Fnere quidem de nostris nonnulIiyUt superiua Patbol. GLV, audistis,qui ab obsidionc tam anxia se removcrunt, Alii propter egestatem, alii propter ignaviam, alii vero propter mortis timorcm, primitus pauperes, deinde lociipletes. Tunc StephanuscomesBlcsensis ab exercitu discessit, et per mare in Franciam re- patriavit. Unde doluimus omncs, quoniam vir erat probissimus et valde nobilis. Quo discedente, se- quenti discessionis suae die urbs Antiochia est tra- dita. Si perseveras3et, multum inde cum Cffiteris gaudcret. Idcirco factum cst ei hoc in opprobrium. Nec prodest cuiquam bonum initium, si bene non finicrit. In rebus autcm Domini, co quod mentiri nollcm, cavendum cst; nc in aliquantis deviem, multa breviabo. Ab ipso autem mense Octobri, tran- scursa hicmc sequehti. et dcinde verno tempore usque dum subintrarct Junius mensis, urbis ob- sidio perduravit. MuUoties interim invasiones et praeiia, insidiasque Franci ct Turci invicem ege- runt. Vincebant et vincebantur. Nostri tamen ssepius quam illi triumphabant. Semel contigit plerosque de Turcis in flumen Fcrnum fugiendo cadere, et in ipso mersos infelicitcr interirc. Cis Fernum et citra Fernum, utraquc gens invicem bellabant saepe. Ca- stellaquidcm ante urbem composuerunt optimates nostri, quibus postea Turiios frequenti exitu assi- lientes, vehemcntcr cohibuerunt. Unde bestiis eo- rum pascua laepc abstulerunt. Nec ab externis pro- vinciae Armcniis quidquam allatum fuit. Saepe ta- men ipsi ad laeiendum nostros procedebant. Cum autcm placuit Domino laborem populi sui consum- mare, forsitan precibus eorum placatus, qui quotidie preccs inde supplices ei fundebant, concessit pietate sua, per eorumdem Turcorum fraudem, traditione clandestina urbem Christianis rcddi. Audite ergo fraudem el non fraudem. CAPUT LX. Apparuit enim Dominus noster cuidam Turco, gratia sua praelecto, ct dixit ei :« Expergiscere, qui dormis. Impcro tibi ut rcddas Antiochiam Christia- nis. » Miratus autem iIle,visionem illam silentio tcxit. Iterum autem apparuit ei Dominus : « Redde urbem Francis, inquit; sum etenim Cbristus, qui hoc tibi jubeo. » Meditatus autem ille secum quid inde facturus esset,abiit ad dominum suum, Antio- chiae scilicet principcm^ ct visionem illam innotuit ei. Cui rcspondit ille : « Nunquid phantasmati, brute,vis obedire?» Reversus autem ille, postmodum siluit. Cui rursum Dominus apparuit, inquiens : « Cur non explesti quod jussi? Ncn est tibi haesitan- dum ; nam qui hoc impero Dominus sum omnium.» Ille autem non amplius dubitans, prudenter cum viris nostris tunc egit ut sub machinationis suae stu- dio urbcm accipcrent. Quo prolocuto, et filio suo Francis dato obside, domino scilicet Boamundo, nocte quadam per scalas de chordis factas viginti de clientibus nostris per muri sumnTum intromisit. Et non mora facta,statim porta aperta est.Franci omnes praeparati civitatem sunt ingressi. Et per cbordaa jam introierant quadraginta milites, qui quadra^ 27 843 AD GODEPRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. 844 ginta iiiico iiivcncrunt ibi Turcos, trium turrium custodes, quos occiderunt. Tunc alta voce Franci omnes simul exclamaverunt : Deus hoc vult, Deus Hoc vuLT. Hoc erat enim signum exclamationis no- strae, cum aliquid de negotio nostro agcre voleba- mus. Quo audito, Turci omnes vehemcnter exterriti sunt, Aurora quippe albescente, urbem Franci pror- sus impetere ca?perunt. Cumque Turci primilus vexillum Boamundi rubicundum jam in sublime displicari aspicerent, et tumultum tantum atque tot comibus in muri apice Francos sonarc,et per vicos ct muros nudis ensibus cos late discurrere, et gen- tem suam ferociter occidere : obstupefacti valdc, et hac et illac fugero ca^pcrunt. De quibus multi mox occisi fuerunt,plurcsquc fugiendo in castrum, quod in rupe celsaest situm, se intromiserunt. Plebs vero nostra cuncta.quaj in vicis aut domibus invenerunt, immodcrate assumpserunt. At milites probitatis mi- litiam tenuerunt, Turcos perscqucndo etoccidondo. Tunc adniiratus Antiochia?, scilicct Gratianus, a ru- stico quodam Armcnio fugicns decoliatus est. Oui caput abscissum Francis mox attulit ejus. GAPUT X. Contigit autem, rostquam civttas capla est, a quo dam homine lanceam unam invcniri quam in eccle- sia beati apostoli Petri fossa humo rcpertam, asse- verabat esse illam dc qua Longinus latus Domini perforavit. Aiebat enim a sancto Andrea apostolo revelatum hoc esse sibi. Visione et monitione ab ipso apostolo ter illi facta, fodit subtcr pavimentum, ubi per visionem ei monstratum fuerat, et invenit lanceam fallaciter occultatam forsitan. Hanc visio- nem propalavit primitus episcopo Podiensi et Ray- mundo comiti. Quod tamen episcopus fulsum esse putavit, comes vcro Raymundus vcrum csse spera- vit. Sed cum sic reperta fuisset, et omnis populus Deum exsultans glorilicasset, et per centum jam fere dies ab omnibus in veneralione magna habcrelur, et a comite Raymundo gloriose tractaretur; qui etiam oblationem a populo ad lanceaia devote fa- ctam egenis sajpe distribuerat, quia lanceam illam custodiebat, forte contigit episcopum Baraj, et alios quamplurimos, tam clericos quam laicos, hajsitare quod non essct iila Dominica lancea quaB speraba- tur, sed altera erat ab homine illo stolido fraudu- lenter reperta. Quapropter consilio inilo, post sup- plicationem jejunii triduani, cum struem lignorum in medio campi igni accendissent juxta castrum Archarum, quod tunc obsidione coercebant, octavo mense post Antiochiam captam, benedictione judi- ciali supor ignem ab episcopis facta, inventor lance» per medium rogi flammantis ultro celeriter trans- meavit.Quo transacto, illum hominem quasi reum in cute flammis cromatum vidonint, ct in interiori parte corporis laesum mori intellexerunt. Quod rei exitus monstravit,cum die duodccimo ipso angore obiit. Et quia ob honorem Dei et amorem omnes lanceam venerati fuerant, hoc judicio peracto, facti iacreduliy contristati sunt valde. Gomes tamen Rai- A mundus tandiu illam sci-vavit, donec eam nescio quo eventu perdidit. Nunc autem ad caetera dimissa revertar. CAPUT XL Cumque Antiochia civitas capta fuisset,ut dictum est,sequenti dieTurcorum multitudo innumerabilis circa eamdem urbem obsidionem opposuerunt. Nam soltanus, rex scilicct Persarum, unde jam parum praefatus sum, habita logatione quod Franci Anlio- cbiam obsidebant, statim gcnte multa coadunata, contra Francos exercitum suum misit. Cujus fuit Corbagath dux el admiratus. Hi quidem ante urbem Edissam, ubi tunc Balduinus erat, per tres hebdo- madas stationem fccerant, sed nihil ibi proficientes, Antiochiam properaverunt, ad succurrendum Gra- |x tiano.Quibus visis, non minus solito iterum Franci desolati sunt. Propter peccata enim sna pcena est eis duplicata. Nam cum civitatem ingrcssi fuissent, confestim cum fcminis exlcgibus concubuerunt plu- rcs cx cis. Tunc insupcr ingrcssi sunt urbem sexa- ginta fcre milliaTurcorum per castrum sublime, a parte rupis celsa?; qui nostrosvehementissime cre- bris invasionibus coarctaverunt Sed non fuit mora, pavore percussi magno, foras ad obsidionem relicta urbe exierunt. Franci autem inclusi, ultra quam credipotcstremanseruntanxii.Intereatameneorum non immemor Deus pluribus saepe, quod dictis af- flrmabant, apparuit, qui confortando eos promitte- bat populum ad prssens victoria gaudendum. CAPUT XIL Tunc clerico cuidam pro timore mortis aufugienti C apparuit Dominus, inquiens : « Quo, frater, proten- dis iter? — Fugio, » respondit, « ne infortunatus pe- ream.Sic fugiunt multi,pereanl ne morte maligna.» Cui Dominus oit :« Ne fugias, scd vade retro, et dic ca3teris quod in praelio cum illis adero. Nam matris meaj placatus precibus, propitiabor eis. Sed quia peccaverunt, fere porierunt. Sit autem spes eorum in me firma, et faciam cos in Turcos triumphare. Pa»nitcant, et salvi ficct. Dominus sum,qui loquor tecum. » Mox ille reversus, quod scivit narravit. CAPUT XIIL Interea dum plurcs noctu per chordas de muro desccndere volebant, et fugere, quoniam contigit multis hoc fieri, qui formidabantvel inedia vel gla- dio perire, iterum astitit cuidam descendenti frater D ejusdem jam mortuus, aiens ei :« Quo, frater, fugis? Resta, ne timcas, quoniam Dominus erit vobiscum in praelio vestro,et consocii vestri qui in hoc itinere jam vos morte antecesserunt, contra Turcos vobi- scum prailiabuntur.» Miratus autem ille verba de- funcLi, ire desiit : et quod audivit caeteris recitavit. CAPUT XIV. Sed cum placuit Domino labori famulorum suo- rum finem dare, qui etiam angorem tantimodum amplius tolerare non potcrant, ncc jam quidquam habentes quod comedereit, unde tam ipsi quam equi eorum debiles nimis erant, constituerunt invi- cemfieritriduanum jejuniumcum precibus etelee^ 845 PULCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. L 846 mosjTiis, ut illis poenitcntibiis, ct Domino devote supplicantibus propitiaretur. Interim vero capto consilio, mandaverunt Turcia per Petrum quem- dam Eremitam.quod nisi terram, quaj Christianis pertinebat ab olim,quietam eis dimitterent,diese- quenti sine dubio bellum contra oos inirent. Quod si alitcr fieri vellent autper quinquoautperdecem, sive per viginti vel centum milite^ abutraqueparte electos fieret bellura, ne cunctis simul bellantibus, multitudo gentium moverotur;et quorum pars alte- ram superaret, urbem et regnum merito acciperet. Hoc mandatum est,sed concessumaTurcisnonest. Et quia multi erant,et equis muniti,propterea vin- cere putabant ; aestimabatur quidem numero sex- centi saxaginta millia, tam equitcs quam peditas. Nostros veromilites sciebant effici pedites,debiles, pauperes. Regresso autem Petro legato, redditur responsum.Quo audito,paraverunt se Franciarmis ad praeliandum, nihil bscsitantes, sed in Domino spem suam penitus ponentes. Principes Turcorum multi erant, quos admiratos praenominabant. lii sunt : Corbagath, Meleducac, Amirsoliman, Amir- solendas, Amirhegibbe, Amirmazoane, Amirma- hummet, Caraiath, Coteloseniar, Mergascotelon, Baldus, Boelquenari, Boldagis, Armirrilias,Gersas- lan, Gigremis, Amirgogus, Artubech, Amirdalis, Amirmoxe,Amircharaor,et multialii.Francorum ve- ro optimates isti aderant : Hugo Magnu?,Robertus Northmaniae comes,Robertus comes FlandriaB,dux Godefridus, comes Raymundus, Boamundus, et multi nobiles alii.Benedicat DeusanimamAdemari Podiensis episcopi,qui,ut vir apostolicus, benigne semper populum confortabat,et in Domino robora- bat. 0 pia res 1 Jusserat ipse vespere praecedento cunctae militiae Dei exorcitus, sub edicto praecona- rio, ut unusquisque pro posse suo de annona nite- retur praebendam equo suo impendere, nc in die crastino subter equitantes,horabellicadebilesfame deficerent.Jussum est,et factum est Igitur ad bel- lum sic paratis onmibus, exierunt de civitate sum- mo mane, quod iv Kal. Julii tunc evenit, vexillis praecedentibus scararum et acierum,separatim per catervas et phalangesconvenienterdivisarum.lnter quos sacerdotes albis amicti vestimentis erant, qui pro populo cuncto Domino flendo psallebant,etpre- ces multiplices mentibus devotis lundebant. Tum quidam Turcus, Amirdalis nomine, militia probis- simus, cum vidisset gentem nostram contra eos signis levatis sic cgredientem,miratuse8tvehemcn- ter.Et cum signa procerumnostrorumvidissct,quae sigillatim cognoscebat,quia inAnliochiaconversari solebat, praelium mox fore ratus est. Quod statim Corbagath admirato majoriintimavit «Quidscaccis ludis? En Franci veniunt. » Cui respondit : « Ve- niuntne ad bellandum? » Respondit Amirdalis : « Adhuc ignoro : sed exspecta parumpcr.» Cumque iterum prospicit vexilla principum nostrorum altrin- secus ordinate praeferri, et acies divisas decenter Bubsequi^ iterum ait Corbagatb : << Ecce Franci* A Quid putas ? » Rcspondit : « Bellum reor, inquit» sed adhuc paulisper opporircSignaquaBcernoquo- rum sunt non ignoro. » Iterum considerans atten- tius, ctfgnovit vexillum episcopi Podiensis cumtur- ma tertia procedens. Longius haud rcstant, Corbagath tunr ait ille : « En Franci veniunt, vel nunc fuge,vel bene pugna Nam signum video magni praecedore papae. Et quos aestimabas jam omnino supplantari, hodie timeas ab eis superari. » Corbagath dixit:« Mittam ad Francos, ut quod hosterna die mihi mandave- runt, hodie concedam. » Amirdalis dixit : « Tarde locutus cs.M Attamen id mandavit; sed quod quae- sivit, non impotravit, Amirdalis autem mox ab eo discodens, equum ursit calcaribus. ^ Cogitat aufuglat^ socios taj^ea admonet ipse, Fortiter ut pugnent omnes, jaciantque sagiitas. Ecce llugo Magnus, atque Robertus Northmannus, et comes Flandriensis in prima acio constituti sunt invasores. In socunda autem dux Godefridus cum Alemannis et Lotharingensibus subsecutusest.Post hos episcopus Podiensis,et geniiRaymundicomitis, Gascones et Provincialesincesserunt. Ipse veroco- mes in urbe remansit ad custodleudum eam. Po- stremam quippe catervam Boamundus solerter mi- navit. Turci autem cum considerassent ab omni exercitu Francorum se impetu ferocissimo invadi, sparsim prosilire et jacere sagittas coeperunt. Sed immisso timore Domini super eos, ac si repente totus mundus super eos rueret, fugam omnes im- C modcratam egerunt, et a Francis pro posse eorum fugientes fugati sunt.Sed quia paucos equos habe- bant et fame debiles,non quantum oporteret de pa- ganis retinuerunt;tentoria autcm eorum cuncta re- manserunt.De rebus quoque eorum multiformibus in eisdem tentoriis reperierunt,aurum scilicet,argen- tum, pallia, indumenta, utensilia, ot caetera multa, quae valde timidi por campos sparsim fugiendo.vel dimittebant, vel jaciebant, videlicet equos, mulos, camelos, et asinos, galerosque optimos, arcus, sa- gittas cum pharetris. Fugit Corbagath cervo velo- cius,qui minis et dictis tam feris Francos jamper- sacpe occiderat. Sed cur fugit qui tantam gentem habebat,et equis bene munitam? Quoniam contra Deum bellare nitebatur;cujuspompametarbitrium n prospicicns Dominus, omnino cassavit. Nec tamen permisit eum in manus Francorum incidere, nec milites suos,quia quotidie non sc ulciscitur de ini- micis suis. Et quoniam cquos habebant veloces, effugerunt; lentiores vero nostris Francis remanse- runt.Multi autem ex eis et de peditibus Sarracenis gladiis detruncati sunt.De nostris autem pauci laesi sunt.Feminas vero in tentoriis eorum inventas gla- dio interfecerunt. Tunc oranes voce exsultationis Deum benedixeruntjOt glorificaverunt, qui in tanta necessitate positos et anxietatc,dexterapietatissu89 sperantes in se,ab hostibus tam trucibus liberave* rat. Sed et ipsis devictis, triumpbatores inde faoti S47 AD GODEPRIDDM APPEND. II. - MONDM. DE BELLO SACRO. 848 gloriabantur. De quorum etiara subslanlia lociiple- A tes elTecti, ad urbem regressi sunt jocundi. Urbs cum capta fuit tam nobijis Antiochena, Undecies centum, si subtrahis inde bis unum^ Tunc tot erant anni Domini de Virgino nati. Sub geminis Phoebus cum his novies fuit ortus. Tunc temporis obiit Ademarus episcopus, Kalcnd. scilicet Augusti,cujus animaquietepotiaturacterna. Et tunc Hugo Magnus Constantinopolim conccssu heroum abiit, deinde in Franciam. CAPUT XV. His gestis omnibus,inclyta principum turma to- tius exercitus epistolam hanc Romano ponlifici di- rexerunt : « Domino sancto acvcnerabili papa^Un- ^ BANO, BoAMUNDUS, ct R%YMUNDUS Saucti yEgidii co- mes, GoDEFRmus dux Lothariensis, ct Rotbertus comes Northmanniae, RoTBERTUS Flandrensium co- me0,et Eustachius comes BoloniaB,Salutem,etfide- Ha servitia,et ut filii suo patri spirituali veram in Christo subjoctionem.Volumus omnes ct desidera- mus notum fieri votts,quem magna Dei miscricor- dia,quamquo evidentissimo ejus adminiculo anobis capta est Antiochia, et Turci, qui multa Domino nostro Jesu intulerant opprobria,capti et intcrfecti Bunt; et nos Hierosolymilani Jesu Christi injuriam summi Dei vindicavimus; et nos, qui Turcos prius obsederamus, qualiter postea a TurcisdeCorozana, et Hierusalem, et Damasco, multisquc aliis tcrris venientibus obsessi fuimus;et quomodo Jcsu Chri- sti misericordia libcrati sumus. Cum igitur capta C Nicsna illa,maximam multitudinem Turcorum, si- cut audistis,in Kalend.Julii nobis obviamincampo florido devicissemus,et illummagnumSolymannum fugavissemus, suisque omnibus et terra et rebus exspoliassemus, acquisita et pacificata tota Roma- nia, ad obsidendum Antiochiam venimus. Cujus in obsidione multa mala pcrpessisumus,tumdebcllis ilnitimorum Turcorum et paganorum in nos tam frequenter et copiose irruentium, ut verius dicerc- mur obsessi ab eis quosinAntiochiaobsedcramus. Tandem, superatis omnibus bellis, cx eorum pro- spero eventu fidesChristianaexaltataest,hocmodo. Ego Boamundus, conventione facta cum quodam Turco, qui ipsam mihi tradidit civitatem, scalas ante diem parum muro applicui ;.et sic civitatem n antea Christo resistentem in Nonas Julii accepi- mus, et Gratianum ipsius civitatis tyrannum cum multis suorum militibus interfecimus. Eorum- que uxores, filios ac familias, cum auro et ar- gento, et omnibus eorum possessionibus, retinui- mus. Castrum autem Antiochianum a Turcis prae- munitum habere non potuimus.Sed cum in crasti- num castrum ipsumaggredivoluissemus,infinitam Turcorum multitudinem, quam multis diebus ad debellandum nobiscum venturam extra civitatem exspectaveramus, per campos omnes discurrentem vldimus. Qui die tertia nos obsederunt, et praedi- ctum castrum plusquam ccntum corum militcsin- traverunt; ac per portam ipsius castriadcivitatem sub castro constitutam.nobis illisque communem, irrumpere voluerunt.Nos autem in alio monte exi- stentes ipsi castro opposito, viam inter utrumque excrcitum ad civitatcm descendentem,neipsi nobis' multo plures irrumperent, custodientes,et iutus et extra nocte et die belIantes,porlas castri adcivita- tem descendentes intrare,et ad castra compulimus rcmeare.Cum ergo vidissent quod cxillapartenihil noccro potuisaent, ita nos ex omni parte circuie- runt, quod nulli ex nostris irc, vcl ad nos venire potuerunt. Qua de re ita desolati et afflicti omnes fuimus, quod fame et multis angustiis morientes, equos et asinos nostros famelicos interficientes, multi nostrum comederunt.Sed interim,clementis- sima Dei omnipotentis misericordia nobis subve- nicntc,et pro nobis vigiiantc, lanceam Dominicam, qua Salvatoris nostri lalus Longini manibus perfo- ratum fuit, sancto Andrea apostolo cuidam famulo Dei tcr revelante, locum etiam ubi lancea jacebat dcmonstrante, in ccclcsia beaii Petri apostolorum principis invenimus. Cujus inventione, aliisque multis divinis rcvclationibus itaconPortati et corro- borati fuimus, ut qui antca afflicti et pavidi fuera- mus, tunc ad praeKandum audacissimi promptissi- mique alii alios hortabamur. Tribus igitur hebdo- madis et quatuor diebus ob8Cssi,in vigilia aposto- lorum Petri et Pauli inDeoconfidentes,de omnibus iniquitatibus nostris confcssi, portas civitatis cum omni nostro bcUico apparatu exivimus ; et tam pauci eramus,quod ipsi nos non contra eos pugna- re, sed fugere affirmabant. Nobis aulem omnibus paratis, et tam peditum quam militum certisordi- nibus dispositis,ubi major eorumvirlus ctfortitudo erat audacter requisivimus, cum lancea Dominica, et prima belli statione fugere eoscoegimus.Ipsiau- tem, ut mos corum est, undique se dispergere cce- perunt; occupando colles et vias, ubicunque pote- rant nos gyrarc volucrunt. Sic cnim nos omnes in- terncere putavcrunt Sed nobis multis bcllis contra eorum calliditates et ingenia edoctis, gratia Dei et misericordia ita subvcnit, ut qui paucissimi ad eo- rum comparationcm eramus,omnes illos in unum co- egimus,et coactos,dextera Deinobiscumdimicante, fugere,et castra cum omnibus quac in castriserant relinquere compulimus. Quibus dcvictis, totaque die fugatis,et multis corum millibus interfecti3,ad civitatem laeti et hilares rcmeavimus. Castrum au- tem supradictum admiratus quidam,qui in eo erat cum mille hominibus,Boamundo sc reddidit,ct per ipsius manum Christianae se fidei unanimiter sub- jugavit. Uaquc Dominus noster Jesus Christus to- tam Antiochiam Romana; religioni ac fidci manci- pavit. Verum, quia solet semper aliquid mcestum intervcnire lactis rebus, ille Podiensis episcopus, quem tuum vicarium nobis commiscras, peracto bello in quo honeste fuit,et pacificata civitate, Kal. Augusti mortuus est. Nunc ergo, filii tui commisso 849 PULCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL.— LIB. L 880 patre orbati,tibI spirituali patri nostro mandamus, A ut qui hanc viam incoepisti, et sermonibus tuis nos omnes, et terras nostras,et quidquid in terris erat, relinquere fecisti, et cruces bajulando Ghristum sequi praecepisti, et Christianum nomen exaltare commonuisti, complendo quae hortatus es ad nos, venia&,et quoscunque poteris ut tccum veniant sub- moneas. fiinc enim Christianum nomen sumpsit exordium. Nam postquam beatus Petrus in cathe- dra quam quotidic cernimus inthronizatus fuit,illi qui prius vocabantur Galil8ei,primum hinc et prin- cipaliter vocati sunt Ghristiani. Quid igiturin orbe rectius esse videtur quam ut tu,qui pater et caput Christianffi religionis existis, ad urbcm principalera et capitalem Christiani nominis venias, et bellum quod tuum est ex tua parte conficias? Nos enim p Turcoset paganosexpugna^imns ; haereticos »iutem, GraBC08,et Armenos, Syros, Jacobitasque expugnare nequivimus. Mandamus igitur et remandamus tibi boc, charissimo Patri nostro, ut tu Pator et caput ad tuae paternitatis locum venias,et qui beati Petri es vicarius, in cathedra ejus sedeas, et nos filios tuos in omnibus recte agendis obedientcs habeas, et omnes haere^es cujuscunque gencris sint, tua auctorilate et nostra virtutceradices ct destruas.Et sie nobiscum viam Jcsu Christi a nobis incaeptam, et a te praB(licatam,portas ctiam utriusque Hicrusa- lem nobis aperias, et sepulcrum Domini libcrum, atque Christlanum nomen super omne nomen exal- tatum facias. Si enim ad nos veneris, et viam per te incr muri apicem ante eos prosilire viderunt. Quo viso, ad urbem laetissimi quantocius accurrerunt, et cum caetcris hostes nefarios fugare et occidere c»- perunt. Tum quidem alii Sarracenorum, tam Arabes quam ^Ethiopes, in arccm Davidicam fugiendo se intromiscrunt ; alii vero in templum Domini atque Salomonis se incluserunt. In quorum atriis templo- rum impetns in cos agebatur nimius ; locus etiam nusquam erat, quo gladiatoresnostros evadere pos- sent. Supra Salomonis templum, quod fugiendo ascenderant, mulli ex eis ad mortem sagittati sunt, et deorsum de tccto insanabiliter praecipitati ; in quo etiam tcmplo, deccm ferme millia decoUati sunt. Quod si inihi essetis, pedes nostri usque ad bases cruoro percmptorum tingueremur. Quid nar- rabo ? Nullus ex eis vitae est reservatus. Sed nec fe- minis ncc parvulis pcpercerunt. Mirabile quoddam videretis, cum scutigeri nosLii atque pedites paupe- riores, calliditate Sarracenorum comperta, ventres eorumjamoccisorum findcbanl, ut dc intestinisby- santios cxcerperent, quosvivi faucibus transglutive- rant. Quapropler post dies aliquot acervo magno fa- cto de cadaveribus, ea igni combusscrunt, ut aes illud pr.-cdictum in cinerc facto facilius reperirent. Tancredus autcm templum Domini cum festino cursu ingressus, multa aureaet argentea^quod erat nefas rapicnflum,) Inpidcs etiam pretiosos arripuit Sfil hoc postea eiiiendans, cadcm cuncta veleis ap- pretiata loco sacrosanclo remandavit. 885 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACKO. 88ft A sissent quem ipse laudaret praefici. Interca Tupci et Arabes, nigri quoque yEthiopes quingenti fere, qui in arcem Davidicam se introraiserant, petierunt a Rayraundo comile, quipropeturrim illam hospi- tatus erat, ut pecunia eorum in arce ipsa rete*nta, vivos tantum eos abire permitteret. IIoc concessit, et hinc Ascalonem adierunt. Placuit tunc Deo, quod invcnta est particula una crucis Dominics in loco sccreto, jam ab antiquo tempore a viris religiosis occultata ; nunc autera aquodara homine Syro,Deo volcnie, rcvelata. Quam cum patre suo indeconscio diligenter ibi et absconderat, et conservarat. Quam quidem particulam in raodum crucis reformatam, aurea partira et argentea fabrica contectam, ad Do- minicura sepulcrura, dehincetiara ad templum,con- oWaHoTibus fadendVsVupplilaUoniruVqu^^ B S'-'^'"''^"^'"" psallendo, et gratias Deo agendo, qui per tot dies hunc thesaurum suum et nostrum sibi et nobis servaverat, omnes una in subiime propa- latam detulerunt. CAPUT XIX. (1) Rex autera Babylonis, etdux militiae ejus, no- mine Lavendalius, cum audissent quod Franci jam circasibi subdendo Babylonico regno appropinquas- sent, congregata multitudine sub edicto de Turcis et Arabibus jEthiopibusque, contra eos ire prailia- tum festinaverunt. Et cum iterum per internuntios audissent, Hierusalem tara ferociter jam fuisse ca- ptam, indignatus duxille prffidictus Babylonius; fe- stinavit ut vd praeliura cura ipsis comraittcret, vel eosdera in cadera urbe inclusos obsideret. Quod cura Francis nuntiaretur, assurapto magnae audacis consilio, versus Ascalonera contra tyrannos illos acies suas direxerunt, portantes secura lignum salu- tiferae crucis jara superius raeraoratura. Cumque die quodam non longc ab Ascalone circumvagantcs Franci prajdium exspectarent, invenerunt illic non miniraara pra;dara de bobus et caraclis, ovibus et capris.Quara carram cum juxta tentoria sole ruente congregassent, jusserunt sub edicto principes no- stri,nunquarain crastiuo, quobellura foreputabant, secura rainari, ut ab orani sarcinaexpediti,abprae- liandum essent prompti. Mane autem facto, specu- latoribus praemissis paganos accedere didicerunt. Quo scito, mox tribuni et centuriones per alas et cuneos gente suacoustituta, praelium agendum pru- dentissimcordinaverunt,etcontrahostesvexillisIeva tesimo et octuagesirao quinto, et raorte Guillelrai D tisaudaciterprocesscrunt. Videretispraedictampra;- Ensibus extractis currit geus nostra per urbem. Nec cuiquam parcunt ctiam miserere precanti. Vulgus erat stratum veluti ciim putrida motis Poma cadunt ramis, agitataque ilice glandes. Et post stragem tantara ingressi sunt domos,et ce- perunt quascumque in eis invenerunt, ita sahe, ut quicunque prirausdomura intrasset,sivepauper sive dives esset, nullatcnus ab aliquo alio ficret illi iu- juria, quindoraura ipsam autpaIatiura,etquodcum- que in ea repcrissct, acsi oranino propria, sihias- sumeret et possiderct. IIoc itaque jus tenendum in- vicem stabilierant. Unde raulti inopes facti sunt lo- cuplctes. Tuncautera ad sepulcrumDomini, ettem- plura ejus gloriosura euntes, clerici siraul ct faici exsultationis voce altisona canticura novura Dorai- no decantando, loca sacrosanctatam diudesiderata, cum millimis, Ia;tabundi oranes visitaverunt. 0 terapus tam desideratum ! o tempus inter caetera tempora memorandura ! o factura factis oranibus anteferen- dum ! Vere dcsideratum,quoniara ab oranibusfidei catholicaj cultoribus interno mentis desiderio sem- per desideratum fuerat, ut locus in quo cunctarum creaturarum Creator recreationissalutiferae munus, Deus homo factus, humano generi pietato sua mul- tiplici,nascendo,raoriendo, resurgendoque contulit a paganorum contagione inhabitantium quandoque mundatus, tandiu superstitione eorura contaraina- natus, a credentibus et confidentibus in se, in rao- dura dignitatis sua; pristinura reforraaretur. Et vere meraorialc, et jure racmorandura, quia quaecunque Dominus nostcr Jesus Ghristus, iu terra hon.o cum hominibus conversans, egit et docuit, et raeraoriara famosissiraara revocata et reducta sunt. Et quod idem Dominus per hunc populura suura tam, ut opinor, dilectuni aluranura farailiareraque, ct ad hoc negotiura praeelectura, expleri voluit, usque in finem saeculi memorialc, linguis tribuum univer- sarum personabit. Julius cffervens ter quina luce calebat Undecies centum numero si dempseris unum, Dicebant annos Domini tunc esse peractos, Cum nos Hierusalcm, gens Gallica, cepimus urbem. Ter quina Julius splendebat luce mlcanti, Urbem cum Franci capiunt virtute poteoti, Anno milleno ceuteno, quonimus uno. Virginis a partu, geuuit quce cuucta rngentem. Idus erat Julii, anno ab obitu Caroli Magni ducen- Angliae regis primoanno duodecimo. Quippe Godc- frido patriae moxprincipe facto, quem ob nobilita- tatis excellentiam, et mililiaeprobitatera, atque pa- tientiae raodostiam, nec nonotmoruraelegantiara, in urbe sancta regni principcra omnis populus Domi- nitiici exercitus ad illud conservandumatque rcgen- dum elegit. Tunc etiam locati sunt in ecclesia Do- minici sepulcri canonici, atque in templo ejusdera ipsi servituri. Patriarchara autera tuuc decrcve- runt nondum ibi fieri, donec a Roraano papa quae- dara tanquara raonitu duccntiura a dcxtera et laeva- parte acicrura gressura suumrccteagere.licet a ne- mine minaretur,ita ut multi paganorum eamalonge cura militibus nostris euntem spectantes, totum aestimarent exrcitura esse Francorura. Illi autem populus innuraerus cum ad cuneos nostros appro- pinquasscnt, tanquam ccrvus ramos cornuum praj- tendens, cuneo suo anteriori facto bifurco, disten- sione Arabum pra?currentium explicata, machinati sunt accingere postremos, ubi dux Godefridus sub- (t) Quaj abhinc sequentur, ex ms. codicis fide emendata sunt, et correcta. 8ST PDLCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. - UB. I. 858 sequenter cum agmine denso militum armalorum A remigando posleritatem sollicitabat. Caeteri enim proceres alii in prima, alii in secunda aciepraeibant. Sed cura ab utraque parte hostes hostibus, quantum jactus est lapidis, vel paulo plus, appropinquassent illico pedites nostri sagittas in illos distendentes jecerunt.Congruentissime mox secutae sunt sagillas lancese^ dum equites nostri, tanquam jurojurando omnes invicem confirmassent,impetu vehementi ir- ruerunt in eos, et quorum quadrupedes cursu tunc non fuerunt celeres. continuo neci submersi sunt supra sessores ubi parvae horae spatio multa cor- pora palluerunt exanimata. Tunc multi eorum mor- tem metuentes, ascendebant arborum cacumina ; qui tamen inibi sagittati, et morti laesi, ad ter- ram infeliciter corruebant, incursu in eos penetra- r^ bJli facto undique Sarraceni pertimebant. Tentoriis transactis, usquead Ascalonis moenia qui evascrunt^ fugati sunt. Quae civitas septingentis et viginti sta- diorum spatiis ab Hierosoiymadistat. Tnprimaqui- dem acie dux eorum Lavendalius, licetantea Fran- C08 vilipendisset, non lente fuglcns dorsum vertit; quibus tabernaculum suum cum caeteris extensum, et pecunia munitum, invitus reliquit. Quorsum Franci regressi, victoria jocundi, Domino grates dando sunt regregati. Tunc ingressi sunt taberna- cula eorum, et invenerunt in eis gazas multas, au- rum, argentum, pallia, induvias, lapides pretiosos, quiduodeni sicnominantur: Jaspis,sapphiru8,chal- cedonius, smaragdus, sarconyx, sardius, Ghrisoly- thus, beryllus, topaziu8,chrisoprassus, hyacinthus, amethystus. Repererunt etiamvasu etutensih'a mul- C tiformia ; galeros auratos, annulos optimos, enscs mirabiles, annonam, farinam, caeteraque multa.Ea vero nocte illic hospitati sunt, et pervigiles bene se conaervaverunt. Nara die scquenti putabant bellum a Sarracenis reiterari, qui tamen timore valdepcr- territi nocte ipsa omnes aufugerunt. Quo mane per exploratores comperto, vocibus laudifluisDeum be- ncdixerunt et glorificaverunt, qui tot millia perfido- rum raro excrcitu Ghristianorum dissipari permisit. Bencdictus ergo Deus, qui non dedit nos in captionem deniibus eorum {Psal, cxxxii, 6). Beata enim gens^ cujus est Dominus Deus ejus, (Psal. xxxii, ^2).Nonne minati ftierant ipsi Babylonii, dicentes : « Eamus, et capiamus Hierusalem cumFrancisin ca clausis? Quibus omnibus interemptis, eradamus illud sepul- n crum tam sibi pretiosum, et lapides ipsius ffidificii extra urbem ejectos:nec mentio ulterius umquam inde fiet. » Sed Deomiserante, hoc in nihilum rever- 80, de pecunia etiam illorum oneraverunt Franci equos eorumdem et camclos. Qui cum tentoria, et tot jacula in campis jacentia, arcusquc et sagittas ad urbem sanctam deferre non possent, hnec cuncta incendio commiserunt; dcinde Hierusalcm gaudcn- ter redierunt. CAPUT XX. De reversione principum ad patriam, His gestis, placuit quibusdam in patriam nationis 8U8B reverti. Et cuminJordane fluraine indilateloti fuissent, et palmarum ramosapud Jericho in horto Abrahae dicto coUegissent, Robertus Northmanno- rum comes, Robertus comes Flandriae, Constanti- nopolim navigio appetierunt, deinde Franciam ad propria remeaverunt. Raymundus vero usque Lao- diciam Syriae regressus est, et in Gonstantinopolim relicta uxore, in Laodicia rediturus. Dux autem Godefridus retento sibi Tancredo, et aliis pluribus, principalum Hierosolymitanum rexit,quem consen- su omnium susceperat obtinendum. CAPUT XXL De Boamundo et BalduinOf et eorum peregrinatione, Cum autem audisset domnus Boamundus, qui Antiochiae tunc principabatur, vir prudens et stre- nuus, et domnus Balduinus praefati Godefridi frater, qui similiter Edessaecivitatis. patriaeque aHinistrans fiuvium Euphratem dominabatur, Hierusalem ab illis quipraeiverant collegis suis captam fuisse, laetis- simi eCfecti Deo laudes exsolverunt inde supplices. Quod si illi, qui feslinationc itineris praecesserant eos, bene et utiliter operati fuissent, quamvis eos tardius subsecuturi esscnt hi duo cum suis, parti- cipes tameiv ejusdem fore bravii non est dubitan- dum. Erat enim necesse ut terra et civitates cum tanto laborejam Turcis ablatac solerter custodiren- tur, ne forte terra incaute etderelicta, si cancti Hie- rusalem tunc abissent, reeursu repentino a Turcis usque Persidam jam repulsis resumeretur. Unde damnuin Francis non minimum cunctis contingeret evenisse, tam euntibusquam redeuntibus. Forsitan divina providentia distulit eos, plus in peragendis quam in peractia negotiis judicans eos profuturos. 0 quoties interim ipse Balduinus in Mesopotami® finibus praeliis contra Turcos factis fatigatus estl quolque capita eorum caesa iJlic fuissent, recitari nonpotest. Saepecontigitillumcum gente sua pauca contra rauititudinem eorum magnam praeliari, et, Doo juvante, triumpho laetari. Sed cum perlegatio- nes eum Boamundus pasemonuisset, ut Hierusalem ambo cuTi suis itcr nondum expletum ituriperfice- rent, Balduinus illico suas res opportune disponens, se iturum praeparavit. Sed tunc audiens Turcos unum cornu patriae suas ingressione pervadere, in- coepto dimisso, cum necdum exercitulum suum con- gregasset, cum^paucis hostes adiit. Qui cum arbi- trati essent jam eum iter suum incoepisse, die qua- dam cum in tabernaculis suis securi essent, viso signo albo, quod bajulabat Balduinus, quantocius pavefacti fugerunt. Quos cum parum cum paucis fugasset, ad id quod prius incceperat lediit. Et in- gressus iter, Antiochia dexterata venit Laodiciam, ubi stipendio viatico empto, et clitellis reformatis, abivimus. Mensis November crat. Gumque Gibellum transisscmus, Hoamundum in tcntoriis suis hospi- tatum anlo oppidum quoddam Valenium nominatum assccuti sumus.Erat cum eo archiepiscopus quidam Pisanus, nomine Daibertus, qui cum quibusdam Tuscanis et Italis Laodiciae portui navigans appli- 859 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DB BELLO SACRO. 860 cuerat, et ibi nos expeclabant, nobiscum ituri. AHeratquequidam episcopusde Apulia. Cum domno Balduino erat tertius. Quibus ita amicabiliter glo- meratis, a?stimati sumus numero esse 25 millia utriusque sexus tam peditum quam equilum. Et cum fincs Sarraconorum inleriores introissemus,et ab incolis regionis nobis satis infostis ncc panem, nec aliquid edulii habere posscmus, quia nec erat qui daret, vel qui venderet, stipendioquidcm noslro maps mafrisque consumpto, contigit multos famc anxi^jpi. V. VI quoque et jumenta, defioiente annona dolore geminalonimis angebantur: ihant, ncc man- ducabant. Tunc aulem erant in ipsis agris cultis, per quos euntes transibamus,messes quajdam,quas vulgus vocat CannamelleSj arundinibus fere similes, a canna et melle nomen compositum. Unde et mel silvcstre, ut puto, dicitur, quoddehis sapienter con- ficitur. Has quidem famolici propter mellitum sapo- 'rem tota die dentibua nostrls ruminabamus, parum tamen proficiendo. Utiqne pro amore Dei hflec et alia multa, famem scilicet, et frigora, et pluvias nimias sustinebamus. Plerique eliam equos, asinos camelosque, panis egentes manducabant. Insuper algore nimio, et imbrium affluentia saepissime tor- quebamur. nec erattantum solis aestus, quo pannos nostros madefactos exsiccare possemus, cum im- brium continuatio vel perquatuor vel per quinque dies nos vexaret. Vidi tunc plnres tabernaoulis ca- rentes imbrium algore exstingui. Ego Fulcherius Carnotensis, qui his intereram, vidi quadam die plures utriusque sextus, bestiasque quamplurimas hac pluvia mori algidissima. Longum est recitan- dum,etaudiendiforsan tdedium,quianullaanxietas, nullus dolor defuit populo Dci. Saepe a Sarracenis in via insidiantibus circa meatus arctos plures occi- debantur, aut cum raptum irent pro victualibus quasrendis. Videretis milites nobiles, equis quoquo- modo amissis, peditcs effici. Vidcretis jumentis dc- ficientibus capras Serracenis ablatas, vervecesque superpositis sarcinis valde fatigari, et dorsa eorum mole illius sarcinae corrumpi. Bis in hac via, non amplius, panem etannonam commercio carissimo, scilicet a Tripolitanis et Gaesariensibus habuimus. Patet ergo quia poterit vix quis magnum aliquod nisi cum magno laboreacquirere. Magnum quidcm fuit, cum usque Hierusalem pervenissemus. Qua visitata, consummalus est labor diuturnus.Cumqne sanctorum Sancta desiderantissima inspiceremus, ingenti gaudio repleti sumus. 0 quoties ad memo- riam reducebamus illam Davidicam prophetiam qua dicit: Adorabimps in loco, ubi stcterant peiles ejusl {Psalm. cxxxi, 7.) Quod nimirum in nobis tuucim- pleri vidimus, quamvis aliis multis similiter perli- neat : Illuc quidem ascendimus tribus Domini, ad confitendum nomini sancto ojus {Psal. cxxi, 4). Die illo quo Hierusalem lunc introwimus,sol retro- gradusdescensu hiemali peracto recursum resumpsit ascenbibilem,Cumque sepulcrum Dominicum, atque tempIumeju8gloriosum,etcaeteralocasanctavisitas- A semus, die quarto Bethlehera adivimus, ut nocte ipsa dominica3 Na'ivilatis revolutionem celebraturi annuam,pra?sepio,ubi Jesum Mariavenerabilis ma- ter reclinavit, praesentialiter pervigiles in orationi- bus assisteremus. Quo in noctem cum obsequio condeccnti cxploto, hora diei tertia, missa quoque tertia celebrata,Hierusalem rcmeavim.us. Oquantus tunc erat fctor circa muroscivitatis, intuset extra, de oadavcribus Sarracenorum adhuc ibi mareentium, quos urbe capta collegae nostri trucidaverunt, ubi- cunquo eos assecuti fuerant. Cum autemet nos et jumenta nostra quiete nccessaria aliquantisper ve- gctati cssemus, et patriarcham in ecclesia sancti sopulcri tam dux quam caBteri oplimates praefecis- sentjScilicet domnum Daibertum superius memora- T% tum, redintegrato stipendio,etjnmentisnostrisone- ratis, regredientes descondimus ad flumen Jordani- cum. Tunc placuit quibusdam de exercitu posteriore in llierusalem remanere, et quibusdan de priore nobiscum remeare. Dux autem, sicut prius, terram Hierosolymitanam strenue rexit : Idibus in ternis Augusti tunc satis aegris Corruit Urbanus prssul Uomse venerandus. CAPUT xxn. De reversione Boamundi, et comitis Balduini ad propria. Anno ab incarnatione Dominica 1100 die anni prima, in Jericho ramis palmarum caesis, ad defe- rendum, ut mos est, omnes assumpsimus, et se- cunda die iter remeaoile cepimus. Placuit princlpi- bus iiostris per urbem Tiberiadem juxta mare trans- ^ ire. Quod mare de dulci aquacongregatum duode- viginti millibus passuum, et quinque in latnm,vel juxta Josephum 40 stadiis in latitudine, etcentum in longitudine. Deinde per Caesaream Philippi,quaB Paneas lingua Syriaca dicitur, ad Libani, montis radicem sitam, ubi duo fontes emergunt, unde Jordanis fluvius exoritur : qui postea mare Galileae secans, in mare Mortuum se ingerit. Hic autem la- cus Genesar dictus, 40 stadiis in longitudine, cen- tumque inlatitudine,juxta Josephum.Quod flumen deinpe per alveum unum percurrens, ingerit se in mare quod Mortuum dicitur, eo quod nihil gignat vivum. Qui lacus Asphaltitcs dictus sine fnndo esse creditur in abyssum ; ibi subversis civitatibus, So- doma scilicet et Gomorrha. Ego autem callidiusde j) f.jntibus his conjectabam, imitans beatum Hierony- mum, quem legi, in Expositione ejus super Amos prophetam, quod Dan in terminis terrae Judaicae sit, ubi nunc eat Paneas, et quia tribus Dan illic aedificavit civitatem, quam nomine patris sui voca- verunt Dan. Hac de causa sentio, fontem illum vo- cari Dan, et alterum Jor, qui huic adjungitur. Veni- musautem adurbem fortissimam, quam Balac nun- cupant, a Salomone conditam, muris eminentibus circumtectam, etThadomorab eo appellatam, duo- rum dierum itinere a Syria distantem, eta maxima Babylonia sex mansionibus procul distantem, ab Eupbrate vero diei unius. Hanc Graeoi Palmyram 861 PULCHERII CARNOT. HIST. HIBROSOL. — LIB. II. 862 vocant. Illo in loco fonteset putei nimisabundant. A Nana inferiori lcrra nusquam aqua invenitur. IJbi Turci Damase in nobis obvii venerunt 400 fcrmc milites. Et quia didirerant non esse incrmes, el labo- ris causa valde fossos, arbitrati sunt nos quoqno- mudo debih"tare. Quod si forte postremos die illo domnusBalduinussolb'cite ctcautenonconservarct, multos de noslris occiderent.lnundationecnimplu- viarum etarcus ct sagittae defecerant eis,cis quia cum glutine in locis illis adaptantur. Boamundus quippe in primo cuneoprieibat. ItaqueDcoauxiliante nihil apud nos lucrati sunt. Tunc castra nostra melati samus ante oppidum pra^dictum.Scquenti vero die plus mari appropiantcs, ante urhem Torlosam, ot Laodiciam transivimus.Ibi «iUoqucRaymundumco- mitem reperimus,qucm illic rcli{picramus.Et quia ^ cara erat annona,nihil ibiademendniu invcnimus, unde vivere posscmus. Quapropter usquc Edessam properare non cessavimus. CAPUT XXIII. De caption^ Doamundi. Boamundus igitur Antiochiam primitus advcnit, ubiasuisgaudcnlerestsusceptus.Deincepsregnum suum per sex menscs utprius obtinuit. Sed cum Julio mensesequenteurbem Meletiamvocatamcum pauca gente appeterct, quam ei qui urbis ejusdem patronus erat, Gahriel nomine,rcddituruserat,jam per legationes amicitie^e mutua? convenlione facta, obvius illi fuit admiraldus quidam nominc Da- nismam, cum gente Turcorum magna, moliens Boa- mundum sicimprudcnter ambulantem intercipcre. Et non longe ab urhe praefata insilucrunt in eum C undique gens illa ncfaria^qunR in insidiis latitabat. Et non audentes nostri pryenari, quia pauci erant, statim fugientes in dispersioncm fugati sunt ; de quibusTurci multosocciderunt,etpecuniam eorum tolam habucrunt.Boamundum verocomprehensura in captioncm sccum adduxcrunt. Cumque hoc in- fortunium ab illis qul evaserunt divulgaretur, orta est genti nostr.ne grandis inde dcsolatio. Verumta- men dux urbis Edess^-e Balduinus, congregatis Francis qnolcunque potuit, Edessenis scilicet et Antiochcnis, hostes pra?dictos ubi eos esse audivit qua;rere non dislulit. Boamundus etiam, cincinno capitis sui abscisso, mandavit hoc intersigno Bai- duino pnediclo, ut ei citato auxilio pro amore Dei succurrerct. Quod cumaudisset Dani3man,metuons horum animositatem, non est ausus ulterius ante urbcm Mcletinam morari,quamobsidionecinxerat; scd paukitim ante nos fugiendo,ad propria suare- mearc curavit. Unde multum doluimus, cum per tres dies illos ultra urbcm praBdictam persccuti su- mus, qui libcnlissime contra eos dimicassemus. Cumque sic regrederemur, prc?dictus Gabriel urbem MeleLinam Balduinorcddidit.Quibusamiciseffectis, et custodibus suis intromissis.Edessam urbemBal- duinus rediit, et Antiochcni mcesti de domino suo ad propria regrcssi sunt. CAPUT XXIV. De morle regis Godefridi, Cum antem ipse Balduinus frueretur suaprospe- ritate,ccce nuntius veniens abHierosolymi8,intulit ci quia dux Godefridus germanus ejus xv Kal.Au- gusti dicm clauseratapud Hisrosolymam. Ad caput hoc anni post captam contigit urbem, Ad merili cumulum Dominus tibi, dux Godefride, Coiiligit hoc reguum. Sed tempore non diuturno Tu i)erfua«:lus eo, nalura daute ruisti. Orto sole Beuiol sub ferve^cente Leone, i^thera scnndisti la^tans, Michaele levante. irsCIPIT LIBEU SECi NDUS DE GESTIS BALDUINI PRIMI. GAPUT PRIMUM. Qualiter Balduinus ad regendam llicrosolymam perrcxit. Gum igiturintimatumcssetdomnoBalduinoquod omnis populus Hierosolymitanuseum in regni prin- cipemsubstituendum hceredem cxspcctarcnt^dolens aliquantutum de fratris morle,scd plus gaudcnsde haereditate, accepto consilio, terram suam, quam possidebat, locavit, cuidam Balduino comiti cognato suo eam committens.EtcoUigensexercitulum suum ducentis fere militibus, cl septingenlis pediLibus, iter Hierosolymitanum vi Non. Octobris incoepit. Nonnulli mirabantur, quod cum gente tam pauca erat ausus per tot hostium regioncs incedere. Nam pierique propterea pavidi ct timidi de collcgio no- stro latenter recesserunt, nob*s nescientibus. Gum autem comperissent Turci atque Sarraccni nos ita iter agere, congregatis omnibus suis qnotcunque potuerunt, ubi magis nobis officere arbitrati sunt, obviam armati venerunt. Tum quidem per Anto- chiam ivimus,dchinc ante Laodiciam,et Gibellum, Maracleam, et Tortosam, Archas, et Tripolim per- reximus.Tunc rex Tripolitanus legavit domnoBal- D duino sd tcntorium suum panes, vin\im,mel sylve- strc, id est chuerum, vervecesqne ad edendum. Et mandando innotuit illi quod Duchat rex Damasce- norum,et Ginahadoles rex Calypti cum Turcismul- tis et Sarraccnis, Arabibusque, in via, per quam nos ituros scicbant, congregati cxspcctabant. Quod licct non omnino certum essc crcdercmus,postmo- dum vcrum cssc pcrsonsimus. CAPUT n. Dc insuUis Turcorum in via pr,Ttensis, et miradili prohitale Balduini comitis. Erat quippe non longe a Beritho urbe,scd quasi milliariis quinque distans juxta mare in via pubHca 863 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BBLLO SAGRO. 864 meatus arctissimus, nobis et omnibus illac trans- A euntibus penitus inevitabilis; quem si hostes prae- muniti vianlibus prohibere voluerint, nullatenus centum millia militum transire potuerunt, quin cen • tum aut sexaginta viri armuti introitum illum vio- lenter contra illos obtineant exspectantes.ldeo ini- mici nostri illic undique intercipcrc etocciderc nos arbitrabantur. Nos autem illuc usque pcrvenimus. Cumque proecursorcs nostri praedicto mealui appro- pinquassent, viderunt aliqnantos de Turcis illis se- gregatos ab aliis, cjiifra procedentes,et non explo- rantes.Quos cum speculatores nostri perspexissent rati sunt majorem gentem postillos insidiando la- tere.Quod sicut viderant ^omno Balduinoper unum eorum statim innotuernnt. Quo audito, militiam suam per acies divisam competenter tunc ordinavit p ad praBliandum.Et signis levatis, paulatim adversus eos progressi sumi^s. Qui cum bellum moxforepu- taremus, cordibus compuncti puris, auxilium de- CGBloafToreprecabamur ad eosaccedentes. Continuo • autem primo cuneo nostro congressi sunt illi, de quibus aliquanti confestim occisi sunt ; de nostris vero quatuor milites vitam amiserunt.Cumque cer- tamen illud utrinque dimisissent, sumpto consilio jussum et castra nostra deponi,et ad hospitandum extendi ubi prius accesseramus ; hostibus ne vide- remur quasi timidi,si locum ceu refugi relinquere- mus. Sed aliud monstravimus, aliud vero cogitavi- mus. Audaciam fmximus. sed mortem mctuimus. Difficile remeare, sed difficilius ante ire. A nostris hostibus undique obsidebamur. Hinc isti mari- nis lintribus,hinc illi a celsis monttbus indesinen- C ter nos urgebant.Die illo nihil boni^nihil quieti ba- buimus, nec jumenta nostra, quamvis sitibunda, adaquata sunt. Ego quidem vel Carnoti, vel Aure- lianismallemesse,alii quoque. Nocteipsatotaextra- papiliones nostros pervigiles languimus. Diluculo autem summo dum aurora terris umbras dimovere ccepisset, sumpto ad invicem consilio, vel viverc- mus, vel moreremur; tentoriis collectis.regredi per viam quam iveramus elegimus,jumentis nostrisde rebusonustis praeeuntibus, clientibusque minanti- bus. Milites enim subsequentes defendebant haec a Sarracenis irruentibus.Nam cum illi nefandi viderent nos iia summo mane reverti, confestin descende- runt ad persequendum nos tanquam fugitivos. Alii per mare cum carinis, alii vero post nos per viam j) qua ibamus, alii per montcs ct colles tam equites Quam pedites per angiportum sicut oves ad ovile ante se nos minabant, ut exclusos a planitie qua- dam, quae ibi est in cxitu angustissimo inter sa- lum et montem, ad interimendum nos facile inter- ciperent.Sed non sicut rebantur contigit.Virienim nostri statuerunt inter se, dicentes:«Si in planitie illa patula nos persequentes poterimus intercipere illos, forsitan Deo juvante contra illos revertentei, et bene pugnantes^eruemur ab illis. y Jamjam au- tem e navibus exsiliebant, jam vi captos prope mare pergentes decollabant ; jamque in planitiem proedi- ctam psst nos descenderant,et sagittas multas jacie- bant. Undique adversum nos vociferantes, et tan- quam canes vel lupi ululantes,etenses suos vibran- tes, conviciabantur nobis. Sed quid narrabo? Nec erat uspiam locus fugae.nec remancntibus spes sa- lutis.Ncc saperet Salomon,nec posset vincere Sam- son. Sed magnae Deus potentiae atque clementiaj prospiciens de ccbIo in tcrram,humilitatem nsstram atque angustiam, nec non periculum, quod incide- ramus propter amorcm ejus atque servitium,motus pietate, qua rile semper praescns suis subvenit, tantae probitatis audaciam militibus nostris praestitit ut rccursu repentino fugarent eos fugientes,ut nun- quum animum defendendi se haberent. Sed alii de rupibus praeruptis celsis in praeceps se dederunt, alii vero haud lente ad locum salvationis fugerunt, alii autem consecuti gladiis interempli sunt. Tunc videritis naves eorum celerrime propter timorcm fugere per mare,quasi possemus e&s manibus ca- pere.Per montcsenim et coUes cito pede fugiebant. Itaque de tanto trophaeo gloriantes, ad clientelam, quae interim quadrupcdiaonerata in viacustodiebat, laetabundi regressi sumus. Laudes igitur Deo tuoc gratissimas exsoIvimus,qui in tanta et inaestimabili necessitate adjutor exstitit magnificus.O quam ad- mirabilia Dei factal o quam magnum miraculum et memoriasdignitercommendandum ! Victi eramuset victi vicimus ; sed nos non vicimus.Quomodoigilur nonvicimus?VicitenimiIlequisolusomnipoten8est Crcator omnium,creaturaB suae pie subveniens.Quod si Deus pro nobis,quis contra nos ? Vere pro nobis et nobiscum fuit, complens in nobis quod Israeliticis per prophetam dixit : Si praecepta mea servaveritis hoc dono vos ditabo, ut perscquantur quiiufue de vobis centum alienos,et centum ex vohis decem millia {Lev. XVI, 8). Et quia in Dei scrvitio laborem multi- modum die ac nocte tolerabamus, et in nullo alio confidebamus,superbiam eorum magnifice cagsavit. Et quia devote et in tribulato corde Domino famu- labamur, humilitiitem nostram respexit. Tunc au- tem tabernacula noslra displicari et extendi jusfa sunt.Ubi ante domnum Balduinum plures Turci lo- cupletes vivi capti abducti sunt,cum spoliis occiso- rum,et armis similiter allatis. Equos cum sellis et lupatis auratis habuimus.Nocte autem illa sequenti transacta, mane^ prout astutius consultum cst, rc- tro secessimus quatuor millium itinere. Ubi cum rapinam'praefatam princeps noster divisisset, noctc supenrenicnte in castello quodam depopulato sub olivis in virgultis quievimus. Summo autem mane Balduinus item probitatem suam solitam ample- ctens, sumptis de militibus suis aliquantis usque ad angustias meatus jam dicti equitavit, scrutaturus si adhuc inibi Sarraceni essent, qui nobis viam anto vetuerant.Quicum nuUum invenisset,quoniam, audita dispersione facta, omnes aufugerant, laudes dedit Deo, et statim in cacumine ejusdem montis ascendi pro signo ignem fecit,ut qui in castris no- stris remanseramus, viso fumo illo promptius illos 865 FtJLCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL.— LIB. \L 866 sequeremnr qui sic pracivcrant.Quo viso,Dcum lau- A. dantes,celeriter secuti sumus cos,et viam nostram invenimus liberam,et desideralum transivimus iter. Die quidem illo prope urbem Beritum hospilati su- mus. Quo comperto, admiraldus ejusdem urbis plus causa timoris quam amoris victualcdiurnum scafarum gestu domno Balduino misit.Similiter de civitatibus aliis, ante quas transivimus, fecerunt, scilicet Sidonem, etTyrum, atque Acbon, hoc est Ptolemaidam,fingentcs amicitiam,sed corhabentes nequam.Jam possidebat oppidum Caypham dictum Tancredus,quod ipso anno jam viri Hierosolymitae comprehcnderant. Et quia Tancredus Balduino tunc malevolus erat, non illud introivimus. Ipse vcro tunc ibi non erat, sed cives ejus panem ct vinum nobis extra vcndiderunt.llli enim nos tanquam fra- p trcs habuerunt, ct vidcrc nos desideraverunt.Tran- scuntes autcm CsRsarcam, et Arsuth castrum,quod nos tunc ignari Azotum csse putabamus (sed non est. Quoniam Azotus una fuit de quinquc civitati- bus Philistinorum, quap inter Joppem et Ascalonem in viculum rcdactaest), ct Antipatrida transita,tan- dem venimus Joppem civitatem, qua? est in tribu Dan, maritimam. Ubi Franci nostri domnum Bal- duinum ut regem jam suum gaudentcr susceperunt. Et non mora ibi facta, Hierusalem properavimus. Cumque ad urbcm appropinquassemus,exierunt ei obviam tam clerici quam laici omnes ; Graici quo- que ac Syri, cum crucibus ac cereis. Qui eum in- geati gaudio et honorificentiavocibusaltisonislau- des agendo,nsquein ecclesia Dominici sepulcri eum deduxerunt. Huic celebritati patriarcha Dalbertus C non interfuit, quia de quibusdam apud Balduinum crat insimulatuSjCt discordes ad invicem habeban- tur.Quem etiam major cleri pars exosum tunc ha- bebat.Quapropter in monte Sion scdc privatustunc morabatur,et fuit ibi donec delictum ei malsvolen- ti« solutum est. Sed cum per sex dies quiete op- portunain Hierusalcm labore alleviati essemus, et rex de negotiis suis aliquantis expcdiretur, iter re- sumptum in expeditionem ituri renovavimus.Opus enim est omnibus inimicos habentibus (quod secun- dum hominem dico) ut frequentissime illos enixe coerceant, quatenus certaminis taedio vel vi supe- rent,vel ad pacis pactiones pertrahant. CAPUT III. De expedilione Balduini in y4rabiam. jj Igitur domnus Balduimus, gente sua regregata, profectus est Ascalonem, transiens per Azotum : quffl civitas est inter Joppem et Ascalonem, una de quinque civitalibus Allophylorum. Accaron autem de dextera assislentcm habuimus prope Pamniam, quae super mare sita est. Ante Ascalonem autem cum venissemus, qui foras contra nos exierant us- que ad moenia vehementer impulsi sunt. Et quia non fuit nobis utile majus incipere,ad tentoria no- strajam extensa hospitaturi redivimus. Sequenti v6ro die regionem adivimus interiorem,ubi victum Dobis et jumentis nostris in locis opulentis inveni- remus,et tcrram inimicorum nostrorum etiam va- staremus.Euntes ergo invenimus villas, ubi Sarra- ceni incolffi regionis illius in cavernisproptcr nos se occultaverant cum bestiis et rebus suis. Do quibus cum nullum extrahcre possemus, acccnso igni ad cavernaj orificium, mox propler fumum et calorem intolerabilom aliuspost alium foras ad nos cxierunt. Erant quidam ex eis latrunculi, qui rite inter Ra- mulam et Hierusalem insidiantes, Christianos no- stros occidere solebant. Quod cum a Syris quibus- dam Christianis,qui cum illis in abditis latitabant, nobis intimatum fuisset,hujusmodiesse illos male- factores, mox cum de caverna exibant decollaban- tur.Syris autem et eorum conjugibus popercimus.De Sarracenis quippe centum ferme occidimus.Et cum cuncta illic jumenta, tam annonam quam bestias comcdendo, consumpissemus, et nihil nobis utile invenire amplius possemus,inito consilio cum qui- busdam patriai alumnis,priusSarracenis,sed nuper Christianis, qui loca culta et inculta longe lateque sciebant, in Arabiam scedere dispositum est. Et transeuntcs montana,prope patriarcharum sepultu- ras, videlicct Abrah8e,Isaac et Jacob, Sarae quoque ct Rcbcccae, ubi corpora eorum glorioso sepulta ?unt, ab urbc Hierosolyma quasi milliariis quatuor- dccim distantia,venimusin vallem, ubiscclestjB civi- t ates Sodom a et Gomorrha Dei j udicio subversffi sunt. CAPUT IV. De mortuo Mari, Ibi quidem lacus nunc est magnus, quem mare Mortuum vocant, eo quod nihil gignat. Longitudo quoqueejusquingentorum et octogintastadiorumin meridianam partcm extenta, latitudine vero cl pa- tet.Qui adeo salsus est, ut nec bestia quselibet, ne- que volucris ex eo bibere queat. Quod ego Fulche- rius experimento didici, cum in illum de mula mea descendens, et ori meo manu haustum im- mittens, gustu probavi, ot helleboro amariorem esse inveni. A parte aquilonis flumen recepit Jor- danicum, ab austro vero nullum habet exitum ; scd noque flumen ex eo conceptum. Juxta quem lacum oxstat similiter salsus mons unus ingens et cxcelsus, et idem sal quasi lapis nativus, non tamcn totus, sed localiter glacici simillimus. De- mergiautemquisinprofundumejusnecdcindustria facilc potes.Conjicio bifariam locum illum ita esse salsissimum, ct ex eo quod montis salsuginem concipiensglutit,quemundamarginalisinde8inenter lambit,et ex decursione imbrium de monte ipso in lacum fluentium,sive abyssus intantum sit concava ut mare magnum,quodest salsum^invisibili refluxu in camdem abyssum sub terra influat.Gyrato autem lacu a parte australi, reperimus villam unam situ gratissimam ,et de fructibus palmarum,quos dactylos vocant, valde abundantem,quibu8 pro cibario pla- cido tota die vescebamur.De caeteris rebus raro ibi invenimus. Aufugerant enim illinc incol® loci Sarraceni, jam de nobis per rumigerulos prffiscii, exceptis aliquantis fuligine nigrioribus, quos ut m AD QODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 868 algaiii maris sumptos ibi diuiisimus. IUic iiiter A t)cum elcctus,bcnedictioneauthenlicasanciificatur arb ros CiTjteras vidi quasdam poma ferentes, dc qiiibr > cum collegissem,scirc volens cujus natura^ eBscr;t,inveni rupto corticc interiusquasi pulverem atrum, et inde inanem prodire fumum.Tunc Arabia3 montana ingressi sumus,in quorum cavernis nocte illa sequcnti pausavimus. Mane cum montesasccn- dissemus, invenimus statim villas, sed omni bono vacuas.Nam a«lventu nostro in colle comperto,cum rebus suis in terraj cavernisse abscondcrant.Quam- obrem parum illic profecimus. Idco iter nosirum promptealiasextendimus,ductoribusnostrissemper praeviis. Tunc invenimus vallem unam de frugibus terrffi cunctis ubcrrimam, in qua etiam ^anctus Moysos, Domino infcinuantc, virga bis silicem per- cussit, unde fons vivus emanavit, qui nunc nihi- lominus quam tunc fluit,adco ut molendini exc^us rivuli cursu volubiles ad molendum fiant. In qua aqua mcos adaquavi equos. Invenimus insupcr in montisapice monastcrium sancti Aaron,ubiMoyses et ipse cum Dco loqui consueverant.Unde multum lajtabamur,cum loca tamsancta et nobis incognita intuebamur. Et quoniam ultra vallcm illam terra erat invia, deserta, ct inculta, ultcrius progredi noluimus.Sed per tres diesin valle illa bonisomni- bus opima otio habito, et jumcntis nostris rcfectis edulio, et quadrupedibus oncratis de stipendio ne- cessario, hora circiter secunda die in quartocornu monente regio,recidivum tramitem resumerejussum est. Redivimus ergo juxta lacum AsphaUilcm,sicut prius iveramus, et per scpulturas patriarcharum B et consecratur.Qui cum suscepit regimen illud cum corona aurca, suscepit quoque justitiae obtinends onus honestum. Cui jure, sicut et episcopo de episcopatu,potcst decenler objici : Bonum opus desi' derat,qu'\ regnum dcsideral (/ Tim. ni, 1). Quod si jure non rogit^ncc rex est. » In modernitale autem rogiminis sui adhue paucarum urbium possessor aUiuc gentis, pcr idcm tempus hiemale regnum suum ab hostibus undique strenue protexit.Et quia compcrcrant eum bcllatorem probissimum esse, quamvis gentem haberet raram, non tamen ausi sunt eum aggredi. Quod si militiam majorem ha- beret, hostes suos libenter adiret. Adhuc erat via peregrinis nostris satis impedita,qui interdum per mare tam Franci quam Angli, sive Italici et Vene- tici, in una tantum navi, sivc tribus aut quatuor, intor piratas hostiles, et ante civitates Sarrace- norum velificantes, valde timidi usque ad Joppem Domino ducente porveniebant. Nullum enim alium in primis habcbamus portum.Quos cum de partibus nostris occidentalibus advenisse videremus, ex Tripoli ad eos quasi ad sanctosjocundiprocedeba- mus. A quibus unusquisque nostrum de natione sua et parentela diligcnter inquirebamus. Quibus de hoc intimabant prout ipsi sapiebant. Tum de pro- spcritateauditalaitabamur,deincommoditateautem tristabamur.Hieroso^ymam ibant,sancla sanctorum pro quo venerant visitabant. Dehinc alii in terra sancta rcmanebant,alii vero in terram suam remea- bant. Qua de re lerra Hierosolymitana remanebat memoratorum ; deinde per Bethlehem»etper sepul- C gente vacua, nec crat qui eam a Sarracenis defen dcret, si tantummodo nos ipsi aggredi auderent. Sed quare non audebant? Tot populi, tot regna, quare regulum nostrum et popellum invadere me- tuebant? Cur dc iEgypto, de Persida, de Mesopo- tamia,vel de Syria non coadunabant saltem centies centum millia pugnatorum, ut nos hostes corum viriliter aggrederentur, et ut solent locustae, innu- merae messcm in agello, nos omnino consumerent, ut nec mentiode nobisin terraab olim suaulterius ficret?Nonenim tunc habebamus plusquam trecen- tos milites,et tantum de peditibus,qui Uierusalem, et Joppcm, et Ramulam, Caypham etiam castrum custodiebant. Mililes etiam nostros vix adunare audebamus, cum insidias aliquas inimicis nostris turam Rachelis, Itaque die,quo solstitium hiemale acciditjHicrusalem sane pervenimus.Et prajparatis ornamentis quae regi competant coronundo, pacifi- catoque Daiberto cum domno Balduino, etcumco- nonicis sancli scpulcri aliquantis, quia viri sensati de hoc tractaverunt, cessavit contentio oorum. CAPUT V. De suhstitutione regis Balduini, ct ejciguitate ipsius regis, Anno ab Incarnatione Domini 1101, in basilica beatae Manaiapud Bethlehem die NativitatisDomini a patriarchamemorato,unacum episcopis,clcroque ac populo assistentibus, in regcm honorifice sub sacra unctione sublimatus ct coronatus est rex Balduinus.Et quod fratri suo prapdeccssori non n moliri volcbamus,timentes neinterimmunitionibus fecerant, quoniam noluit, et tunc laudatum a qui- busdam non fuit, huic ratione prudentius conside- rata fieri decreverunt. « Quid enim obest.inquiunt, si Ghristus Dominus nosterin Ilierusalem tauquam scelestus aliquis, conviciis dehonestatns, et spinis est coronatus, cum etiam ad ultimum mortem pro nobis pertulit volens? Corona quidcm illaquantum ad intellectum eorum non fuit honoris, nec rogitJB dignitatis, imo ignominiaj et dedecoris. Sed quod illi truces ad improperium ei fecerunt,gratia Dei ad salutem nostram et gloriam versum est. Rex etiam contra jussa non prasficitur.Nam jure et secundum vr.cuatis damnum faccrent. Unde liquet omnibus, hoc esse miraculum valde mirabile, quod inter tot millia millium vivebamus, etiamque dominantes corum alios tributarios faciebamus, alios vero depraedando vel caplivando confundebamus. Sed unde hcTc probitas? unde ista potentia? Vere ab illo, cui nomen Omnipotens. Qui populi sui pro nomine ejus desudantis non immemor, in necessi- tatibus suis pic ei auxilium impendebat, qui in nuilo alio, nisi in eo solo, confidcbat. Quem ipse Deus aliquando mercedula temporali laetificabat, in futuro autem aeterna gloria remunerore promittebat. m PULCHERII CARNOT; BIST. HIEROSOL. — LIB. II; 870 0 tempora recordationisdignissimal Sappc quidcm contristabamur, cum de transmarinis amicis nosiris Qullum auxilium habcro poleramus. Verebamur enim ne inimici nostri paucitatem gentis noslra; oomperientes aliquando, accursu subitanco nos undique impeterent, ubi nullus nisi solus Deus nobis opem ferret. Qui!)us nihil utile deesset, si tantummodo gens et equi non deesscnt; et qui per pelagus Ilierusalem veniebdnt, equos secum addu- cere nequibant. Per tcrram vero nemo nobis subve- niebat. Nec Antiocheni nobis, ncc nos illis succur- rere vaiebamus. CAPLT VI. - De subslUutione Tancrcdi apud Anliochiam. Eo temporo contigit Marlio in mense Tancredum Caypham oppidum suum, quod possidebat, Tibe- riadem quoque Balduino regi relinquere, et Antio- chiam cum suis pcr terram ambulare. Miserantenim ad eum legatos suos Antiocheni, dicentcs : « Ne moreris, sed vcni ad nos, et dominans omnium nostrumpossideAntiochiiim,ettcrramillisuhdiljiri, quoadusque dc captivitate exeatdomnus Boamund iis dominus noster, et tuus. Tu enim es propinquus ejus, milesque probissimus et prudens, nobisque potentior. Tu quidem nostram terram molius quam nos obtinere valebis. Si quando, Deo volente, domnus Boamundus redierit, crit inde quod jus monstrabit. » Sic mandatum est, et sic faclum est. CAPUT VII. De obsidione castri Arsuch, et ejus captione. Apud portum Laodiccnsem per idem brumale tempus stolus navium rostratarum Januensium et Italorum, hiemaverat. Qui cum vidercnt vernum tempus ad navigandum aptum et tranquillum, vento prospero usque Joppem navigaverunt. Et cum portui applicuissent,gaudenteraregcsuscepti sunt. Et quia prope erat Pascha, cujus solemnitatem ex more cuncti qui possunt celebrant, navibus suis ad terram tractis, Hierusalem cum regeperrexerunt. Peracta autem solemnitatePaschali, ubi conturbati sunt omnes propter igncm, quein die Sabbati non babuimus ad sepulcrum Domini, profectus est rcx Joppem. Et factaconventione cum consulibusprae- dictffi classis, ut quandiu in terra sancta ob amorcm Dei morari velient, si Deo concedentc et juvante interim de civitatibus Sarracenorum niiquam com- prehendere cum eodem regepossent, tertiam pccu- niffi partem hostibusinternis ablatam, nullainjuria Januensibus facta, communiterhaberent, rex autem primam ct secundam, vicum insuper unum in eadem civitate eic capta jure perpetuo possiderent et ha3- reditario. Quod cum fidei nexu interposita; ab utra- que parte firmatum fuisset, indilateoppidum illud, qnod vocatur Arsuth, tam per mare quam pcr ter- ram obsederunt. Sed cum inhabitatores Sarraceni sentircnt nullomodo se possedefendi aChristianis, prolocutione apud regem calUde facta, dio tertia muros regi reddiderunt ; pecuniam autem suam A iXLMiiilcs dctulcrunt. Ouos Ascalonem abcuntes rex conviari tristissimos fccit. Indo nos laeti gratias Deo egimus, eo quod sine occasione nostrorum hominum* hanc munitinncm nobis tam adversariam compre- hrndcnimus. Quod castrum a Salomone conditum, Francis valde molcstnm, dux Codefridus in anno pra^terito obsodcrat, ncc ccperat. Cujus etiam inha- bitatorcs perstTpe de nostris occiderant plures, vel reddideranttristes. Jam tamen Franci cominus com- prehcnderant muri propugnacula, cum forte lignea turris forinsccus muro adjuncta, pra? multitudine in eam ascendentium, fruttatim corruit. Undeferme centum Franci de ea cadcntes insanabililer sunt laesi. Ibi aliquantos Francos Sarraccni tunc retinuerunt, quos in con?pectu omnium in cruce apponderunt, et j. sagitlis sagittavcrunt. Quosdam occidcrunt, quos- dam vivos vilitcr apud sc detinuerunt. CAiniT VIII. Quomodo Crsarea civilas capta sit. Cuin(|ue rex Arsuth, prout opus erat, de gente suanmniHsct, C;i*sarenin urbem Palaistinorum adiit, et obsidiune coronavit, scd quia erat muro valde fortis, non poluit cito capi. Jussit ergo tunc tres pctrarias fieri, ct machinam unam ligneam altis- simam, de malis et remigibus navium fabrefactam. Ilanc, ut rcor, arlificcs nostri muro altiorem longi- tudine xx cubilorum erexerunt, ut cum ad usque nmrum deduceretur, hostes internos de ea milites nostii lapidarent et sagittarent, ut cum murum de Sarracenis sic cvacuarent, ingressum liberum homi- ncs noslri haberent, et urbem comprehenderent. Sed C cum per 15 dies obsidionem renuissent, etcumpe- trariis arces muri superiores aliquantisper laesis- sent, nccdum turrislignea essct penitus compacta, moram eis fastidientibus, noluit diutius Francorum probitas prolongare, quin absque machina praedicta, et cajteris suppjcmeutis, die quadam Veneris civi- tatem ansu minfico cum scutis et lanceis, appete- rent. Sarnaceni vero, prout fortius valebant, se de- fendebant, mutuo cohortantes. Franciautem, quo- rum Dominus erat Deus, erectis non lente scalis, quas ad id opus jam prajparaverant, per eas muri fasligium asrendcrunt, et quos sibi tunc obvios invcnerunt gladiis iilico peremerunt. Quod cum Sar- raccni gcntcm nostram sic efferatam, et urbem jam ab cis captam vidcrcnt, ubi diutius vivere po- n tuerunt. illuc pcrpropcre fugerunt. Sed nec hic, nec illic dclilesccre potuerunt, quin morte promerita trucidarentur. Pauci quidcm de masculino sexu vitaa rescrvati sunl. Feminis quampluribus pepercerunt, ut molas manuales vi»lvitnra? semper ancillarcntur. Quas cum copissent, alii aliis tam pulchras quam turpes inviceni vendebant et emebant ; masculos quoquo. Admiralum ipsius urbis, et episcopum, quoni Archadium prainominant, rex vivos habuit ; quibus plus pro pecunia quam pro amicitia pepercit. Quot utcnsilia multiformia ibi sunt inventa, non est dicendi facultas. Unde multi pauperes effecti sun^ locupletes. Vidi do Sarracenis plurimos ibi pe- 871 AD GODEFRlDUM APPEND. II. ~ l^ONUM. DE BBLLO 8A6R0. vn rcmptos acervo dc illis faclo, ignibus concrcmari, A quorum cadaverum nimius fetor nos valde mole- stabat. Fiebat hoc bysantiorum inveniendorum gra- tia, quos ibi improbi transglutiverant, nolentes ut de suo aliquid Franci habcrent, quos quidam eorum in oribus suis juxta gingivas abscondebant. Unde aliquando contingebat, cum quis nostrum super collum alicujusSarraceni pugno feriebat, ut-IOaut 16 bysantios ab ore foras excuteret. Femina? quoque impudenter intra se bysantios occultabant. Quod et nefas erat sic recondendum, et raulto turpius mihi ad recitandum. Annus millenus ceutenus erat, sed ct unus, Cum nos Ccesaream cum scalis cepimus urbcm. Cum Strntonis turrem sic dictam cepimus urbem. CAPUT IX. g Quod in Cx^Swt episcopus sit ordinatus, Et cum de Caesarea, et de his omnibus quaB in ca reperimus, una cum Januensibus, prr-ut libuit, egis- semus, et archiepiscopum communilcr electum ibi pi^fccissemus, relictis ad custodiendum urbem pau- cis, festinavimus ire Ramulam civitatcm, quae est prope Lyddam. Ubi per 24 dies exspectavimus bol- lum ab Ascalonitis et Babylonicis contra nos fieri, ob id illic congregatis. Sed quia gcns eramus rara, contra eos ire metuentes, non ivimus, ne si forte Ascalonae eis apparcremus intra moenia et aggeres 8U0S recursu continuo nos interceptos intcrimerent. Propterea venire contra nos nolebant, quia sic evenire putabant. Quorum caliiditate comperta, tan- diu calliditatem eorum callidius callentes calluimus, usque animis eorum pavore marcescentibus, ad- ^ versnm nns venire penitus dimiscrunt. Unde multi moram fastiditi, et egestate pressi, abexercitu suo discesserunt. Quo audito, Joppem regressi sumus, et laudcs Deo dedimus, eo quod a congrcssu eorum liber sic facti eramus. CAPUT X. Deprxlio satis cruento Christinnorum atqm Turcorum, in quo Christiani viccrunt. Quod cum postea auribus adeos semper intentis, per 70 dies quieti sustinuisscmus, intimatum est regi adversarios nostros animositate iterata commo- veri etiam nos appetere parari. Hoc autem auditg, fecit rex gentem suam prompte congregari, de Hie- rosolyma videlicet, et Tiberiade, Cajsarea quoque, et Caypha. Et quia necessitas nos urgv^bat, pro eo jj quam militum eramus egentes, monente rege, qui- cunque potuit de armigero suo militem fecit. Itaquc miiites nostri omnes, 240 tantummodo fuerunt, pe- dites vero900. Qui autem contra nos, 11 milliami- litum, et 21 millia peditum simul erant. Hoc quidem sciebamus, sed quia Deum nobiscum hahebamus, eos aggredi non formidavimus. Nec.enim in armis, nec in gente multa confidebamus, sed in Domino Deo spem nostram omnimo posueramus. Magna audacitas, sed non audacitas erat, imo iidesetcha- ritas. Quoniam pro amore illius sperabamus diligen- ter mori, qui pro nobis misericorditer morte digna- lus est mori. Ivimus ad pugnam, vel mortem forto paratam. Uluc fecit rex portari Dominicae crocis signum, quod nobis prsbuit salutare solaiium. Die quodam de Joppe exivimus, sequenti vero contra eos bellavimus. Cumque ad eos appropinquassemusy et illi ad nos similiter, nobis ignorantibus, et cum speculatores eorum de specula nostra prospexisse- mus, subsequentiam cem Borithum. Iliic eos rcxBalduinus per exspectaverat, custodiens interim viam forte Sarraceni occuparent, et peregrinis i vetarent. Ipse enim rex legationem inde imhabueratab exercitu illoveniente. Cum- Q sibi obvium illic invenissent, congratu- valde, et osculis ad invicem datis, Joppem unt, ubi jam applicuerant qui per mare GAPUT XVII. bili prwlio Christianorum atquc Turcorum. Christiani occisi, Turci victores fucrunt. irat Pascha, et Uicrusalem tunc adierunt, desiderabant. Qui postquam solemnitatem )s est. peregissent, Joppem regrcssi sunt. iniam inops erat comcs Pictavlensis, et omnimoda egestate, navim cum paucis 8 Franciam repatriavit. Tunc Stephanus cum aliispluribustransfretarevoluit; sed vento ei obstante, nihii aliud quam re- lit. Qui tunc in Joppe jam dc mari regres- cum rex in equum suum, ut dictum est ascendit, eontrc hostes iturus, qui ante i sedebant. Adhuc inibi eratOaufridusco- am Vendoniensum, ot Stephanus comes s, et Hugo Liziniacensis frater Raymundi II cum cquos ab amicis suis et cognatis I mutuati essent, mox in eos conscenden- Q secuti sunt. Hoc siquidem in modestia Ipaa fuit, qui g ntem suam exspectare ne- ic ordinate, sicut oporlct sapienter ire, ad rocessit. Sed absque pcditibus milites suos 18, acceleravit hostes appetere, donec igno- ;ra multitudinem Arabum se infixcrit. Et robitate sua plus quam deberet confidebat, 8 esse quam milie vei septingontos spera- sic properabat, ut, antequam, refugerent sveniret. Sed cum exercitum eorum subito »8et, timore pcrterritus animo infremuit. consolationis vaietudinem assumens, re- 08, quos pie alloquens, ait : « 0 milites t amici mei, nolite bellum hoc respuere ; ti Dei virtute, pro vobismetipsis viriliter Nam sive vivimus, sive morimur, Dotnini Mi». xiv, 8). Quod si quis fugere tentaverit, est spes evadendi. Pugnando vincetis, fu- sidetis. » Tunc autem, quoniam locus et jrat monstrandi probitatem, repente in rti impetu se impegerunt. Et quia non ttri plusquam 200 milites, a 20 millibus 3xi sunt. Qui cum a pressura gentilium 18 cohiberentur, et major pars nostrorum lorc spatio perempta occidisset, onus hu- ferre nequiverunt, quin residui in fugam ur; sed licet tam male eisacciderit,prius A in eos probissime ulti sunt. Nam plurcs ex cis oc- ciderunt, et de campis ejectos tabernaculis suis privaverunt. Denique Deo permittente, a supcratis superati sunt. Evasit autem rex gratia Dei, et nobi- liores militise sua; aliquanti ; quicursu citoin urbem Ramulam se intruserunt. Non enim longius fugere potuerunt. CAPUT XVIII. De fuga regis Balduini. Rex autem cum noilet se ibi includi, mallensalibi mori quam ibi utiliter intercipi, accepto protinus consilio, committensse tam morti quam vits, foras exire conatus est. Et adhibitis sibi tantummodo quinque collcgis, quostamcn non diu habuit, quo- niam ab adversariis retenti sunt, cursu praepetis ^ equi mootana fugiens petiit. Itaque Dominus eum de manibus inimicorum suorum fortiorum eripuit. Qui libenter tunc Arsuth proHcisceretur, si posset, sed hostibus ei obsistentibus, illuc irc nequivit. Hi etiam, qui inurbc Ramulensi remanserant,postmo- dum extra ostium cxire non potuerunt. Ab impia enim gente undiquc obsessi, denique, proh dolorl ab eisdem sunt comprchensi.Quorum quosdam oc- ciderunt, quosdam vero secum vlvos abduxerunt. Episcopus autem cum in eccIesiaS. Georgii hocin- fortunium contingi audisset, Joppem furtive aufugit. Heu ! quam nobiles et probos milites ea tempestate amisimus, tam in bello prius quam in turre jam dicta postcrius! Occisus est enim Stephanus Ble- scnsis come8,vir prudens ct nobilis ; Stephanusque alter Burgundia; comes. Extorserunt se inde tres C milites, qui plagis et ictibus vehemen^jer afflicti, cursu fugitivo Bierusalem nocte sequcnti equitave- runt. Qui urbem ingressi, infortunium quod acci- dsrat civibus propalaverunt. De rege autem, sive vivcret, sive mortuus esset, nihil se veri scire dixe- runt. Unde statim luctus non minimus est ortus. CAPUT XIX. Quod rex ingressus esl Arsuth. Rex autem cum nocte sequenti pro timore Ara- bum in montanis delituisset, die tertio cum uno tantum militc et armigero ejus de montanis egressus, tanquam quiiibct incognitus erroncus, per devia desertorum csuriens et sitiens, Arsuth oppidum suum est ingressus. Una quidcm rcs illasaluti fuit^ quod pauloante illinc recesserant quingenti hostiles D milites, qui aliquandiu murum oppidi quasi cxplo- ratores circuierant. Quos noquaquam cvasisset, si ab eis visus esset. Ingrediente autcm rege Arsuth, gaudentcr a suis suscipitur. Gomedit et bibit, et tu- tatus dormivit. IIoc enim humanitas dcsiderabat. CAPUT XX. Qttod Uugo de Tiheriade, atque patriarcha Hieroso-^ lymitanus, in auxitium regis properaverunt, et de bello peracto Christianis videntibus virlute et auxi- lio sanctx cructs. Ipso die ecce Hugo de Tiberiade civitate veniens» unus de Optimatibus regis,qui jam confessione eyua audita ^latium aliquod genti residuaQ impendere 879 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 880 optabat. Quo viso, laetatus est rex valde. Habebat A enim secum octoginta milites, quibus opus erat no- gotio imminenti. Lcgatione a Hierosolymis habita, subvenire Joppitis accelerabat ; sed non est ausus rex eos ducere per terram propter hostes viatoribus insidiantes ; sed intransin unamcimbam navigavit Joppem. Et cum applicuissct portui, cum gaudio magno susceptus esl, qnia juxta illud Evangelii : Mortuus fuerat et revixit, perierat et inventus est (Luc, XV, 32). Et quem mortuum jara dcplorabant, nunc vivum et sanum vident. Scqucnti vero die egressus est Hugo praedictus de Arsuth, ct Joppem pavidus properavit. Cui rex in adjutorium, prope • ravit, ne ab hostibus in viaoppugnarctur. Cumquo Joppempervenissct,consiiionon diutiusprolongato, regem monuit neccssitas, ut illos, qui Hierusalem ^ et apud Sanctum Abraham ierant, mandando ve- nire Joppem faceret : ut bellum item cum Ara- bibus committeret, qui Joppem machinabantur comprehendere, prope hospitati. Dum autem me- ditaretur, quem illuc legatum mitloret, vidit ibi quemdam Syrum hominem humilem, ct habitu vilem; quem obuixe precatus est, ut pro Dei amore hanc legationem facturus susciperet, quia non inveniebat qui eam explere valeret. Non enim audebat per viam gradi quispiam proptcr hosti- les insidias. Is autem, suscepta cx Deo sudacia, nocte sub opaca, ne ab inimicis videretur, per invia ei loca satis aspera inccdere non differcns, die tcr- tio fessus valdeHierusalem pervenit. Cumquerumo- rem desiderabilem de regc civibus innotcscerct, et vivumeum declararunt essc, Domino omncs debitas C inde referuntlaudes. Nec raora longior fuit. Scripto quod tulerat lecto, parati sunt illico railitesquot ibi reperiri potuerunt. Nonaginta, ut reor, tam de rai- litibus quam de illis qui equos habere vel juraenta potuerunt, scd quamvis voluntarie, tamcn satis tirai- de ascendentes, illuc ire non dlstulerunt. Hostium quidem subsistentium insidias pro posse vitantes, et per devia euntes, a pBrlc Arsuth divertentes iter suum deduxerunt, Qui cum juxta littus maris pcr- propere graderentur, occurrerunt eis gcns ncfaria, qui sperabant eos illic intercipere et occidere. Quo- rum aliquibus oportuitjumenta suaibi relinquere, et in maris undas ad natandum sc jaclare, ut dolor dolori medicina fieret. Illo enim natatu ab impiis eruti sunt, jumentapcrdiderunt. Militesveroequos [) habentes agiles deferendo se Joppem pervenerunt; vix tamen evaserunt. Rex autem adventu eorum ox- hilaratus, et admodunx. vegetatus, haud longius negotium suum differri voluit ; sed mane scquenti militibus suis cura gento pcdestri ordinatis, contra inimicos suos bellaturus exivit. Illi cquidem non longe ab Joppe craut, sed quasi milliariis tribus ; ubi machinas suasjam praeparabant, utindilatc Jop- pem obsiderent, et coarctatam comprchenderent. Sed cum gentem nostram contra sc ad praelium ire spectarent, protinus sumptis armis suis, audacter exceperunt. Et quia multitudo magna erant, gentem nostram undique gyraverunt.Quibusinclusis, nil^l eis ulterius niei divinum auxilium prodesse potuit. Sed in oranipotentia Doraini prorsus confidentes, ubiturraara densiorem ct fortiorem viderunt,impetu mirabili ferirc non distulerunt. Qui cum in una partefortiterpugnandoeospenetrassent, illico alior- sum eos recurrerc necesse fuit,quoniam ut,pedites nostros absque protectione militum videbant, illuc statim festinantes extremos occidebant. Pedites ta- men nostri non ignavi pluviam sagittarum invaden- tibus se tantara jaciebant, ut in visibus eorum et peltis raultas infixas viderent.Itaquecum a pediti- bus sagitlariis vchementer essent repulsi,ct a lan- ccis railitaribus raulti sauciati, ct dc papilionibus suis jara privati,opituIante Deo Francorum obtuti- bus dorsa fugientcs vertorunt. Sed non sunt diu fugati,quia fugatores erant pauci.TabernacuIaau- tem sua Francis in carapo reliquerunt cuncta, sti- pendiumquc totura. Equos quippe suos omnesab- duxerunt fere, cxceptis aliquantis plagatis, et in fuga siti exstinctis. De caraelis eorum et asinis multos habuiraus. Multi eorum cum fugerent,vel laesi, vel siti exasperati in via sunt mortui. Vere dignum erat et justura, ut qui ligno Dorainicae cru- cis munili crant, super iniraicos ejusdem sanctae crucis victorcs existerent.Quod si in anteriore bello eadem crux alnia cura rcgc dcferretur, non est hae- sitandura quod populo suo Dorainus propitiaretur. Sed sunt nonnulli plus in virtute sua quam in Do- mino confidcntes, ct in suo sensu niraium abundan- tcs, et sapientum consiliura spernentes, praecipi- tanter opussuurapalrarepraDsuraunt,et inconsulte. Unde saepe contingit dctrimentum magnum non so- lum eis evenire, sed et raultis aliis operis ejusdem expertibus.Unde solent talcs plus Dorainum incul- pare quam stultitiam suam recognosccre. Qui cum stulte quidera inchoat, rei exitura non considerat. Equus paralur ad beIlura,Durainusautcra salutem tribuit. Si justi precatio non semper a Dominoex- auditur, quanto magis impii? Vel quare inculpat Deum, cum statira non ei adimplet desiderium suura? Cur exaudietur, cura nihilboni sitpromeri- tus? Nonne ipsc novit quid agendum sit in omni- bus? Boetius circa hujusmodi dicit: « Quidquidci- tra spcm videas geri,rebus quidem rectus ordo est, opinioni vero tuae pcrversa confusio. » Scd nonro- rum raorita, sed fortunae spectat evcntum stultus. Multoties quidcra existiraat horao id tunc sibi no- cuura, quod postea vertitur ad proficuum, et con- tingit econtra cum alicui bene snccodit, -paulo post eidora cvenire quod raultura officit. Expleto bello, ut supra dictura est, in quo rcx victor exstitit, ta- bernaculis eorura collectis, Joppera rcgressus est. Postmodum quievit terra, bellorum immunis, terapore sequenti, auluranali scilicet atque hie- mali. CAPUT XXL Quod rex Achon urbem obsedit, Anno 1403, tempore veris, cum Paschii ex more FULCHERII CARNOT. HTST. HIEROSOL. — LIB. II. 8dr alem celebrassomus, urbem Achon Ptole- A. mundus nimia anxius,raro navigio transfretavit in lictam rex cum exercitulo suo aggressus Jed quia muro et antemurali fortis erat n potuit eam tunc coniprehendere, prae- im mirabiliter Sarraconi probissime intus lerent. Cum autem tam segetes quam vir- •um, hortosque dcvastasset, Joppem re- CAPUT XXII. nncipe Boamundo a captivitate liberato, Qino autem Boamundo desiderabilis rumor c divulgatus, quia de Turcorum custodia a liberatus est. Ipse autem quomodo de te redemptus exierat, pcr nuntium suum lo notum fecit,et qui Antiochiffi prius prin- Apuliam, terra sua tota Tancredo commissa. Cum eo tunc. transiliit Daibertus,qui patriarcha Hieroso- iymorum fuerat, vir prudens, et consilio poUenB. Ivit Boamundus, ut de transmarinis partibus gen- tem secum reduceret.Ivit autem Daibertus,ut cau- sam suam et injuriam sibi a rege factam Romano papai innotesceret. Ivit, et impetravit,8ed non red- iit, quia in via ohiit. CAPUT XXVI. Quomcdo Antiocheni contra Parthos dimicantes capti, et quidam occisi sunL Hoc anno, commoti sunt Parthi et Medi, atque Chaldasi, et qui in Mesopotamia habitabant afQnes nostri, ad nos Christianos impetendum, et omni- \ierat, postea gaudenter a civibus suis sus- ^ mode pessumdandum.Quo rumore ad nos usque ef- erram illam nobilitavit et possedit, Laodi- ttatem, quam Tancrcdus postea cepcrat, libus imperatoris Constantinopolilani abs- niBcepit insuper Boamundus. Unde Tan- tcrra sua competentcr tribuit, et eum sibi T pacificavit. CAPUT XXIII. rege usque ad mortem pene vulnerato,* ►po illo, rego BaUiuino contra Sarracenos ito certante, contigit quodum die eum in orum irruere,et dum de interitione eorum us sub spc gauderet, iEthiops unus pone elitescens,callide insidiatus estei, ut inte- Qui missili fortiter vibrato, propc cor re- jrso profunde vulneravit. Quo ictu ferc fuso, optimates universi ad excipiendos eos nihilo- minus se praeparaverunt.Et prasparati sunt sub fe- slinantia domnus Boamundus et Tancredus, Bal- duinus quoque comes Edessenus,necnon et Gosce- linus, et Daibertus ille Hierosolymitanus, atque archiepiscopus Edessenus,nomine Benedictus,cum turba militari simul et populari. Et Euphrate flu- mine prfietergresso, Carraque deinde civitate prope flumen Achabor nominatum, hostium phalangibus obviaverunt, et commisso prajlio statim juxta Ra- cha, peccatis nostris exigentibus, in dispersionem et confusionem Christiani sunt dati.Quam pugnam longe omnibus anterioribus bellis fuisse atrociorem, rerum exitua monstravit. Ibi domnus capitur Bal- duinus comes Edessenu8,rex quidem Hierosolymo- d necem eura lajsit. Sed cum postca ^ rum futurus,et a primo rege secundus, capiturque jari sollicite studuisset, post incisionem icatricis vexatae sospes tandem efTectus CAPUT XXIV. Ume urbis Achon, qUcX vuhjo Achra dicitur. 1104, transacta hieme, cum in llierusalem rente Paschae solemnia cclebrata fuissent, uinus congregata gcnte sua profectu*» est i iterum obscdit cam. Ad quod venerunt )S cum classe 70 navium rostratarura. Et tatem machinis et porvasionibus crebris ili' dies circumcirca cohibuissent,pcrlerriti irraccni, vellent nollent, reddiderunt eam t enim nobis valde neoe3saria,quoniam in- cum 00 domnus Goscelinus cognatus ejus ; cum his quoque praedictus archiepiscopus. Plurimi autem in memoratum flumen obruti, exstincti sunt. Equi et muli, et opum infmita copia est perdita. Dom- nus vero Boamundus, et domnus Tancredus, per devia et per diverticula passim fugientes, nec viam nec semitam utiliorem eligentes, errabundi et con- fusi tandem evascrunt.Multi etiamsagittisetpugio- nibus transfixi occubuerunt. Et qui Carram sine magna difficultate comprehendere possent, si eam in primis obsedissent,postea nec initio nec in reditu adipisoi licuit.Et quoniam sccuritasintcrdumdam- num fallendo gcnerat,ita metus et soUicitudo emo- lumentum providis et timidis parat. Nocuit enim ptus adeo utilis ut intcr mccnia sccura na- D sa^P^^' "^ scriptum est, differre paratis. Huic siqui- dcm ncgotio sive infortunio duo nimirum hostes, discordia et invidia, genti noslrae obfuerunt; qui cti.im de acquisitis possessionibus ad nimiam egestatem inclinare solent homines.Hoc saepe vidi- mus, hoc experimento didicimus. Non fallor, nec ambage deceptoria pellicens, frivola commentor, Vere in hoc itincre tam periculoso, tam formido- 'oso,molestis verbis ad invicem exacerbantes, ante ruinam istam fcre ab alterutra voluerunt secedere, ot fccdus mutuum corrumpere. Qui male facit, et bone sperat, ipsc siquidem delirat.Nam sine pace, vel mntua dilectione,nihil est Deo acceptabile.Igna- nplurimas sane concipiat. ies orto geinino sub siderc Pbcebo, lon capitur Ptolemuida qure vociUilur, UeDO ceDteoo Dccne quaterno. irbs Acharou quam quilibet ced^timat Acbon. •toa, Ptolemaida dicitur ista. lem sic capta, de Sarracenis pluriraos occi- quosdam vivere perraiscrunt ; rcs corum buerunt. CAPUT XXV. Xoamundus in .4pulia Iransfretnre disjiosuit. 0 deinde tempore evoluto, necessitate Boa- 883 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONDM. DE BELLO SACRO. 884 vum est igitur,vel nequissimum ; ut illius dcscram A Bocietatem, cui prodesse debeo usque ad mortem. Adjuvit autem Deus archiepiscopum Edessenum in vinculis jam positum.Quem cum dc reculis suis et utensilibus ut jumcntum Turci onerassent, patro- cinio cujusdam militis armipotentis,qui pro eo ani- mam suam charitative posuit, opitulante Deo de manibus eorum miro suo ausu cum eripuit. Non enim animam suam quam se pretiosiorem fecit. Multi itaque in hac nostra peregrinatione zelo Dei efferventes, et vitam suam breviari optantes,beato fine defungi,etcumGhri8to frui quiete studuerunt. Sicut quidam, aliquibus de nostris audientibus et videntibus,dum eram apud Antiochiam,cum audi- ret nomen Domini a quodam perfido cum magna dehonestione blasphemari, vivifico spiritu anima- r^ tus, dicto contradixit et facto. Et continuo calcari- bus equum pungens,assistentibus in circo vicacis- sime interrogando intulit : « Si quis vestrum in paradiso coenare dcsiderat, nunc mecum veniat, et mecum prandcat Jamjam enim abibo. » Qui mox lancea vibrata inter hostium millia se inserens,pri- mum sibi obvium subruens interemit, licet interi- mens illico interimeretur. Itaque fide circumfultus et spe,munitusque charitate,feliciteroccubuit.Quis unquam audivit tale? Adhuc positus in terris^jam gloriabatur in coDlis.ProptereaiaBtamini,cceli,etqui habitatis in eis. Et est nobis utique Istandum, et jucundandum, quia gaudent angeli de tanto con- sorte augmentati.Prope autem erat qui eum audie- bat, et donativum ei pensabat, et sedem perennem parabat G CAPUT XXVII. De liheratione comitis Balduini^ et de jirxlio inter ipsum et Tancredum. Gum autem annis fere quinque domnus Balduinus in vinculis tentus fuisset, datis obsidibus electis, fide interposita cum sacramento sub interminatione ut rcdemptionem redderet,cum postea ipsi obsides carceris custodes callidissime necas8ent,de carcere evasit. Unde adjutorem fidclissimum Goscelinum habuit; sed cum ad Edcssam urbem suam postea rediit, introire in eam non potuit, quia Tancredus cum suis introitum ci vetuit.Denique quia hoc ratio fieri permisit,et propter jusjurandum quod domnus Boamundus antea interponi fecit, ut quocunque j) modo de captione quandoque cxiret, sine contro- versia terram suam illi redderet, nec postmodum mora fuit,Balduinus et Goscelinus duo contra Tan- credum Lertinm prielium commiserunt. Gui sup- plicanti, et paccm quierenti, nuUatenus acquieve- runt. Sed Goscelinu8,congregati3 7 Turcorum mil- libus,Tancredum importunead prselium lacessunt, et adjuvantibus Turcis quingenti de clicntela Tan- credi ceciderunt. Et licet primitus fere vinceretur Sancredus, tandem, Dco juvante, cujus equitatum semper vidit vultus victor,in campo remansit victor honoris. Sed cum optimates terriB damnum nasci viderent, utrobique sumpto invicem utili consilio, ad concordiam eos reduxerunt. GAPUT XXVIII. Quod Doamundus in Gallias transfrctavit. Tunc Boamundus in multis desolatus, ut supe- rius jam dictum est,in Gallias transfretans cst pro- fectus.Ubi inter caetera negotia Philippi regis filiam nomine Gonstantiam, uxorem duxit, et in Apuliam reduxit, de qua filios duos habuit.Quorum quidem priore natu obeunte, posterior vero nomine quo pater nuncupatus haeres remansit. CAPUT XXIX. Quod Tancredus cum Turcis pugnans victoriam adep- tus est. Anno Domini 1105, mortuus est comes Raimun- dus miles emeritus in oppido suo ante Tripolim civitatem pridie Kal. Martii ; cui successit nepos ejus Guillelmus Jordanus.Ea tempestate Sarraceno- rum et Turcorum protervia solita non defuit ; cum deinde, mense Aprili, rex Halapiae (id est Calipti), Radoan nomine, de regione sibi confini exercitum adunavit non minimum, et contra Tancredum An- tiochiae principem cornu suum ad praeliandum ni- mis accensum extuIit.Tancredus autem non in mul- ta gente, sed in Domino spei suae figens anchoram, aciebus suis bene compositis, contra hbstes illos incunctanter equitavit. Quid longius morer? Au- dacter ante Artasium in eos irruit, et, Deo suffra- gante, illi protinus pavore circumfusi dorsa fugae dederunt.Fugerunt, et fugati sunt. Qui fugere non potuit,nec mortem evasit.De interremptis non fuit numerus.De equis eorum plures habuit Tancredus. Signum quoque regis fugitivi retinuit. Cornu suo sic quassato mutilatus abiit. Glorificatus est igitur Deus,qui suis semper subvcnit fidelibus.De Antio- chenis hoc tantillum diximus.Nunc deHierosolymis non taceam. CAPUT XXX. Quod iterum rex Babylonis omnem exercitum suum contra regem Dalduinum misit, contra quos ille se- met prxparavil, Referendum cst enim quomodo rex Babylonis ipso anno gentem coadunaverit multam,quam As- caloniam per militiae suae ducem ad praeliandum contra Christianismum misit, arbitrans et moliens nos omnes de terra sancta exterminare. Didicerat cnim nos esse paucissimos, et sine succursu soli- torum peregrinorum. Conglobati igitup sunt apud Ascaloncm tam Arabes equites quam ^Ethiopes pe- dites; cum q«ibus etiam fuerunt Turci Damasceni plus minus mille,qui sagittarii erant probatissimi. Quod cum regi Balduino nuntiatum fuisset,congre- gavit omnino gentem suam,et exspectavit eos apud Joppem. Et quia neccssitas hoc exposcebat, cuncti qui in urbibus conversabantur arma ferre potentes, ab beilum perrexcrunt, exceptis his tantummodo, qui muros noclu custodircnt.Timor et tromor tunc venerunt super nos. Metuebamus enim ne aut de civitatibus nostris aliquam gente vacuam caperent, 885 PULCHERII CARNOT. HIST, HIEROSOL. — LIB. 11. 886 aut regem cum populo suo in bello interimerent. A raverunt. Eleemoaynae nempe uberes egenis iioper- Augustus eral mensis. Callebant enim ab utraque parte praeliari difTerentes ; nec nos illos, nec illi nos impetebant. Termino autem, ut opinor, divinitus disposito, promovit se gens nofaria ab Ascalone, et coDperunt ad nos approximare. Quo comperto, re- gressus est rex Joppcm, et equitavit usque ad Ra- mulam civitatem. Et quia bonum erat omnimodo nostros Domino adhfcrere, et in Deo spem certam ponere {Psal. lxxii, 28), inspirato a Domino Dco consilio, misit rex in Hierusalcm nuntium suum festinum ad patriarcham,et clerum,atque plebecu- lam, flagitans ut obnixe omnipotentis Dei exoraret misericordiam, ut Christianis suis in angustia po- sitis opem de excelsis dare dignaretur. Noluit ergo titae sunt. Haec enim sunt opera, quibus Deus pla- catur, quibus ad salutem excitatur, quibus conver- sus non relinquit post se benedictionem. CAPUT XXXL Pugna Hierosolymitanomm cum Turds, et victoria adepta per virtutem samtx crucis. Cum igitur Ramulam patriarcha, ut dictum est, pervenisset, et aurora postera stellas inciperet de- pellere micantes,gavisi sunt omnes de adventu suo, et excitati omnes cucurrerunt ad presbyteros, ut pcccata sua Deo ct eis confiterentur. Ad patriarcham similiter optimales, verbum salubre aliquod ab eo audire, et a peccatis suis absolvi cupientes. Hoc fa- cto, veste pontificali patriarcha indutus, gloriosam legatus satis precatus quidquam mercedis accipcre, |> crucem Dominicam, quae in talibus negotiis deferri timens no forte legationem illam non posset cxplere, aut mercedem illam vivus acquircre. Sed sperans quandoque de labore boc dcvoto remunerationem se percepturum a Deo, commendansque animam suam et corpus suum in manus Conditoris sui, Hierosolymam propere non distulit ire. Qui Domino ducente illuc pervenit, et ingressus civitatem quod quaerebat non cclavit. Quo manifcstato, jussum est a patriarcha campanam majorcm sonare, et gentem antc se totam adunari. « 0 fratres, inquit, amici et servi Dei, ecce vere bellum quod audieratis futu- nim ; nam hoc referente nuntio, procul dubio nobis est paratum. Et quia sine divino auxilio nullatenus genti tantae potcrimus obsistere, clementiam Dei omnes implorate, ut repi nostro Balduino et suis solebat, in manibus sumpsit,et ordinatis ut decuit catervis de militibus et peditibus, adversus hosti- lem exercitum progressi sunt. Milites nostri erant quingenti, exceptis illis qui militari nomine non cen- sebantur, tamen equitantes. Pedites vero nostri non amplius quam duo millia aestimabantur. Pagani au- tem quindecim millia tam de peditibus quam de militibus deputabantur, qui nocte illa non longe a Ramula quasi quatuor milliariis hospitati sunt.Qui cum regem mane contra se viderent cum suis pro- cedere, confestim ad praelium se paraverunt. Atta- men versutia eorum aliquantulum tunc quassataest, cum partem unam de exercitu suo, sed minorem, ante Ramulam mittere disposuerant, ut exercitum nostrum fallercnt; majorem vero partem mitti Jop- omnibus clemens adjutor in hoc praelio imminente C pem statucrant, ut et eam assilirent, et nobis ne- dignetur adesse. Distulit quidem rex hodie bellum fieri, sicut per hunc brevigcrulum nobis modo no- tum facit, quatinus dio crastina, quaj dies crit Do- minica, qua Christus a mortuis rcsurrexit, securius praclietur, et adjunctis orationibus vestris ct elce- mosynis apud Deum roboratus,confidentius pugnet. Quapropter in hac noctc, juxta dictum Apostoli : Vigilatc, state in fidey amnia vestra fiant in charitate (I Cor. XVI, 13, 14). Cras ibitis per loca in urbe hac 8ancta,afnigentes vos et humiliantcs pedibus nuda- tis, et Dominum Dcum nostrum pic deprecantes, ut de inimicorum nostrorum manibus nos liberet. Ego ipse jam illuc vado ; jamjamquc a vobis discedo, monens ut,si quis ex vobis hic pesiduus arma ferre scientibus caperent. Sed cum regem adversus eos sic cquitare prospicercnt, simul reglobati sunt me- limine suo confuso. Nec mora longior, alii alios im- pctierunt.Tunc clypci rcsonant, et ferri stridetacu- men. Factoquc impetu, utrinque exclamaverunt no- stri omnes contra cos : Christus vincit, Christus re- gnat, Christus imperat, sicut eis jussum fuerat. IIH autem circumvallantes nos, conquassare et confun- dere putaverunt penitus. Turci vero ex more sagit- tarii nos retro gyrantcs, ct sagittarum pluvia pla- gantes, jam arcuum officia dimiserant,jam vaginis enses extraxcrant, quibus nos cominus feriebant, cum rex, hoc comperto, audacitate munitus signum suum album de manu cujusdam miUtis sui abri- valet, meeum prompte veniat. Rex enim omnibus n puit,et cum paucis illuc cclerrime currens,oppr6S- indiget. » Ut quid plus moror? Conscendunt in sis succurrere sategit.Qui cum statim,Deojuvante, impctendo Turcos et occidcndo dispersisset, ad ma- jorem multitudinem Sarracenorum et Arabum iE- thiopumque recurrit ; sed nec in invasionibus, nec in pcrcussionibus utrorumque amplius immorabor, quia volo arctare paginam limite parciore. Deus enim omnipotens scrvorum suorum nusquam imme- mor, nolens Christianos suos a perfidis illis destrui ; qui pro ejus amore et nomine ampliando delongin- quis partibus Hierusalem venerant, dederunt gens impia fugam repentinam, fugientes usque Ascalo- nem.O si capi potuisset Semelumuch dux ilHus roi- equos 150 simul tam equites quam pcditcs, et ita nocte imminente celeriter perrexerunt, et diluculo Ramulam urbem per\'enerunt.Qui autem in Hieru- salem remanserunt, precibus et eleemosynis affli- ctionibusque studiosissime vacaverunt. Usque ho- ram meridianam ecclesias invisere non cessavcrunt. Cantando plorabant, plorando cantabant ; nam in processione clerici hoc faciebant. Ego quoque cum ipsis nudipes orabam. Majores etiam natu usque ad horam nonam die illa non comedcrii:it,ncc infantes genitricum ubera suxerunt, donec fame vexati plo- 887 AD GODEPRIDDM APPEND. II. — MONUM. DE BBLLO SACRO. litiae, multa numismata in redemptionem sui regi Balduino exsoiverct ! Sed non effugit Gemelmulch admiratus Ascalonffi, qui locuples erat valde. Quo interempto, illis omnibus orta est non minima de- ploratio. Alterum Admiraldum olim Achonitam vi- vum retinuerunt, quem rex noster redimi fecit 20 millibus numismatum, prster equos et res alias. ^thiopes vero quoniam fugere nequiverunt,in cam- pis trucidati sunt. Quatuor millia quidem tam de equitibus quam de peditibus eorum interfecti fuisse referuntur. De nostris vero sexaginta tabernacula eorum nobis remanserunt, jumenta quoque multa, cameli, asini, dromedae. Tunc Deus laudatur, glori- ficatur, in quo virtutem fecimus.magnam ; qui etiam ad nihilum dcduxit inimicos nostros. 0 miradivini judicii ordinatio ! Ecce qui dicebant : «"Eamus^Chri- stianos illos omnes occidamus, et possidcbimus eo- rum sanctuarium. Sed non sic impii, non sic (Psal. I, 4), quia vos posuit Deus ut votam, et sicut stipu- lam ante faciem venti in ira sua vos confudit {Psal» Lxxii, 14). » In lege sua juraverunt etiam ipsi, nun- quam propter Francos fugere ; sed tandem effugium salus tunc fuit eorum.Maluerunt perjurium incur- rere quam morte stulte perire. Regressus est autem rex Joppem cum gaudio, ubi praedam in bello ca- ptam militibus suis et peditibus sub ratiocinio dis- tribuit. Adhuc erat ante Joppem classis Babylonio- rum, qui jam aliquandiu illic exspectaverant, scire cupientes quomodo et quando tam per mare quam per terram nos omnes et urbes maritimas omnino destruerent. Sed cum rex per nautas suos caput Ge- melmuch admirati in bello decollati in unam de navibus eorumjactari fecisset, conturbati valdehoc comperto, et exterriti, diutius ibi stare noluerunt. Sed gentis confu^onc comperta,paululum tunc au- stro flantc, in portus Tyri ct Sidonis scccsserunt. Quae classis cum deinde Babyloniam rcvcrtcretur, spiritu procellae, Dei gratia nobis satis favente, por- tibus nostris sparsim naufragio miserabili advccta; Bunt. Dc quibus 25 navcs Sarracenis plenas habui- mus ; reliqua3 vero velificantes vix evaserunt. Igitur nobis Dominus adjutor in tribulationibus existens pius, sic manifestavit omnipotentiam suam. Ergo diem belli cunctis yoIo certiRcare. Jam decies orto Phoebo sub Virginis astro, Cum solida terras spectarct imagine luua, Sexta KoIeDdarum Septembrls cum legeretur, Annuit Omnipotens Francos gaudere triumpho : Cum fugiuDt Arabes, Turci simul, iEthiopesque, Para mootana petit, remanet pars mortua campis. CAPUT XXXII. De terramotu, Quoniam quidem ne vel scriptorum negligentia vel imperitia» vel quod rari erant forsitan, vel suis impediti curis insudabant, haec gesta oblivioni non scripta darentur, malui ego Fulchcrius scientia ru- dis, ingenio debilis, temeritatis naevo notari, quam hajc opera non propalari, prout oculis vidi, vel a relatoribus veridicis perscrutans diligenter didici. Precor autem hoec legentem,ut nescientiae meae cha- A ritative indulgeat, ct dictamen istud nondum a quo- * libet correptum oratore jocatim si velit corrigat. Verumtamen historiae seriem propter pulchritudi- nem partium pompaticam non commutet, ne gesto- rum veritatem mendaciter confundat. His gestis quae superius dicta sunt, ipso anno declinante sen- simus omnes terraemotum grandem,qui Hierusalem ineramus. Quod in vigilia Nativitatis Domini valde nos terruit. CAPUT XXXIII. De signis in coslo apparentibus. Anno deinde 1106, nihilominus cometa in aeth^re apparens nos illum suspicientes pavefecit. Qui in ea parte, qua sol hiemali tempore occumbere 8(olet, splendoris alburni radium ad instar telae lineae in ^ longum mirifice produxit. Hoc prodigium nempe mcnse Februario rutilare incipiens die quo lunam. pronuntiabamus primam, futurorum praesagium nuntiabat. Sed quia de eo nil augurari praesunipsi- mus, totum quod significabat Domino cominisinius. Quinquaginta et eo amplius diebus vespere quoti- diano cometa ille per totum visus est mundum.^No- tandum quod ab exordio sui ortu8,tam ipse cometa. quam sp'endor ejus niveus de die in diem pautatim attenuatus est, adeo ut in ultimis diebus vioi sui luminis jamperdens,parere omnino cessaret. Indi- late autem mense eodem, die quo lunam pronuntia- vimus vicesimam, vidimus in ccclo ab hora tertia usque ad meridianam, ad dexteram et laevam solis partem, quasi duos soles alios, nec tantum tamen sicut major fulgentes, sed forma et lumine rariore C mediocriter rutilantes. In quorum gyro circulusin- Buper apparuit unus splendore candidus, exstans amplitudine tanquam quaevis civitas. Intra quem altcr circulus clarebat dimidius, irishabens simili- tudinem, quadruplici distinctus colore, et in parte superiore solis amplexione arcuata usque duos soles jam dictos attingens. Deinde sequenti mense hora noctis mcdiaj stcllae coeli pluere visae sunt. CAPUT XXXIV. De prxlio Chrisiianorum contra Damascenos. Postmodum vero Hugo, qui Tiberiadem urbqm tunc possidebat, aestivo tempore adversus militiam Damascenam bellavit. Qui cum bis in ipao praeiio^. jam ab eis repulsatus esset, tertio belli recursu. Do.* mino sufTragante victpr victos eos superavit. Du- D centos siquidem ex eis occidit,totidemquedeequi8 eorum retinuit ; reliqui vero terga fugae dederunt. Mirum dictu I sexies viginti quadragies centum di- sperserunt. Deinde mora non fuit^ cum ipse cum rege Balduino in expeditione esset, in terra eadeoi , ictu sagittae Hugo interiit. CAPUT XXXV. Quomodo patriarcha Romam petiit, et de prxliis Jopr pitarum atque Ascalonitarum. Anno 4107, transfretavit patriarcha, Ebremarus ^ nomine, Romam petens. Quaesiturus enim erat ab apostolico utrum. patriarcha remaneret. Nam Dai- bertus superius memoratus patriarchatum recupe- 88& FDLCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. 11. 890 raverat ; sed in reditu postmodum obierat. Mense X demum Novembri codem anno, cum insolitam, sae- vitiam AscalonitaB efTerverent, ad radices montano- rnm nostrorum inter Ramulam et Hierusalem in- sidias posuerunt, ut unam gentis nostra catervam, quam de Joppe Hierusalem tunc ituram didicerant, occursu repentino invaderent. Sod hoc Joppitis in- timato, in equos festini conscenderunt. Et cum ad locum insidiarum nuntio rci ductore pervenerunt, dubitantes adhuc an verum dixisset, visis illis exter- riti valde timuerunt. Erant enim milites fere quin- genti, et pedites propemodum milie. Nostri vero militea, nnn plusquam 75. Quibus cum non liceret etiam meditari quid facerent, et non erat eis salva- tio si fugerent, et mors non deerat si pugnam com- mitterent, gratius elegerunt honorifice si continge- j. ret mori, quam fugas infamia postmodum notari. Impetu igitur mox in eos facto momentaneo, mi- nim in modum hostilem aciem penetraverunt, pro- Bternendo eos et occidendo. In quo certamine cum acrius Sarraceni se viderent contcri, audacitatem suam Domino volente perdentes, bcllare cessavo- runt. Quod cum vidcrcnt milites nostri, potentius eoe pervaserunt, et quos illi fugare putaverunt, eos nostri fugcre compulerunt. De quibus plures occide- runt, et de equis eorum plurimos retinuerunt. De militibua nostris non plusquam tres perdidimus. Sed clientela eorum de jumentis nostris aliquot abduxerunt ; de suis nostri talionem duplicave- runt. CAPUT XXXVI. Quad Boamundus aggregato exercitu terram impera- C toris vastavit, Elodem siquidem anno, postquam Boamundus de Galliis regressus est, congregata gente quantum- ci^nque potuit, in portu Brundusino, qui est in Apu- lia,cla8sem suam paravit.Qui cum tenipus ad trans- fr^tfu^dum exspectassct opportunum, vii Idus Oc- tobius navea ingressi Bulgariam navigaverunt, et Ayalonis portui appiicuerunt. Et Avalone citissime capta, Duratium urbem adeuntes,iii Idus Octobris obsederunt. Sed quia civitas illa tam hominibus quam yictpalibus satis erat munita, obsessores diu fa^g^yi^, Habebat quidem domnus Boamundus quinqne mjllia militum, et 60 miliia peditum. Fe- ml^an^ Q^ipp^ nullam tunc secum transire permi- sit,.ne exercitibus impedimentx> essent et oneri. ^ E^at quidem imperator Constantinopolitanus, Alexis nqmine^genti nostra tunc valde contrariua, et Hie- ro^lymam peregrinantibus vel fraude clandestina ve]( yLplenjtia manifesta tam per terram quam per mi^ti i^i^iirJbiBi^r et tyrannus. Quapropter Boamun- d^s coUectq, ut dictum est, exercitu, terram illius i^^ay^t, ciyitates et oppida comprehendere nitens. CAPUT XXXVII. D&iconpordia inter imperatorem et Boamundum sa- cramentp firmata, Annq autem .1108 iab Incarnatione Domini, cum anfAJDnqB^ttm ja&iper4mum.sedi88€itannum, nihil proficiens, nisi quod contra imperatorem aliqy^ moliebatur insidias, contra quem quoque imperator faciebat, tandem per internuntios concordiaprjolp- cuta, cum etiam imperator ad eum cum ex^rcitu suq jam approximasset,amici adinvicem conventionibus intermistis facti sunt. Juravit enim Boamundo im-. pcrator super reliquias pretiosissimas, peregrinos, de quibus jam saepe fatum est, tam in terra quam , in mari, quanto latius imperium ejus extendeba-. tur, ab illo die et deinceps se salvaturuni et.con- servaturum, ne quis eorum diriperetur, vel male tractaretur. Ille quoque imperatori juravit paQjBm et fldelitatem omnimode tenendam.Qui postmodum occasione habita Apuliam remeavit, partqm exerci-.. tus sui minorem secum reducens. Pars enim ma-, jor Hierusalem, ut voveranl, per raare profecti sunt, ^ Ipso anno Philippus rex Franciae dedit flnem vit». CAPUT XXXVIII, De obsidione urhis Tripolitanw* Anno 1109 et ab Hierusaleni capta U, Bertran-. dusRaimundi comitis filius venit Tripolim,adhibir. tis Janucnsibus secum,cum classe navium rostrata- rum fere 70. Qu» omnes ibi applicuerunt. Quam.ur-? , bcm, scilicct Tripolim,volebat impugnawB,et suhparr i trissuijure haereditario propriam possidere.Quam cum obsidione cinxissent, orta lite confestim inter Bertrannumet Guillelmum Jordanem cognatum su- um qui eam semper impugnaverat, postquam Ray- munduscomesobierat, etversabatur illicGuillelmua in oppido,qui Mons-Peregrini dicitur, Tripoli proxi- mo, Bertrannus dicebat : « Mea esse debet civitas haereditario juro, quia pater meus, qui eam primitus impugnare coepit, in coarctando illam, oppidum» istud, scilicet Montem-Peregrinum, magna probita- te aedificavit, et post excessum suum mihi obtinen- dam dedit, dum vivebat.» Guillelmus vero dicebat: « Mea utique debet esse, et merito, quia et hostes hujus terrae habitatores post excessum comitis sem- per coercui strenue armis meis, et terram adjacen- tem urbi amplificare studui et laboravi. » Et qUta sub discordia magna de statu suo solent labi,etin • concordia minima augcri, Guillelmua malevolenti» causa de negotio illo retrahebat se, BertraMus au- tem cura suis urbera viriliter cohibebat. Hic.nQllet., illura posse proficere, ille quoquenojlet.etian) hu^Qv vivere. Certant pro incertis, et sunt incerti de in- certis. Contendunt pro momentaneis,^ et non labo- rant pro aeternis. Currunt qui forsitajxnQn.coinpre- hendunt, Remanebat igitur in bivio braviun^. Mon est currentis igitur, neque volentis : sed esf miserfin^r tis Dei [Bom, ix, 16). Necdum urbem. ceperant, et. jam de captura litigabant. A4 nutui;n Dei mqmenta r transvolant, et cogitationes hominum vanae subver-, tuntur. CAPUT XXXIX. Quomodo urbs Tripolis capta sit. Et noi^ fuit mora, postquam rex Balduinus ad ob- sidionem venit illam, deprecatus est Jan.uense^ ut,, ipso anno juvarent eum ad capiendam Ascalonem 891 AD GODBPBIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BBLLO SACRO. 89S atque Beritum, nec non Sidonem.Et contigit, dum A petebant; qui perregionem illam caterVatim discur- ordiebatur concordiam fieri inter duos memoratos comites, nescio quo infortunio, dum noctu equita- bat Guilielmus ille Jordanus, sagittae ictu parvae clam interiit.Sciscitabanturomnesquishocfecisset; sed hoc addiscere nequiverunt. Hi dolent, illi gau- dent. Ili lugent amicum, illi leetantur super inimi- cum obrutum. Romansit Bertrandus regis Balduini homo cffcctus. Tunc civitas undique coarctata est. Laborant externi, vexantur interni. Sed cum Sar- raceni valdo raarctarentur, et nulla spes jam eis esset evadcndi, sub fidei pactione jurata, et a rege confirmata, ne occiderentur, sed quocunque vellent sine contradictione abirent, permissi &unt ca condi- tione rex et sui in unam urbis partem ingredi.Quod rentes, regis exspectabant adventum. Sed quia sciebant milites nostros esse probissimos bellato- res, et mirabiles de lanceis percussores, non sunt ausi Cum eis bellum committere, sed fugitiva calli- ditate ab eis divertentes nec bellare audebant, nec in terram suam secedere vol«bant. Et cum astutia tffidiosa per dies plurimos nolentcs praeliari nostros fatigare8tudui8sent,sumpto necessitatis et utilitatis consilio, munivit rex Edessam urbem annona, qua multum indigebant inhabitantes^ quia vastaverant Turci regionem in circuitu.Comprehensis castellis et colonis, quibus civitas pracdicta pascebatur,non am plius morantes ad fluvium memoratum redierunt. Qui cum paulatim cum ratibus paucis et modicis dum ita ficret, nescio quo eventu ortus est tumul- ^ transissent,adfueruntiIIico posteos venientesTurci m *i* T** J* ^^ *Y1 « * 1< V 9*1*1 tus magnusinter minores Januensium repentinus, qui per chordas et per scalas murum conscende- runt, et urbem introierunt. Et qui inventus est ibi Sarracenus, illico capite truncatus est. Qui autem in circo regis fuerunt, juxta pactionem inde factam ab eo defensi sunt. Ter decies CaDcro dederat jam lumiua Pboebus, Si tria de numero tamen ejiciendo recidas, Urbem cum Tripolim capiunt gentes bellica per vim. CAPUT XL. Quomodo Beritus civitas capta sit. Anno 1110, dum mensis Februarius adhuc imbri- bushibernisterrascohiberet.profectusestrexBaldui- nus Berithum civitatem, et obsedit eam. Cui venit in auxilium Bertrannus comes Tripolitanus, et con- versipelles et rapaces, qui multos de peditibus no- stris ibi arripuerunt, et in Persidam abduxeruntde Armcnis videlicet inopibus, quos Turci jam impie vastaverant. Et quia difficultas erat flumentuncad eos transmeare, satis indc dolentes viam incmptam tenuerunt : Tancredus eundo Antiochiam, rexvero redeundo Hierusalem. CAPUT XLII. Quomoilo Sidon, qux Sagitta dicitury a rege ct a Noroensibus obsessa et capta sit. Applicuerant interim Joppe gens quaedam No- roensis, quam de mari occiduo concitaverat Deus, ut Hierusalem peregrinarentur. Quorumclassisna- vium 55 erat. Horum primus crat juvenis forma valde speciosus, regis terrae illius germanus. Cum- sedit exercitus ad primum ab urbe lapidem. Cum- ^ queregressusrexfuissetHierusaIem,adventueorum queper75dies, ut opinor, civitatem undique coar- ctassent, et naves, quae ad subsidium eorum illuc conflixerant, naves nostraj intra portum conclusis- sent, turribus ligneis muro tunc admotis, Franci nostri ausu magno de illis super murum nudatis cum ensibusprosilierunt. Descendentesitaque inci- vitatem, cu^m per portas etiam multi ingrederentur, fugientes hostes vehementer persequentes, denique peremptos superaverunt, eorumque pecuniam to- tam diripuerunt. Anno milleno centeno, bis quoque quino, Urbem Beritum virtus capit armipotentum His deciee ortus sub Tauri sidere Phoebus, Terque quaterque tuil, cum factnm contigit istud. CAPUT XLI. Quod rex Balduinus et princeps Tancredus contra Turcos Edessam obsidentes profecti sunt. His ita gestis, rcdiit rex Hiorusalem, Deo laudes debitas redditurus, pcr quem triumphaverat. Dein- de paravit se iturum contia Turcos, qui Edessam Mcsopotamiae urbem obsidebant. Tunc quidem vi- dimus cometam unum per noctes aliquod, ad au- strum radios suos extendentem. Tancredus etiam tunc adunavit gentem suam Antiochiam,quantam- cunque potuit, exspcctato jam rege per dies aliquot; qui simul congregati sunt ante fluvium Euphratem. Quo transito, invenerunt statim Turcos, quos ap- gavisus, cum eis locutus est amicabiliter, moncns eos et deprecans, ut pro amore Dei morarentur in terra sua aliquantulum,et juvarent Ghristianismum amplius provehendum ot ampIificandum,utexpIeto utcunque negotio Christi, in terram suam postea gratiasDeomagnificas redderent.Quam petitionem illi benigne suscipientes, responderunt non pro alia causa Hierusalem venisse, sed quocunque cum exer- citu suo rex progredi vellet, ipsi marino itineresimul voluntarie proficiscerentur, tantum ut victum cis ne- cessarium impendere curaret.Hinc est concessum, illinc peractum. Et cum primitus Ascalonem adire disposuissent, laudatiori demum sumpto consilio, Sidonem civitatem adeuntes obsoderunt. De Ptole- j) maida, quae frequentius Achon dicitur, movit rex exercitum suum. Noroenses vero de Joppe navigio processerunt. Tunc classis admiraldi Babylonii in Tyrio portu latitabat, qua Sarraceni rilu piratico. Christianis nostrisperegrinis persaepe oberant, et ci- vitates maritimas, quas adhuc rex Babylonis possi- debat,muniente8 vegetabant. Cum autem de Noroen- sibus murmurare audissent, nec de portu Tyrio egredi, neque cum eis congredi ausi sunt.Cumque ad Sidonem ventum est, obsedit eam rex a terra, Noroenses vero a mari. Et factis machinis, terruit valde inter nos hostes, ita ut quaererent a rege qui solidariierant,quatenuseosBanDsinde exire permit- 893 FULGHERII CARNOT. UIST. HIBROSOL. — LIB. IL 894. ieret, et si ei placeretyagricolas ad excolcndum ter- A ras «ausa utilitatis sua in urbe rcmanerent. Hoc petierunt, hoc impetraverunt.Sine donativoquidem sic solidarii abierunt. Ruricolffi vero sub pactlone prcedicta paciflce remanserunt. Jam decies novies sol viserat Arcbitenentam, Urbem Sidonii cum rcddunt mense Decembri. CAPUT XLIII. De Turcorum pessima inquietatione, atque regis BaU duinif et Tancredi contra eos profectione. Anno 1111, ebulliit e Perside Turcorum gcns maxi- ma,qui, per Mesopotamiam meantesEuphratem flu- vium tran9ierunt,et obsederuntcastrum quod Tur- bezel vocatur,morantes ibi uno mense.Et cum non CAPUT XLIV. Quod rex Tyrum, quae Sur dicitur, obsedit, sed nihil profecit, Nec mora inde fuit, apparatu accelerato aggres- sus est rex Tyrum civitatem,qu« Soor Hebraicedi- citur,et obsedit eam. Quara cum per quatuor men- ses et eo amplius admodum vexasset, idem etiam cum suis taedio et laborevaldefatigatu8,tristisinde abscessit. Nam cum duas turrcs, quas artiflcioBe ligneas muro altiores ficri jusserat, prope murum jam impegisset, unde civitotem comprehendere se putabat, sentientes Sarraceni se morti proximos, nisi artem arte fallerent,ingeniumingcniooppo8UO- runt, probitatem probitate fefellerunt. Cum enim allitudinem turrium nostrarum se superare penitus possent istud statim comprehendere,quiafortesitu u conspicerent, confestim egentes auxilii nocturna e8t,tsdiomolestatidimiseruntobsidionem,inpartcs Calipti urbis secedentes. Nam callide versutiantes, moliebantur irritare Tancredum,utcontraeosexiret ad bellum, ut ab Antiochiaelongatum possentcum 8ua gente magna eum intercipere, et omnino de- struere.Sed Tancredus astutiam astutiae opponens, noluit per stultam audaciam suam confundore probi- tatem, sed misit legatos regi Balduino,per eos hu- millime deposcens, ut Christianismo succurrere festinaret.Quo audito,spopondit rex auxilium facere petitum.Et terrasua custodibu8commissa,propera- vit ad bellum, ducens secum Bertrannum comitem Tripolitanum. Qui cum pervenissent ad oppidum, quod Rugeam nuncupant, prope Rusam, adfuitibi Tancredns, qui adventum regis jam per quinque dies operatione duas turres murales insublimeadeoex- tulerunt, ut dc supernis propugnaculis earum pro- bissime se defenderent,et in turres nostras inferio- res focum accenderent et concremarent. Quo infor- tunio milites nostri superati,dolorequoquecircum- fusi, rupto spei sua; fune,regrcssus est rex Achon. Vere verum cst proverbium istud rusticani : Interdum buccam cochlear frustratur apertam. Jam gens nostra capturam rapinarum distribuerat. Jam aliialiisproportionibusinccrtisinvidebant.Jam diem captionis tanquam sibi certum divinabant. Equus paratur ad bellum, ait Salomon,i)ofni7iu« au- tem salutem retribuet (Prov, xxi, 31). Confidunt in terdum homines in virtute sua, non considerantes quid apud Deum promeriti sint, qui voce s«pe il- exspectaverat. Quo cum gaudio susccpto, deposita G lum invocant, et operibus negant; et plus probita- sunt tentoria, et extensa secus flumcn Fernum, hospitilitatem agentes Hierosolymitani cum Antio- cbenis. Et non ibi morantes, perrexerunt usque Apamiam urbem, quae jam sub Tancredo villica- batur,dudum ab eo probissime capta. Deindecontra Turcos prpgressi sunt, qui ante urbem quam dicunt Sisaram castra metati sunt,quamurbemlitteratorie nominare nescio ; sed Caesar incolo} rogionis eam vulgariter vocitant, quse ab Apamia sex millibus distat. Turci autem, quia jam audierant Francos contra eos incedere,in virgultis etin clausuriscivi- tatis antedictae se inseruerant, ut securius se tueri possent, si forte impetu Francorum coercerentur. Verumtamen cum milites nostros appropinquaread tem suam in acquisitis laudant,quam misericordis Dei donum glorificent. CAPUT XLV. De morte Tancredi principis. Anno 1112, lethale debitum Tancredus exsolvit, qui Antiochcnum regebat principatum. Jara bis terdecies sol viserat Architenentem, Cum subiit quod erat, ut quod fuit id foret ipse. Successit ei Rogerus cognatus ejus.Anno illo bello- rum expertes omnino fuimus. CAPUT XLVI. De signis apparentibus. Anni 1113 ab IncarnationeDominica,dummcnse in Martio lunam habcbamus 28, vidijpus solem a eos conspexissent,exierunt de munitionejamdicta, |\ mane usque ad primam, ct eo amplius, defectione genti nostrs se monstrantes. Attamen ca]lentes,et non praesumpserunt bellare, ct noluerunt fugere. Milites vero nostri per catervas ordinati,cum vidc- rent eos sparsim per campos discurrere, et non ad bellandum se aptare,vitantes damnum noluerunt eos impetere. Itaque tam metu quam versutia utrinque circumflexi Turci inibi remanserunt.Nostri quoque tramite recidivo reversi sunt. Et quoniam victuale tam sibi quamjumentis suisdeficiebat,nequaquam diutius eos ibi morari oportebat. Rediit rex Hieru- salem, cum quo illic eram. Tancrcdus vero Antio- chiam. quadam ab una partc minorari. Et pars, quae pri- mitus a summo tabescere coepit, tandem quasi in rotundo ad ima devenit. Attamen sol claritatem suam non amisit. Qui non minoratus est, nisi, ut sestimo, a quarta partc suae formse aliquantulum cornutus. Hoc eclipsis erat, quod sol ita deficiebat. CAPUT XLVII. De praelio contra Turcos peracto in quo rex et Chris- tifini vjcti sunt et pcr hoc multa mata vcnerunt. iKslivo deinde tempore,congregati Turci transie- runt Euphratem,Hierosolymorum partes adituri;et 898 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DB- BlKiLO SACRO. m no8 ChristianoSjUt rati sunt^dfestructuri.Qui regio- nem Antiochenam ad dexteram relinquentes, non longe ab AparaiaSyriamtranseuntes,et Damascum adlsvam dimittentes,et inter Tyrum et Caesaream PhiHppi, quffi Paneas dicitur, per reginnes Phoeni- ceas meantes, calluerunt appeterc regem Baldui- num. Qui adventu eorum audito, a Ptolemaida,hoc est Acho,moto exercitu suo jam contra eosexicrat. Providentes autem quodsibiutiliusessetsenserunt, cumetnostriignorarentquid facere molirentur, cir- cuieruntmarcGalilaBaBperterram Nephtalim et ter- pamZabulon,us4ue dumin finem marisjamdicti ad austrum duo flumina, Jor scilicet et Dan,se inclu- derent. Tnsula quidem haec intcr duos pontestanta tuitione munitur,ut qui ibi fuerintpropterintroitus arctospontium non possint impeti. Cumque Turci papiliones suos illic extendissent,mox emiseruntde 8ui8 duo millia transito ponte, ut insidias nostris p^rarent, quos illuc accurreue indilate non dubita- bant. Gum igitur rex iliuc tenderet, ut prope pon- tem memoratum.a quo Tiberiadem pergitur,pone- ret castra sua, visis Turcis fere quingentis, qui de insidiis 3uis ut nostros invaderent erumpebant, il- lico aliquanti contra eos imprudentercucurrerunt, et Cfiodendo eos perpequi non formidaverant, quoad- uaqu& de insidiis duo milliaprodierunt,quinostros vebementi aggressu repulerunt,et triplicatacsBdein fugam di^ersi sunt. Proh dolor ! grande dedecus gjcandia peccata nostra die illo contulerunt. Fugit etiam rex, vexillo suo ibi perdito, tentorioque optimo cum rebup plurimis et vasis argenteis, pa- tciarcba similiter qui aderat. Milites ferme 30 de melioribus, pedites 200 perdidimus. Ter quater ezorto sub Caacri sidere PhoBbo, Dissipat incautos truciter gens perflda Francos. Nondum regis militla illuc aderat tota.Nec Rogerus princeps Antiochenus Richardi filius tbi erat, qui mandatus pro amore Dei et dilectione regis de An- tiochia illuo prapooere venerat. Pars quoque gen- tLs.TripplitaniB jamexercitui regio conglobata.Unde omnes isti contristati sunt valde, et immodestiam regis vituperarunt, eo quod sine consilio eorum et auxilio inordinate et inconsulte adversus hostes illos sic concurrissct. Et quia nequiverant tunc no- cere Turcis in aliquo, hospitati sunt non longe ab eis,ut totardiese mutuo utrique conspicerepossent. Maledoctus vocabatur duxeorum miIitiaQ,quiregem Damasci, Tuldequinum nomine, in auxilium sibi conglutinavepat.IUe gentem adduxeratmultam,iste vero de Syria sibi subjCQta congregaverat innume- ram. In valle Turci erant, in monte Franci consi- debant. Nec Turci audebant de insula exire sua, nec Franci poterant eos assilire. Isti callent, illi timent. Hi calltdi, isti providi. Teraporis aestivi fer- vor cohibebat utrosque ; nec tamen agnovi poterat finem dare tanto.Tunc absentesmiranturquidprae- sentes morabantur.Sarraceni,qui erant nobis sub- diti, recesserunt a nobis, quasi alieni nos undique angustiantes. Tutci etiam; de exercitu suocaterva- EP A tim prodeuntes,terfam nostram vastabant^praedam et annonam per Sarracenos nostrbs exercitui suo mittebant. Sichen.quam urbem Ncapolim dicimus, tam interim obtinuerunt quam diripuerunt,additi8 sibi Sarracenis, quos in montanis poesidebamus. Ascalonitae vero, Arabes, ct Sarraceni, gens tamen pauca, Hierusalem adiemnt. Quidam die usque antemurale urbem pervaserunt, messes ibi coadu- natas igni combusserunt,sagittis suis aliquantos de nostris in muri propugnaculis vulneraverunt. De illis tamen plures ad mortem Isesi sunt. Milites quippe civitati deerant, quia jn hostem iverant. Nocte sequenti Ascalonitae isti abierunt, unde satis nostri laetati sunt, quoniam ab eis obsideri timue- runt. CAPUT XLVin. De metu nimio, qui universos cohibebat, Ea tempestate aut vix aut nunquamvalebatnun- tius ad regem ab aliquo nostrum mittendus exire, ncc ab eo adcivitates nostras propter insidiastrans- ire; ideo quod nesciebatur ab illis quid isti, nec ab istis quid facerent illi.Ruribus in multis marcebat messis adulta. Nec qui colligerent in agros exire videras.Non audebant enim. Eo quidem anno mes- 818 abundans fuit. Sed dum mare turbatur, homi- nes terret ne piscentur. Cuncta cunctis in dubio pendebant, et quibus triumphum daturus esset Deus, unanimiter exspectabant. Christiani nostri a negottis et operibus cessabant, excepto quod urbium et munitionum fracturas resarciebant. C^ CAPUT XLIX. De terrsmotUf et quod rex comitissam Siciliss duxit uxorem. Interea terrae motum sensimus bis, scilicet xv Kal. Augusti, et v Idus ejusdem : primtim noCte media, secundum diei hora tertia. Turci autem'' versipelles, cum per duos menses opportunitatem vel dissipandi vel superandi nostros exspectassent, nec potuissent, quia de transmarinis partibus, ut mos est, venientibus peregrinis, eo tempbre diatim exercitus noster crescebat, nec gens Antiochena abibat, secesserunt in partes Damascenornm. Et rex Balduinus cum suis Ptolemaidam reversus cst, ubi comitissam Siciliae reperit, quas conjux fuerat Rogeri comitis Roberti Guiscardi fratris; nunc au- ij€iem uxor futura regis Balduini. Necmora, postmo- dum apud Damascum interemptus est Maledoctus (m edit. Maudulfus, et Maulidulfus) a quodam Sar- raceno.Qui sicca sub veste occultata, et ter in ven- trem illius impacta, duplex illuc explevit hortiici- dium. nio enim occiso, sic et ipse «onftJstnh ab assisientibus occisus est.Dirft victori8t,iqua quiviil- cit vincitur.Itaque contigit Juxta illud philbsopbi : w Fortuna vitrea est, turic cum splendet fhingittir' (P. Syrus, in Mim.). » Erat Maledoctuff diVesvalde et magnipoten8,inter Turcbs norainatissimtfs, et in actibus suis astutissimus. Sed voluntati De! resl- stare non valuit.Permisit eum Dominus aliqualtfditi w FDLGHERRI CARNGT. HIST. HIEKOSOL. — UB. IL m B nos flagellare, postea voluit morte vili et imbecilii A manu perire. * CAPUT L. De terrxmolu muUis loeis existente. Anno 1114, multitudo locustarum infinita ebul- liit, a parte Arabi(B advolans in terra Hierosolymi- tana, quas per dies aliquantos segetes menseAprili et Maio multum vastaverunt. Deinde die festo san- cti Laurentii terrae motus factus est. Tempore au- lem soquenti, quod accidit. Idus Novembris, apud urbem Mamistriam,lerriE motus partem subruit op- pidi. Item major et inauditus regionem Antiochc' nam adeo per loca concussit ut oppida plurima sive tota, sive dimidia, tam domos quam muralia solo tenus aubrueret ; in qua eliam ruina pars plebls suffocata iuteriit. Mariscum dicunt civitatem ab Antiochia 60, ut aestimo, distantem miUiariis, in parle septcntrionali ; quam subvertit in tautum commotio illa, ut domus et muralia penitus cor- rucrent, et populum inhabitantem, proh dolorl cunctum exstingueret.Aliud quoque oppidum,quod Traleth nuncupatur, prope (luvium £uphratem,ni- bilominus subruit. CAPUT Ll. De adventu Turcorum, et ohsidione Joppitarum ab Ascalonitis et Babyloniensibus, Anno 1115,probitatem et audaciam solitam Turci renovantes,menseJunio tacite satis flumine transito Euphrate, ingressi sunt Syriam, et castra metati sunt inter Antiochiam et Damascum, scilicet ante Gssar civitatem. Ubi similiter in quarto ante anno ^tationem suam feccrant, ut superius jam scriptum C est. Comperienis autem et sciens Tuldequinus, rex Damascenorum, nihilominus se esse odiosum illis quam nos Christianos, propter Maudulfum^ quem in praeterito^ ut superius legitur, anno dolose con- sen6eratperimi,qui magister satrapafuerat militias eorum, fecit cum regc Balduino et Rogero principe Antiocheno pacem, ut eis adjunctus duobus tertius, quasi fuoiculus triplex ef[iceretur,ne a Turcis post* ea facile rumperetur. Metuebat enim ne,si solus re* maneret,ipse cum regno suo penitus confunderetur. Necessitate vero urgente, et mandatione AntiochC'- norum monente,ivit rex ad praelium foreputatum. Sed cum audissent Turci ad eos jam appropin- quasse, quem Antiochcnses et Damasceni per tres fere menses exspectavcrunt, metuentes mortis suae n periculum, si contra tantam gentem bellarent, quamvis multo plures essent, abierunt retro tacito satis motu,et subierunt caveas quasdam, non longe tamen a nostris. £t cum hoc fecissent, arbitrati sant rex et alii quod a regionibus nostris omnino discessissent. Quapropter regressus est rex usque Tripolim. Dum autem haec ita agerentur, scientes Ascalonitae terram Hierosolymitanam militibus va- cuam, aocurrerunt usque Joppem civitatem nos- tram, et ^pposuerunt ei obsidionem tam per mare quam p^r terram. Adfuit enim ibi Babyionica clas- fA% T^ iprxae. Aavirizi, quarum alis triremes, aiio vero rostratae, alis negotiationis armona onuet». Hi a parte maris egrdssi^-et alii a terra parati assi- lierunt urbem. £t cum per scalaa, quafi secum at- tulerant, murum ascendere pertentarent, a. oivihiifl licet paucis et infirmitate debiiibus viriiiter repulli sunt. Sed cum viderent se nen posse qvidquatn proferre, sicut rati sunt, prieeter portas urbis quato igni combusserunt, timentes ne forte Hierosolymi- tani Joppitis auxilium ferrent, quibus jamhoc nun« tiatum fuerat,reversi suntAscalonem quiperterram venerant ; qui vero per mare, Tyrum navigaverunt. Post dies autem decemregressi Ascalonits Joppem, arbitrantes providi improvidos assultu repentino confundere. Sed Deus omnipolens, qui eos primo, similiter sccundo eos protexit et conservavit. In de- fcndendo etiam se aliquantos ex illis occiderunt, et de equis eorum retinuerunt. Cum fundibulis coepe- runt urbem cohibere,et cum scalis ut prius tenta- verant introire, quas in naviculis secum detuleranl. Sed cum per sex horas diei se fatigassent, moesti nimis cum mortuis suis abierunt. CAPDT LII. De pugna Turcorum et Antiochenorum^ in qua Antie^ cheni victoriam adepti sunt. Turci autem superius memorati cum gentem no- stram remeasse comperissent, regressi sunt ad sta- tioncm suam priorem,et discurrerunt per regiones Syriae, capientes castella quot potuerunt, villasque praedaado,atque vastando patriam; captivos capti- vasque secum abducendo. Sed cum hoc nuntiatum esset Antiochenis, qui se jam retraxerant recidivo tramite, haud lentc ad Turcos reversi sunt.Etcum appropinquassent ad eos,et tentoria eorum propius quam putassent aspexissent, ordinaverunt statim acies suas, et descenderunt in plana, vexillis expli- catis contra eos equitantes. Juxta Sarmit oppidum fuit hoc prselium. Cumque vidissent eos Turci,pani eorum una sagittaria illico fortiter obstitit. Sed Franci nostri animositate valida commotl, eligen- tes vel eos superare, si Deus concederet, vel supe- rari si permitterct,quam per unumquemque annum ita ab eis confunderentur, ubi turbam densiorem conspexerunt, mirifice eos impetierunt. Turci au- tem aliquantulum primitus renitentes, dein haud lente tam percussoribus quam occidentibus terga fugientes dedcrunt. De quibus aestimati sunt tria milliaoccisi, capti multi. £t qui occidi vitaverunt, fuga se liberaverunt. Tabernacula sua perdiderunt, in quibus multa pecunia et utensilia reperta sunt. Cujus pecuniae pretium aestimatae,300 bysantiorimi miliia rcputata sunt. Captivos nostros ibi relique- runt, tam Francos quam Syros; mulieres quoque suas et ancillas, camelosque quamplurimos. Millia mulorum percensita sunt et equorum. Vere Deiis mirabilis in cunctis mirabilibus suis. Dum enim- Hierosolymitani una cum Antiochenis Damascenis- que parati ad prfleliandum fuerunt, nihil omnina profeceruntNunquid in multitudiiie gentis conatat victoria bellantium? Momentota Maohabiionun, 9t 800 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 900 Odeonis, et aliorum pluriura, qui non in sua, sed A j*^ni dictam versus Septentrionem protectum, ubi finem facit non longe a raonte Sinai, sed quantum potest oquo aliquis uno die proficisci. A Rubrovero mari, vel ab Elira memorata, usque ad mare Ma- gnura,quod ab Joppe,vel Ascalone,vel Gaza,versus Damiath pergitur, iter eundo dierum quatuor vel quinque equtis ambulatione «estimans. Quo sinu inter hoec duo maria cingitur tota .figj-^ptus, atque Nuraidia, nec non iEthiopia, quam Gehon paradisi fluvius, qui est Nilus, circuit, ut legimus [Gen, ii, CAPUT LVI. De flumine Gehon, Possum mirari, sed nunquam rimari, quomodo vel qualiter fluvius isteGehon,qui de paradiso cum P tribus aliis legitur emanarc, ortum suum videatur iterum recuperare, cum ab oricntali parte habeat mare Rubrum, et ab occasu, in quo incidit, mare noslrum. Habet enim inter se et orientem mare Rubrum, in quo oriente inteliigimus esse paradi- sum. Quomodo vero circa mare illud Rubrum re- surait ortum suum,et quoraodo transit illud mare, vel non transit, vehementer adrairor. CAPUT LVn. De Euphrate, De Euphrate sirailiter addicimus, quod in Arme- nia ortum suura habcat, et postea per Mesopota- miara transeat, 24 railliarii^, ut opinor, ab urbe Edessa. Quaerat qui vult, discat qui valet. Nam hoc discere a quarapluribus persaepe inquirendo stu- dui, scd qui hoc raihi insinuaret nequaquam inve- expedivit, ut et viderct quod nondum viderat, et C nire potui. Coraraitto autem illi enuclcarc, qui su- in Domini confidentes virtute, cum paucis multa millia prostraverunt. His ita descriptis, erit actio nota futuris. Tres aberant noctes ut abiret VirgiDis astrum, Cum male deceptrix Turcos fortuDa fcfellit. Omoibui uDde satis liquido patet esse cavendum, Ante rei fiuem niliil unquam credere certum. Ipso anno iterura subvcrsa est urbs Mamistria tcrras motu. Alias ctiam in regione Antiochena non rainus accidit.Annoeodera venit quidam episcopus Aura- sicensis ab apostolico missus nierosoIyrad,m, et deposuit Arnulfum patriarchara de sedc sua. Qua- propler Roraara adiit, et patriarchatura recupe- ravit. CAPUT LIII. De castro in Arahia constructo. Ex anno profectus est rcx Balduinus in Arabiara, et aedificavit ibi castrura unum in monliculo quo- dara situ forti, non longe a raari Rubro, sed quasi dierura trium itinere,ab Hierusalcm veroquatuor, et posuit in eo custodes, qui patria» illius domina- rentur ad utilitatem Christianisrai. Quod castrura ob honorificentiara sui Regalem raontera norainari constituit, quia parvo tempore cura pauca gentc, sed maxima probitate, illud aedificaverat. CAPUT LIV. De expeditione regis in Arabiamy-et de his qUdC ibi vidit, Anno 111, cum de Hierusalora castrura suum revisurus rex graderetur in Arabiara cura ducentis ferme railitibus,usque ad Rubrura raare iter agendo fortuitu in via aliquid boni quod desiderabatinve- niret. Tunc invenerunt Elira civitatera socus Iittus ejusdera maris, ubi populum Israeliticum post raa- ris transitura hospitatura cssc \egimua(Exod.xv,27), De qua qui ibi versabanlur, audito regis adventu, egressi sunt : et intrantes naviculas suas, in mare pavidi se impegerunt. Cum autera rex et sui locura illura quandiu libuit ccnsiderassent,reversi sunt ad Regalera raontera castrura suura,deindeHierusalcm. Qui cum nobis ca quaj vidcrant narrarent, delecta- bamur tam dictis quam in cocleis marini8,at lapillis quibusdara generis tenerrimi.quse nobis allata mon- strabant.Egoipseavidocorde plenerimabarab ipsis, cujusmodi mare erat, qui huc usque dubitaveram per coelos etiara aquas rairifice inesse statuit ; qui- que eas in montibus et collibus et convallibus oriri facit, et per occultos meatus cursibus vividis vias multifidas eis prssbuit, et in mare denique mirabi- liter inducit et reducit.Exitu siquidem anniappro* pinquante, raolestia corporis ingruente, quia rex mori tunc timuit, dimisit uxorem suam superius memoratara,Siculorura scilicet comitissam, nomine Adelaidem,quia injuste duxerat eam,eo quod adhuc viveret sua, quam apud urbem Edessam ante recte duxerat. CAPUT LVIII. De maxima pestilentia locustarum, Anno 1117 ab Incarnatione Domini, regina me- utrum salsura an dulceerat; stagnumvel lacus,aut [j morata e portu Ptolemaida egressa, die qua ritu intrans et exiens ut raare GalilaBae ; sive raeta finali concluderetur ut raare Mortuura quod Jordanem recipit, sed postea nusquam emittit. Nam ab aus- tro apud Segor civitatem Loth finem facit. CAPUT LV. De mari Rubro. Hoc autem mare Rubrum dictum, eo quod sa- burra et lapilli rubri sint in fundo. Unde intuen- tibus rubrum patet; quod etiam in vase quolibet haustum, tanquam aliud mare, limpidum est et album. Dicunt illud a mari Oceano derivari a parte aastrali, quasi Ungua eruptum, et usque ad Elim ecclesiastico litania raajor decantata est, septem cum navibus in comitatu suo Siciliam transfretavit. Deiude Maio mense advolaverunt in terram Uieroso- lymitanara locustarura infinita raultitudo, amplius solito devorantes tara vineas quam segetes, nec non arbores omnigenas, quas videritis accurate ad mo- rem exercitus hominum per vias taaquam condilio provido prolocutas ordine progredi. Et facta cxpe- ditione sua diurna, alias pedites, aliffi vero volan- tes, hospitium sibi coramuniter eligebant. Gonsum- ptis itaque herbis viridioribus,et arborum corrosis corticibusy tam bruci quam locuatii catervatim ab- 901 PULCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. H. 902 ierunt. Oimprobitashominum perverse incessanter A resceresolet,curajam sol oriri debet.In fronte etiam malignantium !Tot ettantisnos Conditornosterin- crepationibus tangit, et praemunit ; signis tcrritat, minis concilat, documentisedocet,flagellis coercet; et semper in iniquitalibus nostris persistentes,mo- nita ejus contemptui babemus,et prajceptisejus su- perbe contraimus ! Quid mirum, si Sarraceni, vel iniqui domini, auferunt nobis terras nostras, cum nos in proximorum nostrorum agros manus exten- dimus rapaces, quos quidem aut aratri sulcatione fraudulenter cxcurtamus, aut circumventionibus cupidis subripiendo privamus, etnostros malitiose ex his augmentamus ?Quid mirum, si Deo permit- tente, sata nostra vel mures in terra jam ex conimi- ne radicata dissipent, vel post in spicis jam adulta signi hujus,in eavidelicet parte,vidcbamus alborem quasi deberetlunaoriri.Unde terraundique, et c®- tera loca circa nos existcntia,clare candebant.Quod si in matutino sic cvcniret, diceremus omnes, quia dics clara est.Conjiciebamus ergo inde vel sangui- nem multum in bello fundendum,aut aliud aliquid non minusprssagiiminacisfore futurum ;sed quod incertum habebamus, Domino Deo disponendum humillime committebamus.Quod ctiam portentum ad defunctioncm personarum, qusB anno ipso obie- runt, significantes aliquanti sortiti sunt. Subse- quenter enim mortui sunt, Pascbalis papa mense Januario, Balduinus rex Hierosolymorum mense Aprili, nec non uxor cjus in Sicilia, quam dere- locustae devorcnt, aut etiam in granariis vermibus j. liquerat. Ilierosolymis etiam patriarcha Arnulfus quibuslibet, aut nidore calcino lajdantur, cum deci- mas Deo dcbilas vcl fraudulcnter reddimus,vel om- nino sacrilege retinemus? CAPUT LIX. De signo lunx, Sequenti quidem mense, qui Junius erat, appa- ruit nobis in cailum suspicientibus luna post galii cantum, prius tota rubea, novissime vero, mulato rubore nigrcdinc adeo fuscata est ut vini sui lumi- nis pcr duas fcre horas perderet. Contigit autem hoc die quaeam tertiam decimam habebamus.Quod si quarta Jecima die esset illo, eclipsim nimirum ejusesscintelligeremus.Quod ergo prosignoid acce- pimus, ex hoc quidam conjectabant rubore in proe- lio fore fundendum sanguinem ;alii vero nigredinc imperator quoque Constantinopolitanus Alexis, et alii quamplures proccres in mundo. CAPUT LXII. De morte regts Balduini primi, Anno a partu Virginis 1118, cum inexitu Martii mensis urbem, quam Pharamia nominant, Baldui'* nus rex aggressus, hostiliter vastando diripuisset, die quadam.cum deambularet fluvium,quem Grseci dicunt Nilum, llebrsi autem Geon, oppido memo* rato proximum,cum aliquantis de suis Isetus adiis- set, et de piscibus illic inventis eqnestrcs lanceis suis caute cepissent, et ad hospitia sua ad urbem praefatam detulissent, et ex eis comedissent, sensit rex intrinsecus so angore plagae suae veteris gra- vissime renovato debilitari. Quo suis confestlm in- significabant venturam famem. Nos vero disposi- C timato, pro infirmitate illius audita cuucti proinde tioni et providentiaj Dei hoc commissimus, qui in sola et luna discipulis suis prajdixit signa fore ven- tura (Lue. xxi, 25.)Qui etiam, quando vult, terram facit tremere (Psat. ciii, 32), et postea quiescere ; quod subsequenter accidit in eodem mense noctis intcmpestae silentio, vi Kal. Julii. CAPUT LX. De castro prope Tyrum xdificato, Tu.ic aedificavit rex quoddam castrum propeTy- rum urbem, inlra quintum ab urbc milliarium, quod vocavit Scandalion,et Campum Leonis inter- pretatum, etresarcivit diruta ejus, ct posuit in eo custodes ad coercendum urbem prajdictam. CAPUT LXI. Designo miiahili in sole apparente, Eodem anno, menso Decembri, nocte quinta post eclipsim lunae^quae accideratcum tertiam decimam pronuntiabamus, vidimus omnes ccelum nocte in- coepta in septentrionali parte velignei velsanguinei coloris fulgore respersum. Quod signum signis mi- rificis plenum suspicientes, vchementer admirati sumus.Nam per medium ruborem illum, qui pri- mitus paulatim excresccre ccepit,videbamus radios alburni coloris quamplures ab imo sursum mirum in modum extolli, nunc ante, nunc retro, nunc in medio. In parte autem inferiori ccclum parebat al- bum, ac si aurora esset diei, quae prope diem cla- compatientcs contristati et conturbati sunt. Reditu autem statuto, cum non posset rex equitare, de papilionum perticis leeticam ei apparaverunt, in qua eum coUocaverunt. Et praecone signum cornu dante, remeare llierusalem edictum est. Cumque usque villam, quae dicitur Laris, pervenissent, in- firmitate ingruente, et illum penitus cousumente, defungitur. Et locatis ejusintestinis etsalitis,atque in loculo conditis, llierosolymam properaverunt. Die siquidem, quo palmarum rami ex more deferri solent, ordinatione Dei, et eventu inopinabili, ad processionem, quae de monte Oliveti in valiem Jo- saphat tunc descendebat, caterva lugubris, et do- lendi funeris latrix advenit. Quo viso, et sicut erat T\ cognito, pro cantu luctum, pro laetitia gemitum, cuncti qui aderant dederunt. Plorant Franci, lu- gent Syri, et qui hocvidebant Sarraceni.Quis enim se continere posset, qui non ibi pie fleret? Igitur tunc ad urbem redeuntes, tam clerus quam popu- lus, fecerunt quod doloriconvenit et consuetudini. Et sepelierunt cum in Golgotha juxta Godefridum ducem, germanum suum. Ciim rex iste ruit, Fraucorum gens pia flevil ; Hujus erat scutuni, robur et auxilium, Nani fuit arma suis, timor hostibus, hostis et illis : Dux validus patriae, conslmilis Josue Achon, Caesaream, Berithum, necne Sidonem, Abstulit infandia hostibas iadigenia. m AD GODEFHmUM APPBND. II. — MONUM. DE BBtLOSACRO. P<)st terras Arabum, yel qufiB tangunt mare Rubrum, Addidit imperio, subdidit obsequio. fli Tripolim i^epit, sed et Arsuth non minus ursit, PJuraque prseterea fecit honore rata. ObtinuH regnum rex octo deciemque per annoa W4 X Mensibus atque tribus insuper appositis, Sex decies Phoebus Vervecis viserat astnim, Cuin Balduinus rex obit eximius. Octies et decies faciens menses duodenos, Regis habes annos patriam qoibus optime rexit. mcmT LIBER TERTIUS. DE GESTIS BALDUINI SECUNDI. CAPUT PRIMUM. jQuod die Paschx BaldiivHu II sit in regem conse- cratus, Igitur defuncto rege Balduino,inito statim Hicro- solymitani consilio, ne,rog6 carentes, aestimarentur debiliores, creaverunt sibi regem Balduinum comi- tem videlicet Edessenum, regisdefuncticognatum.' Qui, transito Euphrate fluvio, Hierusalem fortuitu advencrat, cum praBdecessore iocuturus.Communi- ter electus, die Paschae est consecratus. CAPUT n. De exercitu Babylonico congregato, Ipso anno, cum tempus subsequeretur oistivum, congregaverunt Babylonii exercitum valde gran- dem ; millia quorum sestimabantur 15 equitum, et 20peditum,arbitrantesHierosolymitanumde8truere Christianismum. Quibus, cum uuque Ascalonem pervenissent, rex Damascenorum Tuldequinus cum gente sua in adjutorium processit,Jordanem trans- gressus. Prsterea tunc classis non modica per mare illuc usque nocitura nihilominus venit. Exin tam bellicffi quam mercibus onustae naves Tyrum adierunt.Qui autem pcr terram Yenerunt,ante Asca- ionem bellum exspectantes remanserunt.Tunc rex Balduinus cum Antiochenis et Tripolitanis, quos ad hoc certamen venire per iegatos mandaverat, adversus hostilem exercitumbellaiurus properavit, et Azoto quondam oivitate Philisthaea transita,ten- toria de sagmariis deponi, et defigi disposuithaud lenge a BabyIonii8,ita ut exerciius uterque quotidie alterutro aspectu cerni posset. Sed quia alii alios yalde aggredi formidabant, et vivere quam mori malebant, cum per tres fere menses difTerri lali ar- gumento utrinque calluissent,taedio affecti Sarrace- Bi bellare recusarunt,et Antiocheni ad sua remea- verunt, trecentis militibus de suis regi commissis, qui si opus esset regem ad pugnam roborarent, si Egyptii litem iterare pcrtentarent. CAPUT in. Be prxlio et occisione Antiochenorum cum Turcis pugnautium, Anno U 19 ab Incamatione Domini,Gclasiu3 papa successor Paschalis obiit iv Kalend. Februarii, et sepultus est in Cluniaco.Post quem substitutus est Galixtus, qui Viennas urbis archiepiscopus extite- rat. Pi^lixitatem histdriae fastidiemus, si cuncta enarrare velimu^, que hoc atino in Antiochena regione oliserabiliter evenerunt.Quomodo Rogerus Antiochiao princeps cum proceribus suis ct genle sua contra Turcos pugnaturus exierit, et prope Arthasium oppidum interemptus ceciderit, ubi de Antiochenis septem millia sunt occisi, de Turcis vero nec etiam viginti.Nec miraudum si permiseret B eos Deus confundi, cum in divitiis multimodis maxime abundanies, ncc Deum timebant, nec ho- minem in peccando revorobantur. Nam juxta uxo- rem suam ipse princeps cum pluribus aliis adulte- rium impudcnter comroittebat. Dominum snnm Boamundi filium in Apulia cum matre sua moran- tem exhffiredabat,et multa alia tam ipse quam pro« ceres sui vivendo superbe et luxuriose agebant Quibus competit versus iste Davidicus dici iProdlit quasi ex adipe iniquitas corum [Psal. lxxii, 7). Vix enim inter delicias affluentes modus servabatur. CAPUT IV. Quod rex BaUiuinus, sumpta cruce Dominicdjadauxi" liandum properavit, Post hanc Antiochenorum occisionem secuta est fj secunda satis victoria, quaB,propitiante neo,Hiero- solymitano populo miriflce successit.Nam cumpnn- dictiis Rogerus regi Uierosolymitano per nuntios notificasset, utsibiad succurrendum festinaret,quia Turci cum gente multa eum impetebant.relicrorex negotio,ad quod cum suis non longea JordaneDa- mascenos expugnaturus ivcrat, ducto secum pa- triarcha cum cruce Dominica» cum de campis sta- tionum suarum eos ejecisset violenter,continuo An- tiochenis auxiliaturus recurrit^ducens secum Cssa- riensem episcopum,qui crucem Dominicam in bello postea conira hostes optime portavit.Comitem vero Tripolitanum rcx illuc secum duxit,fueruntque s*- mul milites duccnti quinquaginta. Et cum Antio- chiam pervenissent^misit rex ad Edessenos legatio- nem, praecipiens eis, ut ad bellum, quod contra ^ Turcos facere satagebant, cito itinere festinareut. Quibus cum rege et Antiochenis,qui de primo beilo fugerant, vel mortem aliquo eventu evaserant, ag- gregatis, commissum est praelium prope oppidum, quod Sardanium vocant, ab Antiochia 24 millibus distans. Fueruntque militesnostriseptingenti,Tur- ci vero 20 millia.Gazi vocabatur major eorum. Non putosilendum quodTurcusquidamadvertens unum de militibus nostris linguam noscere Persicamiallo- cutus est eum, dicens : « Tibi dico, France, cur nos despicitis ?cur in vanum laboratis ? GoQtra nos equidem nullo modo valebitis ;paucienimeBti8|no9 FHLCHBRII CARNOT. HIST. HIER080L. — LIB. III. 90b ti.Ima DdU9 vestcr vos dereliquit, videns voe A tas hoc poscebat, quatenus mortuoruni proceruoa legem vestram, ut solcbatis, tenere, nec fldem veritatem invicem servare. Hoc scimus,hoc di- nu8, hoc advertimus. Cras procul dubio vos smus et superabimus. » 0 quantum dedecus 8tianis,cum perfidi de fide uos reprohcndebant ! 9 deberemus vehementcr crubescere,ct peccata ra plorando pocnitentes emendare. a\PUT V. Ulo et victoria virtute sanctissinue crucis adepta, et de ejus reeeptione in Antiochiam, •mmittitur ergo bellum dio sequenti^ut diclum gravissimum, de quo victoria diu anceps ique fuit, quoad usquo Omnipotens Turcos re compuUt, et contra cos Christianos magni- torras vivis sub ratiocinio daturus locaret, et vi-^ duas quas invenit illic multas maritis pio afTectu conjungeret et multa alia restauratione necessaria reformarct.Sicut enim huc usque Hicrosolymorum rex singulariter exstitcrat,ita morluo principe An- tiocheno Rogerio, Antiochenorum rex addito altero regno efflcitur. Moneo ergo regem, et quaso, ut Deum ex toto corde diligat, et ex tota anima, et omnibus viribus suis.cum gratiarum actionibus se illi penitus ut fidelis scrvus subdat, ojusque se hu- milem fateatur scrvum, qui talem Dominum inve- nit sibi amicum. Quem ergo antccessorem suum tam sublimavit, quantum et illum ? Alios unius, hunc autem duorum regnorum possessorem fecit, ^r^getavit.Quos tamen impugnantes adeo cater- qucc sinefraude,sinee(fusionesanguinis,sinelitium H iisperserunt, ut,usque Antiochiam non ces- B tribulatione, sed divinaordinationepacificaacquisi- »,non valuerint ultra collegis suis in bello vit.AbiEgyptosiquidemusqueMesopotamiamtradi- dit ei Deus longe lateque terram. Manum erga eum habuit largam. Caveat ne erga eum aretam habeat, qui abundanter dat,et non improperat. Si rex esse desiderat, studeat ut regat recte. Cum antem post negotiapleraque perpetrata rcx ab Antiochia regres- sus esset Hierusalem,cum uxure sua diademate re- gio die Nativitatis Dominicae coronatus est in Bethlehem. CAPUT vni. De remissione exactionum. Anno Incarnationis Dominicaj post millesimum centesimum vicesimo, absolvit rex Balduinus II ab omni exactione omnes qui per portas Hierusalem regari. Nihilominus autem Turcos dispersit , oum alii in Persidem fugitivi repatriaront, ^ in Halapiam urbem salvandi se gratia in- )lii.Rex autem Hierosolymitanus et comes Tri- uius cum suis, sicut socii gloriosa} crucis ^ant,et qui cam sicut scrvi dominani ad bel- perduxerant, circa eam semper honorifice pu- ies, nec eam deserentes, in campo bellico for- ateterunt.Quos omnipotens Deus per virtutem lem sanctissimae et pretiosissimde crucis de I nefandas gentis potenter eripuit, et ad aliud I uegotium quandoque futurum rcscrvavit. jue per duos dios campum illum rex custodis- ^ de Turcis nullus illuc bellaturus rediisset, C frumentum atque hordeum, sive legumina, inferre »la cruce Dominica perrexit Antiochiam. Et pairiarcha Antiochenus obviam sanctissima) yPOgi quoque et archipraesuli, qui eam defere- ei reddiderunt omnos Deo gratias, et exsolve- dulcissimas laudes omnipotenti Deo, qui per kem gloriosissimee crucis suae victoriam Chri- is dederat, et ipsam crucem ad Christianis- . salve reduxerat. Pietate plorabant, Istitia iMuit, adorantes repetitis vicibus anto crucem »andam se inclinabant, resurgentesque militi- irectis gratias agebant. ifrat bSduo sol lumen Virginis astro, t^eUum geritur, quo Parthi sic superanlur, ]ae tunc decimse rutllabant cornua lunae. CAPUT VI. De receptione sanctx crucis in Hierosolymis, nque in Antiochia rcquie non longa se re- sent Franci,statueruntHierosolymam cum be- ta cruce Domini, ut dcccbat, reverti. Et sum- nilitibus quot oportuit,remisit eam rexHieru- 1, et die quo Exaltationis ojus lcstivitatem rant, sicut Heracleus imperator de Perside ream reportavit,cum ea urbem sanctam laetan- itroierunt, et cum gaudio ineffabili cuncti qui int susceperunt. CAPUT VII. Qmod rex prindpatum Antiochix obtinuit. z ftutem in Antiochia remaosit, quia ncccssi- Patrol. CLY. voluerint,ut absque molestia tam Christiani quam Sarraceni habeant liberam facultatem ingrediendi et egrediendi, atque vendendi,ubi et quibuscunque voluerint. Remisit insuper mercedem modii con- suetudinariam. CAPUT IX. De Turcis congregatiSj et expeditione regis cantra eos, Cum autem sex hujus anni menses in Hierusalem evolvissemus, venerunt nuntii ab Antiochia, di- cento rege, et nobis omnibus qui aderamus, Tur- cos Euphratem transisse et Syriam ingressos fuisse ad nocumentum Christianismi, sicut in prae- terito consueverant. Unde accepto consilio, sicut jj necessitas urgebat,petivit rex a patriarcha et clero humillime victoriosam Domini crucem sibi con^ tradi, dicens ab ea se ot suos ad praeliandum de, bere muniri, quia sine gravi preelio credit Turcos taxatos de patria, quam jam devastabant, non posse expelli, ct quia non confidit in virtute sua, nec in genle quam habebat multa, cruce ipsa, Do- mino vegetante et propitiante, pro multis millibus potietur.Alioquin sine ipsa nec ipse nec alii audent ad bellum proflcisci. Unde ibi ratio bipartita inter euntes ad bellum et remanentes in Hierusalem satia decens habita est,8ive debeat pro tanta neoessitate Christianitatis Antiochiam crux deferri, eive Hie 89 907 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DR BELLO SACRO. 906 B rosolymitana Ecclesia de tanto thesauro suo tunc A privari. Dicebamusque : « Heu miseri ! quid facic- mus,si permittente Deo perdiderimus in bcUo cru- cem, sicut perdiderunt Israelita; olim arcam roede- ris? » Quid plura referam? Nccessitas monuit, ra- tio edocuit ; fecimus quod noluimus, et qiiod nole- bamus voluimus.Et cum,multis lacrymis pie pro ea profusis et canticis in laude illius decantalis, extra urbem nudis pedibus rex,patriarcha, plebs quoque omnis eam conviassent, rcx cum ea flcndo disces- 8it,et populus ad urbem sanctam rodiit. Mensis erat Junius.Antiochiam ergo abierunt, quam Turci adeo jam coarctabant, ut cxtra muri ambitum in- habitantes vix uno milliario procedere auderont. Sed,audito rcgis adventu, inde statim se rcmoven- tes, versus Halapiam urbem, ubi tutins csso pos- sent, abierunt ; quibus tria miiitum Diimasceno- rum miliia tunc aggrcgata sunt. Cumquc rcx bel- landi causa motu audaci ad eos accessissct, ct utrinque sagittis jactatis pluros sauciati vel inter- fecti occidissent, et bellare tamen Turci recusas- 8ent,post triduum litis hujus, nullo corto finc con- cluso, et Antiochiam nostri remeaverunt, et in Persidem pars Turcorum major repatriaverunt. De Cffitero crucem sanctam rex honorifice Hierusalom remisit,et ipse in Antiochiaj regione terram prote- cturus remansit.Tertio decimo Kalendarum Novem- brium ipsam gloriosam Domini crucem in Hieru- salem cum gaudio magno suscepimus. CAPUT X. De expeditione rcyis contra Damascenos, Anno ab Incarnatione Domini 1121, congrcgavit C rex gentem suam a Sidono usque Joppcm, ot iii Nonas Julii tranvgressns Jordanem, adiit regcm Damascenorum, qui cum Arabibus sibi fcederatis et adunatis terras nostras Tiberiadi proximas nuHo ei resistente vastabat. Qui cum porsensisset rogem nostrum cum exercitu suo adversum se appropin- quantem, coHectis illico tabernaculis suis, boHum evitans refugus in sua recossit.Qucm cum porduos dies rex insecutus fuissot, nec bellare cum eo gens Hla auderet, reversus est ad castellum quoddam, quod ad nocumentum nostrum anno practorito Tul- dequinus, rex Damasci, construi fecerat, quod a Jordane sestimamus discrepare 10 miHiariis. Id rex obsedit, machinis coercuit, vi expugnavit, red- ditum recepit. Cujus custodes et protectores, 40 rv videHcet Turcos,8ub statuta conditione vivos abire permisitj et oppidum deinde ad solum usquo pro- stravit. Jarras nominaiit hoc castrum regionis in- cols,quod juxta civitatem quamdam mirabiliter et gloriose situ forti antiquitus finidatum, lapidibus magnis et quadris illuc crcctum crat. Ubi autem comperit rex non sine gravitate magna obtineri» nec sinc difTicultate gento et alimentis ut oporteret posse muniri, jussit illud dirui^ et omnes ad sua regredi. H«c olim urbs insignis fuit in Arabia, Ge- sara nominata, monti Galaath adjuncta, in tribu {laoassaB instituta. Explicit hic annus in cunctis Gne secundus, Pace quidcm prospcr, et frugibus onmibus uber. CAPUT XI. De alia expeditione rcgis conlra Tripolitanii comitem ; dehinc itcrum contra Turcos. Anno DominicoB Incarnationis 1122, prajficitur in Hierusalem Ecclcsice Tyriae archiepiscopus,Odo no- mine,primus de gente Latina.Deindo abiit rex Pto- lemaidam. Unde gente sua congrogata vidciicet et equito,movons excrcitum suum,ot Dominicam cru- com sccum dofcrens, profoctus est Tripolim, inju- riam ulturus ct contomptum, quom regionis illius comes Pontius nomine incutiebat, recusans ei ob- soqui, uti Bertrannus pator ojus focerat. Sed Deo volontOjCt optimatum praisentium utrinque lauda- tiono, amici facli sunt ad invicem, comite rationi assonticnlcOuibus siquidom pacilicatis,a8titit illico archiepiscopus quidam ab Antiohcnis illuc missus, regcm cohortans,ut Anliochiam quantocius prope- raret, contra Turcos opom laturus. Jam cnim ter- ram illam dcvastabant,nullo principe eis rosistcnte. Quo audito,rox continuo properavit, habens secum trecentos militcs lectissimoset 400 clientes adventi- tios probissimos.Gaetori vcro vel ad Hioru8alcm,vel ad sua remeavcrunt. Cum autcm porvenisset rox ubi Turcos audierat esse congregatos, circa scilicet castrum quoddam,quod Sardanaium vocatur,quod jam obsidione cohibebant, rcmoverunt se inde vo- lontes rcgom oxspoctaro. Quocomperto, secessitrex Antiochiam. Turci vcro ad inceplum denuo recur- runt. Cumque rox hoc auditu percepit, vorsus eos prompte oquitavit. Sod quia gens illa Parthica in proeinctu vel apparatu bellico moralitcr nunquam in oodem statu pcrmanontos (nunc cnim visum, nunc dorsum obsistontibus opinione celerius ver- tunt, ct praitcr spem simulate fugiunt, et recursu ropontino impotunt),non sc ad bellandum cito apta- vorunt,sed congrossum penitus V!tavorunt;ot taliter cou victi abscessorunt. Benedictum crgo sit san- clissimai et Dominica; crucis voxillum, ct ubique omnibus orthodoxis prajsens subsidium, sub cujus protectione etconsolationc fidoles munili,sinedetri- mento aliquo Chricitianos nostros ad sua concessit regredi I Hli oquidom 10 millia a>stimati sunt mili- tum, nostri vcro 1200, absque globo peditum. Et cum usque Tripolim una cum crucc Dominica re- mcassot rcx, orto negotio, cum aliquantis reversus est Aniiochiam. Et sicDominica crux in Hierusalem delata, cum gaudio magno in loco suo xvii Kal. Octobris honorificc est rcposita. Tempus erat quo Libra pares extcrminat horas. Tam numero parili quam spalio simili. CAPUT XII. be comite Edesseno capto, Interea captus cst Goscclinus comes Edessenus, Galerannusquo cum eo cognatus ejus, inleremptis quidein de suis non minusquam ccntum.Quos qui- dem Balac admiraldus quidam tam astutia quam insidiis moHtus iatercepit. 909 PDLCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. III. 910 Fioit et hic aanus quam qui praecessit opimus a Frugibus omoigeois qufficnnque metuotur in arvis, Triticeus modius pro oummo vendilur unus. Seu quadragiota qui vuit pensare numisma. Tuoc neque Parthia nccj Babylonia bella movebat. CAPUT XIII. De paee inter papam el imperatorem. Anno ab ortu Domini H23, indictione i, rex Ale- mannis Ilenricus cum papa Calixto pacincatur.Deo gratias, quia regnum ct sacerdotium in dilectione confoederantur. CAPUT XIV. De veneticis Hierusakm properare disponentibus, Eodem anno Venetici cum navigio magno in Sy- riam navigare commoti sunt, ut llierusalem et re- gionem ei adjacentemChristianismi iitilitati et ex- altationi, opitulante Deo, ampliflcarent. Qui anno ^ prscedenti de terra sua cgressi, in insula, qu® Curpho nuncupatur, tempus exspectantes opportu- num navigandi hiemaverunt. Classis quippe eo- rum 120 navium fuit, exceptis carinis vel carabis, quarum alis quidem rostratae, alise onerat®, aliffi vero triremes fuerunt. Triformi quidem fabrica compacts sunt. In quibus materies lignorum ma- gnae proceritatis imposita non defuit ; unde com- positis ab artincibus sapienter machinis, muros ur- bium sublimes ascendere ctcomprchcndere posset. CAPUT XV. Que tempore iter arripuerunt. Igitur postquam verno tempore patescunt vise ra- tibus, quod Deo diu devoverant explere non torpue- runt. Et viatico navali abunde sibi prffiparato,cum tuguria,in quibushieme conquiverant^communiter C succendissent, concrepantibus tuhis quamplurimis, carba8a,Dei invocato auxiIio,gaudcnter displicantur et elevantur. Naves autem, quaj coloribus variis pi- cturat» erant, splendore nimis prospectantes satis delectabant, quibus ter quina hominum armatorum millia tam de Veneticis quam peregrinis sibi adjun- ctis inerant. Porro equos secum 300 conveniebant. Itaque Borea tunc leniter aspirante, pontum dccen- tissime sulcantes, cursum suum versus Methonem dirig^nt Rodum. Et quia necesse erat ut simul ncc sparsim incederent, flabris etiam interdum alter- nantibus, ne siprovide iter suum modificarent, alii ab aliis cito discreparent, propterea diebus brevibus die non vocte velidcantes, portibus frequenter in- ventis necessario quotidie applicabant, ne regentis D aqu» penuriam patientes, tam ipsi quam eorum equi siti gravarentur. CAPUT XVI. Quod rex Balduinus sit captus, et Eustachius quidam pro eo constitutus. Eodem tempore contigit Balduinum regem Hie- rosolymorum capi. Balacenim, qui antca Grosceli- num Galerannumque ceperat, hunc etiam non in hoc bene providum, sed imparatum comprehendit ; quo nihil paganis jucundius, nihil Christianis horri- bilius. Podtquam rumor iste usque ad nos in Uie- rusalem diflUsus est, venerunt omnes in concionem in urbem Ptolemaidam, consilium capturi quid fa- cto opus csset. Et elegerunt et constituerunt terrae fore custodcm et prfleceptoremEustachium quemdam homincm probum ct moribus honestum, qui tunc Csesaream possidebat et Sidoncm. IIoc siquidem patriarcha Hierosolymitanus una cum optimatibus terrae illius dictavit ct tencri decrevit : quotenus de rege capto rei exitum certum audirent. Ita Maio mcnse mediante, cum jam audivissemus Babylonios Ascalonem usque pervenisse, bipartito exercitu,ter- restri videlicet itinere atque marino, prsparata li- burna statim agillima, statuerunt legationem ad Vencticocum classcm miltendam, exhortando pre- cantes ut negotium incoeptum accelerato navigio nobis adjuturi succurrcrcnt. CAPUT XVII. Quod iterum ]oppit3S a Bahyloniis sunt obsessi, et valde afflicti. Babylonii autem navigio ruo Joppcm irruentes,et de navibus pompaticc cum ingenti sonitu «rearum tubarum exsilientes, urbem obsidione circumdede- runt. Et machinamentis suis et instrumentis, quae in navibus majoribus attulerant, continuo ereetis, urbem undique assilicrunt, etpro valitudinenescia lapidcs torquendo cohibebant. Erant enim tormonta vchcmcntiora, quibus ultra jactum sagitta; saxa torquebant. Pedites nempe Arabes, vel /Ethiopes, quos sccum adduxerunt, cum militum manu assul- tum grandem civibus dabant. Alii tela, alii lapides vel sagittas utrobique jaciebant. Intcrim autem ex- ternos crcbris ictibus sa?pissime trucidabant ; pro se enim viriliter pugnabant. iEthiopes quidem anci- lia tencntes in raanibus, se inde tegebant et prote- gebant. Mulieres vcro civibus valde laboranttbua gratuito semper pra^sto fucrunt adjumento. AliiE la- pides subministrabant, aliai vcro aquam potui prae- bebant. Cumque murum Sarraceni per quinquedies jam aliquantulam laesissent, etminas desuper dila- pidando plurcs diruissent, audito adventu nostro- rum qui eis approximabant, significante buccina certamen dimiserunt, et machinamenta suafrustra- tim in naves rcportaverunt. Quod si diutius ibi mo- rari auderent, procul dubio civitatem comprehende- rent.Pauci autem erant,qui tuebantuream.Jamjam- que locatim murum circumfoderant, nt spe velocius eum penetrarent. Classis quippe eorum 80 navium fuit. CAPUT XVIII. De bello et victoria Christianorum auxilio sanctx crucis, Cum igitur damnum imminere gsns nostra per rumigeros didicissct, in unum corpus undique con- gregati, ante castellum quoddam, quod Chachoin- colffi regionis nominant, de Tiberiade videlicet et Ptolemaida, Ceesarea quoquc et Hierosolyma, cum cruce Dominica ad illum conventum jam delata, contra hostes dimicaturi usqueRamathaurbem,que est juxt^ Duspolim, properaverunt. Nos aut6m,qui Ilierusalem remansimusypro fratribusnostris in tri* 91i AD 60DEPIUDUM APPEND. II. — MONDM DE BELLO SACRO. 91» B bulotione sic positis orare, et eleemosynas egenis A impertire, por universas civitatis sancta^ ecclesias processiones pie fecere, tam Datini quam OrtBci at- que Syri, interim nudipedes non cessaviraus. Pro- ceresautemnostri manesummo deRamathaconsur- gentes, cum gentem nostram percohortesprocedere, utdecobat, ordinassent, benedictione et absolutione a patriarcha populo data, bellum committitur apud Azotum urbem quondam quintam Philisthinorum, nunc autem Ibenium dictam. Qufle in viculum par- vulum redacta est. Porro pugna ista non longa hora protrahitur. Nam cum pcrspicerent nostros probis- sime armatos eos impetcre, continuo mililes illi tanquam aliquo onere fascinati in fugam moti sunt, et fuga pro consilio usi sunt. Pedites vcro detrun- eati sunt. Tentoria eorum cuncta cum rebus multi- formibus in campo remanserunt. Tria nempe vexilla pretiosissima, quae Standarz nominamus^ ab eis ex- cusserunt. Utensilia etiam multiformia. culcitras et pulvinaria. Garram quoque multam cum sarcinis secum nostri reduxerunt. Camelos videlicet 400, asi- nos quingentos. Sedecim milia ex eis praelialum venorunt, quorum sexmillia interfecti sunt. Dc no- stris autem pauci. Gens equidem nostra octa millia ffislimati sunt, sed audacesprobissimi, ct ad pugnan- dum valde animati, et amore Dei freti, et confidcn- tia ejus penitus corroborati. Sub Gemiuis Phoebo jam tunc bis sexled orto, Gens niit iDfanda Domini virtute subacta ; Corpora nunc quorum per campos Allopbylorum Fiunt esjca lupis, fiunt quoque paetus hieois. CAPUT XIX. De receptione sanctx crucis. Bcllo autem per Dei potentiam sic superato, et ad gloriam ipsius et exaltationcm Christianismi, ut dictum est, facto, cum Dominica crucc rcmcavit in Hierusalem patriarcha. Qua cxtra portam Davidi- cam cum gloriosa processione suscepta, et usquc ad basilicam Dominicisepulcri honorifice deducta, Te Deum laudamus cantantes, Omnipotenti dc bene- ficiia suis universi laudes reddidimus. CAPUT XX. De adventu Venetorum^ et navali prxlio corum con- tra Sarracenos, Post triduum autem prospero successu ita potiti, secundirumoressubsecutisunt.DeVenetorumenim classe in Palscstina per plerosquc portus applicata cum audivimus, jucundati sumus. Hoc equidem diu fama promiserat, Cumque dux Veneticorum, qui navigio huic principabatur, PtoIemaidaQ appli- cuisset, intimatum est ei statim, prout gestum fue- rat apud Joppcm, terra scilicet et mari, etquomo- do Babylonii, prout valuerant, negotio suo cxple- to jani illinc abierant. Quod si cclerato cursu vellet 608 prosequi, Deo juvante, procul dubio eos asse- quiposset. Qui^consilio navitarum statim adhibito, bifaria navigatione adhibita,unam navigii sui. par* tenii in qua ipse dux erat, versus Joppem emisit, D Alteram vero partem in altius pelagus prudentissi- me misit, ut ignaris Sarracenis pcregrini esscHic- rusalcm adeuntes a parte Cypri putarentuc. Et cum Sarraceni -18 naves de classe Venetica perspicerent ad se appropiare, tanquam do emolumento jam acquisito cojpcrunt exu/tare, et contra Veneticas aptaverunl sc navigaro et ad pugnam eos audactcr suscipcre. Nostri autem tanquam ad certamen bel- licum verecundari simulantes, et astute aliam na- vigii partcm potiorcm et poslrcmam, in qua pras- dictus dux crat, paulatim exspectantes, ncc fugerc disposuerunt,nec pugnare cum eis pr«sumpserunt, quolcnus jamdictum navigium postremum tam va- lis quam remis exsurgere Sarraceni cernercnt.Igi- tur Vcncticis crevit spiritus, ct indicibiliter in eos irrucrunt, et undiquc ita cos accinxerunt utlocum fugae uspiam repcrire non possent. Tunc mirum in modum Sarracenis coercitis, neque naves neque nauta; aliquorsum evadorc potucrunt, sed naves eorum Venetici ingressi, detruncaverunt omnes. Fidc caret quod ultra humanum auditum in navi- bus b scs occidcntium sanguine fluido tingorentur. 1'aque naves multis onustaj opibus capiuntur. Cor- poribus quidem extra naves tunc jactatis, usque ad quatuor millia passuum salura rubescere circum- quaque videretis. Deinde cum ultra Ascalonem ex- ploraturi aliquid proficui navigarent, obvias sibi repercrunt lOnaves alias diversis alimentis confer- tas, quibus inerant ligna proceritate magna, et di- rccta, et coraponondas machinas speotabilia. Illas quoque cum muniraentis plurirais, etiamque auro et argento,numisraatibusque multis ; pique quoque et ciminum, et diversas species odoramentoruna di« ripiuni. Naves quoque aliquantasad terram fugiti- vas in iittore ipso combusserunt igni,8ed etplures integtas Ptolemaidam adduxerunt. Lxtificavit ita- qi e Dominus clicntes suos, et donativis plurimia multiplicitcr locupletavit. CAPUT XXI. Quod populus Ilierosolymitanus adeo non sit despe- ctus quamvis rex ejus esset captivus, 0 quam bonum et gloriosum hominibus semper Deum habere in adjutorium suum ! 0 quam bcata gens, cujus cst Dominus Deus ejus ! Dicebant ergo : « Eamus, et gcntem Christianam omnino confunda- mus, et meraoriam eornm de terra deleamus* Re- gcmenini raodononhabent, membracapite carent.t Vcrum dicebant, quiaDeumnos haberc non crede- bant. Balduinura perdideraraus, sed regem omnium Deura assumpsiraus. Ulum in necessitate nostra invocavimus, ct per illum rairabiliier triumphavi- raus. Forsitan non erat rex, quem forte fortuitu perdidcraraus. Sed hic, qui nupervicit, non solum est rex in Hierusalcm, sed et in omni terra. Vere fateri nos oportuit quod regem in praslio habuimus, cum in negotiis nostris pr® omnibus illum antici- paverimus. Hic cnim praesto est semper, et prsesens omnibus qui invocantillum in veritate (P«rt/. cxf.iv. 18). Viderat enim nos in humilitate nostra valde S« FULCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. -- LIB. IH. M4 afflictos, et respiciens piehumilitatem noo8tram,li- A centum fere Turcorum.Et confestim clauaide ow- beravit nos. Hic pro nobis pugnavit,hicad nihilum inimicos nostros reduxit. 11 ic semper viiicere con- suevit, qui nunquam vincitur. Superat, nec supe- ratur. Non fallit, nec fallitur. Rex equidera e8t,re- cle enim egit. Quomodo ergo rex erit, qui semper vitiis vincitur? Nunquid promeretur dici rcx qui eemper habeatur exlex? Quia lcgem Dei nec tenet, nec tuetnr. Et qui non timct Deum, timobit qui- dem hominem inimicum suum.Adulterest,vel per- jurus, sive sacrilegus; hic talis nomen regis per- dit, menJax et fraudulentus. Quis confidit in eo? ^Equus est impiis. Quomodo exaudiet illum Deus? Si ecclesiarum dissipator, si pauperum opprcssor, tunc non rcgit, sed confundit. Adhaereamus Regi cere rex et alii tunc ejiciuntur. Adhuc erant ali- quanti compediti, quando jamperscalasmurifaali- gium inscendebant. Et elevato in arcis apice Chpi- stianorum vexillo, rei veritas patefacta est. In ea- dem vero arce uxor erat Balac, ca^teris quas habe' bat sibi charior. Castro autem a Turcis mox undi- que cincto, ingressus et egressus internis et cxteiv nis et prohibitus. Portaj etiam clauduntur vectibas obditis. GAPUT XXIV. Qualifer etiam comes Edessenus evasit de carcere. Hoc autem non puto silendum quod Balac quod- dam infortunium per visionem estrevelatum.Vidit enim (quod ipse postea retulita Goscelino sibi ocu- superno, et spem nostram ponamus in eo, et non g los erni. Quo indilate sacerdotibus manifestato,in- confundemur in ajternum. terpretationem somnii ab eis sclscitatur : « Vere, CAPUT XXIl. aiunt, hoc tibi continget; auttalealiquid huic«qui- De inorte Euslachii, et successionc Willelmi, pollens, si in raanus ejus incideris. » Uoc autem Tempore isto taliter ajgro deccssit Eustachius, in custodem terraj nostraj electus, xvii Kal. Julii. Gui succedere Guillolmum de Buris statuerunt, qui Ti- beriadem tunc possidebat. GAPUT XXIII. Qualiter rex Balduimis de vmculis exiit. Mense augusto deinde mediante, superna cle- mentia providente, rex Balduinus exivit decarcere, et dc vinculis Balac, quibus vinctus tenebatur in oppido quodam situ fortissimo,etcelsitudinenimis .arduo, et difficili comprehendendo.Gura quo simul inclusi erantOoscelinus, comes Edcssenus,cumali- audito, citissime legationem misit ut occideretur, ne posset ab eo occidi, sicut JBm illi prsesagiebant. Sed antcquam ad eum pervenissent lictores, Deo gratias, jam de captione tali modo evaserat. Eex ergo et sui omnes sapienti et communiconsilio usi ut salvari quolibet modo possent,cum tempus con- siderarent ad hoc magis aptum, posuit dominus Goscclinus in periculo mortis animam suam, Con- ditori univcrsorum se comraendans cum tribus fa- mulis suis, tam pavidus quamaudax,extracastrum per medios hostes, radiante luna, se eripuit. Qui continuo unum ex eis regi remisitreportantem an- quantis aliis captis. Hujus rei narratio satis cst C nulum suum, ut taliter significarct se ab hostibus longa, sed dona coelesti praedita et rairaculis benc ornata. Nam cura in castro illo nullo freti adju- mento jam diu angerentur occultati, consilio et in- genio multimodo apud se traclare cxperunt, si aliquatenus inde possent egredi. Undc per fideles intemuntios ubicumque amicos habebantauxilium petere non cessaverunt, et cura Arraeniis circa eos convcrsantibus ooiniraodc raachinare studuerunt, ut si quando ab extcrnis araicis suis auxilium adi- pisci possent, illi adjutores esso veri non desiste- rent. Et cum post aliqua dona et promissaplurima hoc fidei nexu utrinquc confirmaturaesset,deEdes- sena urbs sagacissime quinquaginta fcrme clientcs Hluc ob id raissi sunt, et quasi pauperrinii mcrces obsessoribus extorsisse ; sic enim fieri invicem de-, creverant. Postea fugitando et latitando,plu8 nocte quam die pergens, disruptis calcois fere nudipes, usque ad fluvium Euphratem pervenit. Et quo- niam navis abfuit, quod pavor optabat facere non distulit. Quid igitur? Duo utres, quos secum detulerat, vento iuflavit : super eos se collocavit, ei sic in fluraen sc irapegit. Quem colleg^ sui igna- rumnandicoraraodcjuvantessustentarestuduerunt, et ad littus, Domino duccnte, sanumdeduxerunt.Et cum inde itinero insolito valde fatigatus e8set,fa- melieusquc ct sitibundus anxius anhelaret,nec erat ei qui manum pie porrigerot,sub nucequadamHlic inventa sopore tactus, meinbra labore fessa itineri ferentes atque vendentes usquc ad portas interioris J) attribuit, obumbrans se vepribus et fructetis, ne castri, occasione quadam oblata,se paulatira intro- miserunt. Quod cum portariorura raagistcr juxta portam cum quodam fideli nostro iraprovidusscac- cis luderct, clientes nostri astutiosirae attontiusap- propiaverunt, queriraoniam injuriae sibi factaj ad eum facturi. Et deposita orani ignavia et pavore,et vaginis extractis cultellisillurasic quantociusneca- verunt. Et arripientcs lanccas illic invcnlas, ferire et occidcre virilitcr non pigrucrunt.Glamor ingens illico attollitur, et intus ct foris oranes perturban- tur. Sed qui ad turaultumhuncfestiniaccurrerunt. ffstinantius mox perempti sunt. Fueruut cquidem visus agnoscerotur. Inlerim autem praecepit uni ex famulis suis, ut cxploraret ct implorar^et aliquem indigenam, qui ei panem vel daret, vel utcunque venderet. Inedia onimvexabaturvalde.Gliens autem ille rusticum quemdara Arraenium in campo prope invontum. et consulte allocutum, adduxitad domi- nura suura, caricas et raccraos apud se habentem. Iloc enim fames dcsiderabat. Is autem cum domi- nura Goscclinura appropians agnosceret,prociditad pedcs ejus, dicens : « Vale GosceIinel»Qui audiens quod nolobat, torritus rcspondit : « Non sum ille quem dicis, sed Deus illumadjuvetubicunquesit.» 918 AD 60DEFRIDUM APPBND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. 916 Rusticu8 ait ; « Noli, quaeso, notitiamtuamcelare; A quoniam te procul dubio bene agnosco. Sed revela mihi quid et quomodo in his partibus tibi accidit, nec expaveas moneo. » Cui rursum comes: « Mi- serere, inquit, mei, quicunque es, nec miseriam meam inimicis meis innotescas obsocro ; sed ad salvationis locum deduc me, ut unum promerccde numisma merearis accipcre. Ego enim de captione Balac, Deo propitiante,egrcssus, aufugio ;de castro Bcilicet, quod Cartapcta nuncupatur, quodin Meso- potamia cis Euphratcm est. Bene enim operaberis, si mihi in hac necessitate subveneris,neampliusin manus Balac incidam, etinfortunatuspeream.Quod si usque Turbezel castrum meum te mecumveoire placuerit, omnibus dicbus vit« tuaB bene tibi erit. Dic mihi igitur quae et quantainhislocis possessio |> tua, ut majora si vis apud me tibi diligenter resti- tuam. » Et ille : « Non quaero, inquit, a te quid- quam, sed quo vis salvumteperducam.Olim enim, ut reminiscor, me ante fecisticomedercbenignepa- nem. Quamobrem prasstosum tibireddere talionem. Uxorem, Domine, habe»», unicamque parvulam filiam, simulque unam asellam, duosctiamgerma- no3,duosque boves. Committo autem me tibi, quia vir sapientissimus es et prudens.Jamquecummeis omnibus tecum vado. Porcellum unum insuper habeo. Hunc ego coquam et huc tibi afferam. Sine frater, inquit, unum enim porcum non csassuctus uni prandio mandere, nec expedit ie aliqua suspi- cione vicinos tuos commovere. » Tunc ille ivit, et cum suis omnibus sicut decreverat rediit. Ascendit ergo comes rustici asellam, qui quandam solitus C erat equitare mulam peroptimam, bajulans ante se infantem, feminam videlicet, et non marem. Et quam non licuit gonerare, ac si genitorem licuit gestnre. Non ut sibi exprogcniehaberetcontiguam. sed ut spem filiationis nescicntibusmonstraretesse certam. Sed cum capisset infans plorandoet voci- ferando comitem assidue molestare,necposseteam ullo modo pacare, nec aderat altrix qua; lactaret, aut qufle fescenninis mulccret, meditatus est colle- gium ob id ei forte nociturum tiniidus deserere, et segregatim tutius incedere. Scd cum hoc advertit rustico displicere, noluit eum conturbare, sed per- severavit in coepto labore.Et cum pervenisset Tur- bezel, talium hospitum Ifeta fuit valde susceptio. Gaudet quippe uxor, exsultat familia. Nec ambigit [) nostra conscientia quanta gloriati sint omnes laeti- tia, et quantae lacryma; prae gaudio funduntur et affluunt suspiria. Fit etiam rustico indiiate de hu- militate digna remuneratio.Pro unoboumjugocon- tinuo recepit duo. Sed qnia non oportuitin hisdiu morari, comesindilate ivit Antiochiam,deindc Hie- rusalem. Et rcdditis illic debitis Deo gratiarum actionibus, obtulitgcminascompedessccumallatas, quas devote in monte obtulit Calvariae, ad memo- riam captionis,et ad gloriam sua3 liberationis.Unffi quidem fuerunt ferrea;, alicrai vero argentea;. Post triduum autem exiit de Hierusalem,Dominicamse- quenscrucem, quae usqueTripolimjamdelataerat. Iturus enim eratcumeaHierosolymitanusexercitus usque Cartapetam castrum Balac,ubi rex et quam- plures alii non in carcere, sed in castri firmitate tenebantur. Benedictus autem situniversalisDomi- nus, qui voluntatem suam et potestatemitamodifi- cat ut potentem de excelso, cum vult, pr®cipitet,et de pulvere pauperemsublimet?ManeitaqueBaldui- nus rex imperavit, sero autem servus servivit. Go- scelinus quoque nihilominus. Liquet utique in hoc Bajculo nihil csse certum, nihil stabile, nec etiam din gratum : ideo terrenis inhiare non estbonuri, sed cor habere ad Denm semper intentum,neccon- fidamus in caducis, nec alienemur in aeternis. Jam nunc terdecimum complens, prout sestimo lus- [tram Regem non vidi, velut hunc in carcere plecti, Significet si quid ignoro quidem, Deus hoc scit CAPUT XXV. De expcditione Hierosolfimitanortm, et quod rex Bal- dainus denuo sit captus, Euntibus ergo Hierosolymitanis quorsum ire fue- rat statutum, glomerantur eis apud Antiochiam Tripolitani atque Antiochemi. Sed cum Turbezel pervenissent, intimatur eis regem denuo esse ca- ptuui, et oppidum in quo clausus crat Carram no- minatum. Hoc autcm audito, mutatur consilium,et jubetur illico edici reditus.Et cupientes sibi aliquid prodesse, cornicine significante, diverterunt ad ur- bem Caliptum ; et vastaverunt etdissipaveruntom- nia quae intrinsecus repererunt,cum primitus intra moenia ferociter contra eos omnesqui exierantim- pulissent.Sed cum par quatuor dies ibi morantes nil amplius fecissent, ad sua remeare statuerunt, jam alimoniorum penuria vexati. Goscelinus vero comes in territorio Antiocheno tunc remansit. Et cum usquo Ptolemaidam regressi fuissent, ante- quam affines Sarraceni hoc advertissent,Jordanem subito itinere Iransierunt. Et cum per regionem illam, quae monti Galaad et Arabiae contigua est, percucurrissent, ct de Saraacenorum utroque sexu bostiisque plurimis gregesdiripuissent,cum ingenti carra camelorum atpue ovium, infantum quoqueac puberum,Tiberiadem eis proximam redierunt, et dispertito pro more invicem elemento, Hierusalem undique convenorunt, et crucem Dominiallatamin loco suo reposuerunt.Nunc autem reverti decet ad id quod aliquantulum praetermiseram. CAPUT XXVI. Quomodo Balac regem ohsedit.et eum denuo in cu- stodiam misit, Cum audisset Balac quod apud Cartapetam con- tigerat, et quemadmodum comes Goscelinus de ca- ptione evaserat, quantocius potuit illuc ire non distulit. Et regem blande tunc allocutus, flagitavit ut redderet eicastellum suum.talipactione,ut,dati8 obsidibus electis, eum quietum abire permitteret, et usque Edessam vel Antiochiam fideliter duci fa- ceret.Alioquin vel uni eorum, vel ambolus in de- 9n PULCHERII CABNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. m. 018 terius fortuna prodiret. Sed cum rex hocconcedere A nollet, diro efferatus animo, Balac minatus est et regem et oastrum violcnter comprehendere, et de inimicis suis vindictam procul dubio facere. Qui jussit illico rupom,8uper quam sitiim erat castrum, subfodi, et percumulura sudibus dispositis opcra suspendi, illataque silva ignem immitti^ Succensis autem fulcimentis,cavea repentesubsedit,ctturris quaedam huic incendio proxima cum magno sonitu decidit. Primo quidem cuui pulvcre fumus excitatus est, cum ignem ruina concluderet. Scd postea ma- teria,qua; premebatur,flamma jam clariorapparcre coepit, ct repentini facti regem occupat stupor, qui hanc molitionemiTgre ferebat,et ita spcs eum cassa refrixit, quem tantus casus terruit. Itaque tota vir- tute sua cum sensu perdita, rex et sui clemcnticB |^ Balac supplices addicti sunt, nihil nisi supplicium secundum merita exspectantcs.Regi tamen indulta vita pepercit, et cuidam nepoti suo, simul etiam et Gualeranno. Armenios autem, qui adjumento regi contra Balac exstiterant, alios quidem suspendit, alios vero excoriavit,quosdam nempe per medium ense cecidit. Regem autem cum tribus de suis e castro ejecit, et ad Carrum civitatem adduci fecit. Et quia procul a nobis facta haic abcrant,vixcerti- tudinem rei addiscere poteramus. Verumtamen, quam verius potui, a relatoribus mihi intimatum chartffi commendavi. Sic pluviis artns sitibundus desinit annus. Unde Hierosolymi crobro suut murmurc questi. Gesta quater dtnos currunt huc usque per annos Post iter ineoeptum pere«i^iui8 undique notum. p CAPUT XXVII. De Tyri obsidione pra*parata, Anno a Domino Jesu nato 1124,cum Natale Sal- vatoris tam in Belhlehem quam in Hiorusalem, ut decuit, celebrassemuSjCui colebritati dux Venetico- rumcum suis devoteintorfuit, confirmatum estcom- munietgratuita voluntate sub jurcjnrando,obsidio- nem circa Tyrum vel Ascaloneni psst Epiphaniam agere. Sed quia nos pccuniaj inopia universos tunc arcebat,colligitur multa viritim militiaeetclientela; conductiva; impertienda. Non enim potcranttantum negotium sine donativis expedirc. Quamobrem oportuit nos etiam pretiosiora Ecclcsiae Hicrosoly- mitaniB ornamenta colligcndo numismate crcdito- ribus oppignerari. Igitur sicut intcrminatum est, et ubi nominatum est, undiquo csnvenerunt om- ^ nes. Cum ler fusor aqute valido reparatur ab igne, Plebs de Hierusalem communiler exit in hostem. Hoc fit et in prima feriaj luna quoque prima. CAPUT XXVIII. Quomodo Tyrus a patriareha et a Veneticis obsessa sit, Itaquc Achonprofecti disposuerunt una cum Ve- neticis Tyrum adire et obsiderc. Patriarcha igitur cum suis subditis,dux vero cum nautis et navibus suis urbem Tyrum obsidcre xv Kalend. Martii ac- cinxerunt, introeunte tunc Pisces sole gemcllos. Hoc autem audito, AscalonitaB, qui sollta proter- via nunquam mansuefieri potuerunt, nobis facere damnumproposse nondistulerunt. Quadamquippe dic, tripartito exercitu suo, majorem cohortium suarum partem Hierusalem adduxerunt, qui exem- plo octo homines extraurbem,qui vineas putabant, truciter peremcrunt. Quorum adventu comperio, super arcem Davidis tuba mox intonuit, hoc nobis. significans. Et procedentes adversus eos Franci nostri atquc Syri,audacter obstiterunt. Et cumtri- busdiei horis alterutro conspectuad taedium se fati- gassent, efTectis quamplurinis sauciatis, mcesti abierunt, nostri siquidem paulatim eos insecuti sunt. Et quia militibus carebant, insidias eorum veriti, non prn teruiB cnm Junius oBdtuat auriB, Uoc geritur beiium Domioi decua ad memorandum. CAPUT XLIII. Quanti in prwlio sint cccisi, Dd numcro autem occisorum vol sauGiatorum comprehendi veritas nec in hoc neo in alio quolibet bello potest, cum nisi sub «stimationo talis sumraa a neminetaxetur. Sed multotiosvarielas scriptorum utiquef!allaciaestquaequidemfa71aci«3Causaprofooto adulatioestydumvictorum laudes accumulare,virtu- temque patria; extollere vel praesentiljus vel posteris student. Undc lueidissime patet quoniam tali impu- dontia mentiendi ct occisorum hostium numero ndjiciunt, etamicorum damna minuunt, vel omnino reticent. Retulorunt autem nobis qui bello intorfiie- runt duo millia militum Turcorum exstitisse pe- ruroptorum, ipsis qui evaserant Turcis tcstifican- tibus. Scd de equis utrarumque partium infjnitus numerus fuit angore et fatigationc siti exstinctis. ^tus erat, magnusque calor gemiDaverat aestum. Pngna gravis geritur, furit hic, occidit et ille. I8 fugat, ille fugit; post caeum Demo refugit. SaDguioe cflesorum campique vioeque rubeacuDt, CaDdeut loricfie, luceot galea frameseque Clarifica specie, per campos uDdique jactse. Projicit hic scutum, pharetram jacit ille, vel arcum. Nollet Borsequinus scutica tunc carerc, et mallot Tuldequinus urbe Damascena nudipes inesse, et suam toparcbiam soUicite servare. Amiserunt satrapas Turoi 15 in congressu illo. Nostri vero non amplius quam 20 bomines, quorum quinque n milites erant. Mille quidem centumque milites nostri fuerunt, quando prselium commissum est. Turci autem 45 millia militum. De nostris vero duo millia peditum. CAPUT XLIV. Borsequinus in sua rcpatriat : rex de receptione fHix in obsidatu olim datcC, nec non de victoria Deo gratias agit, Cum autem nisi paucis diebus apud nos postea moratus esset Borsequinus, praetergresso Euphrate flumine, in sua repatriavit, nibil honoris, sed dolo- rie ot plangoris, amicis suis in patriam relaturus. Et qui huo venerat minax et cornutus, Dei gratia rediit mutilatus, et consolatione viduus. Deinde cum rex noster filiam suam aetate quinqucnnem» jv qus in obsidatu detenta fuerat, ot aliquantos fami- liares suos similiter compoditos redemptione nu- mismatura adeptus fuisset, sicut utrinque pactum fuerat, Uierusalem contendit gratiarum actiones Deo acturus, et de prselio circa Borsequinum ma- gnifice patrato eum obnixe laudaturus. Et merito laudaturus et gratias acturus, quia» cum jam diu- turno tempore pessundatus, et in parte subteriore rotaD loeatus, ei vilissime et miserrime fere fuerat traditiM^ nuno, opitulante Deo, in decus pristinum refltitutus est, et corroboratus. Seoa dMrtfoia bina tricenDla pr8»lerienint| Ex quo natuB Bum, quoad hanc perveniB(»iw annum. Quod Bupereat vit«e Deus ordinet et rcgat fleque. CAPUT XLV. De castello a rege xdifieato, Hoc in anno mense Octobrissedincavitrexcastel- lum in montanis Berithi, et terra bonorum satia feraci. Huc montem Glavinum vocant, a digla- diando, quia ibi rei digladiabantur, qui apud Beri- thumdamnandi judicabantur. Abcst autcm. ab urbe ipsa sex miiliariis. Et quia ruricoloe Sarraceni tri- buta locorum reddcre antca nolebant, postea vi cohibiti reddibiles exstiterunt. CAPUT XLVI. De expcditione regis, et prxlio cum Turcis, Deinde paravit rex profectionem suam in Syriam versusDamascum, rupta pace inter regem et Tulde^ quinum, ubi tres vicos optimos cepit, profligavit. . proecipitavit. et praeda rapta quantum potuit, ad sua rcdiit. Quam quidem rapinam cum equitibus suis vel participibus sequc divisisset, vcl solito jure distribuisset, postridie in terram Philisthiim expe« dilionem suam convertit. Tunc apud Ascalonen^ novi recentesque convonerant, qui de Babylonia illuc missi fuerant. Cuneus militum probitatei^ suam in tcrra nostra monstrare cupientes, jan^ victores se fore arbitrabantur. Quos cum viderent civilati proedictae Icvatis signis appropinquarey exierunt contra eos cum magna vociferatione el audacitate. Et quamlibet rex nondum in pnmazQ aoierum suarumfrontemadvenisset. quia in posto- riore parte sollicitus se retardabat, ut suis callide fugientibus, si necessitas urgeret, acfjutor existerety anterioresnostri cursores animi non inopes adversu» eos indic'bili impetu, Adjuvaf Deus inclamantee, irruerunt. Quos cum tanta virtute et animositi^tt inculcantes intra portas urbis, feriend0| proster* nendo et occidendo impulerunt, ut, quantum aesti* mare licet, si aliquanto magis de gente parata illio haberemns, proeul dubio cum illiscommuniter in* troire posscnt qui persequebantur. Remanserunt itaque Ascalonit® mortuos suos ultra 40 de melio- " iibus lugentes et lamentantes, et de hoc insperato infortunio vehementer admirantes.Rex autem tubift significantibus ultra et prope urbem,nocteiIla sub^ tentoriis conquievit. Quod si habuerunt gratia Dei quictem, hostes nostri noctem duxeruntinsomnem et tristem. Nam, ut ait Josephus, nimis confidens incautus est, metus autem providentiam docet. Sciendum quod dio illa nullam prsdam nostrl cursores circa urbem invenerunt. Nam de adventu regis praescii, jam pecora sua universa abseonde- runt providenter. CAPUT XLVlr. QuodSarraceni per columbas suasUtterastransmittan^ Morale est Sarracenis in Palflestina degentibu8,ut per columbas ad hoc ofTIcium doctas de oivitate in civitatem liCteras sagaciter transmittant ; qus scri- ptorom vectrioes ad domioiHum jam sibi dudam 931 AD GODEFRIDUM APPEND. IL — MONtJM. DE BEJ.LO SAGRO. 932 cognitum deportent. Quas scripta in schedulis et A super clunes columbarum consuta inventis legendo insinuent quid postea fieri debeat. Quod tunc ita faclum clarissime cst compertum. CAPUT XLVIIL De varielate consuetudinutn. Igitur sccundum divisiones terrarum varietates existunt utique rerum et consuetudinum. Alios enim usus habet Francia, alios equidem Anglia, alios iEgyptus, alios vero India. DifTerunt etiam in volucribus, difTerunt in piscibus atque arboribus. Nnnquam in Paisstina vidi balenam, neque lam* predam, ncc in volucribus picam, sive curucam. lllic autem habentur onagri, cirogrilli, nec non et hyena, quaB mortuorum cfTodit busta. In arboribus illic non vidi populum, nec taxum, nequo corilum, ^ aut sambucum, aut ruscum^ aut acerem uUam. CAPUT XLIX. De diversis generibus bestiarum et serpentium in terra Sarracenorum. Nuper vidimus omnes apud Neapolim bestiam quamdam, cujusnomen nullushominum novit,nec audivit; faciequa hircus, collo ut aselli crinito,un- gulis, bifidis, cauda vitulina, ariete majorem. In Babylonia quoque est alia bestia, quam Chimeram vocant, quae non retro, sed ante alta est, super quam in dicbus msgoribus pallium extendunt optimum, principi suo cum magnis alis apparatibus servituri. Est crocodillus animal quadrupcs. In terra et in flumineparitervalet. Linguam non habct,maxiilam movet superiorcm^ morsusejus horribili tenacitato conveniunt. Plerumquc ad 28 ulnas longitudinis C evalescit. Qualia anteres edit ova ; nec alibi fetus premit,quam ubi crescentis Nili aquse non possunt pervenire. Armatus estcnim unguium immanitate. Noctibus in aqua degit, per diem humi acquicicit. Circumdatur maxima cutis firmitate. In flumine quadam Caesariensis Paelestinae modo haec quadru- pedia similiter habentur, sed non ex longo tompore dicunt illuc fuisse allata de ipso Nilo dolositate ma- ligna;ubi jamdamna quamplurima in territorio illo saepe perpetrant, animalia devorant. kppotamus in eodem flumine Nilo ac solo nascitur, et in India, maxime equo similis, et dorso, et juba, ethinnitu, rostro resupino, ungulis bifidis, aprinis dentibus, caudatortuosa. Noctibussegetes depascitur,adquas pergit aversus, astu doloso^ ut fallente vestigio re- n vertenti nullae insidiae , praeparentur. Sunt quidem corpore majores quam elephanti. Haec et alia, pusilla et magna, Deus creat universa. Et quia placet ei creare, et nobis debent placere,et proinde laudes ei darc. Veris draconibus ora suntparva, et admorsum non dehiscentia ; sunt et arctae fistulae, per quas trahunt spiritus et linguas exerunt. Quippe non in dentibus, sedin caudis venenum habent, et verbere potiusquam rictu nocent.Exciditurexcerebrisdro- contias lapis. Draco maximus est omnium serpen- tium, sive animantium quae sunt super terram ; qui i^pe a speluQcis abstractus fertur in aerem, con- citaturque propter eum aer.Est autem cristatus.Si quem ligarit^occidit,a quo nunc elephans tutus est sui corporis magnitudine. Gignitur in India, et in iGthiopia in ipso incendio jugis aestus.Circasemitas delitet, per quas elephans graditur; solitis crura ejus nodis illigat, ct sufTocatum perimit.Pedes non habent.In Asia Scythicasunt/rt^rtpA^alitesferocis- simi ultra omnem rabiem saevientes. Sunt et hirca' nii gens silvis aspera, copiosaimmanibusferi8,feta tigiibus, Quod bestiarum genus, insignes maculis notaefulvo nitent.Pcdum motumnesciovelocitasan pervicacia magis adjuvet. Nihil tam longum quod non brevi penetrent ; nihil adeo antecedit ut non illico assequantur. Sunt ct pantheras in Hircania minutis orbiculis superpictae.Tradunt odore earum et contemplatione armcnta mire afflci,atqueubique eas persentiunt properato convenire,nec terreri nisi sola oris torvitate. Eas veneno frequentius quam ferro necant ; lenta illis vivacitas. Est alcey mulis comparanda;adeo propensio labro superiore,ut nisi recedens in posterioravestigia pasci nequeat. Came- ieon nascitur in Asia plurimus, animal quadrupes, facies qua lacertae, nisi crura curta et longiora ventri jungerentur. Prolixa cauda, eademque in vcrtiginem torta,hamati ungues subtili aduncitate, incessus piger,corpus asperum,cuti3 qualem in cro- codillis deprehendimus, hiatus ejus aeternus, ac sine ullius usus ministerio.Impetibilis est coraci.A quocunque interfectus est, victorem suum perimit interfectus. Nam si vel modicum ales ex eo ederit, illico moritur. Sed corax habet praesidium ad me- dclam, sumpta frondo laurea recuperat sanitatem. Corpus sine carne, vttalia sine linea; cuicunque se junxerit,concoIor ei fit. Salamandra Graece vocatur, Stellio Latine, Stellio flammipotenB, Salamandra^ Cameleon horrens, Nomen inest trinum, sed simplex corpus et unum. Ales est pegasuSf quae nihil equinum praeter aures habct.Quidam populi adeo sunt proccriutelephan- tos velut equos facillima insultatione transiliant. Est et gens, quae in juventute cana sit, nigrescat in senectute. Ltfu^orro/a est bestia,quae velocitate prae- cedit feras universas, asini fcri magnitudine, cervi clunibus, pectore ac cruribus leoninis, capite ca- meli,bisulca ungula, ore usque ad aures dehiscen- te,dentium locis osse perpetuo.Haecquoadformam; nam voce loquentium hominum sonos aemulatur. Mantichora nomine inter haec nascitur, triplici den- tium ordine coeunte,vicibus alternis,facie hominis, glaucis oculis, sanguineo colore, corpore leonino, cauda velut scorpionis, aculco spiculata, voce tan- tum sibila,ut imitetur modulos fistularum.Humanas carnes avidissime affectat, pedibus sic viget, salta sic potest, ut morari eam nec extentissima spatia possint, nec obstacuia latissima. Sed quis potest in hoc mari magno et spatioso totettantaDeimagna- lia vel scire, vel exquirere, in quo versantur tot animalia et reptilia quorum non est numerus? 933 FULCHERIl CARNOT. HIST. HIEROSOL. — UB. 111. 934 Hoc autem quod dixi tantil1um,aSolinoexquisitore A sagacissimo et dictatissimo, prout malui^cxcerpsi. Sed quod iter Alexander Magnus in Tndia repcrit et vidit, si non cuncta, tamen aliquanta in poste- rioribus indicabo. NuDc abit kic annus, rector Deus ezstet alius Temporis ad ritum, modo ti^ansilit annus in annum. CAPUT L. De expeditionis regis Hierosolymorum conlra regem Damascenorum, kntxo a Natali Dominico 1126,indictione iii,cele- bratis in Hierusalem Natalitii diebus festis,confla- vit rex excrcitum suum, in regem incessurus Da- mascum. Et facto extraventu suo monitu praecona- rio,tota llierosolymitana regio ad boc commota est pede et equo. Joppini et Rametenses,et qui erant in

aiiquot similiter strenuos.Sed quanium ad sira- gem de iliis faciam^hoc minimum est.Interpreiaiur autem Damascus osculum sanguini$t sive sangui- nem bibens. Legimus in Damasco sanguinem Abel fusum fUisse. De cruore enim occisorum possent Damasceni lambere, possent etiam de ipso cernui potare. Regresso denique cum exeroitu suo rege in Hierusalem,diem fesium cigraiulatorium universim duximus.Gt post pusillum rex motus prcce eomitis Tripolitani, proOciscitur in auxilium ejus, ad obsi- dendum oppidum quod Kaphaniam nominamus,ex* tra Libanum montem siium.Inquavidelicet regio- ne,ut narrai Joscphus, inier Archas ei Raphaniam oivitatesOuviusmedius fluit,qui quoddam peculiare mine Loiharium, in regem ei imperaiorem aubU- maium fuisse. Dum ruit Uenricus Geminorum claruit oriu8. Post quem Lotbarius rex imperat, ex duce natus. CAPUT LV. De rcgis profectione cont^a Babylonios. Non mulium posiea processit temporis, cum de Tyro rex exiens in Syriam humilem de8cendit,par- iem de equitatu suo relinquens, parlemque secum ducens,licet de Babyloniis ad bellandum parati8,et conira eos veniuris,a rumigeris audisset. Expedie- bat enim eum illuc prius properare,ubi hostes au- diebai ingruere.More enim apri a canibus circum- daii, ei morsibus creberrimis angusiiosi.opor^bat habei miraculum.Nam cum sit quando fluit pluri- ^ dexiro laevoque pede feriendo se obnixe defendcre. *A *j. *I.*/^]* ^^ C^ 1 11* 1* TTt_*VI mus,aique meaiu segnis, tamcn intcrpositis 6 die- bus a fontibus deOcie^s siccum exhibei locum vi- dore. Deinde quasi nulia muiatione facta, scptimo die similis exoriiur, atque hunc ordincm semper eum observare pro certOLCompertum esi.Unde etiam Sabbalicus appellatus esi, a ^acro Judaeorum sepii- mo dio sic nominaius.Princeps vero Tiius aliquan- diu Beritbi commoraius,ei inde reversus,per omnes quas abibat Syris civiiates magnificentissima cele- brans spectacula, hunc conspiciens fluvium natura cognitione dignissimum^admiraius esi valde. CAPUT LII. De alio quodam flumine, Aliud quoque idem hisioriographus miraculum refert,inquiensjuxiaPio]emaidam urbem fluviolum Solemus namque parabolice dicere : a Ubi dolor, ibi manus.» Antequam auiem rexillucpervenisset, jam Turci quoddam pseudocastellum obsederant^et vi ceperant.Quod quidem illis erai contrariumyno- bis auiem necessarium. Mllites autem asiuiissimo exitu nocianier evascrunt, relictis uxorihus cum liberis suis, malenies partem salvari quam totum peniius perdi.Tempore iunc aesiivo,mediante menae Julio,apparere caspii cometa inier orieniem etsep ienirioncm, quas ante lucanum nascens, et versus horam nonam radium suum emitiens,mediocri lu- mine se monsirabat. Illum auicm per dies ter senos cernere studuimus, significantiam cujus Gonditori omnium commisimus.Turci autem,quorum Borse- quinus erai fortior, oppidum Cerepum nominatum esse quasi a duobus stadiis prsterlabeniem, quem G obsedcruni, sed audito regis adveniu, qui jam eos insequebatur, spe sua fraudati ad iuiiora prssidia secesserunt. Non enim erant plus quam 6 millia miliium : rex ergo Antiochiam rediii. CAPUT LVI. De cliisse Babylonica, llorno auicm Babylonii classe sua reparata et congregata,velificantes austri flaiu intraveruat ter- ram Philisthiim,transita Phara,MiaIaris quoque et Gaza, Ascalone quoque ci Joppe, Csssarea et Ptole- maida,Tyro et Sidone,explorando et insidiandoper liiius maritimum usque urbem Herithum,aucupan- tes et perscruiantes de portu in portum, si quid posseni invenire sibi commodum,quod Christianis esset incommodum. Sed quia dulcis aquffi penuria vocani Beleum, prorsus exiguum ; cui prope est sepulcrum Menonis, admiratione quidem dignissi- mum. Erat autem species vallis roiunds, viiream emitiens arenam.Quam cum hauserint,mults naves paritoraccedenies,locusisdemrursusimpletur.Ven- ti siquidem quasi ediia opera convehuni de circum- siantibus superciliis arenam istam utique commu« nem.Locus auiem metalli siatim metallain viirum qu« susceperit mutat.Mirabilius quoque illud mihi videtur, quoniam convcrsae jam arens in vilrum pars qufficunque super margines loci illius fuerit jactata,in communem arenam denuo converiiiur. CAPUT LIIL De acquisitione urbis Raphanix, Deurbeautem Raphania,de qua narrare sermun- ^ iunc sitibundi valde angebaniur, oportuit eos ad culum jam ccepi, talis fuii exitus. Cumque rex et eomes cum tormeniis suis lapides jaculando, per dies 48, Sarracenos inclnsos vehemeniissime co- hibuissent, ei urbem rcddiderunt, ei indemnes abierunt. Accidit siquidem hoc uliimo Martii die. Itaque comcs proBdiotus urbem pussessurus recepit et munivii. Rex auiem Hierosolymam rediit. CAPUT LIV. De morte Romani imperatoris, Et cum dies Paschales in Uierusalem celebrare- mus, exiii ad nos rumusculus a peregrinis super- temeiitibu0| ftomaaum imperatorem obiisse olua- siccum egredi, ui de rivis et foniibus situlas suta implerent, et siiim suf>m miiigarent. Sed civibus urbis prsfai® hoc modesie fereniibus, ad eos ex- templo audacissime progressi suni,additi8 sibi via- toribus, qui illuc forsiian accurrerunt, et congres^ sione facia,tam de occisis quam ad moriem vulne- ratis 130, de piratis illis prosiernuatur. Eraut qui exierant ad certamen quinque millia, ezceptis his qui naves inierim conservaverunt, qu^rum 22 tri- remes vel oautos nuncupant ; caierie vero 53 f^or ruai.Itaque crudelitaiem suam in gentem n^raia |K>mpabant^ad miserandum iaflexftbiled et iixmii^ FULCHERII CARNOT. HIST. HIEROSOL. — LIB. HI. 938 in omnes quos praeoccupare poterant. sed A Nisi videret ungelicam visionem in extremis vita5 raiias, nihil hic sibi vendicaverunt, quoniam ites nostri cum lanceis, et arcuarii cum sagiitis im inculcantes inopinabiliter fugaverunt.Illi continuo carbasis levatis per mare velivo- Bpsus Tripolim se direxerunt, et hinc Cy- GAPUT LVII. De navigatione adokscenlis Boamundi ties autem legati hoc anno^vel pcregrini,Boa- adolescentis adventum nobisannuntiaverunt spiverunt? sed multipUcatisrumoribusfefelle- ileticulosus enim erat propter ciassem Baby- m vel piraticam, quum in ponto audiebat late im. Insuper de terra sua sollicitus admodum consolatricem, jam subibat vitae dcspenitionem. CAPUT LIX. De mari m4igno, Circa gurgitem Itaiiae multoties naves assuefiunt periclitari, et undique flabra commoveri, qu» de montanis per valestria praecipitanter per anfractus subterraneos rite assuescunt intorqueri, et in verti- ginem voraginis mirabiliter convolvi. Quod si paroni aliquando nautaj obviaverint, et diripiuntur, et im- pie confunduntur. Sed, qui pro Dei amore hoc pa- tiu ntur,donativis suis nunquid impie frustrabuntur ? De hoc mari nostro tantillum sic habemus. De Me- diterraneo autem non est omittendum, unde caput extollat. Existimant enim quidam sinus istos a Ga- [uam nisi beneetfidelibus suis locaret, ama- ^ ditano freto nasci^ nec aliam esse originem quam suisinsidiatoribuscircumventusfraudulenter pet. Scriptum est in proverbiis rusticanis : habet malum vicinum habet malum matuti- » Denique cum iter suum saepius praeparas- md Hydruntum Apuliae civitatem, collectis Miiuit navibus videlicet22, quarum ^O longae, 118 mnnitae erant, iter CGcpit expedire mari- Postquam terram suam Apuliae duci commi- , quem bseredem terrae suae suffecit, et substi- i prior a vita discederet, identidem confirma- dux, et gratanter concessit, si primitus ipse y testantibus optimatibus eorum utrobique as- tibus.Itaque Boamundus mediante Septcmbri I mare sulcans, transitis Cycladibus per aequor 8y venitMothonem. Postmodum vero Rhodum, eliquiaerumpentis Oceani. Qui contrarium sentiunt omncm fluorem aiunt e ponticis faucibus inundare, idque fulciunt argumento non inani, quod aestus e ponto profluus nunquam reciprocetur. Laus igitur et honor omnium sit Conditori, qui posuit flnes mari, apponens claustra et portas. Dixit enim ei : « Huc usque venies, et in te conterentur fluctus tui (Job xxxviii, 11).» Quod ubi impclum suum ad littus illiserit, in spumas resolvitur, et repagulis quibus- dam arenae humilis repercutitur. Caeterum, nii jus statuti coclestis mhiberet, quid obstaret quin pcr plana Egypti,quiB maxime humilioribus jacent valli- bus, mare Rubrum Egyptio pelago misceretur? De- nique docent hoe, qui voluerunt haec duo sibi maria connectere, atque in se transfundere. Sesostris hiliam, etLiciam pcrmeat et Italiae gurgitem C Egyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui navigantes contu^rbat. Indc transiens Antio- I parvam, venit ad magnam, transeundo Isau- et urbem Seleuciam. Qui cum Cyprum Hquis- dexteram, Tharsum si quidem dimisit ad si- m, et Melotem urbem opinatissimam jamdiu Am.Eotunctemporepluresbifariiethelluones iri recenter exeuntes vulgabant procul dubio in Hierosolymis, eum procul dubio apud An- im applicuisse, et mentiebantur, Verumtamen > se putabant, quia cum aliqua parte militum tti usque Pataram una venerant, et cum acci- U8y etcapris,et aucupibus, atque canibu9,quos sriemittebat. CAPUT LVIII. Dcpericulis in mari evenientibus. Ita saepe turbulenta, vel Deo volente, vel per- nte,in mari navigantibus occurrunt; lum sol- anchora,tum frangitur antenna, vel aplustra, identes rumpuntur. Cumque venti mutantur, ad cherucham respectatur, ut si prospere in- it, distincte et solerter experiatur. Cavendum majoris contuitu potentiae in elTectum voluit addu- cere, quod ab indigena fuerat ante tentatum. Quae res indicio est quod superius est mare Indicum, in quo mare Rubrum,quia aequor Egyptium,quod in- ferius alluit. Et fortassis ne latius se mare effunde- ret, de superioribus ad inferiora praccipitans, ideo molimina sua rcx uterque revocavit. Hoc in Hexa- meron Ambrosii sic habetur. Aliud vero in Solino invenitur. Mirabilia igitur opera Dei, multo autem mirabilior qui facit et disponit ea. Quod si aliqua nostris aspcctibus videntur deformia, nihilominus tamen sunt laudanda, quia Conditor omnium facit ea, imo nec minus sunt utilia. Etiam in cimice dat Deus medelam,etin polypo pisce immittit astutiam, rv vel echino. Serpentibus quoque dat prudentiam ; aliquando praebent medelam, aliquando inferunt pestem, vel etiam mortem. Interdum vero parant obsequium, Interdum vero nocumentum. Quando- quidom antidotum tjTiacum de corpore serpentis confici solere dicatur,quod utique virtuscorpusque serpentis cum solum sumitur nocet, cum autem cieunaperdatur. Cum enim stellae obnubilant, ' admiscetur aliis sanitati est et saluti, bus ratis alliditur, mortem illico vel naufra- pestis imminens minitatur. Sicut in terra, sic nari pericula, Quid de nobis miramur,si Pauli oli naufragium recordamur. Ad tentandam S profunditatem dimiserunt naucleri bolidem. PatXO&^ GLY. GAPUT LX. De generibus serpentium. Basilicus autem est ad semipedem longitudinis, albus quasi mitrula, lineatus caput, nec hominia tuntum vel aliorum animantium exitiis datus sed 30 939 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO, 940 terrae quoque, quam polluit ct exurit. Ubicunque A rat anno, opinabamur eum non esse ultra vcntu- fueritjferalesortiturreceptaculum, denique exstin- guit herbas, necat arbores. Ipsns ctiam corrumpit auras, ita ut in aere nulla alitum impune transvolet. infecto spiritu pestilenti. Cum movetur, mcdia cor- poris parte serpit, media arduus est et excelsus. Sibilum ejus etiam serpentes perhorrescunt. Et cum acceperit fugam^quaequequoquopossunt proporant. Quidquid morsu ejus atteritur, non depascitur fera, non attrectat ales. Mustelis tamen vincitur, quas in- ferunt homines cavemis quibus delitescunt.Dcniquo basilisci reliquias amplo sestercio Pergamcni com- paraverunt, ut aedem Apollinis manu insignem nec aranesB intexerent, nec alites involarent. Amphisi- bena surgit in caput geminum, quorum secundum rum, sicut interminatum fuerat,et sicut fama pro- miserat.Sed,quia juxta prophetaB eioquium,inmanu hominis via ejus non est, nec ab homine,8ed aDo- mino gressus hominis diriguntur {Prov. xx, 24), spem ex parte magna defraudavit opinio.Non enim fit quod humana aviditas stabiiit, sed quod Deus arbiter meritis humanis competere judicaverit. Cum autem per litteras suas rex raandando nobisHiero- solymis innotuit eum jam Antiochiae applicatum, omnihus non mediocriter placuit. Sed Deum, qui eum adduxit sanum, cuncti laudavimus. Jam sol occiderat,cum portum nocte subintrat. Adventante autem illo Antiochiam, ab omnibus gaudenter est susceptus.Cui cum processione magna et laudibus ea in partequa estcauda. Cerastes praeferunt qua- -n populi celebcrrime rex obviam exiit, et alacriter eum susccpit. Et habita collocutione ad invicem fe- stina, continuo rex terram suam trrdidit ei totam et de filiabus suis in matrimonium unam. drigemina cornicula, quorum ostentatione veluti esca illice sollicitas aves premunt; nam reliqua cor- poris de industria arenis tegunt. Hemorrois morsu sanguinem e]icit,et dissolutis venis quidquid animae est evocat per cruorem. Prester quem percusscrit, distenditur,enormique corpnlentla necatur, cxtube ratossaepius putredo subsequitur. Sunt et himoditaB, cst et Chencheris, elephantie chelsidrica,Medracon- tes. Postremo quantum hominum, tantus mortium numerus. Scorpiones etiam, scinci, lacertac, quo; vermibus, non serpentibus ascribuntur. Monstra haec si sibilant, clementius feriunt, habent affectus, non temere nisi ad conjuges evagantur. Sunt et ja- euli,qui penetrant animal quodcunque obvium for- tuna fecerit.Scitale tantapraefulget tergi varietate, ut notarum gratia videntes reUrdet. Deipsis siti in- C Orbita nunc anni rctrograda stat renovati terflcit. Sippiale quod somno necet teste, etiam con- sumitur ad mortem. Aliarum virus quam medelas admittit minus, fame moritur. Haec valde mina nihi- lominusque miranda, quae Magnus Aiexander vidit inlndla. Unde magistro suoAristoteIi,etmatri suae Olympiadi mandando itadicit : « Non crederem cui- quam tot esse prodigia,nisi sumpta ipse oculis meis ponderassem. » Vere rex isto vir fuit omnino magni- ficuSy et in negotiis suis sagax et circumspectus,et ingens viguit, et potens potuit, non ut pluma voH- tans, nec stipula fluitans. GAPUT LXI. De adventu Boamundi adolescentis, et de i>usceptione ejus in Antiochia. QuoniampraeterspemBoamundus tardehocvene- D illa remansit valde infirma. Explicit historia Hierosolymitana domni Fulcherii Camotensis, £u socer atque gener, pater hic et filius aller. Diligat hunc ille, potior sic fict utorque. Tunc apparatis nuptiis, legitime suntexplelae.Con- sidente autem Boamundo super cliotedrum suum principe effecto, diploideque dccentissima vcstito, convocatis optiraatibus suis omnibus,juraverunt ei huraanitatis subditam fidelitatcm, praesentc rege,et eo favente,ab eo die et deinceps se servaturos. Qui- bus gestis, rediit rex Hierusalem. Scorpio eoelestis cum fulserit ortus in astris, Excipitur regno Boamundus in Antiocheno CAPUT LXII. De pestilenlia murium. Anno 1127 ab ortu Domini, indictionc vcro v, ebulliit multitudo murium immcnsa in regiono Pa- lestina,in lantum ut bovem unum a clunibus oppri- mcntes comcderent,et suffocantes eum cum septem vervccibus devorarent.Denique cum satis sa^pius in territorio Achonitarum vastasscnt, petentes aqua- tionem montana Tyriorum conscenderunt. Unde tunc continuo ingruentevento pestilcnti et truculen- to cataclismo in valestria confinia miilibus innume- ris repulsantur. De quorum putore cadaverum regio GENEALOGIA REGIS QUI VOGATUS EST KAROLUS MAGNUS. De cujus prosapia ortl sunt Godbfridus et Balduinus reges Hierosolymse. Ex veteri Codice ms, Cosnobii 5. Quintini de Monte, ad colcem historise Hierosolymitanse Fulcherii Camotensis. Karolus rex unctus est in imperalorem in Eccle- nuit Ludovicum Augustum. Ludovicus genuit Lo- sia beati Petri,die Natalis Domini. Qui Garolus ge- tharium, Pipinum, et Ludovicum ex Ermengarde, 941 GILONIS PARIS. HIST. HIEROSOL. — OBSERV. PBiEV, 942 et Karolum Calvum ex Judilh. Karolus Calvus ge- A cum comitem de Durboio. Gerberga vero soror nuit Ludovicum, qui nihil fecit, quia tantum iv Ermengardis genuit Hcnricum Seniorcm comitem annis vixit [leg. ii annis rexit]. Ludovicus filius de Brussella. Henricus Senior gt,nuit Lambertum Ludovici [Karoli] genuit Karolum Simplicem, et comitem, et Henricum fratrcm ejus, et Maltildem Karlemannum. Karolus vero simplex ab Heriberto sororem ejus. Hanc Maltildem duxit uxorem co- captus est. Qui Karolus ex Ogiva genuit Ludovi- mes Eustachius de Bolonia, et genuit ex ea duos cum. Ludovicus genuit Lotharium regem et Karo- filios, Eustachium et Lambertum. Eustachius lum ducem ex Gerberga. Lotharius rex genuit Lu- vero acccpit uxorem fiiiim Godefridi, ducis, Idam dovicum juvenem, et Karolus dux frater Lotharii nomine, nobilem genere et moribus : et genuit regis genuit Ermengardem et Gerbergam. Ermen- ex ea tres filios, Euslachium comitem Boloni«, gardis genuit Albertum comitem de Namuco. Et et Godefridum et Balduinum reges Hierosolym». Albertus genuit Albertum, et fratrem ejus Uenri- ■ w n HISTORIA GESTORUM M mm\ TEHPORIS HIEROSOLYNITAM AUCTORE GILONE PARISIENSI (Martene, Thes, Anecdot, IH, 2U, ex ms. monasterii S. Germani a Patris.) OBSERVATIO PRJIVIA Inter variot bellarum eventus^ quibut prouertim illuslratur historia eccleMasticay primum sibi locum vindieat ioera expeditio Hierosolymitana, toi prceetarii facnoribus illustrata, tot virorum nobilium sanguine decorata, tot prodigiis ae portentis confirmata. Hinc quicunque annales ecclesiasticos aliquando scribmdos susceperunt, singulas ipsius circumstan" tias adamussim recensere, plerique etiam singulares de ilta lucubrationes posteris mandare curarunt. Verum omnes inter illos auetores palmam apud eruditos facile refcrunt aniiqui scriplores, hi prcuertim qui rebus gesiis interfuerunt, aut eas ab oeulatis testibus acceptas posleritati transmiserunt : utpote qui ceriiora prce se ferenies veritaiis indicia, non solum fua- viori eum delectatione, sed majori etiam cum fructu semper leguntur. Quapropier, tameisi belli sacri scriptores quotquot reperire potueritf duos in tomos collegerit de relitieraria optime meritus Jacobus Bongariius, edideriique anno 1611, tan^ tus nihito tamen minu9 labor virorum erudilorum desiderium non omnino explevit : sed qui post ipsum rempublicam lit" terariam suit scriptis iltustrarunt antiquitaiis siudiosi, bibliothecarum insigtiiorum forulos scruiando^ veteresque manu^ seriptoscodices revolvendo,quoiquoi hnjuscemodi expiscaripotuerunt, eos tanquam preiiosa antiquitatis monumenta pu- hlicijuris facere non neglexerunt. Certe duo ex nosiris Lucas Acherius et Joannes Mabillonius suam hoc in genere operam contutemnt : ille quidem cum Gesta Dei per Francos a Guiberto abbate Novigenti edita una cum aliis eyusdem seriptovis operibus recudit, iste cum belli sacri hisioriam in manuscripio codice Casinensi inveniam, suo Musoto Itntieo inseruit. Et ante eos Gallicana acodemia lumen Franciscus Du Chesne^ Hisl. Franc. tom. IV, Petrum Teuiboldum et Fnt^ cherium Camotensem auctiores et emendatiorcs vulgavit , quibus GHonis Parisiensis hisioriam cxpeditionis Hierosolymiianm a Jacobo Sirmondo acceptam, addidit, licet tot lacunis f[Bdatam, ut Gilonem ipsum fere in ipso Gilonequoiras : quam ni^ hilominus tanti fedt vir erudiius, ut preiiosum tanquam thesaurum illud aniiquHaiis monumentum publid juri, facere non dubiiaverit. Cum vcro nostroi Parisiensis S. Germani bibliothecoe codices manuseripios ewlverem, incidit in manut meas idem Qi- lonit Paritientit oput cum hoc epigraphe Acherii nostri manu exarata : Sequeas Instoria edita quidem est in flne toroi lY Historiae Francorom Andreap Du Chesue, al maxiraa ex parle differt. Praeter» edita plena est lacunis *. ea de causa haec ms. digna est prelo submitli. Hanc cum legissem,staiim rapuit me desiderium ediium cum manuscripia conferendit exeujus coUor' iione reperi non solum ducenias cirdier lacunas sarciri posse, pluresque locos vitiaios emendari, sed partem libri quarti cum quinto et sexto integro in editis desiderari ; quapropier opportunum esse existimavi ut Tancredi Gestit, Gilonit hittO" rtom tutdungeretn, nec convenientiorem ei locum tribuipotte. CtBtemm operit ipte titutut auctorem demonttrat ette coctvum. tM AD 60DBVRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. 944 LIBER PRIMUS. TEXTDS GBSTORUM MEMORANDUS CHRISTICOLARUM Est ope divina Turcorum facta ruina^ Qoc pro laude Dei; licet impar materiei, Carmine prestringo facili, nec ludicra fingo. Christe, mesB menti tua bella referre volenti Adsis, laus cujus series est carminis hujus, Ut bene proveniant, et te duce carmina fiant. Exercitus Christtanus petit Nicxam, Christicolse gentes, gladioque fideque nitentes, Ut sacra purgarent a sordibus, et superarent Turcos insanos, foBdanles fana, profanos, Conjuraverunt, et Jerusalem petierunt. Ast ubi Jam lassus, jam multa pericula passus, iEquoreum littus tetigit chorus ille beatus^ Transit aequoream rabiem, petiitque Nicaeam^ In qua ter oentum ter quinque triumque paren- A Et dum successit, per turpia verba lacessit Christi cultores, cave, dicens, dcteriores. Vocibus ingratis nostris satis exagitatis, Altior ad duros portatur machina muros. Gentiles miseri tandem coepere vereri. Nostri non segnes lapides jaculantur et ignes, Turres impellunt, afTixaque tela revellunt A clypeis, hostes telo proprio ferientes. Utque cadit spissus imber cum grandine missus, Sic non vitatse mittuntur ubiquc sagittae. Tela caduntj^miserique gemunt, moriuntur utrin- [que, Hi gladiis, alii baculis pugnant, sudibusque, * Magnus erat turbae clamor trepidantis in urbc (6) Ergo plorantes manibus quoque significantes Conventus, mores struxit, docuitque^minores. Sed male mutata, Christique fide vacuata, Christum spernebat, gentilia monstra colebat. Et quoniam Christum prius hsc coluisse putatur^ Ad Ghristum corrupta prius merito revocatur. Nic3^m Ghristiani obsident, Ergo disponunt acies^ tentoria ponunt. Undique conveniunt, et bello congrua fiunt. Partem,quam mundus vocat occasum, Boimundus Occupat, et contra muros statuit sua castra. Qui locus e plaustro (2) junctus contrarius austro, lUe tu8B forti, datus est, Godefride, cohorti. In loca succedunt alii, qufle congrua^credunt, Cunctorum portus, vertuntur solis ad ortus. Militibus densi Raymundus cum Podiensi, Hu^o comes magnus, leo ssevis, militibus (3) agnus, Eif gatis expertus per praelia dira (4) Robertus, Di^x quqque Flandrensis, cujus non fallitur ensis, £1. Siephaaus muros expugnabant ruituros. Tuta sed a turbis pars una remanserat urbis, Nec timet assultus pars quam sol respicit altus. I^rustra securos petierant denique muros. NaiTi lacus immensus, multaque uligine densus Bos dpfensabat, nostros transirc negabat. Sed tfunen hanc partem nostri tetigere per artem, Namque superjectis ratibus, multis quoque tectis, (5) Quas Cffisar dictus, vinctis per terrea bobus Fecerat adduci voto tunc auxiliandi, Sic quasi per pontea potuerunt tangere fontes, Acriter insistunt nostri, Turcique resistunt. Aeriter impellunt illos, illique repellunt. Sseva venenatas gens mittit ab urbe sagittas^ Cuique sagitta dabat leve vulnus, eum perimebat : ({) Edit, pQffirUum. Edlt.; esi infra. lls. militibus. [tujn (I) -n Orarunt pacem, clamarunt deditionem. Expediunt dextras viduntque recludere portas, Exsultant noslri, laudaot magnalia Christi. Primum purgari ccnsent a sordibus urbem, Et consignari per aquam prece sanctificatam, Cumque hymnis crucibusque intrant reconcillatam. Mittuntur sacri portantes sacra ministri, Lustrant securos benedicta aspergine muros, Cantantes modulos divinis ritibus aptos. Talia dum cives visu audituque capescunt, Protinus irati in gentilia monstra recurrunt, Cuncta profanari magica vertigine dicunt, Et proturbantes extra sacra agmina trudunt. Sic irritantur iegiones Christicolarum, Et delusa dolent mysteria ccelicolarum. Acrius insurgunt ceieres et in arma recurrunt C Deque profanatis pajnas cum sanguine poscunt. Acrius incurabunt, balistas fundibulo aptant, Perfodiunt portas, miseros quasi carcere vallant, Excubias statuunt noctuque dieque caventes Ne quis colioquio externus juvet interiores. Dumque instant vigiles sibi succedendo per horas^ Repperiunt quemdam per nigras ire tenebras Quaerentcm vel portas ingrediendi Vel per cum clausis sermocinandi Illi correptum graviter manicisque ligatum Cogunt, aut citius quae nosset cuncta profari, Aut durae mortis gravia experimenta lucrari. Ille metu victus nimio, nec longa moratus Dicere servata se devovet omnia vita. Hinc ubi fecit eum pia couvenientia fidum, D Exponit missum se civibus insinuatum, Ne desperarent, sed rem virtute tenerent, Namque sequente die plenum solamen haberent i 4) Edit., s3Bva. p) Hi duo versus desunt in ms. (6) Uncis indusa in ms. desiderantur« MS GILONIS PARIS. HIST. HIEROSOL. — UB^ m Quando... obsessi mortificare. Possent atque opibus cum libertate vacare. Millia nam propius plus concedisso trecenta Sultano ducibus Solymannoque coacta. QuaB sic de propriis se viribus exhilararent, Ut quasi victores jam facti glorificarent, Agmina Christicolatn quo jam deleta putarent, Solaque de »poliis inter se bella pararent. Mane etiam primo statuissent castra movere, Illa quoque ante urbem, vacua statione, locare, Quae fuerat tibi,dux Raymunde, tuisque relicta. Quando ibi prima duces ccBperunt figere castra, Qui retrorsus adhuc aberant ad millia bina Pro quibus est missum citius,jus3ique venire Ipsa in planitie tentoria disposuere. Legatus porro jam factus sponte fidelis Purgari sese expetiit baptismatis unda. Quod dum fit citius concursu presbyterorum, Egregius fulsit vir in ordinc Christicolarum ; Mane igitur primo nostri vertuntur in arma, Urbis perfidiam punitum sorte suprema. Fit clamor multus, variatur... vultus Istioc pugnantum,atque illinc extrema gementum. Tormentis jaculis,gladiis quoque bella geruntur, Haud multum distat quin protinus ingrediantur.] Sexaginta millia Turcorum auxilium ferentium de- hellantur. Nicxa capitur. Dum sic instarcnt nostri, miseri trepidarent, Et jam constricti sua vellent reddere victi (7), Ecce sexaginta Turcorum millia structa Ensibus et clypeis, ad opem vencre Nicaeis. A Atque motu tacti, tandem oessere coacti ; Perque duos menses,obse8SA gentis habenn, Dux tibi traduntur, Constantinopolitans. Mittuntur plena capitum quoque millia navi Servitium primum datur hoc a milite forti. Turcorum millia trecenta Christianos aggrediuntur. His ita dovictis, victis sub rege retictiv, Successu l«ti nostri,nec cedere certi, Castra movent,Dominoque vovent jejunia, ciguB Auxilio vicere pio gentis scelus hiyus : Scd quoniam per dura viam fuerant habituri, Nc populi langnore siti caderent perituri, In turmas cessere duas, tibi traditur una, Dux Boimunde^ tibi, comes Hugo, traditur m9i. n Sicque graves coUes nostri lieet ad' mala' moUesf, ' Transivere tribus non absque labore diebuBy Inque die qnarta postquam via fkcta' p6r arda, Illi securi quasi gens ignara futuri» Quos sibi commissos Boimundus ab agmihd scibkM Duxit la3tantes,grave nihil restare putante^, Dum male se jactant, et dum bene faolai retrai^ [Unt^ Turcis in8ultant,ter centum millia spectant Turcorum mcestijtantffique resistere pesti Non ausi dubitant,priu8 ergo pnBlia vitant. Sed nullam mortem metuens, Boimunde,cohort(lnl Instruis, ut vilis depellat cuspide miles, Et ponis juzta rivos ex ordine caBtra, Quos nimis exosos vocat incola turba lutoaos : Sed nondum nostri ftierant ad bella parati, Gens tua, Christe, nimis metuens suspirat ab imis C Cum quinquaginta centum ferrugine tincta, Pectoribus, clari bello ccepere prccari Supplice voce Deum, quod eis daret ipse tro- [phffium. Ut conspexerunt Turci nostros fremuerunt. Mox ubi fecerunt tres turmas, disposuerunt Quod pars intraret muros, inopesque (8) juvaret Viribus et tclis,et opem praeberet anhelis : Ipsi munirent portas,nostrosque ferircnt. A gemina parte comperta protinus arte, Noster in hostiles multo ruit impeto miles, Pugnatur dure, sed non par actus utrinque, Sed perimunt nostri, pereunt enorraiter illi. Franguntur rigidae validis impulsibus hastae, Pectora saeva sonant, rivosque oruoris inundant. Millia Turcorum cursu portantur equorum, Et non paulatim veniebant, sive gradatim, Sed cito more canum quiddam grasMindo profiH [num Sese commiscent nostris,et praelia miscent. Noster commistos miles fcrit eminus istos, Et fidei parma protectus, non timet arma. Turci vallabant nostros, cursuque volabant. Et nunc instabant, nuno Christicblas fligi€(bant; Dumque fugit Turcus, sinuatus solvitur arcur. Arcu quippe magis pugnant,et non sine piagis. Dum grave cum,Turcis bellum BoimunduB haberet Inque vicem Turcus nostros ftigiendo Aigaret, In fugiendo quidem vulnus facit, ct fugit idem ; Trunca volant capita, tremula volut arbore poma ; jj ^am modo qui Turci, veteri sunt nomine Parthi, Nec qui descendit montem,post heec repetivit, Et quod de nostris stolido prajdixcrat hostis, Hoc patitur victus, nec duros sustinet ictus; Scd celores finiunt,et tardi funera fiunt. Dimissa parma fugit hic sua dum capit arma, Alter prostratus cadit,in capiendo moratus. Singula quid dico? nullus succurrit amico. His pietate Dei victis, timuere Nicaei, (7) In editis pro duobus hisco versibus quatuor scquentes leguntur. Ecce repentino clamore ululante Niccca Millibus auditis montana videntur operta. Fidere quos versis mos est fugiendo sagittis. Magna cohors magni non hujus conscia damni, Gente sub ignota quasi millibus octo remota, Colles gjTabat, nec tam prope bella putabat» Sed per legatum bellum scit adesse paratum, Consilio nitidus, quem misit ei Boimundue. At dum pugnatur, dum turba vocata moratur, Pars ea Turcorum,quos altera ripa tenebat. Qux dum dissiliunt hinc per declivia montis. Altera cantigut g Auxilio fulti divino, fortiter ulti. Hos exceperunt socii, latiqee fuerunt. Gonflictu duplici quod conciderant inimici. Nam dum prsedicti pugnant, ad castra rQlicti Insignem palmam de civibus obtinuerunt, Et multi virtute Dei paupos timuerunt. Turci e civttata trrumpentes muHot ChriMianos casdunt. Non tamen audaci populo fiducia cessit, Nec sociis adveraa suis fortuna repressit Ergo repenle oavis de turribus egredientes Turci, turbabant victus ad castra ferentes, Neve dolo tali paterentur ssepe ruinam» Invenere duces nostri super hoc medicinam. Atque super montem, juxta fluvium, prope pontem Gastellum fleri statuunt, pontemque tueri. . Sed res difKlcilis ne conflceretur ab illis Bello qiiassatis, et viribus attenuatis. Mox Bojmundu» equo celer insilit, el quaai precor Gonvocai e castris aliquos, vergentibua astria, iGgidii Sancti comes asspciatur ounti. Ensibua ergo bonis flsi (50), Sancti Simeonia Ad portam properant, ut ab his suffragia qu^rant, Qui sua vendebant ilUc, nostrieque favebant. Hi sunt Genuenses, Angli, Venetumque colcntes Pisani,cuncti navali marte periti. Dumque duces aberant, reliqui torpescere sperant, Si non impeterent cives, urbiquo nocerent. Protinus afflatis animis vento levitatis, Urbanum temere pontem noatri petiere. Sic inconsult« gentis facto grege, stulte J 9quQ gaudens, nec praelia cominus audens B Provocat hostiles Turcos prope moenia miles. ctare, tonat verbis, nostrosque coronat. valiati stant in medio gloiperj^ti, rqi|.obstapt., clypei galeasque resultani I io^ixvensis, engemque, reverbqrat. ensis. le fatigati Turci, lateque necati, pe vincendi contendunt, se^ fugiendL mis scutis petitur (49) fuga^ causa salutis. Edit., nostro. Edit., timefites. Edit., ipsafurentes. Edit., quadringintos et trcccnios. Ms., perficiam, foTie perfidiam. Funduutur portis subito clamoribus ortis Nudati peditcs, quorum vix spicula vites, Prosilijjintque citi juvenes vittis redimiti. Et procul exertis jaculantur utrinque lacertis. Ille sudes jacit^ hic lapides, hic tela, sed ille Dum trahitur gemit ; hic petitur per spioula mille, Lumina nostrorum hebetant nubes J^culorum, (il) Edit., deinde vigens. (48) Edit., agmine. (49) Edit., patitur. (50) Bdit.. fili. «ss AD QODKPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACHO. 9S6 Atque coarctati crudeli cedere marti, Qui tot vicerunt toties, prius hic (51) didicerunt. Laxatis loris fugiunt, muUumque cruoris (52) Amittunt Parthus confractos proterit arcus Hic pedis, hic oris vulnus gemit, ille cruoris Exhaustas venas dum respicit, inter hal)enas Labitur, et plenam defunclis mordet arcnam. Nullus equi frontem vertit, donec fuga pontem Reperit, ut dixi, quem dudum navibus ipsi Struxerunt, sed ibi restant animi melioris Agmina, qn [tem. Occupat ingressum pontis prohibetque regressum. Ense cruentato, populo graviter superato, Ira, locus, gladius, pugnant, vim quodque (71) duci [dat. Hsec animos firraat, hic impedit, ille trucidat. Ihuc Godefridus Turcum medium secaL Dux spes nostrorum, Turcis confusio, luctus Truncat equos, equites,recipitque cadavera fluctus. Quod non de Tydeo legitur, nec de Campaneo (72). Quod non ^Eacides (73), non Hector, non Diomedes, Dux potuit, neque nos latuit res digna relatu. Mole sua terrens (74) proceres, multoque paratu Dirus Arabs, gladium volvens radiante rotatu, Praecipiti portatus equo celerique volatu. Constitit ante ducem ; imtat hanc exstinguere lu- C [cem, Et super invictum caput altius erigit ictum, Prscavet iratus dux, stat clypeo replicatus. Moxque coruscantem gladium levat (75), et ferit [hostem, Os, caput illidit, vitalia tota cecidit. Spargit et arvinam rumpit cum pectore spinam. Sic homo truncatus cadit in duo dimidiatus, Atque super scutum partes in mille minutum, Pars cecidit, pars hseret equo, trahiturque supina. Estque sui moderator equi non justa rapina. Jesu, sic uno fit magna nec una ruina. Dicere succincte si vellem funera viotse Gentis, quas mortes sunt passae mille cohortes, At quid Northmannus egerit comes, aut Hugo n [magnus, Flandrensisve manus; essem me judice vanus. Non Maro, non Macer (76) quid ibi Tancretius [acer Fecerit exprimerent, et verbis facta carerent. Regit Casiani filius occumbit. Hic decus eorum cecidit,nullumque trophaeum Hoc magis afflixit cives. Hic (77) dextra revixit Mortua nostrorum satiata cruore virorum, Hic admirati primates sunt jugulati, Hic urbis magnae fractae cecidere columnae, Hic quoque consilio rex designatus inani Filius occubuit magni regis Casiani. Corporibus plenum flumen stetit Antiochenum Undaque pallorem mutans imitata ruborem. In pontis strata sunt millia quinque necata. Fitque pavimentum de corporibus morientium. Jsmque fatigati multis spoliis onerati, Nocte duces laeti redeunt, dant membra quieti. Sed vigilant sensus, hostesque fugare videntur. Quique suos, capuloque manus absente moventur. Postquam (78) clara dies nituit, nostri nituere Vestibus, aera suis victores distribuere. Tnnc capti numerantur equi, septemque fuere Millia, tunc equites totidem proceres statuere. His ita transactis, castellum turribus altis Et solido fundo stabilitum dant Raymundo. Dum bene succedit, dum saepius alea fati Mergit gentiles, sunt extra castra vocati A ducibus magis audaces. meliusque parati. Quilibet hostili gaudens occurrere damno (79)! Ducitur ad praedam, sed non hortamine magno, Qui festinantes fluviumque sub urbe vadantes, Mulas et muios capiunt, multosque camelos, Et subito rapiunt animalia millia quinque, Cum totidem, licet urbani jaculentur, utrinque : Hic quoque, quo juvenes praedam cepere, notatur Quoddam castellum, vallumque vetus reparatur. Illnd Tancredo committitur omine laeto ; Nam praemonstrabat minimi custodia muri Urbis custodem praenuntia facta futuri. Jam timet obsessus civis, clamorque repressus Est insultantis populi de se meditantis, Pluribus afflictus dolet, at penuria victus, Acrius angebat, quia vix exire licebat. Pax ad horam firmatur, Gualo perfide occiditur Chri- stiani obsidionem quatuordecim jurant in annos» Post haec inter se statuerunt talia Persae Ut pax ad tempus cum Christicolis habeatur. Qualiter interea se reddant discutiatur. Sic igitur coram pax confirmatur ad horam. Portae celatae sunt interea reserat», Muros hostiles posita formidine miles Circuit et tuto Parthi tandemque soluto Arcu, ridebant nostris, et castra petebant. At Gualo vir fortis, dnm lumina pascit in hortts, Perfidiae geutis nimis immemor haec simulantis. (68) Edit., timuit. (69) Edit., amnis. (70) Edit., publicus. (71) Edit., quxque ducebant. n^2) Al. Canapeo. ^3) Edit., Acaci. f4) Edit., Turcus, (75) Edit., gladio secat. (76) Macer fuit poeta qui de herbarum virtutibus scripsit. (77) Edit., sic. (78) Edit., j>ost ubi. (79) Edit., jamque. 9«9 AD GODBFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 060 Cum delectatur, male fida fides violatur, A Occubuit nempe loca dum videt semula Tempe, Jura fides data aunt morte viri temerata, Quem simul elusit, se civis in urbe retrusit, Audiit ut funus Umbcrga decens et Hugonis, Filia nupta prius comitis, nunc nupta Gualonis, Palluit; atque genas secat unguibus illa protcrvis, Et sustentatur matrum stipata catervis. Dextracomaslacerat; sed qus lacerat laceratur; Subtilisque manus sublili crine secatur. Examincmquo diu vox pressa dolore reliquit (80) Sed tandcm vuci via laxatur, et inquit : Tantane sustinuit Deua infortunia gentis Occurrisse suse; plus inimica mihi? Occubuit ne decus Francorum, maximus hostis Hostibus ille meus spesque salusque suis? n Languet morte gravi, bella non languida dextra (81) Languet, et occubuit vir Gualo vita mea. Me miseram non obsequium miserabile feci, Vir tibi, cum caderis, compariter cecidi. Hei mihi I non fo?i, non clausi, non ego lavi Os, oculos vultus, veste, manu, lacrymis. Tu mihi, tu certe, memini, jurare solebas. Te vitaturum cautius insidias. Sed quam non poterat gens perflda demere bello, Est sublata tibi vita beata dolor. (82) Quid faciam procul a patria, procul a patre [degens? Quid faciet fragilis femina castra sequens? Figite me quibus est pietas, opponite telis Parthorum miseram, mors mihi pcena levis. Mors, mors poana levis, si jungar morte Galoni, Si non sim Turco praeda futura truci. Nos levat Evrardus frater soiamine questus, Et reprimit bianda voce graves gemitus. Sic apud hostilem Variis eventibus urbem Ducebaht longam nostrates obsidionem. Inter Christicolas et Christi nominis hostes» Pugna trahebatur prope denos aspera montee Instabant isti fisi virtute superna. Obstabant illi nitentes fraude patenti. Sperabant si quidem nostros vel deGcientea Deserere in medio frustratos sspe labores, Vel sibi myriadas Persarum gentis adesso, More locustarum qui obstantia cuncia vorare. Tali comperto rumore beata calerva. In conspectu urbis producit pignora sacra. Illic obsidio septem juratur in annos, Rursus et in totidem, nisi virtus ccBlica muros Panderet ante sibi, qu« spem resecavit inanem Givibus, immodicumque incussit causa timorem. LIBER TERTIUS. Edessani legationem miitunt Christiams, C Talia apud Syriam varia dum sorte geruntur, Nuncque hinc,nunc illinc mala vel bona distribuun* [tur, Venit ad heroas supplex legatio nostros, Consilii poscens simul auxiliique ministros Praecipueque ducis compellat ncbile nomen Vulgatum flama terram volitante per omnem Unde tamen vel cur legatio venerit ista, Restat ut expediat narratio suppeditata. Terra inter geminos ditissima elauditur amnes, Tygrin et Eupfaratem, populos famosa per omnes. In GraBCo retinens... Mesopotamia nomen, Ex habit oonservat nominis omen. A fluvio ad tantum distare videtur, Quantum... pedibus septem luoe meatur. rv Haec inter plures gremio quas continet urbes, Urbs antiqua potens, speciosa, et divite vena, Eminet antiquse Babyloni nempe co89va. Nam quo Ghaldsam pharetrata Semiramis aroem Tempore oonstraxit simul hsec quoque condita [fWsit : Nomine corrupto quae nunc Rahasia dicta, Temporis antiqui possedit nomen Edyssa. Hasc seeus Assyrias jacet ad sex millia Gbarras, ISO) Edit., relinquit. (81) Edit., Eheu quis mihi det misera discedere vita. Romanis ducibus Crassorum morte perosas, In quibus antiquus degebat Abram patriarcha. Cum de Chaldaica divino numine flamma Erutus evasit Aierat, qua frater adustus, Unde et voce Dei mox est excedere jussus. Sed jam prsBmisss textus repetatur Edysss. In qua regna tenens fuit abgarus ille beatus ; Ex Domini Christi rescripto magnificatus (83). Ac morbi veteris cruciatibus exoneratus, Haec ibi temporibus permansit epistola multis, Atque ea ab adversis tutavit mcenia cunctk. Nam si bart)aricus furor illuc perveniebat, Baptizatus eam puer alta ex arce legebat, Moxque vel in pacem gens ex feritate redibat, Aut terrore fugam divino tacta petebat. Hic quoque Thadeus in Septuaginta probatus, Bt fldei normam contradidit et requievit, Hrc etiam Thom», qui Christi vulnera sensit, Et dubitans nobis dubitandi crimen adeniit, Corpus ab Indorum regionibus esse relatum Greditur, et magnis hic honoribus accumulatum Hsc semel in Ghristi postquam... amofem, Nunquam sustinuit frigescere religionem, Sed neque schismatis patiens oonoed^te' ad ho- (8S) Hi duo versus desunt in editis^ (83) Nota de epistola Christi ad Ab^t*um. 901 GILONIS PAWS. HIST. HIEROSOL. — LIB. ffl. 962 Catholici tenuit moderaminis integritatem, A Nec nisi qui latuit Francorum vulnera fugit. Unde et gentilis mala plurima conditionis. Nec qui desiluit sella posthanc repetivit. Et tulit haereticaB feritates impietatis. Nec veniens vulnus cutis exteriora Maxima sed fuit haec odiorum primaque causa, Sed caesim punctimque animae Quae supep hanc gravius commcvit finitipQa arma, Nec fuit his mirum Gallorum tela pavere, Quod Syriae veniens Christi chorus ad regionem Et collisa nimis post pectora terga fovere. Antiochi quateret variis conflictibus urbem. Dum quorum fuerant virtutibus omnia prona, Et nec eos magno valuissent vincere bello, Solaque habebatur gentilis gloria pugna. Scd nec ab obse^so saltem depeliere muro. Cum Gallis sueti pro sola bella salute Inde graves irae contra genus omne piorum, Ducere, saepe fugam sibi pro victoria habere. Et desiderrum delendi nomen eorum. Quos a se Crassi meminissent funere victos, Propterea celsam circa concursus Edyssam Sublatisque etiam signis sua sub juga missos : Vastabat totam regionis fertilitatem. Gum Romanorum per plurima nomina gentis, Illuc vicini cuncta de parte gregati, Obruit Euphrates, et multa cadavera Tigris Illuc longinqui fama stimulante vocati. Detulit in terras ac reddidit. Ergo repulsis Oppida, rura, casas, castellaque concutiebant, ^ n Hostibus, et caecis condentibus ora cavernis, Matres, prata, viros, animalia diripiebant. Omni pacata regione et constabilita, Nonnunquam portis quoque pugnabatur in istis, Nulla se laetis specie miscente maligna : Mutua fervebant vulnera telis. Urbis regnator fratrem ductoris adoptat^ Civibus fessis non futile visum, Utque pater natum penitus sibi nectere certat. Auxilium contra perquirit Christicolarum. Delegat terram, regionem subjugat omnem, Hac causa legatio jam memorata, In sua pacta manus facit ipsam jungcre plebem. Missa superveniens penetravit Gallica castra. Laeta coronatur facies et concinit urbis. Monstrant et socios in Christi religione, Diversis modulis jubilatio consonat astris. Et consersata semper fidei integritate, Quotidie celsam fervet concnrsus ad aulam, gravia haec sibi proveniebant, Unanimes nostram certant addiscere legem, Auxilium per eos sibi dandum jure ferehant. Funditur in cunctos pax et concordia cives. Prspcipueque ducis personamsollicitabant, Jur componunt undique lites, Namque plus formidabile norant. Militiam exercet sub certo judice tiro. Hinc eques hincque pedes recto movetagminagyro FU confeederatio cum Edessa, cujus cmtodia Balduino Pellitur atra fames, opulentia regnat in omnes, conmtUttur, C ^^^ aliquos patitur bonitas communis egentes. Talia moverunt procerum miserantia corda, Ductoris nostri nimio plebs ardet amore, Quod sit opus facto tractant indagine multa. Nec satis expleri visu valet alloquioque, Credunt proficuum sibi deinceps esse futurum, Felices sese reputant fore judice tali. Si per se columen praestetur rebus eorum. In quo non nisi pax poterat bonitasque videri, Ilinc sibi juncturos socialia fcEdera multos. In quo militiae decor et virtutis honeste^ Magnam vcro sibi supcrhoc accressere laudem, Omnibus exemplo poterat communiter esse. Spargendumque suum longe lateque timorem, Nam veluti Paulus sic omnihus omnia factus Si cum prtesentem retinerent obsidionem, Sic erat in cunctos moderanter morigeratus, Largirentur opcm longinquis auxiliarem. Fortibus ut fortis, infirmispene sodalis, II is aliisque modis dicta ratione probata, Gauderet laetis, et compateretur amaris. Ardor inest cunctis cilius gnavare precata. Largus erat largis, quasi parcus denique paucis. Sed quia praesentis domitandi fulmina gentis Mitibus et mitis, feritate tumentibus asper, Major cura ducem socialibus abstrahit armis. Sic se conformans cunctis moderamine miro, Quod pignus pro se dare carius esse probavit, Ut velut in speculo se quisque videret in illo. Fratrem quippe suum poscentibus associavit. D Balduino necem meditatur Edessas rex, Cum quo militiae partem quam mittere dignum Hoc inspectanti divini plasmatis hosti, Credidit, emisit populatis suppetiatura. Invidiae patri non esse valebat amoris. Iste minor natu fuit ejus denique frater, Unde sibi ingeniti livoris fomite moto, Qui post se rexit Solymorum sceptra decenter. Collectoque suae impietatis in arma veneno. Tunc proficiscentes longarum strata viarum, Regnatorem urbis prius hoc se laetificantem. Nempe decem spatiis inter divisa dierum, Movit in invidiam mentis nimiumque doiorem : Tandem perveniunt memoratam saepius urbem. Crescere quidquid huic cernit de plebis amore Conficiunt stragem de vastatoribus acrem. " Diminui sibimet sperat dictante timore. Arsacidae victi, neque cominus arma ferentes Unde in dogma cadens perversum haeredis iniqui, Diffugiunt arcus ut inutile rejicientes. Et metuens ab eo de regni culmine pelli : Dum non expertam nequeunt protendere... Hunc quem submissis precibus sibi muneribusquo In pedibusque citis totamposueresalutem. Ad succunwdum rogiUtverat ante Yenin, 963 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO.' 904 Quique sibi patriam penitus tutore carentem, Pene et ab hoste malo ferro flammaque ruentem, CiL-dibus et praedis omni de parte gementem, Rcddiderat summo conamine nil metuent^m, Quaerit quo genere specieque modoque vel arte Possit ad interitus casum foveamque rotare. Si faciat, sceptri fructum putat esse retenti; Si non, desperat vitae momenta lucrari. Et tam perversae mentis fuit invidiaeque, Ut cum Christicolam se dici vellet et esso, Duxerit indignum se Christicolas adiisse, Et tristaretur per eos sua tuta fuisse, Optans idolatris potius sine honore subesse, Quam Christi famulis foDdus sociale dedisse. Pactum init cum infidelibus, Sed quia plebia amor nimio favore favebat Illi, cui malus bic placitum lethale parabat, Demonstrare palam timuit quod mente gerebat. Ergo legatos similcs sibi nactus iniquos, Hostes vicinos a Ghristi milite pulsos Invitat proprios veniant ut rursus in agros. Poeniteat quod se socios coepisse alienos. Hos se missurum beliandi nomine ad iilos, Jussurumque suis ut primo limine belli Destituant illos fugiendo, in terga regressi. Hos permansuros fugiendi obstante pudore, Sic omnes posse simul una morte perire. ExsuUant Parthi capientes quod cupiebant, Et celcres adsunt ut vota maligna capescant. Ille acuit nostros penitus nil tale caventes, Donat eis comites sibi proditione sodales. Non tamen associat saltem de civibus unum, Ne pateat coDptum pacto quocunque nefandum. Extra qussiti subeunt ea castra manipli, Indigenis ducibus concedere ad omnia jussi. Procedunt alacres consueta ad ludicra nostri, Occurrunt contra structis legionibus illi. Primo congressu penetrant media agmina Galli, Caedunt, prosternunt, via fit calcaribus et vi. Sed postquam infestis tenebrarunt obvia telis, Inque eadem versis referunlur praelia frenis : Ecce vident socios manifesta proditione DiCTugere, et retro dare, nemine terga fugante. Tunc intellecta per signa patentia fraude, Mutuo adhortati, in manibusque animas posuere. Amplexi clypeos, stringunt animosius enses, Dam validos ictus in cominus atque sedentee. Norunt in manibus vitam consistere et armis, In pedibus vero stipendia mortis inermis. Malunt nobiliter pugnando occumbere plagis Quam paganorum trucibus dare colla catenis. Non parcunt dextris, non parcunt deniquc telis, NuIIus hic est jaculis levibus locus atque sagittis. Aspiciunt Parthi circum jaculando vagantes Pro tutela animas nostros jam rite gerentes. Perpendunt quod erat,quia laus sibi nulia canatur, Si morientibus his ipsi quoque commoriantur, Vincere quod nequeunt, dimittunt aufugientes, Dimiltuntque viros daxnnata luce feroces. A Desperata salus sic est pugnando reducta, Ut spes nequitia^ in nihilum stercusque redacta. Balduinus recedere cogitat. Egregius ductor fortes affatur amicos, De fovea mortis propria virtute reversos, Non bene barbaricis unquam permisfa catervis Agmina quae fidei sunt enutrita trophaeis, Esse sibi tutum comitatum linquere gentis, Quae specie blanda propinet pocula mortis. Monstrari tamen baec collectis foedera turmis Ut nosci valeat, placeant si talia cunctis. Cum dicto factum celeratur concio tota Gogitur, et fit eis mox haec quaerimonia nota. Ob quae sinl missi se complevisse perorant, Tempus adesse sibi ut castra Anliochena revisant. n Post hac auxilia si poscant ncc mereantur, Hoc sibi pro meritis fleri non diffiieantur. Propter opem nece tractata se pene periisse. His quod adhuc vivant se nullam gratiam habere, Per Christum et dextras restare superstite vita* Ergo recedere se melioraque quaerere pacta. Sed populus rege prodilore perempto ewn retinet. His dictis onerant quae deportanda fuerunt. Quaeque gravi bello per se sua facta fuerunt. Dispositi in turmas dant agmina bellica retro, Et male mercato celerant abscedere regno. Protinus in tota fit lamentatio plebe. Ut pote quae fuerat non hujus conscia culpae Se miseros clamant, inopes, rationis egenos Et vice crudeli sine defensore relictos. Postquam dicta satis quae dici digna fuerunt, G Quae dolor atque timor comites dicenda dederunt, Protinus in belli rationem quaestio surgit. Quae sibi causa fugae fervens quaerimonia poscit. Ac primo tacitis gladium mortemque minantur. Ni responsa sibi veracia mox referantur. Nemo sponte luit peccata aliena silenter. Regem sic nostri memorant jussisse potenter. Tunc quaecunque mali illius commenta fuerunt, Et qua de causa concorditer edo^uerunt. Ncc mora fit celsam populi concursus ad aulam, Et cum rege agitant rationem judicialem. Non bene purganti fraudis crimenque retectum, Mox est purpurea caput a cervice refectum. Tunc oratores mox ad tentoria mittunt, Ut sibi consuitum redeant, lacrymando reposcunt. {) Quamvis invitus ductor multa prece victus, Consilii causa est ad moenia celsa reductus. Utque fuit primum portis murisque receptus, Omnis eum propere circumstat turma senalus. Omnes se purgant a crimine proditionis, Omnes deplorant mala pravae suspicionis, Quae sibi ductoris animum per cuncta benignum Abstulerat, cum nil foret a se pergere gestum. Omnes poscere se precibus lacrymisque profusis, Ne se dedecoret post haec infamia turpis, Ne se destituat tutela suae pietatis, Neu se mortiferis velit objectare periclis, E^us primatum super omnia vellet amare, 965 GILONIS PARIS. HIST. HIEROSOL. -- LIB. UI. 966 B Non indignelur secum regnando manere. Ule negat sese superillum proBfore posse, Quo se conligerat urbem invitante petisse, Quod se purgarent satis illis gratiam habere, Ulius porro consortia nolle tenore. Uli continuo monsk-ant quae gesla fuissent, Quae pro perfidia; sibi crimine dona tulissent, Ostendunt caput, hocque sui dant pignus amoris, Quod fidei laesa; tulerat vindicta fidelis. Hinc votis vota jungunt, precibusque precata, Vimque parant, nisi flectatur sententia fixa Obstupuit ductor tanto se fcedere quaeri In Dominum populi pro se hac feritatc severi. Quid sit opus facto sociorum consulit agmcn, Collaudant omnes oblatum scandcre culmen. Ingreditur celsam cunctis laetantibus arcem, Jurisjurandicapit undique conditionem. In sua sic totam componit fcedera gentem, Defensamque regit propriis virtutibus urbem. liex Dabylouis dolosam ad Christianos Antiochiam obsidentes legationem mittit, His ita compositis, et, fama notificantc, Nostros obsidio dum detinet urbis amoenfie, Altera ad heroas legatio de Babylonis Arcibus advenit non expers proditionis. Hsec autem Babylon quae nunc habitabilis exstat, Longe a Chaldaicae Babylonis climate distat. Hla etenim versus aquilonem ducitur, ista. Euronotum spectans frangit Memphitica regna. Alluit Euphrates illam torrentibus undis. Fertilis hanc Nilus nigris fecundat arenis. lilam post Nemrod fundamina praejacientem, G Inque polos turrim sustollere percupientem, Struxit Semiramis quadro latere aequa tsnentem Perquelatus quodquesexdenaque millia habentem, Millia circuitus sic sexagena ferentem, Atque quaterna simul tota ambitione replentem. Undique coctilibus forma hacc circumdata muris, Atque gigantaeis podibus fuit alta dicentis. Et cum vicenis pariter spissata tricenis, Praeterca portis tantum stridebat ahenis. In medio turrim gremio complexa superbam, Quam scriptura refcrt gentem struxisse protervam Cum post diluvium veniens orientis ab axe, Repperit hunc campum medio telluris apertae. Cujus planitie mox delectata capaci, Hanc statuit turrim facere asquc ad culmina coeli. n Cumque evasisset jam millia ad usque quaterna, Atque foret totidem spatiosius undique Jata. Hanc ita stultitiam, pietas divina recidit, Uniloquam linguam per multas extenuavit, Sic intermissa est operum praesumptio cassa, Non intellecta alterutrum currente loquela. Taliter exstructa viguit per tempora multa, Regibus ac populis compluribus imperiosa. Multa mala exercens, crudelia cuncta frequentans, Reges excaecans, proceres populosque catenans. Templa dei violans, sacra vasa per idola foedanSy Ignibus atque feris sanctorum corpora dedens, Donec sub Cyro Medos Persasque regente, Summo regno Deo sibi plurima subjiciente, Capta et destructa quod fecerat est quoque pnrsa. Praedans praedata. captivans exsiiiata. Atque prophetarum juxta praedicta sacrorum, Monstrorum facta est habitatio multimodorum. At postqnam Cyrus Scythico fuit ense necatus, Filius ipsius Cambyses patrem imitatus, Quae nunc incolitur Babylonem condidit, atque Judaeos, Arabes sibi subdidit, iEthiopasque. Sic ex nunc et tunc Habylon iEgyptia regnat, Et circum circa famulantia regna coarctat. Hujus regnator nostris apud Antiochcnam, Insignes misit legatos perfidus urbem. Horum primus erat qni tunc fuit alter ab illo, Vir bonuset prudens, non igenioque maligno. Nescius ergo doli, neque conscius insidiarum. Simpliciter dixit sibi quod fuit imperitatum. Regem namque suum nostrorum gesta legentem Exposuit nostris multum mandare salutem. Urbem ilierusalem sibi nunc ditione subactam, Hujus causa istos tantum sumpsisse laborem. Velle aliquos sibi nostrorum properanter adesse Visu, colloquio, victu cibi participare : Si ibi vel ratio vel honestas religionis Suadeat ut faveat sua conversatio nostris. Jam fieri posse ut gentilia monstra refutet, Ut posito Christum dlademate primus adoret. Tunc sibi Hierusalem fieri per cuncta patentem, Tunc sacrum tumulum,cunctumquoquecedereho- [norem Tunc palmeta suis insontes suggerere hastas. Inque Dei laudes habiles concedere spicas. Legationem regi mittunt Christiani. Legatos truneari rex jubetf sed eorum ductore repugnante^ servantur. Exsultant nostri nihil hic hostile caventes. Sed nomen Domini hinc celebrari suspicientes. Ille etiam princeps aliorum mente benigna, Constat et hortutur, spondensforeprosperecuncta. Hos etenim incolumes deducere se fore certum, Rursus honorifice reduces dare pectorefixum Ergo inter primos bellorum laude potentes^ Interque eximios insignia clara ierentes, Ductores vocitant, complnres digniter ornant. Cunctis miiitiae simul utiiitatibus armant, Et cum iegatis legatos pergere mandant. Dlcere vel facere quai sint se digna perorant. Quid multis opus est? sociali foBdere juncti, Noslri et non nostri subeunt navalia cuncti. Perque maris magni divortia piurima vecti, Tandem sunt propius Babylonica moenia ducti, Princeps officii quosdam praemittere curat, Atque suo regi quae gesserat ordine narrat. Ille dolos versans praeceptum tale remandat, Ne lucente die Francos in moenia ducat. Neve situs urbis cernens manus extera noscat, Sicque animos in se gens beliis aspera toilat. Ille dolum metuens paret, sed pectore tristi, Inducitque viros in modnia nocte «ileoti. 067 AD GODEPRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SAGRO. 968 N^c malus nos princeps patiens asslstere coram, ()n)nes in quamdam deduci pr^cipit aulam. litac inclusos, et nusquam progredientes, Tempore nen modico tenuit suspiria dantes. Jussit abundantem tamen illis afTore victum, Sic celare volens infandi pectoris sestum. Tandem conductor qusstu pulsatus ab illis, Et graviter motus pro crimine suspicionis, Hegnatorem adiit, quaerit qusc causa sit ista, Quod se legatum Francorum accedere castra Jusserit. atque viros illinc deducere claros, Quos a conspectu proprio velit esse remoto». Si quid forte mali contradere cogitet illis, Non se posse pati consortia proditionis : Sed conaturum loto discrimine vit«, Ut sua procedat penitus legatio rite, Aut det magnificos coram se stare quirites, Et patHa dignos illis concedat honores, Aut se de proprio donatos ac renitentes, Efficere ut repetant sociorum castra canentes. Talia per socios, illo monstrante, potentes, Obstupuit rector metuens ofTendercplures. Imperat acciri personas, colloquioque Participans illos, interprete sed mediante, Querit de sociis qui sint, qus nomina gestent, Quidve potestatis propria in regione retentent, Illi responsa digna et veracia reddunt, Et pavidffi menti crementa timoris inurunt, Ille, metum celans vultu flctuque renidens Et gestiit, habitusque vicum spectando pererrans, Suadet ut armati campis potiantur apertis Et sua demonstrent quid Gallia possit in armis. Paretur ; capiunt celeres insignia ct acres, Scandentes in equos, geminas statuere cohortes Aspectus galeis, lori<;is corpora tccti, Ardentes clypcos et spicula lucida nacti, Aspera coriripiunt imitantem praelia Martem, Et variis monstrant patriam discursibus artem. Confligunt dociles relegi docilesque relinqui, Nunc procul absentes a se, nunc vero propinqui, Et nunc terga fugae dantes, nunc vcrsa fugantes Impedinnt cursus concursibus, orbibus orbes Nunc velut infestis in mutua vulnera telis Itur ; at in rcrum sunt omnia tuta potitis. Spectant Niiicoise, spectat rex ipse malignus, Atque heb«tantur eis gelida formidine sensus. Sollicitis quia si gens talis Francigenarum, Hierusalem capta flnes pervadat eorum, Nii fore virtuti quod eorum obsistere possit. A Cum vehemens bellum quasi quidam ludas eissii. Tunc sibi dissimilem postse locasummatenentem Convocat, et gestit facere ex ratione furentem. Orat ut hos Francos, quos jussurus duxerat ad se, Quos perpendebat, sensu sua cuncta notasse. Ne reduces facti socios hnc aCTore cunctos Procurent, sibi clam procuret dccapitandos. Ille velut gladii per pectus acumine flxus, Pessima mandantcm taii mox voce secutus : Quaenam vesani compellat causa furoris, Ut sanctnm nomen populis per ssecula cunctis Nomine sub pacis legatos evocet ad se, Quos mactare velit sub operta proditione. Nusquam tuta fldes posthac, nil gentibus squum, Hac si contingat fleri damnabile jussum. Pacis in hoc equidem se processisse ministrum, " Nequitiae nunquam consortem se fore vivum, Si sic complaceat quo Franci decapitentur, Cervix ante sua gladio grassante secetur. Sed perpendendum quocunque haec fama volaret, Incurabiliter se iafamia tanta notaret, Esse quidem damnum probitatis militiaeque, Si paucos istos contingeret oppetiisse. Sed tamen amissis inter tot millia paucis, Non multum Gallos sensuros dcbilitatis. Sed tamen immensa dolituros esse dolore, Atque in vindictam majore calere furore. Non jam gentilem legatio sumpta juvaret, Dum res facti hujus exempla sequenda probaret. Quin potius taies magno cumularet honoi^, Ditatosque opibus praemitteret in sua abire. C Talibus inflexus rationibus ille tyrannus Consilium mutat, sequitur quae dictat amiciis. Sic post immensum, miles, generos^ timofem In tua terga redis, claro duce fretus eodem. Ac per Jordanem redeuntes Hierusalemque Accipitis palmas, petitis loca sancta domosqu^. Omnia luslratis, pascentes lumina visu Discitis, ignoto referentes digna relatu. Et bonus ille comes non vobis defuit, usque Dum vos securos sociis dedit incolumesque. Sic igitur a celeri repetentes castra recursu. Laetentes comites proprio fecere regressu. Sed quia jam textus capiendae texitur urbis, Hoc melius referet libri textura sequentis. Nunc age, virtutem solitam, rex Christe, revela *v Quam neque vis hominum tibi dant, nec plurimif [tela. LIBER QUARTUS Nunc age,Christe, tuis dasaepedatumMachabaeis Divinum munus, tot millia vincat ut unus. Millia famosae gentis cives gentis populosae Urbis, Chri8te,fave,vim gentis comprime prava. (84) Edit., tnorum. Turci consilium de tradenda CiviUUe. Ergo Dei pietas per pondera tanta mah>rum Inspioiens animos non defecisse suorum, Inspirat cuidam Turco miserendo laborum (84), GILONIS PARIS. HIST. HIEROSOL. — LIB. IV. 970 stris urbem tradat, murumque decorum bus, et capiat pro muncre culmen honorum. iiu secum vir versans, judicat aequum ids haec pandat Boimundo; nec mora,mandat, lanta paret^ se nequidquam dubitaret, pit ut capiat missum, dum res ea Hat, parando moram producant, tempus et horam esignavit, sed in hoc dux participavit lio procerum ; comitum pars maxima verum im ferre putat, dubitans pars allera nutat. nocte tamen Boimundus colligit agmen rius armatum, belii sudore probatum. Lnimo flagrat, divortia nota peragrat. ne pari voto suspirat pectore toto. mebras dux capit iter, galeaque nitente lita silet, et graditur sub nocte siientc. a militibus timidis, juga dev^ia, valles, ue per obscuros lucebat scmita calies, ale res cadcret, ductor licet ipse timeret, tamen angebat mentem frons (85) laeta tege- [bat. pem tardanti, tristcmque serenat ovanti , virtutem stimulat, populoque salutem nus optatam nunc innuit esse paratam. i locum votis multoque laborc petitum iciunt, hostemque vident vigilare peritum. procul, et latebris tecti, noctisque tenebris ;ere faces spectant, arcusque minaces, jcurrentcs per propugnacula Turcos ireos cristis gladios versaro coruscos. >ca mutantes commissa, vices variantes, uas noctis succedcrent, ct faciebant, bus clamando. Quis est? nec adcsse sciebant. lora, dat dux magnanimus dignas duce voces, lulando viros verbis animosque feroccs : )us optatum votis^ satis invigilatum, ipus adest, proceres, Domini pielate paratum us in hoc protracta fuit victoria sera, le novem menses Domini vindicta severa astigavit ; sed sunt prope gaudia vera. viri fortes, forti persistite mente. 16 citi juvenes, muros superate repente, te sed celeres, pudeat vos vincere lente. >cus (monstratque locum), prius aggrediatur 31 palma fidens vocat, et prius inde petatur. manent omncs, sed non mea dona vocabo, sibi quisque dabit victori nulla ncgabo. Qoror, ite, viri, cum paucis hic ego stabo. erate, boni proceres, ego tardius ibo. opus, pedes ipse prior certamen inibo. » pat, dubiusque silet dux, atque vagantur }tam mentem quaecunque futura putantur erant juvenes. Fulcherius imminet ante. Bnebras legit ille vias grossu titubantc. emporibus radios ducente cometa, ) Edit., mens et fraus, ) Edit., redeunt. ) Edit., matutina minus bene : cst autem Ma- eturora. A. Prffimonstrabatur regni mutatio lasta. Astra polusque novo sunt obfuscata rubore, Cordaque sunt hominum nimio perculsa timore. Traditur civitas. Noctis erat medium cum miles ad illa paratus, Gonstitit ad.turrim, quam traditor ille bcatus Servabat, stupuitque nimis de turre vocatus. Eia ! clamabat Turcus, conscendite muros. Summa petat virtus« premat hostes jam ruituros, Scalarumque modo funes huc ferte plicatos. Movit eos tandem latitantes, ssepe rogatos. Denique calcata formidine, vi revocata, Vepribus extracti vix, vincentesque coacti Sese confortant, scalas ad moenia portant, Dantque retro gressus iterum turpesque recessus. P Fructetis mersi referunt (86) ad tuta reversi, Et licet instaret Turcus, lux appropiaret, Nil tamen audebant, sed corda gelata stupebant. Increpat e muris vir vocibus agmina duris, Jamque recedebat nox, et Matuta (87) rubebat, Gum stans in meoio reliquorum junior unus, Sic ait : Oblatum, juvenes, ne spernite munus. Surgite, primus ero. Parent, Fulcherius ille Natus Carnoti proceres pracceJere mille Non timet, invictaB properans (88) ad mocnia ville. Non hunc tardat onus clypei, sed ad ardua pronus Evolat arma gcrcns, scalaeque viriliter heerens, lllum Veneticus sequitur, stupet hostis iniquus, Ut stetit (89) in muris Fulcherius, ecce necantur Fulmineo vigiles, et ad infima praecipitantur. Exsultat victor, laniataque proterit ora. C Gorpora trunca cadunt, lacerantur membra decora. Aspirat fortuna viro, plebemque solutam Turbat, qu® requiem trahit inter pocula tutam. Evellit postes^ turresque subintrat, et hostes Opprimit incautos, prospectus occupat altos, Tresque capit turres propria virtute Boellus. Ilunc natura vocat tali cognomine tellus. Germanos hic forte tuos, bone traditor urbis, Sternit, quos pallet morientibus addere turbis, Et fratres geminos impellit arce supinos. Jamque viri fortes pendebant undique scalis. Nec dubitat quisquam niti per membra sodalis Ascensu superant muros, fastigia dextris Prensant, objiciunt clypeos ac tela sinistris. Instaurant animos Turci^ detrudere primos j) Frustra luctantur, trepidaque manu jacuiantur Fratrum fata dolens Turcus, sed de nece nolens Sumere vindictam, pacemque resolvere fictam, Frena dat huic irae, properat portas aperire. Educensque graves gemitus de pectore, claves Portae porrexit Boimundo, duxque reflexit (90) Supplex ante virum corpus, vultumque severum. Diffugiunt miseri cives, ubi morte teneri Cuncta vident, telis sternuntur moenia tota, (88) Edit., properare, (89) Edit., stent. (90) Edit., dux quofue ftexU. Patbol. GLV. ^v 971 AD QODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 972 Et sunt de muris Parthi (94) rubra signa remota, Albaque pro rubeis illic vexiila locantur. Ad commune bonum sic agmina fida vocantur, Clangoremque tubae tulit ad tentoria ventus. [ (92) Impediuntur equi frenis, fremit arma juven- [tus.] Nec mora, prosiliunt de castris agmina densa, Deseruere duces campis tentoria densa, Dum sine lege ruunt, ex urbe viros fugientes Excipiunt, terrsque premunt hos sponte cadentes. Sponte cadunt quibus exciderant cum corporo mcn- [tes (93) Agmina per portas mox irrupere patentes, Et pressere viri primorum terga sequentes. Protinus invadunt urbem, dant vulnera multa, Passim turba perit vino somnoque sepulta. Signa canunt, matresque gemunt, est luctus ubi- [que, Perque vias omnes gentis cruor errat iniquse. Ore vomit cerebrum capitis compage soluta Infans, et fcedant nutriccm oscula muta (94). Ad matres tendunt captivae lumina natae, Lumina (namque manus rigido sunt fune ligatffi), Flent haerentque senes ; templis auro spoliatis, Duraque percutiunt loca frontibus inveteratis. Casianus neci datur. Emicat ante volans Godefridus, inertia spernit. Corpora, quosque videt torquentes spicula sternit. Loricas clypeosque simul secat ense nitenti, Territat instantes hoc, objicit hunc fugienti. A nece vix gladium dux ipse potest inhibere, Quosque mori nollet gladio multi periere. Vulnere nam si quem parvo perstringere captat, Hunc rapido mucrone manus, licet inscia, mactat. Dum quaecunque suis suadet victoria laeta, Gens levis exsequitur, licitis miscens inhonesta, Celavit pannis regem rex obsitus annis, Victorumque manus sic evasit Casianus. Non tamen est fatis ereptus, sed bene notus Armenio cuidam fugiens et ab urbe remotus, Perdidit annosis cinctum caput undique viliis, Atque reportatur cervix suspensa capillis. Per vicos urbis caput applaudendo sequuntur, Emenii (95) Turcique suo pro rege queruntur. Urbi contiguus mons est, montisque caoumen, Non leviter valethumanum comprendere lumen, Stat super hoc castrum, de quo patet Antiochena Pulchra nimis regio, cum lux solet esse serena. niuc evadunt Perss, nostrosque sagittis Inde premunt, nec tota venit victoria mitis. Cum legione sua Boimundus suscipit ictus Illorum, petit hostis eum per mcenia victus. Cumque super murum turrim dux fortis haberet. Quae munita parum castro vicinius hoeret, Incumbebat ei ssevissima turba, resumptis (91) Edit., partim. (92) Hic versus desideratur in editis. (93) Edit., Hos non sponte cadunt quibtis et eum corpore mentes. A Viribus,ammentant Arabes de culmine montis Ast alii conantur eum depellere contis, Pcrque globos densant cuneos, et culmina prensant. Praelia committunt, vix primi spicula mittunt Assimilanda nivi, calcantque cadavera vivi. Dux equitesque ducis consistunt, et morientes Turribus evolvunty civesque necant subeuntes. Nunc instant sude, nunc saxo, per tela ruentes Hos fugiunt^ hos dejiciunt, dux summa tenentes Amputat ense manus, clypeoque sonante furentes Sustinet, hortatur proceres, telis oneratur. Dum certant acies^ jaculum femori ducis hasit, Atque virile femur graviter vulnus leve laesit. Dux igitur reprimens fugientis sanguinis undam, Deseruit primam turrim, petiitque secundam. P Utque sui videre ducis procumbere mentem, Apulus et Galaber fugiunt victam modo gentem. Sed tamen amissa vir solus in arce remansit, Cujus honesta satis Boimundus funera planxit. Hostibus hic mediis ubi se videt esse relictum, Exagitans clypeum circum sua tempora pictum, Territat instantes turbas sub turre vagantes, Obruit elapsis de summo culmine saxis, Mille manus lassat, manus una viros sude quassat, [(96) Frustaque caementi decrustans ungue trementi, Stantibus infligit, ferro cava tempora figit. Hunc sub pace vocant cives, succurrit at isti Quam pulchrum sit marte mori pro nomine Christi, Jamque superficiem ciypei densaverat hostis Missilibus ; jacet orbis iners, pondus grave costis C Protinus haud timide sese super agmina jecit. Tormentumque novum proprio de corpore fecit, Et fractus fregit multos. Haec Apulus egit. Sed quis id expediat verbis ? quse lingua notare Funera tot poterit, tot captivos numerare? Nec turbare quidem queat amplificatio verum ; Sufficiat mihi summa sequi vestigia rerum. Exercitus Christianus urbem ingreditur. Urbs antiqua, potens, Petri cathedra decorata, Ecclesiae sedes post Romam jure vocata, Urbibus innumeris urbs assidue dominata, Muris, delubris, felix, jucunda, salubris, Ignorantis erat populi dcmersa tcnebris. Inde sed erupit, nova facta, magisque eelebris, D Vestes gemmatas, auroque domos laqueatas Agmen habet nostrum, peregrinum possidet ostrum Urbis et unius explevit copia gentes, Pauperibusque nihil possunt auferre potentes. Servus in hac servos habet urbe, cliensque clientes. Illam luce Jovis tuus intrat, Ghriste, satelles ; Sed castellanos nequit exsuperare rebelles. Ergo die tota pugnat, noctique laborem Gontinuat, nullumque capit sub nocte soporem. (94) Edit., sordida sputa, (95) Edit., Armeni, (96) Edit., unaque viros sude quassat. 973 GILONIS PARIS. HIST. HIEROSOL. — LIB. IV. 974 Corbana miliiix princeps, cum Persarum exercitu contra Antiochiam tendit, Ast ubi mane datur, Venerisque dies reseratur, Stans eques in muris, dum sustentatur ab hasta, Sortitusque locum, loca lustrat lumine vasta, Pulveris obscuram prospexit in aere nubem. Tristia mox reliquam vocat ad spectacula pubem. Suspensis animis per propugnacula stabant. Diversique viri, diversa videre putabant. Appropiare quidem Turcos (97) pars vaticinatur, Pars Bysantinos fore credit quos speculatur. Ardentes clypeos sol lumine percutiebat, Paulatimque frequens exercitus adveniebat. Consedere tamen procul, exspectando sequentes Corbana militis princeps, reliquique potentes. Sed quidam Persae jam mcenia spe c=ipientes, Urbis in aspectu campos petiere patentes, Diversisque modis gaudent ibi luxuriare, Turpia non cessant speculantibus (98,) improperare, Spumantcs per gramen equos dimittere c^rtant, Nudatos enses jaciunt, iterumque receptant. Exululant, passim volitanty clausisque minantur, Telaque per vacuas auras temere jaculantur. Tutius esse putant nostri loca certa fovere Quam casus incerta sequi bellumque movere. Sed cum jam Turci remearent vocifcrantes, De Barnavilla sequitur Hogerus ovantes Gum tribus armatis, quos postquam gens remo- [rata 99) Respexit, facit insidias sub rupe cavata. Dumque lacessentes aliquos nosiri sequerentur, E latebris fures saliunt nostrique (400) tenentur Inclusi, versique stupent, animisque receptis, Vallantes penetrant, clypeis ad terga rejectis. Ut sit ubi canibus post cervi ci ura solulis, Hi pedibus praedam, portum petit ille salutis His alas addit spes, fit celer ille timore, Mox voti compos cervus canis exit ab ore. Nos (101) ita Parthus agitprsceps, in verbera pen- [dens. Sic fugit ista cohors, ad vitse prsemia tendens. Instigat socios Rogerus, et excipit ictus. Nunc tardare facit probitas et conscia virtus. Telorum silvam vix sustinet horrida parma. Labentem sustentat equum, tinguit cruor arma. Oppressis fortuna nocet. Jam deficiebant. Instantes, Rogere, tui jam tuta tenebant, Cum te praecipitat sonipes male praecipitatus, Nec relevaris equi revoluti mole gravatus. Qui non parcebas hosti, fcedaris in alto Vulnere, nec voluit Turcus tibi parcere capto ? i£stuat in muris confusa pudore juventus. Dum premitur jaculis vir fortis ab hoste retentus. Avertunt oculos proceres qui prospiciebant, Cum per saxa canes insignia membra trabebant, (97) Edit., muros (98) Edit., spectantibus. (99) Edit., memorato. (400) Edii. Juvenesque, A Raptatoqne viro subito capnt amputat ensis. Tunc vero resonant clamoribus agmina densis. Parthus ovat, digitis premitcaput illecruentum, [ (102) Praefigesque sudi madefactum sanguine [mentum, Ora refert ad castra nigro rorantia tabo, Urbis ad eventus nunc ingenium revocabo. Turci Antiochiam impugnant. Urbi quaque die Turci sua castra propinquant, Marte ininis clausis, suadent ut adepta relinquant. Et castrum plures ex illis ingrediuntur, Intus et exterius ita nostros aggrediuntur Non igitur positis telis manus ulla vacabat, Nec galea quisquam pressum caput exonerabat. Kocte cubant tecti clypeis in pulvere vili, P Membraque deficiunt ipso cruciata cnbili. Urbis turbabat, loca discursus jacuiorum. Turres inde rigent, hirsutaque tecta domorum, Se quoque gentiles in sperta pericula roittunt, Et prope decertant gladiis, arcusque remittunt Hostes^ et nostri modicum discrimen habebant. Omnes quaque die sub castro conveniebant. Jamque opibus minimis a pluribus attenuatis, Vix aliquid victus restabat in urbe beatis. Civitas fame cruciatur, Ergo fames crudelis adest, crudelior omni. Peste, viri vigilant, fugiunt jejunia somni. Deformat macies vultus, nigriora sepultis Ossibus ossa micant, apparent viscera multiB. Vulgus iners herbas dubias letbumque minantes Vellit, et in duro luctantur cespite dentes, C Frondibus hi gaudent arbusta suis spoliare, Illi more fers radices, prata vorare. Multa quidem comedunt hominum non cognita [mensis. Arida facta manus vix pondera sustinet ensi. 0 referenda Deo virtus, circumdata peste Nostra cohors saturo jejunam timetur ab hoste. Res nova ! crus asini libris tribus appretiatnr Quique dedit pretium, non prodigus inde putatur. Ora movent pueri, matresque vocant morientes, Aera pro solitis epulis aurasque terentes (403.) Gursor equus quem vix nuper carcer retinebat, Nunc avido morsu vacuum prsesepe petebat, Et tandeni posita feritate. furore remoto, Labitur infelix singultans corpore toto. T\ Devorat hunc etiam praestans virtute Juventus, Et cibus iste placet populis caro licet emptus. Dum pereunt, dum qui poterat persistere fortis, Vivit, si vivit quisquam sub imagine mortis Vir quidam data nocte sibi soiatia sancta In commune refert. Fidei flducia tanta est, Ille refert palmam nostris post quinque paratam Esse dies, hilaratque viros plebemque vocatam Prsterea mentes nostrorum laetiflcavit (m) Edit., hos. [102) Hic versus deest in editis [103} Edit.. UnenteSf 975 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 976 Lancca quos Domini laius innocuum peneiravit. Pelms Eremita Corbanam dacem convenit, Post haec congrcssum castollanis vctuere : At murum nosiri geniilibus opposuere. Pluribus exemplis, ubi spes esi reddiia viaj, Tertio jejunant omnes sicut Ninivii». Tunc Eremiia ducem Turcorum Petrus adivit. Corbana dux sublimis equo se forte ferebat Ad portum, lusciva cohors utrinque fremebal, Cum subiio Potrus turbam subit impedienlom. Nec timuit quemdam Turcum sibi praecipieniem, Et caput inflectat, vuliumque potentis (104) adoret, Pectore sic placido demissa voce peroret, Dum negat hic homini deitatis rvdderc cultum, Illius incurvat gentilis dexiera vultum, Illius a stolidis bona deridetur honestas, Scd tamen est illi fandi concessa facultas. Peiri oratio ad Corbanam» « Maxime dux, virparvus (402) aii,nos non aliena Quaerimus ; ad nostros urbs pertinet Aniiochena. Cur igitur nos a propria vis pellere sede? Si censura movet te juris, ab urbe recede ; Aui si credere vis, erroris lege remoia, Sii regno transcripia tuo Romania iota^ Fies rex SyriaB, rex istius rcgionis, Tuque potens raultum multis onerabere donis. At si mente sedet pugnandi tania volunias, Si mavis speciare manus ad praelia junctas, In paribus soriem reliquorum praecipe poni. Quiquc pari bello cedent, cedant regioni, Pugnent cum toiidem iriginta sive viginti, Discedant, si sorte valent discedere vicii. » Dixit. Ad hsecensem quaiicns duxGorbana nudum : « Tune puias(106) impuno mihi talem dare ludum ? Hoc gladio caput amiites, truncabiiiir isio. Gens quas nescio cui siudei obsequium dare Ghrisio.» Discedit Petrus dictis commotus acerbis. Arma parant proceres auditis ordine verbis. Illa nocte patres vigilant, errata fateniur, Turba gemens aras ienet, ecclesiaeque repleniur. Ducc data ter tres de tota gcns statutae Sunt acies, propriumque ducem sunt quaeque se- [cutae. Quas habeant in fronte manus, ibi disposuere, Quos medio, vel quos cupiant extrema tenere. Christiani cum Turcis pugnare se dispotiunt. Podiensis episcopi exliortatio ad exercitum. Sisiitur Hugo prior, medium robur tenuere. Magnanimi septem^ Boimundo deseruere Ultima, custodes per muros insiiiucre (107). Hic ducis officium praesul Podiensis habebat, Et populos (108) aegri Rayraundi ritc regebat. Lancea sancia Dei prtcvecia viros aniraabai, Membraque pontificis lucens lorica gravabat. Hic populi voces, ubi voce raanuque reprcssii. n04) Al, patentis. (105i Edit, me parvus. (<06l Edit., tuncputas. (iOT) Edit., constituere. B A Dixit, co silente, sologensprona silescit (109), « Rebus in exiremis viros effundite ioias. 0 procerces, renovaie manus Turcis bene notas. Ite per ignavos, giadiis disrumpite gentos, Quas primi jacius exarmant deficientes. Miitet in auxilium Deus angelicam legionem ; Opprimct (110) hunc populum vclut oppressit Pha- [raonem. 0 quanto rapitur gens insensata furore ! Haec emit infernura proprio malesana cruore. Denique lucratur pccnam, caro bis cruciaiur, Atque per hanc raoriera sine fine raereiur. At nobis sii sive pati posireraa necesse, Sive Deus superet gentiles, quod precor esse, Exitus esi felix, orietur raorie corona, Miliiibus divorsa dabii vicioria dona. Vinceiis : viriutis erit vesiraj raonuraenium. Parthorum caedes jara conspicio raorientium. Nc dubitate, suos pugiles Deus haud patietur Plura paii quara ferre queani, ui glorificeiur Laetitiae siiraulis agiiari seniio gentcra. Supportate, viri, rae gaudia vestrairaheniem. Sini raia, Christe, precor, nosiris graiissima vola, Ut vincamus. — Amen, » respondit gens prece [moia. Intorca niandai dux Persarum Boimundo Prirao suos equites dici, nostrosque secundo. Nomen et a reliqua jubci, hoc abradere gente Neve decus ujundi mittaiur in arma repente, Pra3caveani, numeroque pari pugneiur utrinque. Tunc ita legaiura dux increpat, isia relinque. G Desine vana loqui, nos ad raajora vocamur. Vincamus siraul, o coraites, simul aut moriamur. Respexitque suos comiies, vel raala vere. Proveniunt sanclis, nihil inierea timuere Nostri, sed portas ingressi disiribucre Per loca viros, dum tuius ab urbe recessit Nuntius, ita Dcus tua dispensatio gcssit Presbyteri turrcs rara (Hl) cinxere corona, Illorum jacet in rauris pars maxima prona, Ornatique stolis quas sumunt iempore missae, Altius hi psallunt, hi flent, orantque remisse. Turci fugantur. Ut sonuere tubae, popuios prior Hugo feroces. Invadit, solitas eraiiiunt undique voces. jj Francorumque cohors longo disienta recessu, In seriem conjuncta pari petit agraina gressu. Stani infra jactum teli, totoque vigore Inflcctant arcus Turci nervo meliore Intensos, stridondo volant per inane sagittae. Insiat eis oblita brevis gens Gallica vitee. Paulaiini dani pressa retro vestigia Parthi, Vicinoque iiraeni dextras comraittere Mart. Spicula Turcorum divertit ab agmine ventus. (108) Populus. (<09) Edit., silebat. (4^0) Edit., opprimat. (111) Edit., muros parva 877 GILONIS PARIS. HIST. HIEROSOL. — LIB, V. 978 Boamundum circumdant, Acris pugna. Victoria cedit Christianis. Evrardus de Pusiaco fervensquc juventus, In bello quaerunt belIum,giadiosquc levabant Percussi, qurjs percuterent non inveniebant. Nuntius ecce celer venit a Boiinundo, Qui dum pauca rofert, sua praeter radit arundo Tempora sed tantum haDC,inquit,Boimundusutrin- [que Ilostibus urgetur, fugilivos, Hugo, rclinque. Conversis mox Hugo suis, Arabes speculatur Hastalos circa Boimundum. Tunc ita fatur. Quod juvenes optastis adest, huc ferreus hastis Horret ager, vertamur ad hos ineumbere vastis Viribus.Ergo manusjungunt comcsetBoimundus. Hic etiam dux illc ducum stabat Godefridus. At contra tendunt Arabes, regesque potentes, Et rex Damasci Lucas, illicque furentcs Stantpro amici duo; namqueduo sic turbavocabat. Dux Hoimundus adhuc, Godelridus, ct ipse voca- [bat(4«2) Bellum primus init magnus frenumquefurenti Laxat equo, cuidamque viros in marte moventi Hasta disrupit guttur, vitamquc loqucnti Abstulit, ct voces hastilis lancca lcnti Frangitur, ille gomens petit ore solum morienti. Concurrunt Arabes et Francigenae violenter. Hugna gravis surgit, jacuh*s obtoxitur ather. Hic Balgentiacus Odo primus ubique ruebat, Vexillum tcnens, sc non retinerc valcbat. Cum degustassct latus huic non visa sagitta, Stridula signiferum privavit lanceavita. Lapsus at ille cadons, humoctat sanguine signum, Et quo conciderat traxit de vulnerc lignum. Mox succedit ei, signumque Jevat Boemensis (H3) Willelmus, juvenique virm fecit suus ensis. Non procul hic ibat nostrorum parva catorva, Quos nimis urgebat Turcorum turba proterva, Turbaque fraude nocens ipsos per gramina sparsit. Quos aluit ventus, et sic ager aridus arsit. Ardor at ille dedit fumum tenebrasque creavit, Pcrque cavam nubem campo trahit hostis in a?quo, Atque negat pedites ter centum vulnere cajco. Tunc cum Pagano Bclvacencis Rainaldus, A. Cumque Drogonc Thomas, et bellipotens Glarebal- [dus, Et reliqui subiti se mortibus eripuere, Et rapido cursu belH robur petiere (114), Fortis ut ista cohors se magno junxit Hugoni, Immenso veluti cedunt armenta leoni, Sic Arabes illis, vetuntur scuta re^ecta. Vicisti, Deus omnipotens, clamat Godefridus, Instat in patria, primusque volat Boimundus Corrigiis agit hostis equo, insibilat sether. Pulvis ad astra volat morientium sanguine teter, Contigerant collem quemdam populi fugientes. Tunc Parthi latus in lajvum sese replicantes Posl longam rcstarc fugam fortes voluere, Arcu converso nostros ilcrum peticrc. P Impigcr ergo senex Geraldus de Melione, Tempore qui fucrat longa a3ger in obsidionc, Sicut inermis crat, medios irrumpit in hostes, Et meruit pulchram mortem confessus. In hostes Do nostris aliqui tribus invasere diebus. Sed tantis non sufficiet meapagina rebuSy Quinque camelorum capiunt et miliia dena. Pluribus invcniunt spoliis tentoria plena. Dc Turcis equitcs decies sunt mille necati Cum totidem, pcdites miseri non sunt numerati. PraBterea qui castcllum civile tenebant, Castellum nostris reddunt, quia mira videbant. Regius inter eos juvenis de Perside natus Est cum ter centum sacro de fonte levatus. Deleo dc nostro de qualicunque libello . Hos quos non puduit esse subducere bello, C Hacc miseranda cohors velut ad vomitum revocata Praetulit exsilium patriae, mnndo sociata. Praetereo nostros quare timuere juvare Gonsilio Stephani Gonstantiuopolitani. Prima cohors, primiquc duces, locaprima tuetur. Vulgus inerme tenet mcdium, muriquc replentur. Tunc rogalis Hugo, qui Magnus jure vocatur, Nomen dotc rcplons, communi voce rogatur, Ut Constantinam petat urbem nomine dictam, Induperatori rogioncm reddcrc victam Cura fuit ; Icx, jura. fides data, pignora, pactum. Vox popuU mistacque preccs misere coactum. LIBER QUINTUS. Raimundus PiletuJi duo castra caipit. Marram urbcm aggredicnti rcsistunt acriter Turci. Ast alii proceres voto jam mente propinqui Utilitcr statuunt ad tempus bclla rclinqui .Estus eiiim populos siccataque terra gravarct Ureret ajstus eos, potum dare terra ncgaret. Est igitur requies lassorum reddita mcmbris, Dimillenda brevi sub prima luce novembris (442) Edit., vacabat. fH3) Edit., Beniensis. D Turba partita, loca sunt diversa petita Et quisquis lucro gaudcbat, in urbc mancbat. Obscquiis erat hic studiosuSy et acra merebat. Fx illis plures Raymundus miles alebat, Quem cognomento Piletum gens nostra vocabat. Olia cum multis hic non ignava secutus Providet, ut nequeat gentilis vivcre tutus. Ergo duas urbes pertransit, et a Talamana (H4) Hactenus editi. 979 AD 60DEFRIDUM APPEND. H. — MONUM. DE BELLO SAGRO. 980 Improvisus adest ; hoc castrum gens Suriana Servabat, qun sponte viros recipit bene sana. Itur ad quoddam castrumi sed turba profana Obstitit, hinc nostris intorquens spicula vana. Sed tamen hoc Domini manus obruit, et peregrini niie gentiles sunt ad baptisma vocati, Quique rejecerunt illud periere necati^ Gaptivatur ibi puer, et quicunque senescit Occidit, ignotis breve regnum parcere nescit. Hostibus eversisi auro spoliis onerati Ad castrum redeunt qui jam fuerant donati. Nec requie contenta diu, virtus animosa Hostis ad interitum manet assidue studiosa. Gentilisque legens vestigla sparsa per orbem, Aggreditur Marram plenam gentilibus urbem. Duxerat in Marram, duce fama, turba remota Urbis Aleph Roboam rex, et vicinia tota, Gens ea non humili terrore repressa decenter Disposuit hellum^ ruit in nostros violenter. Ferrea silva cadit passim, campumque cruentum Asperat, astra petit fragor et gemit morientum. Concurrunt per mane sudes, hi spicula jactant, Hii protendunt hastas, iterumque receptant. Fortius incursant, ipsisque cadavera portis Affigunt nostri, jam stabat in aggere fortis Miles, inundabant fossaB, cum fcrte retortis Veritur agmen equis, quam perfida gratia fortis Ghristicolffi dant terga retro, formidine mortis Turbat eos inimica cohors agitata furore. Tinnitum clxpei reddunt, galeasque sonors, Octenebrant oculos lapsus de cortice coni, Loricas odiunt juvenes ad verbera proni. Scinditlabra sitis, non sufficit umbo sagittis. Ut Raymundus eos vtdit rarescere, primus, Respirate, viri^ clamat, quo, proh pudor I imus? Taliter a trepido cursu proba gens revocata Gentiles agit ad muros, simul agglomerata. Sed non vertuntur Suriani deficientes Neo socioB vivere suos, sitis impatientcs Aeris illa sui gens emollita tepore, Non est marte, sed est martis superata calore. Christiani fugantur. Ut dare terga vident nostrorum castra secutos Turci, Ghristicolas jam magna parte munitos Invadunt, dat eis vires animosquc sequendi Gens fugitiva, monet timidos fortuna nocendi. Ordine non habito fugit amen Christicolarum, Non exspeclata revocantum voce tubarum. Segnius haud fugiunt equites peditumque caterva, Quam fugit ante canes latrantes territa cerva. Sternitur heu felix populus per opaca viarum, Exspositusque Jovi, fit martyr et esca ferarum. Exspirant animas multi, nec meus edet. Versus, vix equidem recolo que dicere tsdet. Ad castium rediit Raymundus, et jure quieta Perfruitur requie, cum gente dolore repleta. Hic aliquid tempus exegit, ad omne paratus Utile vir fortis, pt^r multa pericla probatus. Interea nimius dolor accidit Antiochenis. A Urbis enim rector, moderatus ad omnia, lenis PrsBSul obit, patremque suum dolet urbs obiisse, Hanc, cum capta fuit, non credo magis doluisse. Episcopus Podiensis moritur. Albariam capit cames S. jEgidii. Dum calet Augusti dictus de nomine mensis Non sibiy sed populo praesul moritur Podiensls Pro Petro tracto de carcere dum tibi, ChristCy Urbs canit, est tractus de carcere corporis iste, Quaque die recolunt solventem vincula Petrum, IUa luce viri deploravere feretrum. Post nimios luctus, post infortunia plura, Stans comes iEgidii Sancti per tempora dura hit ad Albariam, quam multo milite cingens Gepit, et huic urbi murus non profuit ingens. I^ Ensibus hic incurva senum sunt colla resecta, Fec minus infantum rumpuntur tempora grata Nec vetulas reverenda juvat rugosaque Persis, Nec facies prodest non Isdi digna puellis, Nec simplex via mortis erat, quia mille necantur. Mille modis, meritique hominum merito lacerantur. Albaria, sic ad Domini cultum revocat® Praeficitur praesul vitae persona probatae. Jamque vocabat hicms proceres, nova bella mo- [vendi Tempus erat, cspitque, dabat spem perficiendi, Omnibus hinc sanctis dum festum fit generale Gongregat absentes, edictum spirituale, Jam varius populus confluxit in Antiochena Mccnia, quam varii pisces in retia plena Dissimilique placet similis sentenia genti. C Jerusaiem loca snncta vident animo cupienti. Vis secura virum, jubet ipsos esse paratos, Deque suis abolent animis conjugia natos, Orbis ad ignotos tractus jam menle feruntur Parthorumque pedes jam martis amore sequuntur. Christiani Marram obsident. Gonveniens comites dux interea Boimundus Pactam qusrit ab his urbem, negat hoc Rayraun- [dus. Regis adventum Constantinopolitani Exspectare jubet, munitque domum Casiani. Sic duce turbalo, comes impatiens Rugiosam Transit, et Albartam, Marramque petit populosam Ne dolor irati ducis ad communia damna Forte redundaret, procerum discretio magna n Consulit hunc, mens alta viri multa prece mota Prseposuit voto privato publica vota. Protinus educens acies populi modo moesi Ad Marram properat respectu victus honesti. Lex Domini specialis erat, cum signa replerunt. Urbis circuitus, et castra duces posuerunt. Externos homines ubi vidit gcns stupefacta, Quis referet quanta fuerit formidine tacta ? Omnis in urbe locus, feroce properante tumultu Discurrunt matres, timideque nurus sine cultu, Hostes plus justo fore rumor publicus edit, Compluresque timor, nec mens sua lumina credit. Si quisquis somnum recipit, somno cruciatur. 981 GILONIS PARIS. HIST. HIEROSOL. — LIB. V. 982 Vexat, et insomnem res vana, diemque minatur. A Stant ad opus servile duces cum gente minore, Nec pudor est servire, carent extrema pudore. Exuit ut Phaebus tcrra caligine nigra, Surgit nostra cohors sub pigro tempore pigra, Excitique probi juvenes clangore tubarum, Corporis immemores, haud immemores animarum, Ad Marlem properant, jam circumfusus adaptat Nervo pila pedes, jam laetus ad ardua jactat, Jactant saxa, faces flammas per inane ferentes, Quas haerere volunt ad culmina suspicientes, Desudant alii fossas implcre patentes. Per praerupta ruunt equites transcurrere montes. Non sunt horror equos in frena retro redeuntes. Jamque cava latitans testudine, firma cavabat McBuia lecta cohors, jam scalas turba levabat, n Gum subito coeunt Arabes, gravibusque lacertis Saxa rotant, et vulneribus dant proxima certis. Ac veluti nimbos cum torquet hiems odiosa,, Aera grando secat, vis austri ssevit aquosa, Imbribus insultant crepitantia tecta domorum, Verberat unda sequens fugientia terga virorum, Sic miseri quibus una salus inimica saluti, Pellere tela, sudes jaciunt, clypeique muniti Dant crepitum, fugiunt equites sub eis maletuti, Ut tradet cx equo Raimundus bella parari, Altum de lignis castrum jubet aedificari. Illud montis habens instar, trabibus fit acernis. Hujus ductores imis latuere ravernis. In summo venator, erat, cornuque strepcbat Ebrardus, delecta cohors in fronte fremebat. Ergo viri pedibusque suis, pedibusque rotarum C Adnixi, licet impediant loca stricta viarum, Adjungunt altae turri castrum magis altum, Atque parant super attonitos subito dare saltum. Tunc et ab urbanis flt machina, quae jaciebat Immensos lapides, et castrum concutiebat, Graecorum piceos ignes rotat insuper illa, Et volat ante viros fetens et nigra favilla. Servat in igne suos divina potentia servos, Et dedit atdores non posse nocere nocivos. Murorum jaciunt^ per propugnacula fortes Christicolae, castrique cadunt de culmine mortes. Pislerio de rconte furit Willelmus ibidem, Robora, saxa, sudes, certatim mittit et idem. Oppositus taeiis rubet, et lustratur ab igne. Hijgus ego ne^ueo virtutes dioere digne. ^ Illis non retin^t frangendis congrua muris Machina, sed ^audet, gaudet patientia duris. Non retro motiitus vitae dulcedine cedit, Nec, quamvis iecuisset ibi fugisse, recedit. Hos necat, hosquassat, se circuit, arma repellit, Nunc muros, nmc scuta fcrit, nunc spicula vellit Nunc procul a castro, nunc adjuncta procul arce Turba sacerdotim clamabat : Rex pie, parce. Parce, Deus, mctuatque tuum gentilis ovile. Qui Christi nonen conatur reddere vile. Si quis forte pant compagem solvere muri, UliuB excussa dimnatur dextra securi. Haec indignatus vir de la Turre vocatus Gulferius, pulchri quod diu facinus meditatus, Turbidus arripuit erectas robora scalae, Quam vix sustinerant humeris sudantibus alae, Perque gradus trahit, ipse suis sua membra lacer [tis. Nunc sequitur quem ducit ad hoc manus Omni- [potentis ; Quippe modum nostrae transcendunt talia mentis. Sed dum turba frequens flrmat gressus per inane, Scalam frangit onus, gentisque repulsa profanae. At vir prsBdictus tollendus ad astra favore, Quo se jam tulerat virtute gravique labore, Inter eos vix potuit conducere sursum, Eminet ; utque canes depascunt morsibus ursum/ Cui plebs incumbens praeclusit iter fugiendi, Sic non «equa manus premit hunc, populique pre [mendi. ♦ Ille per instantes fertur adculo (sic) venienti Opponit clypeum, socio tutela sequenti Nunc prior est, nunc posterior, similis fugienti. Nunc propriis telis populo nocet ille stupenti, Nunc gladios, nunc pila fugit, nunc mille molares. Jam fumant artus, jam spumant sanguine nares. Contra tot pestes manet unus integra vita, Missilibus, jaculis, sude, fustibus, ense petita, Dum quantum deprensa potest gens, turbaresistit, Fida cohors iterum scalas ad moenia sistit. Mox oblita sui, sed non oblita suorum, Conscendit muros properans ad opem sociorum. Nec mora, per turres sonitu concurritur orto, Non riget hic arcus contentus func retorto. Res agitnr gladiis ; de moenibus ordine Oxa. Saxa trahunt, murisque suis mors frangitur ipsa. Terga dedere prius nostri, numeroque furentum Cesserunt; pressitque sonum gemitus morientum. Ad terram missi pleriqne necem fugiebant. Quam tamen ad terram confracti comperiebant. Solvitur interea murus, cui se nostra juventus Castro tecta subit, solida nec rupe retentus Est eques, ingrediens arcana foramine stricta Gens repit, tuba signa dedit tristissima victo. Ut videre suis hostes in mcenibus isti. Qui super astabant, nec eis jam posse resisti, Per muros rapuere fugam, clypeisque rejectis, Merguntur subito diversis agmina tectis. Pars solo terrore perit, plebique cadenti Mors ignava venit, non ense vocata rubenti, Maxima turba perit venientum turbine puisa, Duris fixa rubent miserorum membra revulsa. Urbis ad excelsas turres ita dum properatur, Diversis mors una modis hos depopulatur. Vesper erat nostjis minus illo tempore gratus, Paganisque dedit latebras nimium properatus, Noctem pro lucro paenas in luce daturus, Cinis habet, muitoque rubet jam sanguine murus. Et dum laeta cohors urbem sine vindice vastat, d miseras turres gentilis pallidus astat. ' ^ unc monuit Boimundus eos interpretis ore, 983 AD GODEPRIDUM APPBND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. 984 Ut sua lenirent mala consilio meliore, Et subeant turrem quae praesidet ardua potte, Hos equidem teget in misera sua dextera morte. Victorem victumquo facit nox irrequietum Victa rapit victor, videt hic accurrere lethum. Jamque diem luctusque novos aurora vocabat, Vicin» morti se civis in urbe parabat. Christicoiae stringunt enses, et tecta cruentis Gorporibus complent, populique cruore cadentis. Hic etiam virtutis opus gladiis iniere, Gorpore qui tenui vires modicas habuerc. Dantque senes decollandi poenam graviorem Quam juvenei ; producit enira vis parva dolorem. Et veluti minimum potuissent esse nocere Tempora quorumdam laqueis sic implicuere. Ut laquem baculus constringat, et interiora Perforet ossa rigens funis, cruor impleat intra, Tunc educta suis exstabant oribus horum Lumina, fcedabat sanies barbas miserorum. Talia fingebat auri sitis effodiendi. Nam quid non suadet amor immoderatus habendi ? Viscera morte gravi jam frigida dextra cruenta Scindit, et ex ipsis manus haurit avara talenta. Ast alios scrvare ducis quos cura volebat, Irrevocabile vulgus ad impia fata trahebat. Ima senes erebi repetunt, venduntur ephebi. Detinuit nostros in finibus his mora mensis. Mortuus interea prsesul fuit hic Oriensis. Nostra cohors paucis consumsit multa diebus : Nescit enim partis victoria parcere rebus. Illic ergo famem gens pertulit immoderatam, Et susccperunt morlem plerique vocatam, Et quia non habuit populus quod habere licebat, Tendit in illicitum, facit hoc quod jus prohibebat. Proh dolor! heufacinus ! verubus posuere recentes Turcorum carnes, lacerant cadavera dentes. Discordio inter Boamundum et comitem. S, /Egidii, Fausta omnia Christianis snccedunt, Tunc perscrutatur Boimundi causa secundo Nec concordari potuit dux cum Raymundo, Regem non recipi Constantinopolitanum, Nec dare juratum, comes asserit esse profanum. Ergo viae curam sanctae ducis ira rejecit, Ira ducem, dux agmen iter postponere fecit. nie quidem cum principibus repetivit amata Mcenia, plebsque dolet tantis patribus viduata. Sed comes iEgidii Sancti manet irrequietus, Anxius in multis, curarum mole repletus. Sit modo salva fides placet ut descendat ad ima Quaelibet, et procerum summetur res ea lima, Mandavitque viris absentibus ut Rugiosam Juris amore petant, rem discutiant odiosam. Gonveniunt, rem discutiunt, sed fraus ibi dira Dsmonis insedit, nec finem rcpperit ira. Tunc Marram petiit comes exspectatio turbae, Gollegitque sua comites Boimundus in urhe. Ut comes a cunctis se conspicit essc relictum. A Et Marram populis minimum jam reddere victum, PIus fidei fisus quam viribus, omnia Christo Committit, fatique vices duce non timet isto. Tunc pedibue nuDis, solito cessante paratu, Egreditur Marram cum plebeio comitatu. Quaelibet huic populo cessura pericula jurat. Nec secura fidcs regum consortia curat. Cedere pauperibus fortis putat ille fidelis, Audet et ipse ratem laceris committere velis. Plebs aggressa viam propter jejunia tarda, Et comites comitis primum venere Capharda. Consul Northmannus, Northmannorumque cohor [tes, Quos reddit sua terra pigros, incognita fortes, Hic animis et corporibus nostris sociantur. H De fidei zclo male quseque subire morantur. Rex quoque Cajsarease nostris prsetendit amorem, Et specie pacis male palliat ille timorem. Denique Caesaream serie firmata malorum Turbapetit, quia longa quies labor essct eorum. Inseditque super fluvium Farfar, quia tale Nomen habet flumcn hic urbi collaterale. Et muris admota nimis tentoria vidit Rcxurbis, vetuit commercia, pacta recidit. Nocte sed exacla, populo jam progrediente, His occurrerunt duo Turei, rege jubcnte, Hoslibus obsequium, licet hostes, exhibuerunt. Et vada quos nollent evaderc paajdocuerunt. Vcnit et ad vallcm quamdam gens nostra duorum Conductu, cepitque boves (115) ct equorum Praedam; nempe boves et equi per gramina late C Ibant graminea gaudcntes fertilitate. Utque ferunt quibus illa fuit praedatio tenta, Dcpraedatorum sunt millia quinque reperta, Aggere munitum forli, muroque rotundo, Stabat ibi castrum, sed redditur hoc Raymundo. Hostibus in mcdiis per quinque dies habitarc. Profuit, ei spoliis jumcnta datis onerare. Tunc gens illa fide firmat se fcedus habere Perpetuum cum Christicolis, nullique nocere. Non tamen huic fidei foret ulla fides adbibend^ Nec levis iilorum promissio suscipienda. Post Arabum petitur castrum, quod mcx aperitur. Proximus hos labor ad vallem perduxit amaenam, Fructibus innumeris hiemali tempore ^lenam. Urbs ibi grata situ manet alto splendiia muro, j) Quae quasi gemma micat, auro circuixdata puro. Incola Caphaliam vocat hanc qui tunc fugiebat, Gerlius ut vidit quos jam rumore videbat. Civibus egrcssis victores ingrediuntu', Trcs et in urbc dies complent, opibuque fruuntur, Hostica gens haerere diu, montes sujeravit Imnensos, in valle Desem sua castn locavit. Hic quoque larga Dei pietas dedit hiic aciei Fructus, frumentum, vel sufficiens ilimentum. Sed quie proveniunt ad votum despinuntur. Interdicta placent, magis interdicta sequuntur (145) Deest hic unum verbum. 985 GILONIS PARIS. HISTr HIBftOSOL. — LIB. VI. 986 Et castrum confine petunt. Tunc hostis hianti A Projecit populo praedas, ct rcs caianti Exslitit ut castrum victorcs fraude subacti Desererent, montis vitio, non ense coacti. Et tamen aggressi castellum luce sequenti, Defensore suo vacuum patct aggredienti. Annua festa Dei Genitricis ibi celebrantur, HiEc quae candelis specialius irradiantur. Muncra tunc ducibus mittuntur ab urbe Gameta, Aur«us arcus, equi, vestes, et lucida tela Legatique sui regis mandata ferentes, Exorant pacem ; quos Christicolae sapientes Inccrlos faciunt, certum nihil instituentes, Rex etiam Tripolis formidine tactus, ut isti, Septem mittit equos et rauias quatuor hosti. Dona duces capiunt. 5ed ha;c incerta suspecta. |^ Cumque viris foDdus quaesitum non inicre, Quindecimaquc die castellum deseruerunt. Quindecimaque die proceres iter arripuerunt. Indc pctunt Archas, castrum vetus a?quiparandum Urbibus, et populo non absque labore viandum. Hoc Arabes, Turci, Publicanique coronant Turres, arma, loca, muri munimina donant, Sed tamen hoc nostri clauserunt obsidionc, Quod superare putautvel vi vcl proditione. Praicipiti cursu muros nostri petiere, Percutiunt clausos, graviusque repercutiuntur. Non gravius laedunt, quam dcsuper cjiciunlur. Arcu, balista, tormcnto, gons furit ista. Tormento lapis impulsus, magnisque virorum Viribus adjutus, terit arcus oppositorum, Funestum sibi pandit itcr per scuta volando, C Seminat ille neces quidquid petit exanimando. Hic procerum decus Ansclius de Monte Riballo Lustrat anhelanti dum mcenia lata caballo Mortiferum vulnus recipit, vir viribus Hcctor, Vir Cato consilio, vir primus in agmine rector. Saepius aggressi muros sunt Sc-cpe rcjccti. Post haec ad Tripolim sunt quinque novcmquo pro- [fecti, Ut praedam caperent, sexagintaque repente Inveniunt Turcos, quos, Christo subveniente, Invadunt, et sex perimunt, armentaque plura Dum laeti rcdeunt cepere per hostica rura. Non prociil urbs aberat, ripae vicina marinae, Fertilitatc sua promiltens multa rapinas, Nomino quae celebris ipso Tortosa vocatur. ' Impctit hanc Piletus Raymundus, et associatur TcntoriaB proconsul ei, qui par paritate Nominis huic erat, haud impar mentis probitate. Ili duo Torlosam cum paucis aggredinntur, Frustranturque diu, nec prospcritate fruuntur. Sed tamen haud longe jam nocte supervenicnte, Castra locant, nimium populo strepitum faciente Accenduntque viri non ad sua commoda segnes Per juga, per campos, plures vigilantibus ignes, Quos postquam cives lucere procul spcculantur, Quod mctuunt sperant vaticinantur, Christicolas castri procinctum deseruisse, Urbis ad excidium tentoria jam posuissc. Ergo solo metu superati, deserucrunt Ma?nia, terga fuga?, nullo cogentc, dederunt Ast ubi sol rediit, nocturnaque lumina texit Luminc majori, nostris ignota retexit Gaudia, quos subitum regnum non pugna vocabat Exspectatadiu, quibus urbs servire parabat. Parthe fugax, ubi magna magis miracula quaeres? Advena sero tuus hostis modo fit tuus haeres. Sufficit haec acics multis non multa ruinis. Est ct ab Archois ter mors immissa pruinis. Urbc viri fortes insperata potiuntur, Hostilcs portas quasi civcs ingrcdiuntur. BeUa Deus pro gente sua secreta movebat, Militibus quoque viam dux praevius expediebat, Datque suis aurum telluris ad ima retrusum, Ncc cumularat opes nostrorum Parthus ad usum, Dum castrum tenet obsidio, nostri tonuerunt Ilanc urbcm, portumque rates illic habuerunt. Rex quoque Miracleaj nostris obstare nequivit, Collaque submittens optatum foedus inivit. LIBER SEXTUS. Gibelhm ohsidionc cingitury Jam duce materia, cujus pars magua peracta, Inspicimus propius portum, fmemque laboris. Obscurat fateor puerilis pagina grandem Historiam, viresque lovesonusaggavat ipsum. Quod tamen incoepi, sed non quo tramite coepi Aggrediar, sensumquo sequar, non verba sonora, Nec patiar fines sibi respondere vicissim, Pruriet et nulli modulatio carminis auri, Quodque coarctabant humilis stylus et rudc me- [trum, Lassis effundet prolixa relatio rerum. Sic collum luctantis equi frenumquc volenter Contrahit egrediens primus de carcerc cursor. D Ast ubi proximus cst meta), mox laxat habenas. Jamquc meas ego laxavi, nam proxima meta est. Dum Deus abjeclis ducibus populique columnis, Pauperibus dat regna suis, paucisque triumphat : Ne sua quae Domino sunt ascribenda potenti, Applaudens humana sibi natura vocaret, Flandrensis comes atque duces venere Lycajam, Sed Boimundus ibi consortia laeta reliquit. Emensumque rcmcnsus iter, redit ad sua tristis Magnus at illc ducum Godefridus liber ad arma Evolat, etpatriam moto pater ense salutat. Jani sordent tcrrena duci, jam concipit ipsum iEthera, ncc metuit certus de munere fatum. Haeret ci, studioque pari Flandrensis anhelat. 987 AD GODEFRroUM APPENDi II| i^ MONUM DE BELLO SACRO. 988 •Miratorque ducis, meritum virtutis honorat In duce, quem merito magni prfficellit honori?» Hi licet exsultcnt de successu Raymundi, Se tamen alterius non inscrucre labori. Sed dedignantes obsistere viribus urbes, Urbem Gibellum cinxerunt obsidione, Cujus praQcipites cingehant moenia foss®. Ingens cwdcs infidelium, Nuntiat interea Ravmundo fama sirfistros Rumores, ad bclla suis occurrere Parthos. Tunc et legatos et verba precantia consul Dirigit ad prorores, quos urbs obsessa tenebat, Qui pro communi damno commune vocantes Consilium, nec bella timent, nec ferrc recusant Auxilium, pulsatque viros spes laeta triumphi, A Quas urbs Antiochi timnit, populus premit ultor Christicolae socios perdunt, et tempora grata. Poncius hic cecidit Balonensis, tempora cujus Trans abiit lapis ingenti conamine missus. Occubuit Guillelmus ibi Picardus, et una De Petramora GuarinuSy at ille sagitta, His jaculo^ venitque modis mors una duobus. Inter tot luctus paschalis in obsidione Lnx celebratur, et in castris feslum fuit bospes, Temporibusque suis caruit so1emn6 serenum, Neve diu natura loci virtusque virorum Illic decertaret, et inexpugnabile castrum Expuguare volens, labor expendatur inanis, Mensibus obsessum tribus Archas deseruerunt, Atque petunt Tripolim, ubi cum primatibus urbis Ncc mora, cum clausia pepigerunt faedus.et empta ^ Dexlras jungentes, dubiia se credere muris Pax a cive fuit, sociosque suos petierunt. Spe belli decepta cohors, spe vertit ad Archas, Atque tegunt castris fluvii Castrensis arenas, Neve diu, Godefride, tuus refrigesceret ensis, Ad Tripolim ducis proceres, ut certtor inde, Prsda tibi quasi de pleno contingat ovili. Hostibus occurrunt hostes levibusque sagittis Stulta graves animos fuit ausa lacessere turba, Et velut improbitas muscarum l»dere tantum Nuda potest, abigique solet crepitante flagello Oppositsque rei morsus inOgit inhaerens. Taliter instantes ventis commissa sagitta Infestans, citraque necem dans vulnera, ca^dit EnsibuSy et fit ei clypei prstensio murus. Sed cur demoror hic, ubi non est palma morata Armorum jam Parthus opo post tcrga rejccta, Quffirit opem pcdibus, desperataque salute, Instans milcs equos calcaribus, ensibus hostes Urget, et in multa versatur csede cruentus. Obtundunt acies gladiorum membra revulsa, Quosque secare nequit trepidiis muro, conterit [ossa. Givibus exstinctis, ingressus inhorruit urbis, Testificans caedem fluvius trahit inde ruborem. Haurit et in fluvio praetcrita turba cruorem. Cum rege Tripolis pax firmatur. Geede duces nimium, praedaque parum satiati, Vexatam petiere Desen, prsedataque rursus Relliquiasque suas exquirunt irrequieti. Hanc vailem velut intactam mirantur ab omni Partc, boves, asinos educere, postque rapinas Raptori toties immittere quod rapiutur. Mox trahit in praedam quidquid videt impiger ho- [stis, Hostilesque manus replet indulgentia vallis, Quia camelorum tria millia praibuit illis, Gastra replet, vulgus reficit praedatio, datquo Damna moras, animos externis obsidioni Ghristicolis, et alunt inimici res inimicum. Sed nec pugna valet clausos, nec machinn muros Frangere, quasque manus Persarum Gorbana vi- [ctor, (H6) Hic versus claudicat uno pede. Audent, seque ferunt ad celsa palatia regis, Et pacem jam multoties a rege petitam Firmavere duces, ut fratrum vincla resolvant. Tunc rex ter centum captivos Christicolarum Gompedibus vinclisque graves ab utroque resolvit, Datque viris vir dona, viros dat dignius auro, Addit equos, aurum, populoque stipendia mittit| Et se Christicolam fieri rex asserit ultro, Si sua Ghristicolse valeant attingere vota. Jam tunc reddebant ematurata calore Arbor, messis, ager, fructus, frumenta, fabasque. Fertilitas igitur rerum, novitasque recentis Temporis ad solitos trahit agmina laeta labores. Mcnsis erat Maius, cum fortes, urbe relicta, Q Ad castrum Detholon venere, dicque Glieta Transcendens, vix nocte gravi fuit exsuperata. Inde maris littus vexata calore juventus Radit^ et ad Zebarim veniens, sitis immoderatae Damna tulit, nec in urbe ^ddetquashauriatundas. Sed labor altcrius lucis duxit sitientes Ad vada magna Braym, populusque cucurrit ad [amnes, Quos super incumbens, vix flatu suffl^ientem Turba parum vasi credens avido rapit ore. Venerat ille dies quo victor ad aethera Christus Ascendens, exempla suis se praebuit astris. Sed grave nostra cohors iter emetitur in illa, Et locat ante Barulh posita juxta mare castra Post haec transactis Sagitta Surque duabus Urbibus, applicuit se praedo beatus ad Acra. Hinc adeunt castrum Caiphas, castroque relicto, Juxta Gaesaream flgunt sua castra cohortes. Illic laetitiae festum si tempore laeto Occurrisset eis observare fldeles (116), In quo discipulis Dominui dedit omnia posse, Usus jure suo, mundo nova dona stupente, Excepit tandem peregrinos Ramula cives. Give suo vacuata, novos qui fugerat hostes, Ecclesiaeque tibi sacratae, sancte Georgi, Quae spatiosa satis vicinae praeminet urbi, Pontificem decimasque suas gens sancta reliquit. D GILONIS PARIS. HIST. HIBROSOL. ^ LIB. VI. 990 Jerusalem obsidetur. A «nus armorum gravitate calore repressa, rtate, siti, nocturno tempore, pugna iiata cohors optatam venit ad urbcm, Salomon opibus ditavit, Christus honore. I ardebat, et sol ardebat in armis, 0 suis tcxere duces loco congrua castris. n cui superest septentrio caslra recepit nanni comitis, et ei Flandrensis adhsret, ib occasu terret Tancretius urbem, ib occasu tendit Godefridus in hostem. ia, Raymunde, die tua classica clangunt, lam Jerusaiem nostrorum cincta corona, . levitate pares Piletus Raymundus, la dum lustratur cquis oculisque remota, ntum casus Arabes praedonibus ofTert, j. leque facta sui cultoris prodiga virtus, anus eripuit numerosior, at fuga turpis. ga, sed plures ex illis praecipitatos, ga, nec gladius salvavit, quos spoliavit ostra cohors, et equos ad castra reduxit. U8 aptatis quae sunt aptanda ruinae, ant ad vota viri, murumque priorem int, magnisque vocant clamoribus hostem. gentilis adest, Judaeus, Turcus, Arabsque, bus, jaculis obsistitur, igne, vcneno. itri jaculis opponunt pectora nuda, 3 Flagellato patiuntur dura flagella. ora, magnanimi per saxa per arma ruentes, )rscipitant irritamcnta prioris. . fugiunt ad moenia tuta manipli, n quisque timens eertat prior esse, priores C sequens inimica suis in limine portae *it, hicque suum Pilades prosternitlOrestem. ima pars exclusa gemit, natique parentes (8 non excipiunt, pietate stupente. 08 ingenti conatu scala levata i ad alta viam, cui fortis miles adhaerens, ladus Giminum castri Dunensis alumnus at gladiis, et comminus impetit hostem, scalarum, si forte parata fuisset, leri labor ille mali labor ultimus esset. It hoc solum nostris, fortunaque belli id extremum ductos, alterna revisens. m oastra cohors petit^ et rcspirat ab armis, a qui quondam nova fastidire solebat, vocore famem dulcedine deliciarum j) ido gulam, nunc sicco pane repletur, Qtitur ei pigmenti lympha saporem, sitiens miles pretioso comparat auro. itis quippe Sion fons a radice citatus, Jiloe potu minimo longeque petito, lepos reficit populos, et venditur unda natura potens gratis concessit habendam. rario premitur gens nostra labore, sccutaj icolas venere rates, quas Japhia portu t optata, nunc urbs, tunc urbis imago. ) viri centum mittuntur ab obsidione, irvare rates, Turcosque repellere possint. Praefuit Acardus Merulo de monte cohorti, Atque Sabratensis Guillelmus cum Raymundo Sed probus Acardus cum paucis ante cucurrit, Impulsus levitate sua plusquam ratione, Hic septingentos Arabes in valle profunda Repperiens, irrupit in hos, hastaque rejecta, Fulmineo scindit gladio quem respicit hostem. Tandem succubuit non pigritiae, sed honesti Funeris exeniplo, per quod monet ipse sodales, E quibus elapsus unus crudele cohorti Nuntiat exitium, clamans crudeliter, Ecce Exsequias sociis proceres date, quos dare vitas Non licet, at mortem licet hostis morte piare. Sitis ingens Christianos cmciat, Talibus hortati Piletus, Piletique sodales, Quos magis hortantur virtus, vindicta suorum Vera fides, alterius amor, requiesque laborum. Tnterius mentes armis coelestibus ornant, Exterius sua membra tegunt et viribus armant. Inde repentino visu turbantur, et hostes Digrcssi videre suos spoliare necatos, Et licet innumeros videant hi qui numeran Mox poterunt, tamen occurrunt, legitque virum Prostemitque suum congressu quisque priori. Protinus horribilis miscetur in agmine pugna, Amittunt galeae cristas, clypei sua signa. Gonvertunt gladii facies hominesque recisis Naribus, expavit tiro de cognitione Jam dubitans; hos non homines, sed monstra pu« [tavit. Hastis nostra cohors illos petit, ensibus istos Impulit, hos currens casuque peremit amaro IIlos morte timor subita prosternit inertes : Gasibus afllictus variis gentilis Arabsque Dant facili sua terga fugae, multisque necatis, Uni victor ovans dilata morte pepercit, Per quem Persarum secreta dolosa paterent, Trcs quoque miles equos et centum duxit ab hoste. Dum vacat in castris populus, sitis immoderata, Excruciavit eum, gladiis tellure cavata Miles in antra caput mergebat, luce relicta Pinguis ut humeae et tellus arentia labra Hie quod ab utre cadit resupino suscipit ore, Marmora lambebat alius sudantia rore, Aspiceres pestem languentum cuncta per ossa, Jam rabiem traxisse suam nutare subactis Viribus incessum, linguaeque retundier usum. Si mactat quandoque bovem librata securis, Garnibus abjectis, sorbetur ab agmine sanguis. Esuriem tolerare libet, dolor ille dolorem Hunc minuit. Prodesse famem quis crederet un- [quam ? Glauserat occultos laticum gens saeva meatus, Immensosque lacus observans, insidiatur Ghristicolis, mortemque dabatquaerentibusundam, Gum gens lethifero siccata calore calorem Vitalem perdit, nulloque liquore rigata Intestina bonis naturae, destituuutur. Gonstruitur studio Godefridi machina formtm d9i AD OODBPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 992 Castelli retinens, multoque labore repcrta Materiam dant ligna fabris, urbique timorcm. Par quoque castellum Raymundi provida cura Erigit, et contra turres turrita parantur. Exstupuere novas miscri consurgere molcs Gentiles, ipsique suas arcrescere turres Nocte laborabant, studio lallenle laborcm : Nec minus ingentis castelii compositores, Quos ducis urgcbat pra^senlia, sollicitantes Nocturnam requit*.m vigilant, variasque pcr artcs Intcmpcstivnm ducunt sub nocte laborcm. Nox qun™ Jub.M.i requiem transacta reliquii; Lucida vclabat tenebrosa sidera palla. Cum ducis artifices ad muros applicuerunt. Robora castelli, minitantia solis ab ortu, Nam levius poterant irrumpere solis ab ortu Multiplicando preces, lacrymas, jejunia, vota, Circa Jerusalem portant ijisignia Christi Christicolaj, vexilla, cruces, altaria sancta. Dicere longa mihi mora finem prospicienti, Quotque, quibusve modis breve tempus comparat [hostis, Cujus Parca necans jam rumpere fila parabat. Venerat illa dies qua mortificare magistrum. Gens Jud^ea Jesum cupiens se mortificavit. Rac in luce duces ad muros agmina ducunt, Stans comes Eustachius in castro cum Godefrido Susceptos ictus reddit cum foenore duro. lUa Turcorum transverberat a ducc missa, Non tantum contcnta latus transire sagitta. Dux ducis exsequitur curam, fortisque laborem, Multis hortatur pugnantes, pugnat et ipse, Pugnat pro duplici regno, quia quaerit utramque Jerusalem, decertat in hac ut vivat in illa. Saxa super crates venientia vimina frangunt Robora, scuta viros dc castri culmine nolunt. Jerusalem capitur. Mortis in articulo virtus non defuit hosti, Donec qua Christum crux sanctificata recepit, Adfuit hbra, diem minuens, civisque vigorem, Hac horaquidam de castro fortiter instans, Nomine Letaldus, muro prior insilit urbis, Illum qui nimia secuit virtute leonem Guicherius sequitur. Jam dux super alta coruscat Moenia, jam gladius late per iniqua vagatur Pectora, fulmineis jam murus ab cnsibus ardet. Nescius istorum Raymundus mobile castrum Conduccbat adhuc, sed voccs auribus hausit Insolitas, turremque David celer ipse petivit : Nec mora Turcorum princeps, custodia turris Cui commissa fuit, dcmissa voce, roganti Vultu, dimissis oculis, a consulo vitam Postulat, auferret quis inertis prajmia victo. Ecce pavens Turcus aperit sine murmure portam Hostibus, a nostris toties majoribus emptam. Turbidus optatam prorumpit victor in urbem, Prfficipitesque viros graviter suus impetus urget. Occurrit suprema dies gentilibus, iUi Ce bello fugiunt in bellum, lapsus ubique A A nullo ferrum revocatur, Turcus, Arabsque, Judffiique cadunt, horum de funere pugoa, Sanguinea juvat ire manu, gladiumque nitentem Ferre pudet, qui non desudet sanguinis haustum. Inoonsulta ruit gens ad templum Salomonis, Quam mortis timor exagitat, velut esset ab illo Unica danda salus, talique tcgantur asylo. Implerant plerique domum quam diximus, illis Victorum manus inchoans, per lubrica strage Marmora sc rapuit, numerum quis scire cadentum, Millia vel valeat? passim cum frustra per omnes Sint dispersa gradus, longe cervice revulsa, Rore caput niveo commista strage natabat. Abscissas alicna manus ad corpora jungi Aspiceres, truncos etiam sine poplite ferri, |v Cunctaque membra loco vel caesa carere priore, Saucia vel remanere suo, tantusque cavernis Sanguis plenus iit, ut flumen abire putares In planum, velut a summis cum montibus ingens Grando cadit, mistisque simul tonat imbribus [«ther. Tunc collecta petunt demissas flumine valles, Sata trahunt, silvasque ferunt, totaque vagatur Agri planitie, gemitus dat rusticus uno Pectore, non aliter cassorum membra feruntur Sanguine rapta suo, totidemque vocantur in urbe. Sed tamen illorum pauci vestigia templi Ascensu superant, et eis sua signa dederunt Tancretius Guastonque piis affectibus acti. Hinc ad opes properant elTrenes, tecta subintrant. Vestee, divitias, et quod satis esset avaro C Inveniunt, si divitiis satietur avarus. Non perdit quod quisque rapit, nec vindicat altcr Quamvis nobilior, quod computat in sua pauper. His ita completis, mundata taliter urbe, Ad sua felices venerunt gaudia turhae, Prostratique duces aspersi fletibus ora, Pro Domino Domini venerantur rite sepulcrum. Hicque suum capitale Deo dat quisque fidelis. Manc dato, non plonus adhuc tot cludibus ultor, Miles id exiguum, quod adhuc superesse sciebat, Sanguinis in paucis furatur, et ardua templi Asccndens tacite, subito turbavit inertes, Illi praecipites sese juculantur ab alto, Et quae dat vitam reliquis animantibus illos Terra repercutiens morientes mittit ad umbras. D Occurrunt alii gladiis animoque virili, Supposita cervice moras in morte queruntur. Hi sese caedunt, mortesque suas inimicis Eripuere suis, isti pugnando seeantur. Naufragium dum quisque facit sibi, quisque neca- [(wr. Corpora cacsorum caudis religantur equorum. Atque foras juxta muros glomerantur inusta, Plura quidcm divisa locis in frusta jacebant, Perdiderantque notas humani corporis, illa Gentiles nondum damnati flendo legebant, Et congesta simul ducebant montis ad ima. 993 GALTERII CANGELIARII BELI.A ANTIOCH. — NOTlTlA. 994 Godefridus rex Jertisalem constituitur. A Oclava qui regna die suscepit ab urbe Quseritur interea cui regni cura regendi Capta, vir regno dignus cum rege beato. Conveniat, quis digna sciat dare praBmia Ghrii?ti. Vivat in octava. Militibus qui marte sciat superare tyrannos Anno milleno de centero minus uno Mclchisedech cxempla scquens, qui justa fideli Jerusalem capitur Julii cum dicitur Idus. Victorique scni data porrexisse refertur. Haec ego composui Gilo, nomine Pa»ensis, Divino tandem nutu procerumquc salubri Incola Tucciaci non inficiandus alumnus. Consilio regimen sortitur dux Godefridus, 33= GALTERII GANGELLAKII ANTIOCHENA BELLA (Edidit BoNGARS in Collectione cui titulus : Gesta Dei pcr Francos, pag. 441.) MONITUM. Antiochena Bella scripsit Galterius,qui ipse cancellarium se dicit^utriusquo fortunaj participem,col. 1009, lin. i2, et cancellarii iterum meminit, col. 1013, lin. 19. Lingua Gallum produntverba : Quater viginti mHlio pufjnatorum, quod ncmo nisi nost as dixerit, aut noslrati lingua tinctus.iV^c oblitus matris suw filii ; Dis- confectura, ctc. Galterium canceiiarium citari Libro Bellorum Domini, auctor nobis ipsc libri dominua Petavius. Totum scriptum cancellari di^num, nisiquod historiaest, qu(pquomodocunquescripta, servan- da esl. Ipsc vi carccris hebetatum ingenium queritur, col. iOOI, lin. 29. Sed et codex quo usi sumus unico, noster ab Joannc Russato, scriptus est vitiosissime ; nec niutare quidquam voluimus. Narrat autem ad Antiochiam gesta feliciter anno 1115, infelicitcr 1119. NOTITIA. Plusieurs ecrivains ne font qu'un m6me homme de Gaultier le chancelier et dcGaultier, chanoine, ar- chidiacre de Terouane, et un mfime 6crivain de rhistorien des giicrres d'Antiochc et de rauteurdela Vie de Charlcs le Bon, conite de Flandrcs (Val. And., p. 21, etc). l)'autres sont dans le doutc sur ce sujet et pretendent qu'il n'y a aucunc preuve ni aucune raieon capablcs de les decider. II est n6anmoins certain que Gaultier le chancelier, et Gaultier archidiacrc de Terouane, sont deux honmies et deux ecrivains dif- fcrents. Si Casimir Oudin (Scrip. t. IJ, p. <062) s'etait donne la peine de lire et de comparer ensemble l'histoire des guerres d'Antioche et U Vie de Gharles le Bon, il y auraittrouv6 desmotifs suffisants pour sc d6cider et pour se convaincre que ces deux ecrits ne peuvent 6tre la production d'unc m6me plume. La difference du style des dcux ouvrages est si sensible et si palpable, cjull n est pas possible de ne pas re- connattre deux auteurs. Cclui qui a 6crit les guerrcs d'Antioche avait fait le voyagc dc la Terre-Sainte ; mais Tauteur de la Vie de Charles ie Bon ne s 6tait trouv6 i aucune de ccs fameuses exp6ditions, comme le prouve assez le silence qu'il garde Ik-dessus dans plusieurs occasions naturelles qui se presentaient d'en parler. En cfTet, lorsqu'il rapporte le voyage en Orient de Robert le Jeune, (ils de Robert le Frison, et celui du prince dont il ecrit la Vie, aurait-il manqu6 de faire connattre, au moins par quelques traits, qu'il avait lui-m6mc fait ce voyage ? II est inutile dc nous etendre davantago pour faire voir que Gaultier le chancelier, et Gaullier de Terouane, sont deux hommes et deux ecrivams dilferents. Nous en verronson- core dcs preuves dans ce quc nous avons k dire de leurs personnes ct de leurs ecrits. Gaultier le chancelier 6tait frariQais, comme le prouve Bongars, dans la proffice de sa collection {supra), Nous ignorons et pon origine et sa patrio. L'autcur du Supplement au Diclfonnaire de Mordri dit ciu'il ac- compagna Godcfroi dc Bouillon dans son expedition de la Terre-Saintc : ccla p-ut 6tro, mais il n'y arien dans son ouvrage sur quoi on puissc etablir qu*il accompacrna Gode:'rui. Quoi qu il on soit, il prit part ^la devotion de ce siecle, et alla en Palestine, oCi il fut chancelier de Hugor, prince dWnliuchc. Lui-m«^me se donne le titre de chancelier dans le prologue de la scconde partie de son ouvrago : Ego ipse Gauterius cancellariuSj oti il dit qu'il aeprouvelabonneet lamauvaise lortunc, qui fait le sujet de son ouvrage; et que rexperience qu'il en a faite lui aappris que la prosperite est plus prejudiciable h r&me que Tadversite ne Test au corps (1). Puisqu'il prend la qualit^ de cnancclier, il semble qu'on ne peut pas douter que ce n (1) Ego ipse Gauterius cancellarius utriusque fortunx particeps existe^is, expertusque magis nocere carKi prosperitatem animx quam adversitatem corporu 035 AD OODEFRIDUM APPEND. 11, — MONUM. DE BBLLO SAGRO. 906 s^^it de lui-m6me qu*il parle lorsqu^il dit c^ue le prince Roger, apr^s avoir envoy6 les barons prendre da rppos, fit appeler secr^tement son chancclier pour le consulter sur retatpr^sent de ses affaires. Mais le nial 6tait sans rem^de : le princc perdit la bataille et la vie, et le chancelier la libert^, ayant et^faitpri- Bunnier par led infldeles. 11 eut beaucoup k soufTrir pendant sa captivite, en sorte que sa t^te en fut rort aCTaiblie. Les tourments de toute esp^ce que les barbares firent soufTrir aux prisonniers, et dont il faitla description, ^taient bien capables de produire un tel elTet. II est dit dansle Suppl6ment au DicUonnaire ie Mordri que Gaultier, revenu de ce voyagc, 6crivit Thistoire du si6go d'Antioche, et de ce qu'il avait vu et su jusau'en 1119. Geci n'est pas exact; car premi^rement on ne voit point dans son ouvrage la relation du siege d Antioche ; secondement, il ne paratt point, ni par les prologues qui sont klatdte de chaquepar- tie, ni parlecorpsde 1'ouvrage, au'il Tait compos6 au retour de son voyage. Au contraire, il ya beaacoup d*apparence qu il le publia sur les lieux m6mes oix s'etaient pass^s les ev6nements qu^il raconte : tout concourt k en donner cette id6e. L'auteur declare que ce qui Ta engag6 k ^crire, c'est le d6sir d'in8truire les personnes sages, et les princes qui devaient succ6der k Roger, en leur mettant devant les yeux les vertas ct les d^fauts dc co princc. Les exhoKations qu'il fait en divers endroits aux chr6tiens du pays, pourles porter k la p6nitcnce et & retbrmer leurs mceurs, dont il fait une peinture aflrcuse, montre assez qa'il 6cri- vait pour eux et sur los iieux mSmes. L'ouvrage, qui est divis6 en deux parties, est une historrede la guerre que les chr^tiens eurent k sou- tenir dans la principaut6 d'Antioche en 1115 et 1119. A la tSte de la premi^re partie on lit ces deux vers qui en expriment la matiere ou le sujet et nous apprennent le nom ae Tauteur : Exstitit hic victor, Gauterius indicat auctor^ Antiochenorum dojninus Rotgerius et dux. Gaultier, sans donner rhistoire du si^ge d'Antioche, qui ^tait alors au pouvoir des chr^tiens, se ren- ferme dans le r6cit d'ev6nements posterieurs. 11 commence par le tremblement de terre arriv6 la veillede saint Andr^, c'est-^-dire le 29 novembrc de Tan 1119. II rapporte ensuite la grande victoire remport^ par Roger, prince d'Antioche, sur Us infiddles ; c'cstl&ce qui fait la premiere pariie de son bistoire, qui repr^sente 1 6tat florissant de la ville d'Antioche sous Roger. La seconde a pour objet les malheurs de ce prince et de sa principaut6. Le sujet en est renferm^, comme celui de la premiere, en deux vers : Princeps valde probus Rotgerius Antiochenus Qualiter occubuit, Gauterius hic recitavit. Gaultier y donne la relation de la malheureuse bataille que Roger livra imprudemment aux infiddles Tan 1119. L'heureux succes qu'il avait eu contre eux dans la guerre pr^cedente lui ayant enflele cosury 11 demeura dans une funcste s6curitc et n^gligea de prendre les mosures et les pr6cautions que la pradence exige qu'on prenne toujours contre rennemi et en fut la victime ; il perdit la bataille et la vie. La plas grande partie de Tarm^e y p6rit avec son chef ; le reste tomba entre les mains des barbares qui exerc^rent les cruaut<^s les plus inouies sur leurs prisonniers, du nombre desquels fut Tauteur de cette histoire. La dure et longue captivite qu'il soufTrit parmi ces infld^Ies lui d^rangea un peu la t^te, comme nous Tavons d6jJL dit. 11 en fait Iui-m6me Taveu, par forme d'excuse, pour se jusiifier sur les d^fauts qu*on pourrait trouver dans un ouvrage qu'il a compose, autant qu'il pouvait en 6tre capable, ayant resprit affaibli par la duret6de sa prison : Pro capacitate ingenii nostn vi carceris hehetati. L'excuse est assurement bien legi- timo ; et ce que dit notre auteur m6rite qu'on ait de rindulgence pour lui. Bon^^ars a publi6 cette histoire dans sa GoIIection des historiens de la croisade, dans laquelle elle tient le septieme rang sous ce titre : Gualterii cancellarii Bella Antiochena. L'6diteur ne Taurait pas cru digne de voir le jour, si ce n'est que tout ce qui est historique doit 6ire conserv6, quel qu'en soit le style (2). Gette histoire est k ia v6rite mal 6crite, mais elle n en est pas moinsint^ressante. G*e8t un t^moin oculaire 2ui rend un compte exact et Od^Ie de ce qu'ila vu : c'est un historien cjui rapporte dans un grand d6tail es fait importants, avec tant de candeur, tant de bonne foi, tant de simplicit6, qu'on ne peut doaterde la v6rit6 de ce qu'il raconte, et qu'on le lit mfime avec plaisir, malgr^les defauts du style : enfin c'est un chr^tien plein de religion qui ecrit avec piei6, qui voit la main de Dieu dans tous les ^v^nements, regar- dant les heureux succes comme des efl^ets de sa bonte, et les mauvais comme la punition des pdch^s des hommes qui se glorifient des biens qu'ils ont regus. Un tel 6crit m6ritait de voir le jour. L'auteur Ta com- pos6 apr^s plusieurs ann^es de captivite, c'est-&-dire aprds Tan Hld, qu'il fut fait prisonnier. G'e8t toat ce qu'on en peut dire. Du reste nous ne savons ni le temps ni le lieu de sa mort. II est fort incertain, pour ne rien dire de plus, qu'il soit jamais revenu en France. (2) Nisi quod historia est, qux qu^modocunque scripta^ servanda est. INCIPIUNT ANTIOCHENA BELLA PARS PRIMA. Exstitit hic victor, Gauterius indical auctor, Anliocbenoram dominus Rotgerius el dax. INGIPIT PROLOGUS. A cheni ex insperato gessit. Auditis etenim miracu- Operse pretium est audire, et utilitati congruit, lorum virtutibus proborumque vironim actibas, quomodo, quibusmiracuIis,quagratiaDeu8arbiter mali prosternerentur facilius ; boni etiam inoita- bellum cum Parthis manu Rotgerii principis Antio* buntur ad melias. Onde fit ut ciyas inatinota omvii^ 991 GALTEMI CANCELLARII BELLA ANTIOCH. — PARB I. 998 bona facta sunt,ipsius deprecerauxilium^qui eidem A prinoipi Spiritus consilii et fortitudinis vires admi- nistravit, quibus superbiam gentium elidere,ct fc- ritatem debellare prsvaluit, mihi quoque rei scricm desiderantis litteris assignarCj ac posteritatis me- mori» commendare^ scribendi potentiam et sermo- nis copiam cgbIUus dignetur instillare quatenus ca- paceB rationis ct ver» fidei defensores, audita veri- taft#, Greatoris sui imperio etservitio viriliterinhse- reant, adversarii vero divino terrore perculsi, tam presentes quam futuri,non Domino,sed suis confisi viribus,8agittis Domini terga prebeant,ac reverti ad opus simile non praesumant.Vcrumtamen inspectis partibus pugnae necessarii8,materiaque sumptameis «qua viribus,anle pugns narrationem,vidctur mihi perutile praecedentia mala prius indicare,ut ex cau- p sis prslibatis, sequentium eiTectus perpendatur fa- * cilius.Primum igitur locustarum agmina longe la- teque sub metaphora hostium agitata, accolarum Syrie penitus omnia abstulere victui nccessaria. Dehinc partim humi serpentia, partim pcr auras dilapsa, fere omnium orientalium Christicohirum plagam ad idem duxere inconveniens. Qui licet se debere afQigi digna ultione noverant, Dominum ta- men Creatorem suum, non soluro sibi fore placa- bilem non expctebant, prsteritis inhaerentes vitiis ; verum etiam terminos pudoris excedentes, crimina criminibus augebant.Quidam namque osores jeju- niorum, sectantes epularum, guls illecebris addi- cti,non bene viventium,sed bene pnscentium mores vitamque imitari studebant. Alii vero incestitatis aiTectUjContubernia sequebantur impudicorum,au- C rum etiam publicarum reverentiam urbis invere- cundisincestarenitebantur,facientesambiguum pu- tidiores ac facinorosiores existimarentur. NonnulH autem habentium divitias injuste acquisitas, suis etiam propriis abusi, vasa sibi fieri voluptuosis ex- cessibus apta,Salomonici operis arto insculpta, ar- denter inquirebant,uxoribusquc suis, famanarran- le artificis, auro Arabico, pretiosarumque gemma- rum varietate muUiplici,putibundaB partis tegumina studiose componi satagebant. Non obtegend» tur- pitudinis forma, vel refringendae libidinis flamma, sed ut quihus ingratum erat quod licebat, eos acrius ureret quod non licebat. Qui cum hoc modo suam vellent incitare libidinem, mulieres dealbare et eis satisfacere putarcnt,ut praelibavimus^augebant cri- n mina criminibus. Mulieribus itaque nihil sancti, nihil pensi erat in appetendis turpidinibus.Infruitae enim, spreto viri thoro, in lupanari proslibulo in- cestui serviebant. In biviis, in triviis, in competis ezquisitis potationibus, die noctuque invigilabant, per plateas et per vicos se agentes, habitu etincessu lasciviae, transeuntium obtutibus obsistebant, quo- vis aere mercabiles volentibus succumbebant.Nolen- ies autem, quos ad suam Impudicitiam irritare non valebant,etiam dato pretio vix obscedere permitte- bant.Hos itaque perpetrata mala non p]angentes,et plangenda voluntarie ac pubUc^ perpetrante8,aactor summae justitiae signis, prodigiis, plagis, tribula- tione etiam adversarum gentium, multis annorum currioulis illatis, non perdendo, sed parcendo pei- misit affligi ; Graecis namque regnantibus ipsorum imperio servisse convincuntur.Eisdem ex Asia pro- pulsis.Parthorum regnantium cessere domino^tan- dem, Domino volente, intolerabiliori subcubuere Gallorum posteritati. Qui cum neque hinc, neque inde corrigerentur praefati Syri et eorum dominato- res, tantam a contingenti terrae motu passi sunt ca- lamitatem et ruinam, quantam antea fuisse nulla commcmoravit historia. CAPUT PRIMUM. Anno igitur millesimo centesimo decimo quinto ab Incamatione Domini nostri Jesu Christi,in vi- gilia festivitatis beati Andreae apostoli sub tempe- state noctis silentio, quahumana fragilitas habilius atque dulcius quiescere consuevit, factus est terrae motus in Antiochiam et omnes partes immensus et horribilis. Ipso etenim ex insperato homines terri- biliter pulsi, sentiunt, vident, audiunt, murorum, turrium,aediflciorumquc diversorum ruinam sibi a cseteris penitus imminere. Quam nonnuUi fugiendo putantes evadere,quidam elapsi a moenibus^quidam ab altis domibus in praecipitium se dedere. Plures equidem in somno cum ruina membralim ita sunt rapti, quod manente etiam parte partis integra nus- quam comparuere. Alii vero terrore percussi, di- missis domibus,spretis opibuH,relictis omnibus per platcas et per vicos civitatis, velut amentes se age- bant,expan8is tamen ad coelum manibus,pro diver- sitate mctus et impotentiae, pro diverso linguarum genere, voce lacrymabili, Parce Domine, parce pO' pulo tiWj clamare non cessabant.Mane autem facto, cum sub ruina, tam hominum quam et aliorum, miserae cladis pateret humanitas.omnes unanimiter Latini, Graeci, Syri, Armenii, advenae et peregrini suis pcccatis cxigentibus, id accidissc profitentur. Ncc mora,salubri utentes consilio^ ad ipsam beati Petri apostoli confugiunt ecclesiam,perp6tuae tutele quaerentes patrocinium.Ipsum namque quem in pro- speris non cognoverant, in adversis operante ejus summa honitate cum justitia, cuncti potentem ac propitium recognoscunt,et eidem se graviter pec- casse confitentur^suisque praeteritis et praesentibus abrenuntiandovoluptatibus.DominoBernardoprimo patriarchae Latino,emendationem promittunt devo- tissime,cujus fide mentis et orationibus, cum suo clero et caeteris ndelibus humillime Domino suppH- cantibus, ut vcre credimus, residui sui populi An- tiocheni misertus est Dominus. Celebrato vero di- vino ofGcio, facto sermone, injunctisque mandatis quomodo se habeant^ vel quid agere debeant, nihil gravius accidisse putantes,repente horribili terren- tur nuntio.Quidam namque a periculo ruinae oppidi Miragii divino nutu elapsi, ipsam civitatem cum ejusdem domino et episcopo, clero^etiam omni po- pulo funditus eversam fuisse protestantur. Nec mulio post recordatio oppidi Mamistrarei cum op- 999 AO GODEPRIDDM APPEND. II.— MONUM. DE BELLO SACRO. 1000 pidanis et majori parle civitatis. In festo sancti J^rictii, anteapessundati, metiim multiplicat. Quid tle caetoris Antiochenis finibus? Quid de Cypro? pars tormentum praedicatur de disparibus. Metus ergo timori permistus ista misera3 plebi ingeminatur, quod ubi maneant aut quo fugiant prorsus ignorant. Ouaque enim dic, horis desperatis instabant terrae- motus. Unde ad invicem ha'c pronuntiant: « 0 ne- cessitas abjecta nascendi, misera raoriendi, dura vivendi nostra necessitas. » Hi licet noverint Dei potentiam nusquam et nunquam posse aufugi,eli- gunt tamen facilius essc cohabilarc eum bcstiis ox- tra,quam intus incessanter irdificia timere ruitura, Quocirca in vicls, in plateis, in hortis, in virgultis, dcsertis habitatiop.ibus, aliis tentoriis pro domibus suis poliebantur. Plurcs etiam, relictis civitatibus, de loco ad locum translationis mapalibus in campis morabantur.Et qui patriarcha loci temporis omnium peritissimuSjper nccessaria disciplinarum philoso- phiae mcmbra discurrens, desolatorum, etiam pene de vita desperantium corda, sanctac praedicationis dulcedine fota,mitigavit.Ac tunc demum omni po- pulo triduanum jejunium in gemitu,et spiritui con- tritionisindixit,adjungens etiam mala opera vitare, ac bonis omnibus invigilare.Quid igitur operis? po- pulus in Domini servitium rcdactus,hoc modo pcr- hibetur.Comessationes fugiunt,ebrictatcs detcstan- tur,vitantbaidea(siV),oxsccranturstupra,omnictiam cultu corporis postposito,habilu iu cinere ctcilicio mulati,dc plateis in platoas, de ccclesiis ad eccle- sias, somotim viri, somolira feraiiia?, nudatis pedi- bus,solutis crinibus, pulsis poctoribus, ubcrtira la- cryniis rigatis vultibus,de die in diera litanias fre- quenlantDomino medullitus.Noctibussiquidem tam in ecclcsiis quamin cubiculis vacant instanter ora- tionihus ; dispersos rcvecant, devios corrigunt, or- phanis,viduis ferre solatium,et eoruni indigentiam supplere safagunt . suFlicienti otiam hospitalitatc pauperum, inopum, et indigcntium corpora, vultu hilari nituntur recreare, ac recreata datis muneri- bus exhilarare. Quid ultra? Fructu poBnitcntiaB correcti, bonis operibus adornati,a periculo terraj- motus per quinque menses et ultra imminentes, non suis meritis, sed Dei gratia liberati, Cuncti- potenti referunt gratiarum actioncs,in Ecclesia sua laeti. CAPUT II. Princcps igitur mcmoratus, diruta aidificia sua in castris ct alibi visitans,pcrquantocius perquisitis necessariis, ea quoc defcnsioni sua» tcrnc utiliora, ct hostibus propinquiora novit,ot si non ad plenum, ad pr.Tsentera taraen tutelani, •.•fpararc ac rauniie maturavil,. Ilis poraciis, redcuiito a?stivo teraporo, sicut iiios est rcgionis illius, properavit ad lines in quibus ocius de adventu Parthorura audire valeret, et unde pernicius hostium turmis occurrere posset. Pervenit itaque usque ad Fontem Faris, ubi exer- citum suum sibi fore obvium praemandaverat.Ibique eo tractante cum suis de communi uiilitate,diversa- A rum gentium exploratores,ad illas Partborum partei mittere dciibcrat, quarum dominatores nunquam fraudati a rumoribus per suos etiam internuntios ChristiancB militiac praBsidia- ferre solent. fpse vero, dimisso ibi exercitu,cum paucis Antiochiam rever- sus accersito Antiocheno duce Radulfo de Acon, viro cxperienlis consilii,in primis quid sit agendum de emendatione,et de statu totius civitatis, cum eo discernit ; de his etiam quae cum domino et bella- toribus fieri deccant ad belli necessaria,ip8um con- sulit.Dux igitur vicecomitem ad sc vocari jubet,vi- cecomes praetorem, praetor praiconem, praeco judi- cem.His advocatis agitur causa praelibata ; injuncto mandato domini principis vocantur majore8,vocan- tur et minores. Nec mora, conveniunt. Dux itaque P pulchre eos aIloquens,praesentis negotii causam et domini sui decretum indicat ita pcragendum^si ip- sorum consilio non dispIiceat-Auditacausancgotii, susceptoque decreto principis, omnium una fuit sententia. Mensuratis igitur murorum ac turrium dirutionibus, habentibus terras et honores, secun- dum majus et minus, reficienda praebentur. Prin- ceps interim custodcs cum custodibus, quos sibi fideliores intellexit,tam in oppido quam incivitate, ut iturus ad bellum, difigentissirae poscit. Deinde praeraissis armis.aliisque belli et victus necessariis, audito divino officio in beatorum intercessorum ec- closiis,sanctae Mariaj Virginis, Pctri ctPauli, Geor- gii ot aliorum plurimorura, facta oratione, accepta liccntia, et patriarchali bcnedictione, Deo et do- mino, ct patriarchae, se ipsum et civitatem, et om- C nia sua coinmendans, valediccns omnibus,in expe- ditione profcctus est. Hinc dominus in exercitum, inde exploratores adveniunt. Interrogati, Persiam gaudere ob ruinam et interitum Syriae, publice re- spondcnt. Referuntque Soldanum Corocensem, a sole et luna acceptis auguriis totius Persiae exerci- tum mandarct, et ipsam Syriam, a Deo derelictam signo terrae motus,cum aliquantulo inbabitantium residuo, suo dominio ex facili possc subjici pro- fecto confirmare. Nova secretiora, admissi in can- celliSjSoli principi c\im interprete, enucleare festi- nant. Auditis gentium legationibus eliminandi a velis, ne obstrepant, eliminantur, admittendi, sagaci consilio admittuntur. Princeps ergo secum reputans, « jacula quae providentur minus ferire,et Tj post consilium sapientes non pcenitere, » legationes legationumque causa seriatim suis indicans, quid utilius agendum sit ipsos consulit.Ventilata consilii causa ncccssaria, ad Cereptura festinare dignum ducunt. Audierant namque, fama narrante, Dama- scenoruni regcra Boldechinura,cura Amirgazi Tur- comanorura arairado deccni milibus militum comi- tatus ob fidclitatem nati Rodoara Calep pervenisse. Sed res crat, ut ipsara, facta concordia, pro nece Maledocti, molirentur Soldano tradere,si valerent. Unde nostrates accelerant, ferventes concitato belli examine, ipsorum sententiam permutare.Quod ubi comperierunt nostrorum ipsorum fines atiigissei GALTERII CANCELLARII BELLA ANTIOGH. — PARS. I. 4Q0> 3 subacti animi sui hahitum vocis indicio lulaat : aiunt enim, missis a«l principcm in- itiiSyOb flrmandum focdus amicitia; cum ipso, ;raParthicum hostem sc venisse expugnatum. hinusautem,licetvirorumChrislicolarumPar- nque potentiam formidabilem vereretur, ma- meu simulata pace cum Christicolis concor- it ipsos duceret ad perniciem, quam Parlhis scere, quos multos crudeliores sibi in pace in bello cognoverat. Loco itaque assignato liunt. Ibique firmatis conventionibus quasi facli sunt. Disponunt igitur, contra hostium s quo utilius sit cundum,sed similiter;Dama- \ enim ad loca utriusque fortunae sibi suisquc a irc praimonet; Antiochenus vero, ad illa I recta fronte,hostes citiusaggredi potuissent. ingula? principis stat sententia,cui jam prae- 1 fueratexercitum barbarorum per Salobriam um Sysaram, quaj antca tributaria et nostris 18 jam versa fuit in contrarium,illorum con- ufTragio quorum postea, actione utriusque ,pas8a est dispendia.Tandem nostrates missis aloribus contra hostes, Apamiam proficis- r. Ubi velut filii et parentes societate hospi- em,vinculo ctiam dilectionis integr.T vidcban- nvenire, licet numeri ac probitatis dillerant itudine; pairs etenim principis ultra duo mil- gnatorum non poterantinveniri; pars autcm 8B societatis a multis reputantur a3({uipollere millibus. Ilacc autem quod majus numcro, ate quidcm minus obtincbat. Siquidem ante iam castramclati, per duos menses morati antequam eis certus Parthorum nuntiaretur us. Mense vero Augusli,r>urno Parthorum dux B, stipatus validissimis pugnatorum agmini- traEuphraten jam venisse,atrociter partcsSy- vasisse nuntiatur. Quod ubi princcps verum omperit, regi Hierosolymitano, comiti Tripo- , suis notissimis internuntiis, cum litteris tis hostium adventum locumquc nominatum, lultum a nostris distantem apud Salinas indi- bi factis potationibus, caeterisque voluptati- •escentis lunaR augurium exspcctabant, horta- 5 eos pro suis viribus, cum celeritate, Chris- militiae adesse praisidio. Rex itaque probitati ir'intentus, haud segniter agcns, codem die, issis nuntiiis ad comitcm ne moram faciat, citius potest ipse subsequitur : prasmandat . principi cum juramcnto Christianitatis et iam fraternitatis, quocunque erant, vel ubi tant ne cos sine ipsorum adjutorio aggredi mant. CAPUT III. irim hostes, ut fama praicinit, per Salobriam ti, acceptis ibi nocessariis, Ilanimam perve- Quod cum reperisscnt cx parte soldani dari e habere minisautprecibuspotuissent,8tipati orum validissima manu, illud invadunt stre- me» Invasumquc undiquc, truncatis pluribuS| Patrol. CLY. A vi furtior hostis ingreditur.Quod factum ^on mini- mum intulit timorcm popularibus. Ingresfii ilUco djminam oppidi exponunt, fortioribusque villoe, quibusdam expositis, quibusdam inter«mptis,ip80- rum inter se distributis opibus, ibidem cuatodes suos adhibent. His peractis, Fisariensis amiraldie confisi amicitiam, apud ipsum volcntes hospitartj Sisaram acccdebant. Ipso autem haud immemor Ilammensium incommodi, utilius secum reputat, ipsis extra hospitatis praebere necessaria,quam in- trantium ferre incommoda.Timebatenim in suis re- bus redundarehostium sa3vitiam,sedmuItomagisse ipsum verebatur forenecispraedam.PraBmisit igitur fratrem suum, ut fama rctulit, Barbara,munera fe- rentibus cquis comitatnm,quo pretiosioribus Burso- P nem praedonaret, caeterosque magnatea, prffisentatJB aliis^acceptos sibi redderet,et ut co mediante inter ipsos firmaretur fcedus amicitias, ita tamen, quod dum dominusSisarae maneret praesidio oppidi^frater cjus.indigenasciensaditus et recessus patriffi,devas- tationi bcllique necessarios, cum ipsis proficiscere- tur,dux eorum itineris,ct provisor utilitatis.Sed utin sequentibus dicam, Domino operante, contraspem eorum res versa est in contrarium. Frater, fratris imperio obtemperans,iujunctum sibi negotium lae- tus exscquitur. Exercitus autem ante cavemas Si- sariae castrametatus, iterum factis potationibua de die in diem,a longe positis excubiis noatrates bello laccssere tentant. Princeps igitur Christianitatis sacramento, et fratcrna regis dilectionc conjuratus tam praeludium quam ct ad belli aditum, erutione C oculorum intcrposita, geueraliter omnibus suis ab- dicat. Quo audito,pars hostium arrogans, ex inape- rato, Cafarda castrum tribus lcucis a nostris se- motum attigit ; quod saepius aggressum, licet pars interior crebris sagittarum ac lapidum ictibus di- risquc vulneribus premerctur, ea vice capi non potuit. Scd quodam iilorum amiraldo interfeck) et pluribus vulneratis, reversi sunt ad cxercitum, asserentes ipsorum dolorem vindicta posse minui. Qui cum molirentur quomodo atrocius nostros ag- grcdi potuissent, fama nuntians regis adventum pro.ximum ipsorum aures perculit. Ipsi vero non in virtute sancti Spiritus,sed in multitudine exercitus confisi, antequam rex accedat ' factis agminibus, habiliores praeludio ad tentoria nostrorum dirigunt, n acies de more ipsorum ordinatae sparsim subsequi deliberant, loco assignato, Bursone duce ipsorum, cum maxima in expugnatorum rcmanente prssidip. Quid ultra? Vibratis Jaculis, emissis sagittis, fere in casta nostra cursitant. Quo viso princeps memo- ratus, veloci equo residens, exempto ense castra suorum circuit, asserens : « Fide Dei, qua vivimus, si quis egredi jam praesumpserit, meo peribit gla- dio; » quin imo, proecepit unicuique armata manu ct vigilanti animo pro castro suo stare ; nec tamen praesumi ullo modo vel signum confiictis ipsis de- monstrare. Mirantur itaque Parthi, gentem bel^o promptissimam, ii\juri®que somper ipipatienteiQi 1003 AD GODEPHIDDM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1004 toties 8agitti8provocatain,toties conviciis affectam, A tam patienter ferre, quod dimicandi signum non ostendat, ct quasi illorum timore devicta jam suc- cumbat. Quidam et nostrorum, id facti timiditati reputant; nonnulli autem capacioris ingenii, hoc fieri de principibus industriaconjiciunt,ut explorato congrui temporis articulo, non admonitione hos- tium, nec praesumptione virium, sed sui, regisque in proximo advenientis, dispositione provisa, inge- nioque expedienti,eos impetere praevaleant.Saepius etenim, ut exceptum est, prajvalet in bello cum au- dacia et ingenio pugnatorum paucitas,quam infru- nita et vacillans armatorum multitudo. CAPUT IV. Interea, fama narrante velociore facto, rcgem Balduinum Pontiumque comitem viriliter celeriter p aceelerare compertum esf. Burso igitur dux doiosas calliditatis, retrocedeus fugam 8imulat,et quasire- patriare volens, per partes Sisara divortia faciendo, ad tempus suam occultavit nequitiam : ut nostris re- trocessis ac separatis, valerent tutius dirucrc mar- chitima municipia. Interim rex, de more prislino cymbalis resonantibus, tubis ubique clangentibus, castra nostrorum ingressus est. Statimque ut rex compcriit hostcs rcccssisse, admodum se sero ve- nisse conqucstus est. Brevi tamen sumpto consilio, cum ignorentquo eos subsequi et ubi invenirepos- sint, quoddam castrum ea vicc Parthis subditum, Gistrum nomine, oppugnatum ire deliberant, a;sti- mantes eos hoc facto ad bellum posse revocari. Nec mora,nostrate8 illuc per^^eniunt.Repente ordi- natis agminibus pcrcircuitum,tamoppidum quam C suburbium aggredi strenuissimesatagunt; tandcm suburbium ictibus ensium comprehensum, partim diruitur, partim igne comburitur. Perses vero,licet fumiferarum nubium intimationc,propriorumocu- lorum suorum intuitione,exustionem ejusdemmu- nicipii a nostris ob illorum dedecus factam esse in- tellexerint, verentur tamen illos aggredi, quos an- tea invaserant. Hoc namque judicio, pro ingenio audacisB etprobitatis secum reputant quidquid ante castra pro inertia et timiditate duxerant. Cum au- tem nec venerint, nec rumor audiatur ubi manse* rint,agitur qnid super hoc fieri deceat. Pars igitur illaquffi magis sperabat bello acquirere quam domi sibi reliquisse, repente subsequi bonum esse con- firmat. Pars cujus animum res possessa dulcedine j) revocabat, cum hostis sit copiosus sitque valde fortis, unumquemque ad propria reverti,causa sua iutandi municipia, utilius esse judicat. Hcx itaque Hierusalem cum suis Tripolitanis Tripolim, Dama- scenug Damascum, princeps Antiochenus Antio- chiam reversus est. Nec iJ fieri istorum potentia intelligimus, sed illius procul dubio qui societatem Belial a nostris separari voluit. Nec multo post partes Sisariae hostes tyrannidem exercendo, quadam die castrum Cafarda, quo jam damnum eis contigerat, invadunt atrocissime. Hinc invadunt, illinc petrariis aliisque machinamentis ita quidem pulsant, quod factis muri dirutionibus ingens prajbctur aditus. Mox introgressi,pra}sentes suos intercmptos, et prajteritos vindicandos, quos- dam interficiunt, quosdam altioris fortunae reser- vant, ut ipsos pro vietoriae palma soldano praesen- tare valeant. Sed prospera illorum postca, Dei gra- tia, cessere in contrarium. Castro illo funditus di- ruto, perfinia devastando et truncando quos inve- ninnt, ad Marram pcr\enere, quam anlca devasta- verant. Ibiquc quasi in propriis remanentes,ingenia quibus Sardonas capi possct,studiose prajparabant. IIa?c et his similia domino Rotgerio principi, exis- tenti Antiochiaj, cito rcvelata sunt. Quo audito, vi- rili audaciamotus,suatantum comitatus domestica familia,sccessit ad Rubeam,praBCcpitque suis omni- bus, absque omni dilationc et cxonioillic tendere ; dominum autcm patriarcham precatus est cum summa devotionc, illo pervenire, ut suo officio et benedictione potiti,Iiberiuset securius Dei militiam cxercerc valcant. Mense igitur Septembrio, die Do- minica, antc dicm festivilatis Exaltationis sanctaj crucis, Antiochenus, loco assignato Philacabas pa- triarchu festinus adesl. Distincte etapertcDeo ma- gis placita quam hominibus locutus est. Quidquid enim reprehensibile,et quidquid Dco contrarium in eis noverat, ibi quidem non tacuit,spd, sicut decet patrem, argucndo, obsccrando,increpando, quae vi- tanda sunt et 'juae scctanda ipsos edocuit. Deo et domino patriarchoj sua peccata fateri non erubes- cunt. Injunctumqup est unicuique a domino patriar- cha vice veraj poenitentiae, pro posse cujusque, cum Dci auxilio plenam justitiam tcncre, tali, inquam, modo ut qui in illo eminenti bello mortui fuerintj sua absolutione, Domini quoque propitiatione, sal- ventur ; et qui redicrint, in proximo festo Omnium Sanctorum,statuto concilio omnes conveniant, con- cilio AntiochifflEcclesiffi interse, tam in rebus pos- scssis quam ct aliis, plenam justitiam facturi,hoc tamcn supplemento quod si plenam, pcr ignoran- tiam vcl impotentiam, adimplcre ncquivcrint, illo- rum consilio et judicio qui secundumjustitiam ca- paciores vcritatis fuerint, acquicscere non renuant. Sic tractum et iujunrtum, ab omnibus concessum est, et singulatim junctis manibus omnium inter manus patriarchae, Deo ct eidem fide promissum est per induciam et Ecclesiae propitiationem : quod si fortc obcrraverit, per cmendationem et satisfa- ctionem Ecclesiae eos salvari posse. His peractis, vencrabilis patriarcha missarum ce- lebrans solemnia, praemissa populo sibi commisso peccatorum absolutione, omnes patriarchali bene- dictione confirmat, et ipsos spirituali diligentiaB cpiscopi Gibbelli, ad bellum simul pcrgentis, hu- millime commendat, ac salutatis omnibus Antio- chiam repedat, assidue Domino supplicans et ipsum deprecans,ut qui superbos humiliat et qui ab initio bella conterit, ab impetu populi sui conterat ad- versarios. Scqucnti autem diOi expositis circumquaque cu- 1005 GALTERII GANCELLARII BELLA ANTIOGH. — PAHS I. 1006 stodiis, agmina sua confidcnterprinccirs jubet pro- cedcre, illicque cito grcssu tendere quo Parthos, vicinorum revclatione, jamjara venturos audierat. Cumque parati in hostes irruere assignato appro- pinquassent loco, cum ipso non invoniunt quos pcrdere jam quaerebant, antc Hapa castramctati sunt. Mane autera expleto, vivificae crucis missarura efficio, cujus exaltationis fcstivitas eo die contigit, Willcrmus episcopus Gibellcnsis, vir per omnia lau- dabilis, populum a Deo sibi eommissum, verbis et excmplis eidem festo congruentibus instruxit, mo- nuit et armavit. Quid ultra ? Omnes cum summa devotione ejusdem Dominicac crucis lignum sacra- tissimura, antequara iter arripiant, properant ado- rare ; cujuslicentia et benedictione muniti, pracmis- sis exploratorum speculatoribus, ne subitus hostis in eos irruat, ordinata acic comitis Edessani, ex dono principum, primi ictus in bello primatura ob- tinentis, dispositisque cncteris agminibus, ordine belli neccssario, viara arripiunt. Repcnte Theode- ricus Barneville unus ex speculatoribus, festinus ad- est, vultu hilari sic locutus : « Ecce quod qua3- rebaraus, ecce quod cupiviraus, divina operante gratia : ubi nostra figere tentoria disposucraraus, in valle Sarmiti circa fontes, ibi hostes sua par- tim jam fixa, partim adhuc figcnda explicant. » Ah h(BC princeps : « In Dei nomine, ad arma, mi- lites ! Sic fatus, virili fretus audacia, dc acie ad aciem celeri vcctusequo cursitans, omncs adraonct debere jara laetari, cura certaraen sit paratura, quo exerceri deccat militis officiura. Impcratigitur arma bajulari, nec ulterius differre paratis. lUico pracsul memoratus, in spirifu humilitatiscruceraDominici ligni venerabilibus gestans raanibus, totum circuit exercitum, quam dum ostcntat oranibus, asseriteos in proximo per virtutem ejusdem victoriam adeptu- ros, si prompto pectore in hostes irruant, et in Do- mino Jesu credentes certaverint. Continuo oranes corde et ore siraul proclaraantcs : « Sancte Dcus, sancte fortis,sancte et iraraortalis,raiserere nobis,» ter flexis genibus corara ligno Dorainico procura- bunt, et ipso reverentissirae osculato eidcra se cora- mendant. Hac consolatione rauniti, hoc signo si- gnati, iterura atque iterura ipsara cruccra salutan- tes, celeriterequosascendunt. Princeps vero, intre- pidum gerene animura,raanu cajteris silentiura in- dicendo, sic loquitur ipse : « Eia ! fratres raei et commilitones, tuque manus pedestris, accedaraus jampropius.Meraenlotequantalaude,quantavenera- tione, quanta etiara litterarum comraeraoratione acta proborura virorura toto mundo ascribantur memoriae. Ecce tempus adest quo vigor et probitas nostra vigeat, quo noraen nostrura victorabile su- per barbaros, orbis pcr cliraata clarius elucescat. Attendite etiara quia legitirac cortantibus a Doraino corona jam promittitur. Festinemus igitur inipsos ingredi, et fractis lanceis, qnantociusnudatis ensi- bus circa tempora accedamus vicinius, ut crebris DOStris ictibus illorum superbia prosternatur, et A Deo vindicante non differatur interitus. » Cumque pergerentordinafisaciebus princeps generaliterom- nijjus praecipit, ut nuUi cupiditate divitiarum moti ad rapiendura se inclinent,scd,sicut decetbellantes, suara prolegendo,salutera,hostiura nitanturperdere feritatera. Praesul ego raeraoratus, huic salubri sen-" tentiao resistentes corporali vindicta raerito debere puniri praedicat, et quod intolerabilius est, perpetuo anatheraato feriendos confirraat. Sic factus, unum- quemque ad certamcn accingit aenimosius. CAPUT V. Interim contra arma nostrorum, solis vibrante lu- mino.Parthoruralurainaobtunduntur,aB8tiraantium ct dicentiura ibi non esse principera, sed tuentium marchiara gyrovagorum plebcra.Burso itaque,ipso8 P a tergo rctortis manibus, ad se funibus adduciini- porat. Nec mora, vexilla principis prodeunt ; quae, Deo roctorc, sic a Parthis videntur dilatata, ut de- albatis militibus et voxillis, ipsam terram circum- quaque tegi crediderint. Burso tamen 8uique,omnes erroris scarie irabuti, cura fratre suo et vi nimia pugnatorum, ut ibi nostri resistant, montem, no- * mrae Daniz,ascenderc non d^^fTorunt. In cujus cacu- mine erainentis mathosis falsorum deorum auxilia sibi adcsse invitant. Tandem ipsum montem non solum sc ipsis, verura etiam divitiarum multipli- citate visi sunt onerasse, Tumbaret ultra montem cum sua acic latitantem praisidio. Caeteri vero, in tentoriis et extra praesentiam divitiarum capti, suis quidcm, maximc autem principum suorura confisi viribus, superbc prajstolantur ; quod nec poBnitentia C juvatur, quia sora ; noc suorum protectione releva- tur, quia perdita. Adest namque Rotgerius Chri- stianac niilitiae princeps elcgantissimus, cum sua acic hostibus ferocissiraa, pcrsonantibus tubis per media castra, captos suos liberando et hostes ob- truncando, divitias quasi fimura reputando, ad montera, quo standarura et roburipsorum conglo- meratum fucrat, iter dirigit.Gomes vero Edessanus, Fuidoque Gaprcolus, ad priraos ictus ordinati, a sinistris antecedendo, asserunt se, alterum recta fronte super montera, alterura ex obliquo hostes irapetere. Burso autem divini terroris jaeulo sau- ciatus, cum fratre suo et farailiaribus, quasi bella- turus descendens, viriliter resistere montemque tueri praecipit seipsum, cura quibus potuit, fuga n deliberat. Interim, hinccomes, inde Guido in primo impetu fractis canceis, astrictis mucronibus hostes percutiunt. Unde claraor,luctus, et armorum fragor utriusque partis bellantium aures sic obturat utnec amicus amicura, nec frater fratrera intelligat. No- strates autera non clamoribus territi, nec labore devicti, pari auJaciavires resumendo, hosteselimi- nant, eviscerantet obtruncant. Quo viso, Tumbaret ex obliquo sinistrorsum prosiliens splendenli acie trecentorura militum comitatus, post aciem prinei- pis cursitando, cum ipsam nec impetere audeant, nec crebis ictibus sagittarum ab incoepto gressu dimoverepossunt^ Turcupulos<:oxx.tx^v^%^^^i^9ig^^»^^ 1007 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1008 tcs, plus citis grcssibus intra nostratos mcrgi fa- ciunt : ex ipso impetu cohorti Roberti Fulcoii Retrorsum incedenti,rccta frontc obviant. Quam cum intuiti fuissent, Rotbertus Surdevallis, Bocar- dusquc, milites egregii, non veriti desperatae gentis expetere feritatem, subito in medios hostes se con- ferunt,obtruncando perGdos, demum et ipsi obtrun- cati Christi martyres effeeti sunt. Rotbertus vcro non moratus suorum ulcisci sanguinem, strcnue decertando succisis loris equi sui^ sagitta sauciatus occidit, cohorte illiuspcnitusdissipata. Alanusado- loscens, Guidoquc FrencUus simul incedentes voce viva hffic pronuntiant : « Commilitones nostri pro- batissimijaffgamnostrisfercndum estsubsidium. » Mox intromissi, peracto lancearum officio, ictibus enaium defunctos nostros retinont, vivosque illius aciei protegunt ; vicissim tamen hinc et inde san- guis immensus funditur. Interea nostrorum acics, tam dextrorsum quam sini8trorsum,Parthorummul- titudinem undique frementum intuentes, parivoto, Christb Jeso ! proclamantcs, in medios hostes ir- ruunt. Im primo aggressu, divino feriente gladio, hostilis clamor, antea horrifex et immen8us,diverso modo, morientium crebris singultibus commutatur. Quid singula?Quidam diversoe illationis poena,necis fiunt materia ; caBteri vero divinae ultionis jaculo pcrcussi, terga versidiCfugiunt. Princeps igitur*Deo devotus, ipso die per virtutem sanctae crucis victo- riam adeptus est. Felix belli campus, Domino lar- giente, eidem aperitur. Ipse itaque, prout diguum est, cum domesticis laudesuorum, in campo rema- nens, protinusad inscquendum CBteros dirigit.Qua in rc,pr« caeteris acics beati Petri laudis nomen ob- tinuit. [bi quidem planities ita fuit partim mortuis obsitacorporibu8,partim camelorum caetcrorumque animalium divitiis oneratorum refcrta multitudine, quod nostris occidendi impcdimentum, fugientibus exstitit evadendi subsidium. Nostri tamen percu- tiendo,vulnerando,obtruncando,infra duo milliaria ultra Sarmitum hostes insequuntur. Tandem victo- res reversi, diversa ferendo, mittendo, ducendo, opibus onerati, Deo Creatori gratias agendo, ad ipsum dominum Rotgeriumprincipem campum ob- tinentem, exhilarati peneniunt. Quid referam ca- ptarum divitiarum seriem, cum nec modus, nec va- rietasabuiloperpcndatur?Quid hosliumoccisorum. A numerum ? Cum sint innumcrabiles, apud nos pauci reputantur. Princeps vero per tres dies cam- pum obtincndo, coram ipso allatis opibus, quod decuit tantum principem sibi rescrvari praecepit, cajtera dividi, sicut dominatus et mos ejusdem curiae cxigit. Ilis peractis, princcps antc se diversarum gaza- rum copia, captivorum pn^missa multitudine, Deo supplicando, suisque omnibus gratias agendo, et quod Dei servitium viriliter sapienterque pcrcgis- . sent, piaj paternitatis amore omnes licentiavit. Pri- matibus autem ad propria redeuntibus, uxoribus suis ac liberis visitatis, ad tractandum de Chrislia- nismi utilitate, concilio Antiochenae Ecclesiae, tem- pore assignalo, Antiochiam rcverti prajccpit. Ipse l^ vcro cummunifcstavictoriae palma rediens,pcrrura et castclla, cum hymnis ac canticis ab omni populo laetus excipitur. Cumquc appropinquassetAntiochiffi urbi venerandap, per totam civiiatem sonus adve- nientisinlonuit.Sanctarum itaque reliquiarum prac- ccdente ordine, venerabilis patriarcha cum suo clero ecclesiastica institutione dccorato, virorum ac mu- lierumsequente multitudine,exiiteiobviam :« Deum timo,etinandatacjusobscrva(£fr/^.xii,13),»vocibus angclicis personantes,ipsum suscipiunt,collaudant ac vcnerantur. « Ad honorem summi Regis, et ad effcctum sui rcgis, libor, servus et ancilla gratulan- tur die illa. » Interim diversarum nationum popu- lus, innitunturcoronare civitatem floribus. Quisquis carum seu rarum ornamentum habeat, lunc non celat, sed rcvclat, quo victori placeat. Vicos stcr- C nunt ct plateas ornamentis scricis, auro, gcmmis adornant, ob adventum principis. Divcrsarum spe- cierum tantus odor funditur, quod terrcstris para- disus possit dici pcnitus. Princcps intrat ; plebs re- sultat laudibus hymnicis ; Dcum laudant, hunc sa- lutant vocibus altisonis, Sic ad templum SanctiPc- tri pervenere pariter, ubi landes Deo Patri persol- vunt alacriter. Ergo princeps ad altare fert vexillum triumphalc; offert illud spcciale, posthacc rainus principale. Adorato Dco vero, reddiditgrates omni clero, prece cujus decoratus, victor cxstitit beatus. Ipso valvas exeunte, clamant omnes cordis voce : « Salve, rex I athleta veri, te forraident hostes Dei, D tibique sit continua pax. salus ct victoria, per scb- culorum saecula I Amcn. » PARS SECUNDA. Princeps volde probus Rotgerius Anttiochenus Qualiter occubuit, Gauterius hic recitavit. INCIPIT PROLOGUS. Inter diversos prisci temporis bellorum eventus, profectoillorura aliquis ab historiographis assertus, 86U moestiti» seu gaudii montibus auditorum quo- moda causam intulit. Illud vero doloris dolorum ac totiusinfelicitatiselogium, quod repentinacalamita- tebelligerara partera Rotgerii Antiochenorum prin- cipis^ipsumque principen) ^mole criminum exigent^i 1009 QALTERII CANCELLARII BBELA ANTIOCH. — PARS 11. lOlti subintravit, ita funditus gaudia removit totiusque A vitiis voluptatibusque noxiis resistendo, bellatores niiscriae terminos modumque cxcessit,utnec verbis exprimi, nec mente concipi valcat, quotque qui- busquc pcenis et inauditis raortibus exterminii im- manitalem nostris intulerit. Unde necessario fateri cogimur quod nec bisloriographus ad plenum rei scriem describere valeat,necaliusaliudquemdivina fuisse ultione dicere praDsumat. Verumtamon ne penitus a memoria labi videatur quod dignura rclatu auditorura saluti possit consulcre, mutato stylo primi belli, prospere succedentis, ego ipse Gauterius cancellarius,utriusque forlunfB particeps existens, expertusque magis nocere carnis prospe- ritatem animae quam adversitatem corpori,partem secundi cedentis in contrariura describere curavi, Dei fieri inciperent, quatenus in conflictu contra perfidos arrais fidei praerauniti, et Cbristi milites, ex re dici potuissent.Princeps vero ea vice,proh do- lorlaudendo non audenda,etpra3sumendoagerenon agenda,sui equidera suoruraque salutem ignorans, lanti patris docuraenta suaj temeritati postposuit, neve timore hostiura trepidasse, vel ullo modo poss9 flecti videretur,cuju8quejuris eCfectibusprae- terraissis,et in se ct in aliis sibi subditis nocentia, ac nocitura quibus praebebantur, eraendare tunc distulit. Rogatus etiara a raultis aCfectu pietatis, et admonitus remanere, palam disscruit, se neminem ibi diutius praestolari. Motusque quorumdam con- silio baronura, res quorum hostes assueti singulis cum ipsius adjutorioqui^nullispr.-Dcedentibus bonis |> annis dcvastare, eo etiam tempore devastabant meritis,et fidera ct amorera sui inspirat,ut ea quac sibi fiunt placita iraplere valearaus.Priiiiura itaquc divinae legi obtemperare volentes adraoneo, non gloriari in raalitia, nec esse potentes in iniquitato (PsaL Li, 3), sed nec unquara in suis bonis actibus superbirerboc enira vitio de ipso fastigio perfoctio- nis dejectae sunt aniraae, coderaque et nos Deo ifigrati, et immemores sui benoficii cx cventu prio- ris belli nostris viribus victoriam imputando, in secundo dotcstabili, quidara subito facti necis materia ; quidara voro diro longoque cruciamine reservati cecidiraus, sicut in subsequonti tractatu, pro capacitate nostri ingenii vi carceris habetati, posteritatis raeraoria? coramendando designabimus. CAPUT PRIMUM. Yocatis ad se deracsticis curia3,su8eque gentis pra;- ordinatis, inconsulti anirai vice fruens, de frugi loco cura tentoriis ad inutilia transire disposuit. Patriarcha vero luco veritatis intuens communis utilitatis effectura,cura ipsura principera pluresque alios inoraendatos, et contra justitiam ire persen- sisset,evidentissirais rationil)us,eos ubi erattimor, non trepidare, ct ubi non erat, trcpidare compro- bavit, et quod ante figurata locutione praedicaverat, aperte principi digito, vaj \sc illud dcmonstravil, sicut eidera majoriquc suorum parti, non multo post contigit.Princeps itaqucvoce beativiriquoquo- raodo territus, praesontibus his personis, videlicet praefato patri, archidiacono, et decano, curisque capellanis, commissa quibus in mundi ludibrio Forte fortuitu contigit Algazi Turcoraagnorura C vixerat, secretius in tontorio voce una confiteri erroris et desidiaj principera, bellico apparatu An- tiocheni honoris partes raarchitiraas attigisse. Quo audito,princeps suis undique congregatis Artesium proficiscens,dominura Bernardurapriraura patriar- cbam Latinura illuc usque subsequi, supplicando rogavit,cujus sacro dograati et consilio si acquies- cerc fideliter voluissct,ibi Balduinum,Deo vocante, Hierosolyraorura regem exspectando, proindc sibi snisque consulere potuisset. Erat enim eo terapore situs loci victu potuque abundans et salubris, nostraeque parti parentcs ac tutos prajbens aditus; hostibus vero e contrario.Densitati etenim vallium montibus intcrmistis, scopulisque singulorum urgentibus aditura,et situ et accessu illorura parti magnae ruinae esscntialiter praebet indiciura. His D utrinque officacis anirai vivacitatc inspectis, Patri- archa vir vitac venerabilis, moruraque honesitssi- mus,in cclebratione diviniofficii,prophetise functus adminiculo, de gestis rebus ct dc gerendis, eidem principi omniquo populo serraonera edidit. De gestis,paterno affectu oranibus supplicando utillas mtuendo morescorrigorent;degercndis,pra3dicendo futura, et cxhortando, ut non suis viribus impu- tando, sed ad correctionem morura conserv^ato Ecclesiarura jure, redditoque, vcl pacto reddere, tempore compotonli,clcri actotiusGhrioLiani populi juBtitia comitante. His modis^et aliis bene agendo. non erubuit ; et utinam ad salutem ! Res quoque suas ibidcra scripto designatas pro velle suodividi et erogari, si contigisset cura in bello mori, coram cisdem impcravit;ct hoc utinam ad salutem! Pater itaque meraoratus,hujus actotiuspopuli infirmitati compatiendo, vice beati Petri functus,modumveraB ponitentiae; porpetrata, inquam, mala plangere, et plangenda non perpetrarc : cidora principi, omni- busque suis generaliter injunxit;farailiariusautem pro vitffi meritis profutura, injunxit in Domino. Sic eisdem palriarchali benedictione signatis, va- ledicens omnibus, fusis lacrymis, crcbrisque sin- gultibus ab imis cordis eruti8,pro populo Dei exo- raturus, ad ecclesiam remeavit. GAPUT IL Nos autem sinistro omine in prsceps rapi, non attcndontes superbosmerito dejici,humilesexaltari, quasi leonibns fortiores, tigribusque immitiores, ad Agrura sanguinis castramctaturi, iter extor- simus. Agrura, inquara, sanguinis, et re, nomine a vulgo nuncupatum ubi aliquandiu imraorantes, de die in diera vicLus potusque naturalis indigentia coacti, non vi hostiura nobis illata, sed raritate utriusque in illis locis exigcnte, miltebamus alio ubi ct unde, intus ot oxtra castra cxistentcs,posse- mus imligcntiara expellere. Tunc quoquead castra extera munienda, quidam nostrorum missi sunt| 1011 AD GODEPMDUM APPEND. II. — MONDM. DB BELLO SACRO. lOlS Quod hostium turmasdiunonlatuit^missisnamque A exploratoribus, quasi volatiliura venditoribus, esse nostrum quocunque modo se haberet, eisdem re- versis, relatione facta, ot dominus et primales, quasi propriis oculis inspexisscnt, lucidc intcnde- bant«Ipsi itaque dolosse calliditatis viri,utdissimu- larent quod moliebantur, videlicet ex insperatonos invaderc, palam ordinatis aciebus, habilioribusqne praeludio jam praDmissis,quasi obsessuriCereptum, spectatum veniunt, ob hoc itaquc ut spectent, et gpectentur. Spectent, inquam, cxteras m^atuum partes, et interiorum callium accessus, quibus sibi tutius, et nostris damnosius principem aggredi potuissent ; spectentur autem, ut ipsi multitudine exercitus gloriosi haberentur,et nos a solita probi- taterepulsitimoremultitudinisdefecissevideremur. -n Quod in brevi, non vi illius multitudinis, sed com- missis et sceleribus nostris exigenlibus, justo Dei jndicio, in nobis completum est, ut paulo post,non ex me, sed nutu et auxilio Dei dictantc, edisserere conabor.Prius autem,neprolixitateverborumvidear rei ordinem praeteriissc, sequitur ; primates ad Cereptum circumcirca seducendomilitesCerebitas manumquc pedestrem illius castri, ct quosdam ex nostris, qui nocte illuc ierant more propugnato- rum prope se, quasi bello eos lacessentes, subito inspiciunt. Quibus inspectis hostcs, licet 60 milli- bus militum vcl ultra, vallati viderentur, retentis tamen habenis, ac de parte pcndula sumptis arcu- bus, parmisque ab humeris ad brachia, a brachiis ad pectora revocatis, quasi animo titubantes, et quasi pungcre metuentes, terga vasi fremcndo se C habcbant. Sed res crat tecta fraude ct industria,ut his incidiis remotius a castris nostros extrahere potuissent.Quod factum,saDpo a pluribus bellatorum cautis inspectoribus, pro improbitatc reputatur, licet multotics cx astutiae ingenio id fieri compro- betur. Nostri vero virili audacia freli, illorum et audaciam etingenium postponentcs,astrictis lateri ciypeis, palpatis lanceis, pressis calcaribus, ut de- oet milites, his simul omnibus, in mcdios hostes se conferunt, ictibusque asperis militarie agentes quosdam prosternunt humi, vicissim effuso san- guine, quosdam compellunt ad tartara dcvehi le- thali vulnere. CAPUT III. Haec inter praeludia Rotbertus de Veteri ponte, t^ haud segniter agens, more solito probitati inhae- rendo, cum impetu strenui animi et velocitate equi 8ui ferocissimi, plures illorum gregatim equitanles impetiit et percussit, statimque in quadam fracta lancea, astricto mucronc alios repcrcussit;demum et ipse a pluribus repcrcussus, cquo suo lclo multiplici perforato, vi incvitabili ingruente, occi- dit,nec « oblitus matri suae filii,» licct crebris lan- cearum sagittarumquc ictibus humi prcmcretur, audaciae tamen levilato vires resumcndo surrcxit, et ense reverberans contra nititur,suisque visis ei succurrere properantibus,proporans animosiuscla- mavit : « Adeste, sodales, adeste, subnixi militis viribus. » Nec mora, conveniunt, eique alterum equum attribuunt ; quo ascendente, vibrato ense sociis inquit, « allatum dolorem vindieta posse minui. » Mox illis junctus, iterum simul in host^ irruunt;robur vcro,iI[atione sibi facta priori simili, pulsat h^iraum,protectus eIypeo,Deijuvamine vitat exiiium.Quid de sodalibus?Ictus militiae probabiles quiquc suo loco, densis hostium gregibus, strenue inferunt.Aliunde ctiamAIanusejusdemcastri domi- nus, familia domestica comitatus, viriliter egisse cernitur ; nam hostibus resistendo, vice muri frui- tur;et in sequendo leo perhibetur.Quid de caeteris? ulium venientes,priores prioribus in agenda millia, et prasesse otvidericaptabant.Sed ut verius eloquar, non appenditiijSed naturales milites in dandisicti- bus et prostcrnendis hostibus singuli singulis pro- dcsse, ex ro Christi milites fieri satagebant. Multi tamen vocati in illo conflictu, non strenuo decer- tando,sed nutu Dei rcsistondo,eonvaluerunt.Nostri vero, ejusdem nutu, non ferentes immanitatem hostium,sole vergente ad occasum,quisque tam in castro quam etalibi^affectunimioquaeritquiescendi aditum, haud immcrito;ibi enim minus damnum, majus majori damno exstitit. Magis etenim paupe- res ex rainimo quara divites ex maximo laedi cre» duntur. Ex his itaque in castro quidam hospitati, quidam in excrcitu suo reversi sunt. Referuntque curialibus actadiei praeteritae militiae illuxisse,unde, ut mos militum inolovit, quisque conqueritur.ibi non fuisse. Quo audito, princepscitissime proceres ad se accersiri jubet, ut super imminonti negotio pro relatione in conflictu existentium, cum eis de- cernat quid eadem nocte vcl mane ficri deceat.Vo- cati adsunt, agilur causa praelibata. Auditis rclato- ribus, ut decct militem animi strenuissimi, domi- nus prior inquit : « Accodamus mane ad Ceropum; acccdamus vicinius. Quo se venerint, strenuitas et amor Doi militiac,quibus promotiulciscisanguinem servorura suorura venimus, perfidiae multitudinem non forraidet, sed strenue decertando, tyrannorum nitatur perdere fcritatom, Quod nisi venerint,sum- pto consilio sequenti die ad illorum tentoria iter dirigamus. » CAPUT IV. Ilis verbis pars procerum resistendo inhaesere ; pars autem ab illo loco retrograde tentoria juxta rupem provehi consulere. Pars equidem consiliura doraini salubrc decrevit, et ei favendum consuluiU Sic facti volvendo et revolvendo quid decens, quid indec^ns, quid honestum, quid inhonestum, quid utile quidve inutile ocius fieri queat an non, pro prajsenti nogotio utilius autumantesoligunt eadem nocte, ot melitcs et pedites ad praefatum castrunt transraitterc. Decernuntque Malgerum de Altavilla cum quadragintamilitibussummoraaneultradistri- cta militare, ot decom milites speculatores ad tur- r«m in cacumine montis positam dirigere, ut si hostes ad Cereptum iterum venerint,veloci equo et 1013 GALTERII CANCELLARII BELLA ANTIOCH. — PARS IL 1014 Bstuto militc principi nunlietur. Actumque est, P. A ^^va pontiflci confessus est, acceptaque poenitentia arcbiepiscopo Apamiensi consulente,utomnes una, facto edicto per exercitum, ante luccm adcapellam conveniant, quatenus ibi vitact moribus emendati, cibo potuque coelesti refecli, in Dei servitio, et in nomine ejus, ut decet milites, vivere vel mori va- leant. Fitque edietum illico. Dum baec agerentur, afTuit extra mulierlunatica, usahisvocibus:«Agite, agite ; nec diu utiquc. Gras cnim manuhostiliprae- valente, amputatis capitibus, quae hactenus abstu- listis, mea mihi rcgimina dimittetis.» Qu» verba spiritui prophetia; congrucre ab cfTectu sequentis diei perpendimus. His auditis, quidam risere con- sternati animo, quidam utilius reputavere,apud se admissa mala deflereserio.Quidsingula^Licentiatis proefato simili viatico Domini vegetatus, abiens, ante tentorii ingressum pauperibus Christi, ab eo alimoniam petentibus, propria manu munus prin- cipale auri pondcracharitativeerogavit;paratu8que more solito mane spatiari, equum ascendit. Allatis sibi avibus, allatis parvis canibus, adductis aliis, sumptis vcnabulis, prajmissis pueris cumvenatori- bus, ut decet principem, ipse subsequitur ; hino agros et vallos peragrat. inde montes et colles cir- cuit, hinc aves capit avibus, inde feras prosternit canibus. Subito autcm motus animo futura sibi praetentante, speculandi causadimissisludisad^ur- rem iter dirigit. Qno abeunte, adestei nuntiusequi cursu velocissimus, cui dominus:«Quidpro8erio?» baronibus noctis quiete rccreari,vocatis domesticis j^ Id ei nuntius : « Hisce oculis hostium turmas in- princcps imperat, ut a signato terminoexpedite fiat quid decrevcrant, monstratque eis quid et ubi, et quomodo sit agendum. Vocatoque secretiuscanccl- lario, cum eo discernit quid pro imminentinegotio fieri conveniat super his quae bellotoribus oncri vidcbantur. Hinc itaque et inde eventilata causa necessaria, vocato camerario, vocatisque familiari- bus,actum ut vasa pretiosa ct omnis supeliex one- rosa, nocte ad turrem Artesii, episcopo commen- danda deferrentur. Sequitur, vocantnr Turcopuli, vocantur et famuli ; his id fieri impcrat dominus subito, paratu cminus parcnt impcrio. CAPUT V. Exercitus vero haud oblitus edicti, antelucemad ecclcsiam conveniunt, ubi Doo altissimo cordc et tuens, per abrupta montium et devallium loca, in- quam, etiamferarumgressibus nunquam patentia, exitribus partibus triplici bello expedite in nos ac- cedere j>ro vero nuntio, Innumerasque acies tam vexillis quasm et aliis Zifeorum, hoc est mundoflo- rcntes, pompis decoratas, priores subsequi firmiter assero. » Ad hajc princeps : » Nobis datum estpro Christo non solum utineumcredamu8,verumetiam ut pro illo patiamur {Phil. i, 29), et ei quod debe- mus dcbitum jam reddamus, videlicet ut omnis nostra rationalis voluntas ejus voluntati subjecla pcrmaneat, et qui honorem illius in nobis violavi- mus, secundum exhortationis factam modestiam eidcm Salvatori nostro, nos ipsos,cum ipsius adju- torio, non peccaturosre8tituamus.))Hisfiniti8accer- ore supplicantes,matntinislaudibusinvigilant.Qui- C sito agosone, accersitis praeconibus imperat domi* bu8 finitis,archiepiscopus in utraquemilitiavirele- gantissimus, et de ca^lesti ct de terrcstri sermo- cinando. « sic inhaerendum torrcstri Christianos docuit, ut in calesti, gratuita pictate Dci,mcrcren- tur ipsius milites coronari. » CAPUT VI. Mane autem facto, divino officio celebrato, publica confessione, publica lamcntatione, omnes secontra legem Dei peccassc voce profitcntur unanimos.Sin- gulique delictis omnibus quibus infecti fuerant abrenuntiando, confitendo, Deo etpontificidcvotis- sime promiscrnnt quod in illa,aut in hissimilibus, gratia Dci coopcrante et protcgente,nunquam am- plius incidcront. Quo audito, prajsul memoratus nus totum exercitum armis parari eminu8,libetque prajconari voce propatula ut universi,auditoprimo sonitu gracilis, festinent beliicis indui,et secundo^ parati, aciebus sibi praeordinatis tam milites quam et pedites parati juncti conveniant,et ut audito ter- tio, singulae acies promotse signiferorum ductu ac- ccdontes,coram signo crucis Domini seprssentent. Ncc mora ; fiunt prseconia imperio domini, voce propatula, ipscque vectus equo ccleri,ante tentoria arma bcUica ante se praecipit advehi. Quo peracto, proisente priori nuntio, adest et alius eadem belli indicia asserens verbo dissimili ; ait enim Ellos : « Citra montes citraque districta adsunt,vicimu8.» Princeps itaque praecipit universos moneri sonitu intucns bonae voluntatis afl*ectum, nomine et sub p gracilis. Nec mora; primo admoventur, secundo obtentu verae pcEnitcntiae injunxit cuiquc, si conti- gisset contra pcrfidos certamon ingredi, non suis viribus praisumendo bene agere,otillorumsivemori sive vivere totum Deo committore. His itaquc con- firmatiet pontificali bcncdictionesignatijCorporeet sanguino Domini refecti, his armisfideipraemuniti, bellum adhuc ignorantes, in sua quisque tentoria remeavit. Princops vcro suffultus divino Spiritu, anlc altare fusis lacrymis pro omnibusquaiin Dcum visu, auditu, gustu, odoratu ct tactu dcliquerat, divinae majestati se roum tradidit, singulaque sua delicta pro qualitate vcl quantitate exiatenlia, voce parantur, tertio conveniunt ; ante capellam, ubi crux erat, Domino praesentati conveniunt. Prssul itaque crucem Domini venerabilibus gestans mani- bus, inquit : « Quid ultra? Armis fidei praemnniti hoc signo salutifcraecrucis prajcedente nec veriti per- fidorum sententiam permutare, prodeamus in me- dium.»Et hoc dicto, princcps publice corporis 8ui voluptatibus, praeteritis, praescntibus et futuris abrenuntiando, Dco, et episcopo pro lege Domini moriturum, uti decet Christianum, eisdem gale» sua^ laqucis sc scrvum tradidit. Quem archiepisco- pus vice beati Petri suscipiens, ab omnibus pecca- ICK» AD flODEPRIDDM APPEND. II.— MONUM. DE BELLO SACRO. 1016 tis ab^oluturus, in nomine Domini, et in nomine A ver» poBnitentiae praecipit bellum praeseis aggredi, ©t agere vel recipere quod divinae majestati placc - ret, mori vel videre. Lailus itaque et exhilaratus, manibus saccrdotis signum Dominiciae crucis ante se geri postulat, ut ei supplicet. Fitque pro voto illico. CAPUT VIL Interim Albericus vice dapifer, non more fugien- tis, sed impetentis militis, percussus lancea in faciem et afOxus sagitta ferme ad oculos, ut no- E*ro8 praemuniat, nuntius exstitit tertius ; hic primo interrogatus ex praemissis quadraginta mi- litibus cum quibus ierat, respondit :Quosdam am- putatis capitibus, videlicet Jordanum Jordani- dem, et Udonem de Foresti monasterio, plures- t» que alios, jam de mundi ludibrio Deo militasse, Malgedumque vi coactum intolerabili praesentem ade88e;fitque subito, adest Malgerus. Adest contra ventus ;horum equi sagittis affixi, plumbalisobruti, eomiuixt mortui. Statimque sumptis aliis coram baronibu8,inquiunt principi:«Super his quae nobis imminentcon8ultoopusest,utconsulto propere(5iV;). Parati veniunt, strenue agito ; divisi ctenim ex tri- bus partibus, triplici bello quaerunt nos porderc. » Unde tam procerum quametaliorumquidamasscn- tientes salubri consilio ut putabatur, laudaverunt nostros omnes una,ut erant.ordinatis aciebuscirca tentoria sisti, manupedestricircumquaqucantopo- sita.Sicque feBendo immanitatcm hostium, levius salubriusque posse praestolari assucr.nt. Supcr his equidcm, hominum erat, provisu eorum,loqui, C tractare ; Dei autcm,« cui omne cor patct,etomnis voluntas loquitur, » crat judicaro. Quid crgo? Su- bito perfldorum vcxilla et standaria ox lateribus montium inter oliveta prodeunt;quibus visis,prin- ceps hoc modo intulit : « Eia! milites Ghristi, non nos deterreat certamen mutiplex pugnatorum ; sed jam exerceat quo vigere debemus militis ofTicium, at qui hactehus mundo militavimus hodic ab aife- ctu decertando, sive vivi sive mortui, Deo milite- mu8. » His dictisimperatHainaidumMasuerumtii- plici cohorte praemuniri citissime, ut intrantes per districta Samartani bello percutiat evidentissirae, 8equ« asseruit vim nefandorumprincipum,quocun- qire eat vel ubi consistat, monte vel plano, cum Dei juvamine, accerimo percussurum.Quid horum j) efngula ? Siout saepius ante disposuerat acies sin- gi^8 singulis ordinibus incedere,tunc quoque im- peravit, sed multo melius. Ait enim : « In nomine Domini nostri Josu Christi, utdecetmilitesprolege Dei tuenda, iter arripite, et cum locus percutiendi affuerit, haud obliti servorum Dei cffusisanguinis, orebris ictibus insistendo, iniquorum superbiam prosternere, et illorum sanguinem elTundere me- mentote. »His dietis, adorato signo sanctae crucis, eodem reverentissime osculato,8inguIi ercctisvcxil- lis ordine assignato profecti, gracilibus tibiis tubis clangentibufl, in Dei nomine,iter arripiunt.Intcrim hinc et inde de aciebus ad acies, volatilestam telo- rum quam et sagittarum, utmosbellantiumexigit, mittuntur internuntii. Acios itaquc bcati Petri a dextris antecedens, cujus juris estet anteccdere.et primum hostes percutere, laxis habcnis, palpatis lanceis, impetuose ac strenuccohortemsibi obviam percutere maturavit, multosqueperfidorumproster- nendo, pene totam dissipavit. Quo viso Gaufridus monachusin8)gniaciecomitatus,virili fretus animo, cohortem perfidorum ad minus decemmillibusmi- litum constipatam irapetiit ct percussit, ita quod pene eamdcm, ct caeteras propeexistentesinfugam et disconfecluram impulit. Nec minus, quanlum ad se,acies Guidonus Fre- nelli cum suo posse, hostosinvasitetconcussit;sed quia nostri instanter persistere desierunt, ut opus esset, ct hi et alii plures passi sunt exterminium. Pcrfidi namque, nutu Domini resumptis viribus, nostros aggredi non metuerunt ; sed telis, lanceis, sagittis, plumbatis ferratis, et crebis gladiorum ictibus reinvadendo acccrirae percusserunt, utro- rumque attestante ciruso sanguine. Interira cohors Rotberti dc Sancto Laudo, cum Turcopolis a sini- stris antecodens, cum pcrcutore debuisset, sinistro omine Turcopolis prirao fugientibus non volensre- sistere, ipsorum pulsa impotu etperfidorum«lamo- ribusaciei principis contra vira nefandorum equi- tanti, obstitit, ct ab irapelu fugicndi,nonIori8,non frcnis, non funibus, sod ncc ulla animi securitate rcvocari potuit. Nara ct quod deterius cxstitit, par- tcm cohorti principis sccuraindispcrsione dopulit. Tunc quoquc, ut a malo indicio pejus sequeretur, turbo ab aquilone prodiens, in raedio belH campo cuuctis ccrnontibus. baesit humi,huraiqueserpendo pulvorcra rapuit; qui bollantiura orulos ne bellari possent, infectos tenuit, ct sepergyrumdeducendo in raodura dolii sulphureis ignibus concremari, quasi ad castra oxtulit. Quo viso,abuniversi8scele- ratorura partibus orltur clamor Immensusethorri- bilis. Princeps tamcn constanti animoincertamine perseverans, suis unHiquc prostratis et occisis, nunquam retrorsum abiit ncc respexit, scd parens iraperio Doraini et pontificis, paucis etiara comita- tus, contra vim totius strenue docertando, ense militis percussus per mediura nasi cerebro tenus, in noraine Doraini morti tributum persolvendcde- bitum, coram signo sanctae crucis corpus terrae, et animam coelo reddidit. Ilac illatione facta,peremp- to sacerdote eamdem crucem manibus deferente, plures etiam perfidorum ambitione auri pretioso- ruraque lapidum capti, vim virtutis Dei incrucela- tentis ignorantes, ibidcm intor se datis crebrisicti- bus necis matcria effccti, ad infcros, infernorum ignibus concremandi, non redituri elapsi sunt. Sta- timque oranes una, ut orant centum milliapugna- torum.assignati a quatuor mundipartibus,atrocis- sime in nostros irruerunt. Nostri itaque nutu sum- mi Judicis, divina ultione subacti,ut erant septin- geuti milites, et triamilliapeditumpugnatonimre- lOfT 6ALTER1I CANCELLARII BELLA ANTIOCH. — PARS IT. lOlff putati, cum mullis aliis qui ad oonflictum causa A mercati, vel pro amhitione hostilis lucri icrant,in- valescentibus iterum atqiic itcrum perfidorum cla- moribus, ct hostili gladio prajvalcnte, quidam sau- ciati, quidam cajsi, et quidam diversis illationibus obtruncati, eodcm in campo citra ad exterminium deducti sunt, et quidam miserrimc captivitatis la- queosjusto Dei judicio,inciderunt Rainaldusetiam Mansuerus, dum ha2C apud nos agerentur, cx sua partc viriliter bello decertans hostium intrantium per districta Samartani, non minimam multitudi- nem prostravit et devicit, ita ut pro cxistimatione utrorumquc bellantium,nostri victoros cthostesvi- cti reputarentur. Placuit autcm Divina3 majcstali, cui non placuit nisi quod decct et cxpcdit, ut victi, resumptis viribns, victorcs habentur, ct noslro- ^ mm prior pompa non manu hostili sed Dei excr- cente potentia, haberetur ultima. Prostrati enim et dcvicti, quidam ibidem hominem cxuentes. et qui- dam fugffi impetu evadentes, codem quo ct alii plexi sunt exterminio. Contigit autem Rainaldum Masuerum,gravi vul- nere a(tlictum,cum paucis suorum turrem intrasse Samartani, ut eam, ob refugium sui et aliorum eva- dentium obtineret,et, si posset, ibidem Balduinum regem Ilierosolymorum ad succursum Christianita- lis properantem exspcctarct ; scd debilitas turris et victus indigentia, maxime autcm Algazi illuc adve- niens, efficiens causa cxstitit ut ibi rcmanere non posset» et se captivum triumphanti redderct ; astu- tia enim praemunitus, quasi in turre sc defcndcre posset, caute locutus est : Ait enim triumphanti ; C « Me nequaquam tibi reddani, nisi te prius fidc et Eacramento tuae lcgis mihi assoras pr.^esentis tutclaj patrocinium, ct evadendi subsidium. » Astuto ita- que respondet astutior :« Ouidni?Dum in bcllo fuistis, in te et in alios agendum crat ut in hostea. Nunc autem humanitus sentiens, recolo vos csse homines, et ne me suspcctum habeas, sub obtentu mea) fidei ct sacramento beata? legis nostra; annu- lum meum suscipias,uthoc signo,finito unius mcn- sis termino a me libertatem recipias. » Ipse itaque qui nec unius diei spatio se posse vivere intendc- bat,audito mensis termino intus tristis existcns,ac- cepto tamen annulo,quasi lajtus forinsccus,se cap- tum rcddidit,Nonnulli autem procerum,qui strcnui- tate et ingenio,ac gencris nobilitate pollere videhan- n tur,etiam primos ictus non sufTerentes, dimisso in campo vivo prineipe,dimissis parentibuset amicis, antequam bolli campus ct montium introitus imma- nitate hostium clauderetur,haud lento profccti,vice optati portus,Antiochiam subcunt. Ante eos tamen ingressi sunt alii, morc solito, o in portis primi,in bellis ultimi. » Ne autem loquendo de illis qui eva- serunt, nimia digressione frui vidcar, de gestis in carapo prius edisseram ut gradatim enarrando par- tem malorum inter duo bella existontia ad id con- descendam, et enarrem quomodo Auctor summae justitisB manu Balduini Hierosolymorum regis Lati- norum secundi, plebcm Antiochenae dignitatis, va- stitate hostili penc extcrminatam,deore leonum 11- beravcrit,et quomodo triumphale nomen bello prin- cipali amissum, cidom plobi virtute crucis sanctis- simae, bello regali exstitit reparatum. Revertar igi- tur ordini inhffirendo. Soquitur. CAPUT VIII. Interempto principe in campo, percmptaquc non minima multitudinc a quatuor mundi partibus de forinscGus, prcBter illos qui intus in nostros sajvie- bant gladiis, adeo belli campo clauditur montium, valliumque aditus, escaramis(?) obfuscantur, quod nec unus fugicntiuni illibatus pertransire potuit. Nostri itaque,quotquotin campo superfucre gladiis, spe pugnandi ad tentoria,vel fruendi caute fuga stu- pcfacti doveniunt.Sed hflec iam manibus impiorum asportata, non inveniunt, exccplis principis et ca- pellae tentoriis,in quibus nefandissimi certatim auri ct argenti ornamentorumque princ:palium cupidine capti, ensibus contendebant. Quo viso adest Euter- pius in cortamine corporis et animae miles proba- tissimus,inquiens his qui ante capellam contende- bant, et ictibus decertabant : « Quae societas Chri- sti ad Bclial (// Cor. vi, 15)? Vos dividitis, sed non est aequa portio, » Cum his vcrbis amiraldum aure textum ante ostium capellae lancea corde te- nus perforavit.Gaetcrosque invadendo,in constituto Dci tcmiino, qucm pra?tcrire non potuit, martyrio, homincm cxuendo ad quietis beatitudincm feliciter transmigravit.Hsec inter discrimina, conventus no- stri harnesii cum totius excrcitus supcllectili, in quodam monlc propc existcnte selocavit^existimana ibi posse prnestolari aut advenientium militum subsidium, aut aliquo modo indecarpereevadendi rofugium. Quid ergo? Non multo posta campo eva- dcntes, visis nostris in montc collocatis, ubi mora crat vicinior,cx8timabant ct quaerebant vivendi sola- tium. Cassa namque spe decepti, hinc et inde con- fluentes monti adha»rcbant inculcato ; qui in momen- to ab impiis sic obsessus exstitit,ut obsessi mallent brcvi mortc mori quam illorum tela pati rjurequi- dem;tantus etenim erat undique tclorum ac sagft- tarum impelus, quod ex illorum collisione mutua, revcrbcratis ictibus, etiam perfidi existentes forin- secus,acerrime plectcbantur; nostri vero multo fe- rocius. Nam ut aura, brevi hora magnis cedit im- bribus ; ct ut fenum exsiccatum la?ditur grandinibus, sic gons nostra citolaesacessit crebris ictibus;inde tamen pars cvasit, ductu summi Judicis; et pars capta, sorte mala, addicta suppliciis, ducta fuit ad standale nefandorum principis. Scquitur prona pcccantium.Ibi etenimjuxtabeJli campum,captivi quingenti vel plurcs,a tergo retor- tis manibus, et vinculis ferreis astrictis podibus, cum cnjtcris pcenis strictissime, de morc canum, a collo bini ct bini copulati funibus, coram magiatro scclcris capitalcm senlcntiam subire praestolantes, in gjro humi versi, tenebantur. Impius autem exi- tiali furia invectus, ministris caedis imperat,lethali 1010 AD 60DBFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1020 tenta oaplivorum vulnera intentari, et afflictos vul- neribus gravibus virga capillis illita,roras ad decol- landum extrahi, caeterosque nocturno cruciamine alTectos, caedi crastinjB rcservari ; impii itaque laeto animo, scelerato domini sui parent imperio.Sequi- tur autem ex scclesti imperio effectus scclestior. Ducti ctenim ad decollandum,aliietalii,non solum araputatis capitibus manibus impiorum corruunt, verum etiam abstracta cuto vivi capitis, et medio tenus detruncati, dirae morlis discidium subeunt. Rosidui qi oque illato sibi promisso cruciamine, cum contiuncliis ot icrroribus noctem illam tene- brosam deducentes,mentibus obstant^verbis incre- pant mortem, saepe vocatam et revooatam eisdem moDstis non venire. Vicissim tamen apud se repu- tantjpraesentis vitae meritis exigentibus id eis con- tigisse ; fatenturque juste et merito deteriora sibi imminere,ot haec telia hisque similia,non ad puram sed ad corruptam hominis naturam pertinerc. Al- tera enim, valet ad miseriam; et altera,ad beatitu- dincm.Pressiitaquetotanocte et constricti sequen- ti diei orto una sole, sole, inquam, eisdem nocte tenebrosa tenebrosiore,jussi sunt sisti in tentoriis, quousque decernat princeps sceleris quid de eis animo suo sufjQcienter fieri valeat.Idque placuit ne- fando principi. Hora diei tertia, captivi nudi, du- centi vel trecenti, a collibus simul religati, cum gladiis et fustibus, flagcllis et restibus per campos milliarii spatio cardonetis et vepribus insitos,ducti sunt in vineam, juxta Samartinum noviter excul- tam, ubi pietas humana naturali jure privata, in furorem sacrilegum conversa exstitit,tyrannoAlgazi tyrannidem in Christicolas ibidem exercente,et hoc modo : ^Estus quippe erat non solum captivis vul- neratis et cegrotis, verum etiam sanis hostibus et liberis admodum intolerabilis,ita quod singuli cap- tivorum, pre calice aquae frigidae non renuissent porrigenti,etiam membra singula, vel ipsam vitam dare. Ibi quidem captivi visis botris vineae humi inhaerentibus certatim super eos proni incidentes, gypsatos etiam ore carpebant avido, pcdibusque conculcatos, quorum liquor ab ore prementis quo- quo modo esset elapsus,ore alterius suscipiebantur, saepiusquo putantes elapsum liquorem retinerc,ar- dore coacti linguas propriis dentibus corrodebant,et aliorum barbis aliis inhaercntes, vipa liquoris stilla miserrime saeviebant, pluresque urina potiti, tunc primumsitiebant.Hocautemministercaedisintuens, et ipsemet frigido potu indigens,a remotis partibus aquam cquis vectilibus praccepit advehi : Quaallata, priorem partem sibi suisquejussit reservari,fecem- que luti, captivis porrigi, statuitque,ut bini etbini ad utres ducerentur,et si quis accederet, non con- ductus, ipsum illico privari capite imp»rabat.Aqua allata in mcdium,vitam pro solo gustu commutare cupientes, non id respiciunt, sed plures cumpluri- bus per medios enses ad aquam corruunt. Ibi qui- dam lapidibus obruti,quidam telis perforati,et multi 8unt diversis modis detruncati. His visis, horum A cruciaminibus mulcebatur impius,et quasi refectus oblatis ferculis, suae crudelitati arridebant; necta- men id ei sufficitcrudelioracogitanti.Imperatenim omnes simul quotquot fuerunt,in medio campo sis- ti,ut cui sanguis singultim effusus floccipendebatur ad sufficientiam exterminii, saltem universalis vi- ctima quoquo modo placuisset ad augmentationem sui gaudii. Itaque sistuntur in medio. Hujus jussu parantur mille milites, vel plures, enses nudatos manibus defercntcs, ut simul datis ictibus, et hos dilacerare et profanum exhilarare valeant. Paratis militibus irruere cum impctu,adest quidam admi- raldorum potentissimus,dominum caedis his verbis allocutus." Eial legis stella,quid deponis tam brevi super his finiri tua gaudia? llis peremptis, quid -n triumphi exteris regibus et principibus nostrae legis pr(Dsentabis?Desine hoc modo istos morti tradere; mibique, ad honorem tibi consulenti, non renuas credere.Nihil euim consulam nisi quod nostrae legi suppetit et tuo honori congruit.Laudo itaque et tuae magnitudini consulo, ut cx hiz canibus ditiores, potiorcs,generosioresque eligi praecipias separatim, qui aut redemptione capitis evasuri, aut intus so- lemnitatibus mathemacis,diversis tormentorum il- lationibus exterminandi, tibi reserventur. Et qui missi soldano caeterisque dominis et primatibus in- clyta pratconia tui nominis et triumphum quo viges, voce viva reproesentent et his separatis,residui tuis ensibus mcmbratim caesi,sentiantquid etquantum hi eorumque parentes et compatriotae in sanctissi mam legem nostram deliquerunt.» Quod consilium C sceleris, scelerato placuit, et sic fieri praecepit. Electi igitur separantur ad tormentum ; residui in campo ad praesens exterminium.Aitenim nequissl- mus. « Eia ! milites, legis eximiae tutores et aucto- res, adest canum victima vestris ensibus praepara- ta. » Exclamavitque : « Ehoe 1 Ehoe ! prompte ac strenue in eos irruite. » Impii itaque,cum uno im- petu feriunt gladiis necis materiei deputatos ; nec caederc desinunt,quousque captivorum partium par- tes integras non inveniunt.Ibique in effuso sanguine provoluti, ut sus in volutabro luti, necdum caede virorum satiati, flexis genibus potentiae judicis sup- plicant,exorantes ut simili caede electos ipsiusjussu exterminare valeant. Noluit autem divina majestas ut per omnia praevaleret ipsius crudelitatis imma- n nitas.Praecepit igitur electos tradi suo filio,qui eos tormenta inferendo in captivitatem Halapiae per- duxissct. Nec caruit effectu sceleratl patris impe- rium.Electos enim captivos recepit,eosque in prima nocte lapidibus et spinis cardonibusque his immi- stis hospites tradidit. His quoque, pro cibo scilicet, et pro potu duros ictus contulit,pro lecto, in pedi- bus et in collis laqueos astrictos intulit. Heu, nox illa inter infernales deterior exstitit computata, se- quenti vero die Halapiam ducti sunt ad patibulum, ubi crebris ictibus et diversis tormentorum generi- bus paSsi sunt quidam exterminium ; et quidam, propitiante Deo, redempti sunt,sicut in fine narra- J024 GALTERII CANCELLARII BELLA ANTIOCH. — PARS II. 1023 tionis regalis belli edisseram ; et est ratio. Contigit A eiiim ex regalibus plures, sorte miserrimacumhis admisceri, de quibus provisu et auditu rara discu- tiam. Sed ae inccptae narralionis ordinem praeter- eam,, ad id quod vicinius, Algazi post bellum egit, narraturus ipsius tyrannidem condescendam. CAPUT IX. Viso esse Cerepi cum exercitu Artensium profe- ctus est. Ubi turrem episcopalem facto placido sibi Bubjugavit, hoc modo, quod episcopum cum omni- bus suis, tam clericis quam et aliis, liberum, abso- lutum, et quietum Antiocbiam adire pcrmitteret. Quod in parte complevit, et in parte promisso con- trarius exstitit. Quidquid enim auri et argenti, or- namentorumque clericos deferre comperiit,vicecon- ductorum missis raptoribus totum abstulit : sacer- n dotalia vero indumenta, ut his nequitiam suam tegere potuisset, palam reddidit et post illos abeun- tes ablata remisit, ibique ante Artesium fixis tento- riis perhendinare disposuit, ut prius capto Artesio, inde profectus Antiochiam expugnaret. Placuit au- tem divinae dispositioni,ut ibi detineretur verbiscu- jusdam hominis, nomine Joseph,viri prudcntissimi, qui, cum ipse Algazi quajrerct castrum sibi rcddi, Joseph astutia praemunitus, non repugnando, sed quasi assentiendo, hoc modo respondit : « Novimus quia tuis ensibus ct tuo dominio subjacet quidquid in hoc principatu extra Antiochiam continetur.Ipsam itaque si acquisieris, cum ea et hoc, ct cactera oastra in momento erunt tibi subdita, et ne credas te ver- bis meis illudi.Interim quemdam tuorum Sahenas mihi attribuas, qui vice tui mecum rcs tuas custo- ^ diat, et locum tanti domini possideat; te ipsum ot- enim si intus receperim, procul dubio hoc audito fi- lius meus Antiochiae existens morte turpissima perimetur ; et ego senex et plenus dierum, si hoo egero, pro nequissimo proditore, quod absit ! repu- tabor; etdecentius est, utme innoxium quam reum babeat.»His verbisdeceptus castrum intactum di- misit, et ibidem Sahenas quemdam posuit ; ipse vero potationibus intentus, et nutu Dei oblitus AntiochisB, per partes exteras et propinquas saepius millia mili- tum transmittebat. Qui de die in diem, praedis tam Dominum quam aliorum refecti, ad ipsum reverte<« bantur onerati. Interim super malis et infortuniis quaeex proximo facta, ct e proximo amissioni civita- tis Antiochiae imminerecernebantur,quidquidcurae, D laboris, timoris, metus, vel damoi Christianitati con- tingere poterat^ jam destituto militari ofricio,et jam pene totoamisso Francorum civium auxilio, ea vicein clerum necessario totum redactum exstitit, ita, in- quam, ut multo acrius timerent interiorum hostium proditione falli, quam vi exterorum ullo modo in- trinsecus posse comprimi. Nec id mirum ; gens et- enim Antiochena, vi et pravo ingenio genlis nostrae, privata suis bonis et addicta pravae consuetudini, saepius mcDrore concussa, si, quod est vicissitudo justitiae, malum pro malo reddere voluisset, eo tem- poris intervallo nostros proditione, vel alio modo, admodum gravare potuisset. Patriarcha vero super his et aliis provide agens, vocatis ad se Francis, Dei virtute corroboratur, suique cleri munimine frugi septus, cum eis super hoc decernit ut gens, si vclit, proditione agere nequeat, et ut ipse custodiam civitatis totiussibi et clero cum Francis tantummo- do assumat ; statuitque ut ubicunque et undecun- que sint in civitate diversarum nationum populi, exceptis Francis, omnos inermcs cxistant, et nun- quam a domibus suis nocto sine lumine egredi prae- sumant. Idque actum est, ut nullo modo proditio- nis ingenio infecti viderentur,et ut nullatenus etiam suspecti haberi potuissent. Statuit ut ubi totius ci- vitatis inferior patebat debilitas, ibi tentoria sua protectioni Christianitatis necessaria ponerentur, et ut singuIsB turres quotquot essent, monachis ac cle- ricis mistim cum laicis, pro posse et quantitate Christicolarum cminus munirentur. Hujuspatriset doctoris prudentissimi omncs una diligenter parent imperio. Munitis itaque turribus, intrinseci et ex- trinseci adhibcntur custodes cum custodibus.Idem- que patriarcha, magis precibus quam armis pugna- turus, pro salute ac defensione Christiani populi in- cessanter Dco supplicabat medullitus. Nec tamen desiit, horis competentibus, nocte ac die cum ar- mato suo clero et militibus, more pugnatorum, por- tas, mccnia, et turres, murosque circumcirca, et ipsorum custodes vicissim visitare, consolari, et incitare ut vigilanti animo Christianae protectionis curam adhiberent, et incepto bono nulla hostili per- turbatione desisterent. Quid singula ? Clerus cum caeteris fidelibus provide et strenue, intus et extra, miUtaris officii vicefunctus, cum Dei virtute, civi- tatem ab hostibus intactam Balduino regi diu optato protegendam reservavit. CAPUT X. Intcr haec discriminasicutcertis intcrnuntiisdi- dicimus,auribu8 Algazi insonuit regem Balduinum, Pontiumque comitem Tripolitanum cum eo ad An- tiochiam citis gressibus festinare. Unde illico sta- tuit contraeos decem millia militum transmittere, et post illos totidem vel plures aut lente subsequi imperavit. Factaque electione quos transmittat, et quos secum retineat, euntibus injunxit regis adven- tui sollicite insidiari, et quibuscunque modis pos- sent Christianitatis invigilare exterminiis. Motiita- que impii, jussu sui domini de more solito ordinatis aciebus, vcrsus Laodiciam et ad montana montis Palcrii, quo et praedari, et regis equitatui insidiari valeant, nocte profecti sunt. Ad quas partes cum devcnissent,divi6isunt,factistribuspartibus,utqui- dam tendant regi obviam, et quidam praedis ca- picndis insistant, caeteri vero ad portum Sancti Si- meonis supra mare iter dirigant. Profectis contra regem ipse idom ad montem Hingronis ex impro- viso obviat. Hos itaque strenue invadendo proster- nit,ctpcrabruptamontium itadissipatutnecsocius socium, nec par parem sibi profuturum inveniat. Quo peracto, rex ante latonim castrametari jubet, e 1023 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONDM. DE BELLO SACRO. f024 inde manc profectus, se ipsum praecessurum, ut A primum hostes inveniat, disponcre curavit, comi- temque cum Provincialibus rctrograde custoditu- rum, subsequi imperavit,ut et ipse, si forte hostes vidcrit, regi cito nuntio id insinuet, et eos pcrcutere non renuat. Sicque his ordine inccdentibus, con- tigit Provincialcs vidisse partcm hostium anle se prffidam maximam effugantinm, quos citissime ac viriliter percutere non differunt, ita quod ipsam praedam ab cis rxcutiunt. Sorte crgo miserrima perfidi, rc^irnpli^ viribus, Provincialcs invadendo ad hoc perdncunt, quod ad rcgem illa die reverti nequeunt. Quibusdam etenim pcremptis, et quibus- dam per montana dissipatis, caiteri vagando ince- dentes, jam nocte apud Casam bellam regem hospi- tatum inveniunt. Huic sicut eis contigerat referunt. |* Ibi quidem rex hostium certa invcnit indicia. Castra etenim quatuor millium militum patebant recentia mortuis hominibus et membris animalium, quae co- mederat adhuc turpiter infecta. Rex autem his au- ditis, ffistimans eos posso assequi, ut ille, qui com- patiebatur prajteritis, praDsentibus interemptis, et cujus juris erat tueri patriam, valde conqueritur, cum ignoret quo ccrtiuscos sequi potuisset,secum tamen reputat utilius Antiochiam adire, causa ge- mina, videlicet ut et desolatos Antiochiae consolari, etibi auditis rumoribus, sumpto cum patriarchacon- silio, hostes sequi valeat. Intcrim tria millia vel plu- res nocte ad portum Sancti Simeonis profecti, au- rora apparcnte subito soporatos percusserunt gla- dio ; caBteri vero evasciunt navigio. Impii autem, hominum et aliarum rerum praedam colligentes,per C abrupta montium elapsi, "moto jam sole horarum duarum spatio, non longe ab Antiochia erectis ve- xillis apparuerunt. Unde visis hostibus. sicuti mos hominum cxigit, circumcirca clamor immensus ori- tur. Ouocirca clerus et milites, qui de bello Antio- chiam venerant, et cives, et quotquot fuerant, sum- ptis armis quasi pugnaturi exeunt, et statim quos- dam cx his in hostes dirigunt scrutaturos quanta fuerit pars et vis illorum hostiupi. Contigit autem ex illis missis, duos in campis perimi, et caetcros, tmpetu hostium impulsos, celeriter regredi. Quo viso, nostri non longe ab urbe praestolantes, visa inermi plebe fugiente quac cum ipsis ierat, ca^pe- runt moveri et titillare, Nec mora : hostes qui se- quebantur primos, non retentis loris, sed pressis j) equis calcaribus, simul in nostros irruunt, ita quod quosdam etiam loricatos in flumine mergi fciunt, Cffiterosque mistim percutiendo, usque super pon- tem inscqui non desistant. Ex quo impetu 37 ex no- slris perempti sunt. Nostri tamen in ponte resisten- tes, dimissis equis et cxtraclisensibus,pedetentim vires resumendo, hosteseliminant. Eliminati itaque ac caeteris praedis onerati simul incedentes, ultra Corbanam inter duas aquas paulisper accubue- runt. CAPUT XI. Nec multo post adest Balduinus rex memoratuB, omni populo Christiano exspectatione magnus, ad- ventu major, protectione maximus. Qui cum intel- lexisset perfidorum tyrannidem in nostros,infra cu- tem et carnem, ac medullitus exarsisse, nec ipsos alio retentos milite nisi maris unda dehiscente, ta- ctus dolore nimio, urbcm intrare festinavit ; non ut quiesceret, sed ut primum regnum Dei quaereret, et ipse, propatria pugnaturus, in ccclesia beati Petri, utdcccbat regem, devotissime Deo supplicaret qua- tenus inde libere, et absoluto ecclesiastico consilio roboratus, iter sequenti perfidos tutius assumcre potuisset. Nec id distulit, sed facta oratione et vege- tatus patriarchali consilio, motus etiam ardore du- plici, intrinsecus, animi anhelantis ad vindictam, et extrinsecus, militaris officii incilantis ad mili- tiam, praemissis speculatoribus, ad insequendum citis gressibus et ordinatis aciebus iter arripuit. Qui cum nuntiorum relatu persensisset eos esse remo- tos,et nusqaam certo loco pausantes,sed citius so- litos, quasi timore subacti equitantes, suosque ex itinere fatigatos conspexisset, laude cleri totiusque ordinis senntorum, considerata ratione, 4ntiochiam reversus est. Ubi, Deo vocante, et ipsius dono ppo- motus, principatus dignitatem adeptusestjjure qui- dem. Hujus etenim manu, divina providentia, cives mocnibus, et urbem civibus, quibus destituta sorte miserrima fuerat, reddere curavit. Eventilata ita- que causa pro imminenti negotio necessaria, cum hostes sint copiosi fortes, sintque potentes in mali» tia, palriarcha et ordo clericalis, cujus juris est bona monere, facere et docere, vi interioris homi- nis sufTuIti, inquiunt perfidos et incredulos ex fa- cili posse flecti et prostorni, ctiam paucorum Chri- sticolarum manibus, si, vera justitia cum eis comi- tante, legitime pugnaverint, ct ut hoc fiat, rex et c«- teri, mores corrigere horum consilio, et aliis bonis invigilare satagunt. Statuto itaquc consiiio, in curia beati Petri ratione pernecessaria decretum est ut rex, cui aequus et summus Arbiter fere omne re- gnum orientalium Christicolarum subdiderat, pro affectu justiti© et pro communi utilitate filio Boe- mundi, cujus juris erat, principatum Antiochie cum filia sua traderet, si etiam ducturus, ct terram, principatus, ipsius consilio et auxilio protecturu» adveniret. Hoc etiam considerato moderaminc ju- stitiae, decretum est ut illi qui in terra aliena, ex dono dominorum, multique contumeliis et terrori- bus, efl^usione etiam sanguinis sui et parentum suo- rum, in defensione Christianitatis terras et honoresr acquisicrunt, nulla mutatione ChristiansB domina- tionishabita et possessa amitterent, sed juro ha&re- ditario possiderent. Idque verbis et manu regia san» citum et confirmatum exstitit. CAPUT Xll. Ilis peractis, rex Antiochiae existens de reiAotis partibus, et proximis, et undecunque potest, no- mine belli gentem citissime congregat ; seque suOs- que armis bellicis, caeteroque beliico apparatu, ut decebat regem, munire i^tagit. Hoc audito Algasi 1035 GALTERII CANCELLARII BELLA ANTIOCH. — PABS II. 1026 B dimissointactocastroArthcsiiet Emiiie,ab obsidcQ- A dum Cerepum profectus est. Audierat namquc,fama multorum enarrante, Alanum illius castri dominum, cum suis militibus, Edessanos etiam milites iic de aliis castris fere omnes, jussu regio Antiochiam ad- venire, ut inde promoti, ipsum ibi vcl alibi exi- stente, bello percutiant. Nec effcctu caruit, super hoc et supcr aliis, quod Rox CQili et terriE fieri voluit. Algazi vero, cum suorum assultu castrum capere nequeat, ex diversis partibus facto specu subterraneo infodientes mittit homines, igniferos- que parat currus siccis h'gnis insitos, ut cum ad turres pervenerint sub podiatae postibus eisdem im- missis ignibus corruant. Praeter hajc de die in diem ter vel quater petrariis diversorumque ingeniorum instrumentis, cum assultu armatorum ordine tri- plici invadontium , i mmissis sagittis cum immanitate telorum, et turres propugnaculis privabant, et de- fessores saBvis icLibus prosternebant.Tandem oppi- dani, partim his territi,et partim subterraneo igne turribus immisso coacti, malentes adhuc mundo vivere quam in castro diuturno timore crfici, vel martyrio coronari, infelix,etpudendo facto placito, ut securi vivi possent evadere, sumpta pcrfidorum fiducia, castrum reddidere, et inde flebiles et pudi- bundi ad regem iter extorsere. Perfidi vero ibidem missis custodibus, et aliis munitioni castri ncccs- sariis, ad obsidendum Sardonas profecti sunt. Inte- rim rex ajstimans nefarios apud Cerepum posse in- veniri, paratis omnibus, quaj ea vicc in hominibus aliis belli necessariis habere jiolerat, in spiritu hu- militatis ct in animo contrito, laneo indutus habitu, C nudisque incedens pedibus in beatorum intercesso- rum ecclesiiSjCunctipotentem exorare,eique medul- litus supplicare maturavit, ut cujus nutu susceperat regni gubernacula, ipso inchoante et peragente, ad honorem et laudem sui nominis, tyrannos et impug- natores Christianitatis, ab elatione prnesumptuosa, ct a suis viribus. quibus ee triumphare putabant, nihil triumphi vel inane laudis sibi usurpando, sed totum Deo commiltendo, virtute sanctaj crucis, de- ponere et prosternere potuisset.Tandem congregato totius civitatis clero et populo in ecclesia beati Petri, patriarcha colebrato divino officio, ut decet patrem filios suos ituros ad bellum,et domi in Dei servitio remansuros, prjEceptis Dominicis instruxit,monuit et armavit, ccelitusque benedictione signavit. Sum- ]) ptifl processionis mysteriis, omnes una inclinatis capitibus ad altare, cum sacrarum reliquiarum fe- retris et signis, praecedente cruce Domini, ordine cleri ecclesiastica institutione decorato, omnique populo 8ubsequente,cum humanitate et mansuetu- dine litaniis et aliis precibus Deo supplicantibus, ituri ad bellum et domi mansuri siugulis laneis in- duti, et nudis pedibus profecti, extra civitatem ad divisionis metam devote perveniunt. Ibi iterum pa- triarcha sacram crucem sacratis assumcns mani- pfXB, ilfrum virtute ipsius omnes signavit, Domino- ifgye medulUtu9 boc modo commendavit : « Qui nos pretioso suo sanguinc rcdemit, ipsc sit clcraens et propitius dux itineris, et provisor utilitatis, ut et cuntes et remanentes a peccatis absoluti, libere et absolute ei:iem famulari sic valcatis, quateniis ejus dono consolationis et vicloriae triumpho potiti, in ipso et per ipsum gaudcatis. » His dictis, hinc et inde fusislacrymis^prgecedcntesigno sanctae crucis rex ad bellum, clerus ad ecclesiam, populus in sua rcmeavit : exorantes et deprecantcs, ut Auctor sum- maj justitiie, qui ab initio bella conterit, ab impetu populi sui suo nomini laudcm tribuens, conterat adversarios. CAPUT XIII. Eodem vero die et scquenti nocte, regi equitanti ad Gercpum adsunt illi obviam, qui cogente sorte miserrima hostibus castrum dimiserant. Quibus vi- sis et auditis, rex interno mcerore concussus, stu- pet et contristatur. Intuebatur enim ipso eodem attestante, ex redditione castri Christicolis praesen- tibus ct futuris, duo damnosa imminere contraria : alterum ad tempus, Deo annuente recuperabile ; et alterum nunquam recuperabile ; recuperabile castri damnum, irrecuperabile redditionis opprobrium. llis itaque acccnsus animosius,sumpto cito consilio, ad Rubcam iter dirigit,utinde equitando, per Hap, ad montem, nomine Daniz, caslrametari valeat. Ibi enim sperabat se possc auditu vcl visu certa ho- slium indicia percipere. Nec cfTectu caruit, quod praetcntabat habitu sui animi. Ipso etenim die quo in monte lixis castris accubuit, hostcs non longe csso rcmotos ccrtis indiciis comperuit. Relatu namque audicntium ct vidcntium pcrfidos Sardenas obsedissc lucide intcllexit ; et quod eodem die, vel mane, ex ipsis quosdam videret, corto nuntio didi- cit. Contigit naraqus in crastino summo mane le- viores habiliorcsque militiae sparsim praeludendo circumquaquc emissis sagittis nostros impetere. Sicque diem deducentes bini et bini,pauci cum pau- cis, piures cum pluribus, hinc et inde, cauda et caput moliebantur partem nostri exercitus contur- bare, vel quoquo modo impellerc. Rex autem vi- gore virilis prudentias fretus, cum inspexisset eos non more pugnatorum se habere, nec ordinatis aciebus incedere, hortatur suos, imperatque omni- bus pro castris suis prudenter existere, constanti- que animo pati,et inspicere quousqueloco congre- gatos, vel simul incedentes posset eos comprehcn- dcre. Ipsi vero dolosa calliditate pleni, in sero etiam vitabant simul hospitari, sed in noctis crepusculo circa exercitum hospitati sparsim, tenentes cquos manibus in singulis : ea nocte fuit idem servus et dominus. CAPUT XIV. Interim cum Algazi petiiss6t castrum Sardonas sibi reddi minis, et blanditiis, terroribus, pollicitis, nec habere potui8set,assuItu et ingenio priori simili, impetuose bis vel ter in die, nocte etiam castrum aggredi non desistit : ubi autem deficientibus her- bis et segetibus,aquis etiam hominum et equorum vi" 1027 AD (SODEPRIDUM APPEND. II. — MONtJM. DE BELtX) SACRO. 1028 rtui necessariis, sub specie acquirendaB munitionis A misso signo salutifero, novem aciebus jussu regio ct stipendii, perfidi gregatim Turcomagnorum et Arabum factis millibus, per diversas partes quibus incedebant de more luporum rapacium, perfidis in- haerendo et devorando secumque abducendo ex rapto quidquid poterant, repatriare satagebant.lpse etiam rex Arabum, nomine Debeis, Bocardusque princeps suae gentis nominatissimus, et plures principum, quicum Algazi in conflictu exstiterant, post primos recedentes simili modo profecti sunt. Quo viso,Algazi,antequam rex adveniat,ad capien- dum castrum insistit suis viribus; magis autem astutia fallenti oppidanos fallere nititur. Eisdem etenim spopondit lide et sacramcnto suae legis, si munitionem suoj dominationi subderent, eos sanos dispositis, Deo et virtute sanctffl crucis Ghristicoli commendati,more bellatorura passim iter arripiunt hoc ordine incedentcs : tribus aciebus ants positis, manus pcdcstris ut hos protegat et ab hisprotega- tur, retro sistitur ; virtus vero regia harum et alia- rum prot€ctione parata, incessit ordine omnibus neccssario : acie comitis Tripolitani militis stre- nuissimi a dextris posita ; aciebus baronum a sini- stris et post, jussu regis quibusque suo loco positis. Hostes vero in diei crepusculo circuraquaque positi tympanorum ac buccinarum emittunt strepitum, cum strepitibuscIamores,cum clamoribus latratus, cum latratibus audaciam. Et quia his ab incccpto gressu Christicolas removere, et in dispersionem et intactos, suo deductu salubri, ad*metam tuta; p aestimabant compellere, duplicatis clamoribus evasionis provchi, rebus omnibus salvis et intactis. His auditis, partim coacti vulneribus, ex incrtia corporis privati viribus, sumpta principis quasi fiducia,petitioni nefandissimae hoc pacto assensere, omissoque oppido, jussu profani principis, pro du- cibus conductoriis se ipsos manibus carnificum ignoranter tradidere. Lactus itaque, laeto animo op- pidum suscepit. Multo vero laetiori imperat manibus suorum abeuntes Christicolas saevissimffi morti tradi. Quid horum singula ? pcne omnes uno mo- mento facti sunt necis prxda. CAPUT XV. Nondum autem ad aures rcgis id pervenerat. Ea vero noctc, qua apud Daniz castrametatus est, re- latu cujusdam curati Rotberti Fulchoii sic accidisse insistunt vehementius, hinc et inde sa;pius sa- gittarum et tclorum immissis saevis ictibus. Qui cum hoc modo quod moliebantur efficere ne- quivissent, ct nostros audacter incedere et viriliter rcsistcre persensissent, ex arrogantia multitudinis pugnatorum audaciam assumentes, ambitiosi ma- num pedestrem prosternere, qua gravius rcfrena- bantur ; cum hanc praecedentibus aciebus, et acies hoc protegi viderint, vi maxima accensi,animosius post ictus illatos, lanceis et sagittis, arcubus im- missis brachiis, exemptis ensibus nostros percu- tiunt. Itaque jam pluribus dissipatis, ipsam etiam comitis aciem splendidissimam in regali acie mergi faciunt.Ibi quidem apparuit quia in comite natura militiae nihil exaruit ; sparsis etiam suis et penitus intellexit. Nec tunc mirandum fuit, si rex, qui so- C eCTugatis, sparsisque tribus aciebus, ipse solus vel lus post Dominum,dominuset defensor Christiani- tatis exstitit, ea vice iterum detrimento et dedecori Christicolarum condoluit, consolatus tamen virtute sancta; crucis, se in mane pugnaturum contra hostes praeparavit virilitcr. Algazi vero jam sciens regem apud Daniz immorari, relatu illorum qui circa exer- citum nostrum praeludentes exstiterant, munito Sar- donas, ipse et Dodcchinus cum omni exercitu suo in scro,militibus illis quos ante praemiserant,circa nostros exsultantibus et insidiantibus juncti sunt, ut mane subito soporatos invadere potuissent ; id namque saepe multis profuit. Rex autem sommo len- tus, sed provisor utilitatis, et munitus signo vene- rabili quo at reges regnant et hostes vincuntur,ip80 cum paucis militarie agendo vicissim datis et vi- cissim susceptis ictibus, hostibus resistebat, et se constanti animo cum cruce Domini et rege mori vel vivere applicuit. Interim praefatis aciebus efTbgatis, major pars nostrae manus pedestris, permissione Domini concussa, hostium gladio corruit. Statim que a dextris ct a sinistris, a cauda et a capite, ho- stes gravi impetu nostros percutiunt. In hoc conflictu archiepiscopus Caesariensis, vir vitae venerabilis, nomine Euzomerus, nou lorica, sed sacerdotali su- perpellicio indutus, cruccm Domini venerabilibus gestabat manibus ; cujus protectione ipse etiam sa- gitta percussus, multis attestantibus, permansit il- laesus, sola gutta sanguinis illi in testimonio emi- etiam die quo priores venermt, provide, ut ille, n nente.Ibique regisequusincolloexstititvulneratus qui saepius hostium esse et bella cxpertus fuerit, cum archiepiscopo Caesariensi et aliis verae fidei cultoribus, disposuit nocte tentoria sua colligi, mi. lites parari, et omnia bellatoribus necessaria sic decerni;quod si hostes subiti in eos irruerent, nihil pigrum, nihiique inordinatum inveniant ; sed in datis ictibus et prostratis hostibus Christianos Dei virtute et ejus signo vigerecomperiant;sin autem, ut eos gregatim posset comprehendere, disposuit se cum toto exercitu ordinatis aciebus die terris illa- bente, versus Hap equitare. Eo etenim modo aesti- mabat bellumi et fuit, inevitabile. Mane itaque pr«- Quod cum archiepiscopus comperisset, et perfidos nostros invalescere persensisset, in eos versa cruce Domini apertissime inquit : « Hujus virtute sacra- tissima anathematizati sitis, nefandissimi et divina ultionc in dispersione efrugati,citissime pereatis. » Rex itaque virili audacia fretus,qua parte hostium turmas vi pugnatorum in nostros magis vigere com- peruit, illic exclamando S. crucis protectionem et auxilium, velocissime irruit ; perfidos prostravit,et in dispersionem impulit, ita, inquam, quod vicissim anteriores, et vicissim posteriores percutiendo effu. gavit.Sicque actum est ut in illo bello,diyina agente 1039 GALTERII GANGELLAHII BELLA ANTIOCH. — PARS IL 1039 providentia, ut cx utraque parte, et victi et victores A haberentur, scd dissimiliier.Nostri etenim victi ad Hap,ad Antiochiam et etiam remotius ad Tripolim fuga evadentcs, nostros ad exterminium deductos nuntiaverunt. Aliunde etiam Turci cum impetu quorumdam nostrorum adAlapiam effugati.Algazi et Dodechinum cumomni Turcomagnorum exercitu adinteritum deductos asseruerunt. Auctor vero et inspector summae justitiae id regi Balduino,per vir- tutem S. crucis et vitam ipsius exigente contulit, quod et hostes effugavit, et cum triumpho divinaB victoriaB,belli campum libereetabsolulecum paucis etiam obtinuit. CAPUT XVI. Contigit autem partes hoslium partibus nostrcrum ab impetu revertentibus fessis, et equis eorum de- p ficientibus cum dgasone, quoddam vexillorum regi deferente, separatim obviasse. Quod cum perfidi sorte sinistra defatigatos conspexissent, immissis sagittis cquos ex facili prostraverunt, et milites vi- telorum coactos quosdam morti tradiderc,ct quos- dam captivitatis laqueis astrictos, rcge ncscicnte Alapiam perduxerunt. Rex vero campum obtinens, audito nuntio quosdam ad Hap effugissc,et ibi per- manere, pro illis his ct ter enuntiata victoriamit- tere fcslinavit.Qiii licet ccrto signoct ccrtis indiciis rege cum victoriic Iriumpho campum obtincre per- sensissent, ad ipsum tamcn, partim timore coacti, etpartimverocundiapressi,accedereverebantur;nec tamen reverti desinunt,nepenitus defecisse tenean- tur. Rex itaque pcnuria victus potusque coactus, sero profectus ad Hap,mane in campum revertitur, C vulneratos campi et delunctos, quod decebat,utros- que perduci imperavit, et circumquaque si quid belli residui remansisset, ipsemet equitans specta- tum, strenuos transmittere curavit,in campoetiam tam diu remansit,quod certis nuntiis et certis indi- ciis perfldos devictos lucide intellexit. In illo con- flicto, ut putabatur,ex nostris quingenti velseptin- genti pedites, et centum milites percmpti sunt ;de Turcis vcro, ut ipsimct fatcbantur, qui evaserunt, duo vcl triamilliaChristicolarum gladiocorruerunt. Id victoriae, in vigilia fcstivitatis de Assumptione beatae Mariac virginis, virtus S. crucis obtinuit.Ga- visus itaque rex memoratus, annulum sui digiti, patriarcha; suaeque sorori principissae bene notum, fideli internuntio ad Antiochiam deferendum com- jj mendavit, ut hoc signo victoriam S. crucis nuntia- ret, et regem belli campum obtinere assereret.Nun- tius itaque haud lente profectus, omni populo An- tiochiae in moerore constituto haic nuntians, in si- gnum Christianae vietoriae ex parte regis patriarchae annulum pracsentavit.Quid ergo ?Deo altissimo om- nes una,resumptis viribus,moribus etvitaemendati, rutulerunt gratiarum actiones, in ecclesia sua laeti. Post ha?c autem in divina potentia vivificae crucis, recuperato triumpho Chri8tianitatis,rex Antiochiam rediens, extra civitatem,utdecebat,remotiu8 solito, ab omni populo ac clero cum bymnis et canticis spiritualibus victoriose suscipitur, ductuque pro- ccssionis salutiferae, ad ecclesiam beati Petri,unde iter et initium bonae expeditionis assumpserat, hi- laris et la>tus reducitur, ad loudem et gloriam summi regis et summi Domini,« cui nemo aliunde placere potest,nisi ex eo quod ipse donaverit, » qui vivit ejt regnat Deus in saecula saeculorum. Amen. CAPUT XVII. Nunc autem quaedamillorumquaeChristicolarum captivorum extermii io discutienda praelibavi, pro visu et auditu seriatim edisseram. Eo namque die quo Dodechinus rcx Damasci et Algazi Turcoma- gnorum princeps virtute S. crucis et manu regia devicti fuerunt,etin dispersione effugati,nuntiatum est filio Algazi, ea vice oppidano Alapiae existenti, ipsos primates cum majori parte illorum exercitus Christianorum gladio corruisse. Quo audito,poten- tiores Alapiae quidam antea manu et jussu nefandi principis redempti, et quidam a domibus suis et aliis honoribus privati, eisdem Turcomannis attri- butis, sub specie publici luctus et clamoris, intrin- secus gavisi, moliti sunt evasis fugientibus diversis niodis exterminii impedimentuminferre.Astute et- tnim miiites alios raptores, post disconfectos diri- gunt, qui fugitivos exspoliando caedant, et vice di- spendiorum Alapcnsibus iilatorum, ira vindice ipsos perdant. Sicque actum est quod extra civita- tem fugientes per diversas partes, diversis exactio- nibus plectantur, et infra a quibusdam veris, et a quibusdam fictis lacrymis cum imroensis clamori- bus, pro peremptis lugubres luctus deducuntur,ita quod ipsa civitas in superficie et fundameutis mu- rorum ac turrium aedifiJorumque divcrsorum non secus intonat, ac si totafulgoribusettonitruissub- verti debeat. Idque actum exstitit, more illorum exigente ; cumenim vincantur,factoedicto,nuntiant se vicisse, et simulatis triumphi gaudiis tympani- stris, tibiis,tubisque clangentibus mentes desolato- rum, nc desperent, his instrumentis ad gaudia ex- citant. Ea vero vice jocundius solito et animosius talibus insistebant ut captivi Chri&ticolae, qui tunc Alapiae diversis tormentorum generibus astricti te- nebantur, hoc audito magis magisque animo cru-^ ciati quoquo modo decrovissent : ipsi vero armis fidei praemuniti, licet cruciamine cordis et multis injuriis affccti haberentur, pro eoque relatu perfi- dorum audierant regem suosque bello cecidisse, nunquam tamen a cultu verae fidei defecerunt, sed multoardentius solito pro saluteChristianaemilitiaB, et pro se ipsis Deo medullitus vigiliiset orationibus suppiicabant. Contigit autcm eos audisse, furtivo relatu quorumdam fidelium, et etiam infidelium, gaudia et diversos plausu^ quae publice agebantur, ex re,mcBrore ct luctu praemaximo plena exstitisse, super nefandorum exterminio,et Christianorum vi- ctoria, quae patebat virtute S. crucis insignata, et praesentia regis Balduini belli campum obtinentis. Audierunt etiam Dodechinum cum Algazi ad exter- minium deveDlsse. Quid ergo 7 Quidquid amarltur 1031 AD GODEFRjDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. ioaa dinis ac doloris antea passi rueraiiL^hoc audito to- tum in dulce conversum rcputant,ci(juc a quo bona cuncta procedunt, devotc ac pnri cordis affectibus supplicare non cessant. Hoc gaudio rofccti die de- duccnt<}s et ad noctis parlem tertiam vcl mcdiam exhilarati, certoe spei victoriaj congaudentes,cx in- spcrato audiunt et diversis pavtibiis hominum cla- morcs prioribus dissimiles, gaudia capteris altiora, instriimenta, tympanistria, feronius anto tactis so- nitusac tumultusemittentia.Mirantur itaquc captivi et admirantur, quid novi horuin mntatio insinuet, et quid insolitum populus tolius civitatis circum- quaque accensishiminaribuscum altis clamoribus praedicet. Contig^rat autcm Dodcchinum et Algazi a beiloin parles t»erria3fugatos,incrmesetdcfatigatos, cum paucis Aiapiam remcassc ;ctindepra}fatalau- dum pra?conia intus et extra intcr Alapcnsesadmi- rative excrcvissc. Tunc iterum, quod caplivis gra- tum fuerat-et dulce, hoc intcllccto sortc miscrrima ccssit in contraria ; summo etenim mancdum va- carcnt orationibus,scoleratorumprincipum adsunt internuntii, et cum ipsis turba prajdictovum non minima, afferentes septem militumcapita,cum nu- datis ensibns fcrratum impetuose carceris pulsantes ct impellentes ostium, de more solito quo captivos de die in diem addecollandum extrahere consueve- rant; intrantque carcorem usi his vocibus: « Ex partevictorisAlgazi nuntium vobisalTerimus,regem vcstrum residuumqucGhrisliani popclli,ipsius gla- dio in bello corruisse, » et oblatis capitibus,capti- vis inquiunt :« Hojc fercula ut sint vobis in Ofccam, huc dirigit ipsa logis stella. Ncc multo post ipsius vestri regis viso capite et vexiilo,equi(lem sentictis quto et quanta sit virlus eximiac nostra? lcgis, cui amodocontradicerc nonhabetis.»Sicfacti rei seriem occultantes quasi lajti ad dominos extra portam m tentoriis accubantes, illorum dodecus et detrimen- tum vinipotationibusrevelantcs,nuntiircvertuntur. Captivi autem ad parietis rimulam, ubi relatione fidclium acta sccleratorum principum saipius inten- debanl, tunc quoque serio intellexerunt utrique parti dispendia contigisse prnemaxima, ita, in- quam, quod prolani, foris simulato gaudio, pro amissione triumphi intus cruciabantur animo. Christiani vcro recuperato triumpho, in Christo certa et perfecta gaudebant victoria. Quinto vero die,RotbertusFulcoidcs,manibusimpiorumabstrac- tus ct dilaniatus, Alapia; Algazi prajsentatur. Unde geminata lajtitia et inauditis laudum pra?coniis, omnes una plaudentcs manibus, ad ipsum quasi ad monstrum confluunt non ut a poenis redimant,sed ut hunc admirando illudcre, illudcndo cruciare, et cruciando membratim valeant discerpere, et hoc 88BVO vindicta;gcnere,dolorem suum ab ipso eisdem cx longo temporo illalum gaudcant minuere. Do- mino veroprohibente,non audenlcumtangere.Quid ergo super hoc ?Gum populus id efficere nequeatin seipsum, et capillorum et barbarum evellati(mem retorquere non cessat. Placuit autem principi ne- A fario, ut hunc Doldechino, exquisiLori et invcntori divcrsorum tormentorum, ad punicndum dirigat. Mittitur itaque et a collo ct a manibus vinculis fer- reis strictissime religatus. Quo viso Doldechinus vice gaudii pra^tendit os rictu ferino dilatatum. Miratur itaquo torvo lumine ipsum militem, cujus manu et ingcnio cum cffiteris fidelibus,saBpius sibi contigerant rerum suarum dispendia, suique cor- poris effugati plura incommoda. Quid ultra ? prae- sentatum susccpit, susccptum inspicit, inspectum contcmnit, contcmptum ad exitium quo dignus fuerat evenisse deccrnit,hoc modo inquiens iwEia ! Rotberte, eia ! inspice quid utilitatis lex nostra confcrt, quo vos error et incrcdulitas compellit. Unde ad hoc ducimini quod legem nostram lege P vestra et omnibus aliis mcliorem perv^rtere niti- mini? ut quid manus vestra, manus, inquam, quantula, in potcntiam et dominium nostri,ut ver- mis humi serpendo se extollit ?Ecce hactenus fato nostro cxigcnto,cadcndo et rcsurgendo inceasimus. Modo vcro codem permutato jus vcstrum in nos re- dactum, ex muncre DEI crodimus. Te autem re- colo, mihi de tuo tribuissejam in praBtcrito ; unde ut te intcrficiam apud me hac vice non invenio. m Remisitquc eum ad Algazi, inquiens verbis inter- nuntii : «Malo hunc tuo quam meo perire gladio.» Nec ob aliud mortem infcrre distulit,nisi utvicissim illusus ab utroque, sentiat quid utriusque terror et potentia in eum cxercere valeat.In prajsentia itaque Algazi illusus, praefato ncquam Rotbertus iterum pra?sentatur, cui,arrepto gladio,Dodechinus inquit; C « Abrenuntia legi tua?, vel morerc. » Ad ha;c Rot- bortus : Omnibus operibus Satanae cl pompisejus abrcnuntio ;pro Christo vero non renuo. »His verbis profanus furore arrcptus, illatione gladii caput Christiani a corpore separavit. Quod deferendum publicejudiciario praeconi tradidit, corpus vero ad dilacerandumvulgoproclamanti,munuspraBoptatum contulit. Quid igitur? Lator capitis pcr plateas, et vicos civitatis hoc ostenso et divitibus praesentato, quingentis bysantiis, et diversismuneribusexhila- ratus, ad profanum rediit ; eisque pro illato sibi beneficio gratias agcns, flexis genibus medullitus supplicavit, caput quaereddidit.Undeimpiusiileab artifice artis impia) vas sibi ad potandum auropu- rissimo gemmisquaB pretiosis ac mirifico ornatu n constructum, eitissime fieri impcravit, quo sibipo- tanti infestivis solcmnitatibus suis posteris signum audacia; ct victoriffi repaesentari valeat. Statimque Dodechinus, clectis sua) gcntis primatibus inter- nuntiis Algazi requisivit,ut pro remuneratione verae amicitiffi^acccptisabeobysantiorumSarracenatorum CO miliibus,promississetcum carcerem Francorum ingredi , u t omnibus qui in carcere i llo erant manu sua propriadetruncatis,ipseine(rusosanguineviceoptati balnei potuisset recreari, et ut aquila vivente reno- vari.Algazi vero accepto consilio, primatibns hoo modo respondit: « Petitionem tanti viri rectam ao justissimam esse fateor.Est autem aliud quod prius 1033 «AJbTC:RII CAZXCELLARIl BBLLA ANTIOCH. — PiAS 11. im agendum intucor,lcgi etutilitatinostrae profuturum, quo peracto,et in his et in aliis tanti amici voluntati et dominio,funditus obsecundabor.Ne autem vos et ipsum affectus mei consilii lateat, hoc vobis atten- dendum, et ei referendum prudentia vestra con- cipiat.Castrum Hasa^quod porta introitus et exitus Halapiae reputatur,nondum habere possumus. Hoc enim quod Franci resumptis viribus in nos conva- luerunt,nimis impedit, et praBfatum recuperare, et jam recuperata castra ab eorum ingenio et potentia intacta conservare.Quod si captivos quos habemus ex eorum genere nobiles et ignobiles, hoc modo exterminaripermiserimus,et in castris recuperandis et in aliis dispendia solito graviora profecto pa- tiemur. Et est nobis consilium, moliri utrum ca- ptivorum commutatione quoquomodo simulata va- leamus,Tel in redditione castri^vel in aliis astutum ct providum ipsorum regem fallere. Eo etenim vi- vente, puta dictum, nos nuliatenus illud castrum ; sed nec quidquam terree suae dominationi subdit», iiisi vi aut ingenio posse habere.Ferendum estitaque captivos adhuc vivere,ut prius ultrici manu gravatis horum principibus ac dominatoribus,posteain ipsos ipse Dodechinusretorquendo^quidquid obtat sitienti animo satisfaciat. » Hoc audito, reversi nuntii, au- dita suo referunt domino. Laudantque decens et utile illud fieri quod legis stella consulit. His au- ditis, Dodechinus, licet invitus, favet tamcn et patitur. Uterque autem territus fuga et exterminio quodeisQontigeratprffitermissisaequitatibuscaeteris- qusi nQgotiis reipublics profuturis, solis potatio- nibus invigilant.Inter quas noctibus ac diebus horis de9peratis,missis ministris caedis, ut oves gregatim captivos abduci et ante se sisti faciunt. Quorum quida.m funibus ad stipem suspensi,seorsum plexis capitibus, sursumque versis pedibus, durae caedis jnateria, sagittarum praebentur crebris ictibus. Quidam vero pubetcnus, quidam umbilicotenus, et quidam terrae specumentotenus infossi,manibu8 impiorum, vibratis juculis, subeunt pro Ghristo lamentabilis vitae discidium.NonnuIIi equidom sin- gulis oaesis membris,in viciset plateis projiciuntur, iranseuntibus mirae exactionis spectaculum, et quo amplius perfldorum fervebat ebrictas, tanto magis tormentorum crescebat perversitas. Quod ab affectu potutionis herili palatii exportum multis innotuit, 60 namque die quo post bellum Algazi in palatio vini furia inebriatus accubuit^omnes unaquotquot fuerant Alapiae.ChristicoIae captivi nominati,ip9iu3 jussu ante eum adducti suot. Ibi quidem^ ante in- gressum palatii congregato fermetotius civitatis po- pulo, eisdem proclamantibus ac suspirantibus in affectu optati captivorum exterminii, traditi sunt caedi miserrimae milites ac pedites27exterminandi pari cruciamine.Horum in momento corporibus de- truncatis, totum porticus pavimcntum aulae regiae profluens aspergit unda sanguinis. Tandem praeter ifltos in exsultatione portationis horriflcae^ milites utriusque belU, tam proceres quam et alii, coram Pat&ol, GLY^ A perfido super pavimentum accrrimo religati^ ubi a circumstantibus iliusi, contumeiiis et terroribu^ affecti, multisque alapis, et miseriarum stimuUa impulsi,barbarum et capillorum evellationibus de- turpati, pudibunda nuditate prcssi, strident den- tibus, tremunt visceribus, inbiamt coelestibus. E!^ vice in mundo nihil eis certius quam ictus gladii imminentes, mente et corpore cruciantur, singuli etenim unus post unum,.coram impio advocati, ab ipso verbis intemuntii requinintur : « Quid maluit| aut Ghristicolarum legi abrenuntiare, aut illatione sui gladii in momento acerrime truncari? » Ab eifi autem, verae fidei contnirium nihil verbis, aibil operis extorquere potuit.Audita itaque responsione procerum, fidci, spei,ac charitati3plena,cumetmi-* H nas ipsius, et mortem pro Ghristo pati non formi* dante assurgit, arrepto gladio profectusin modium, in gyrumdeambulando,ettorvisluminibus intucndo singulos aestimans sacerdotem esse^qui cum captivis aderat,quemddm militem jubet arripi, cuju3 caput ipse idem manu propria gladio succidit. Heversus- que in g^Tum, in medio captivorum, ensem dedu- cendo ante ora singulorum,expetiit bysantiofl citls* sime sibi porrigi, non ut vellet «^os redimi ea vice^ scd quia ebrietate impulsus volebat eos perdere ; statimque jubet arripi alium, Arnulfum nominey Mariensem dapiferum, magnae religionis virum. DatoqUe gladio patriarchae Damasceno, inquit, « Percute, percute ; sic decet utique. » Quo accepto Archadius mente compunctus cuidam Amiraldo inquit : « Vice mei id honoris leginostrae 6xhibe,ut C vir tantus manu tanti militis jam priveturcapite. » Ipsoque decollato, Algazi iterum acccpto gladio venit in medium, non alia intentione nisi ut omnes una simili caede perdat. Actor vero summae pietatis id captivis contulit, ut quod perversitas illius inten<- debat agerent nutu Dei mutarctur, misso sibi mu- nere. Gontigit enim tunc ex parte Debeis regis Arabii, equum mirae pulchritudinis illuc advenisse freno et sella ac pendulis rarae ac pretiosae artis ligulis adornatum,ab aure usque ad pedis rasulam^ auro Arabico gemmisque pretiosis decoratum.Qup viso,projecto gladio Algazi gaudio permutatus cud^ primatibus intrat thalamum, seque induit orna- mentis pretio et opere mirifico specialissimis, pri- matibus vero imperat ut captivos cito compellant ad j) hoc quatenus a singulis audiant, quantum pro re- demptione vitae suac quisque dare valeat.Sic factu9, equum ascendit ad Dodechinum tendens ministrun) Antichristi ; primates vero vice domini inquirunt a singulis quantum possent redimi. Auditis singulo- rum prctiis secundum m^jus et minus,'totum in- scribunt chartulis,et, his finitis,ad carceres captivi remittuntur. GAPUT xvm. Dc diversis itaque tormentorum generibus, qui- bus captivi carceribus Sarracenorum conterebantufi multa quidem miranda ac stupenda haberem de- sciib6re,eLt verbis edisserere ; sed quia regesi prio* 103S AD OODEFRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BBLLO SACRO. 1036 cipe8,mundique alii potentes, etiam et impotentes, A i*um spatio jacuit,qua8i mortuu8,ethoogenerepas- ejusdem conditioni8,eju8demque fidei homines cujus et ipsi sunt, aliquando juste, aliquando injuste ca- piunt, captosque pro extorquenda pecunia diversis p(Bnis,puniunt,etcump(£nsomnegenusmortalium, instinctudiabolico,amalispotiusquamabonisexem- pla sumere consueverint, utilius mecum reputo for- mametquantitatemtormentorumtacerequamexpri- mere,neGhri8ticolsGhristicoIissimiliainrerant,etin consuetudinem vertant. IUud vero miraculi, quod captivis in carcere contigit, eisdem compatiendo, prssentibuset futuris litterali memoria pando.Nocte quadam cum captivi sopori membra dedissent, so- pori,inquam, qualis haberi potcrat in miseria, cui- dam militi Sansoni de Brueracognomine,pervisum sionis turpissimffi in magnis potationibas sspissime terebantur. CAPUT XIX. Post hscc autcm, cum non valeat vi, nec ingenio ea vice regem cum Ghristicolis fallere,a Dodechino et primatibus sumpto consilio, prostrato castello Sardonas, munitisque suis oppidis a terra captos proceres et quosdam alios imperavit redimi,ac pre- tium redemptionis militibus et servientibus terram custodituris attribui,donec ipse ad Merdinum pro- fectus, ipsius honoris speciale castrum,ob Ghristi- colarum detrimentum^Turcomagnorumgentemma- jorem solito congregaret et redeat. Quid singula ? Profectus, tam Turcomagnorum quam et Arabum, innotuit coQlum apertum vidisse^et inde Dominum ^ gentem prsemaximam congregat. Et his congregatis nostrum Jesum Ghristum,cum decore et splendore virtutum a summitate coeli usque super carcercm consedissejpsumque Sansonem ut ad eum vcniret cum suis sociis imperando ter vocasse, et,ipsis ad- venientibus, dextrum brachium a summitate carce- ris usque ad flnem extendisse, dextroque poUice intincto oleo et crismate,signum sanctae crucis sin- gulorum frontibus impressisse. Inter quos, ex no- mine assignatos^per visum afTuerunt alii,quos cum Dominus eodem modo non signasset,interrogatus a Sansonc quare eos dimiserit, fcrtur ei sic respon- disse : « Nolo amplius ; alias, ubi mihi placuerit, cffiteros signabo. » Hac visione Sanson excitatus, captivos fratres nocte media, more solito, ad oran- dum excitat,eis finitis matutinis laudibus hanc vi- visa tanta multitudine, elatione immensa superbia arreptus, statuit cum uno Scldanorum Gborocen- sium super regem David in evetiam equitare, ut eo percmpto vci haeredato libere et absolute valeret Hierusalcm et Antiochiam peremptis Ghristianis suo dominio subdere.Ipsi vero cum superbia equi- tandiy ira Dei exstitit. Eo namque die, quo Solda- nus et ipse Algazi cum sexcentis millibus terram legis bellaturi intraverunt, ipse idem rex David, signo sancts crucis praemunitus^habens inter Medos ct Ghristianos quater viginti millia pugnatorum, factis agminibus inter duos montes densissimis ne- moribus insistos, in valle resistit qua,ut fama re- tulit, super eum hostes ingredi prssumebant. Re- stitit, et sic locutus est : « Eia I Christi milites, si sionem insinuat. Quid singula? Eodem die, omnes C pro lege Dei tuenda legitime certaverimus, non so- signati, et cum ipsis alii, extra portam ducti sunt ad patibulum,ubi princeps sceleris cum primatibus totius Alapiae dignitatis, festivali potationi invigila- bat.Quibus visis,magister sceleris exsultans prima- tibus inquit : « Intuemini qua redemptione et quo munere liberos milites istos velim addominum re- gem suum regredi,et ut singuli a manu mea propria munus suum recipiant unus post unum adductus, sicut decet Jam veniat. » Primus itaque Sanson ad- ductuSyipsius Algazi manu capite plexus, martyrii munere decoratus cum sanctis regnaturus Domino prssentatur ; idemque de csteris 24 signatis, vere peractum comprobatur. Nec id tacendum intueor, quod inter istos qui- lum innumerabiles daemonum satellites,verum etiam ipsos dasmones ex facili superabimus. Est autem consilium quod intueor, si laudatis, nostro honori nostraeque utilitati profuturum, hoc videlicet ut erectis ad ccDlum manibus cunctipotenti Deo pro- mitt8mius,pro amore ipsius in hoc belli campo ante mori quam fugere,et ut fugere nequeamus,etiam si velimus,patentes hujus yallis aditus quibus intra- vimus densissimis lignorum struicibus constipemus; et constanti animo^ hostes e proximo in nos cer- tare praesumentcs acerrime percutiamus. » Quid singula? Tanti regis veriet perfectissimi Ghristiani laudata, probata et perfecta stat sententia. Nec mora, dispositis.aciebus singulis,rex ducentos mi- dam juvenis exstitit decollatus,natus Aconensis vi- n lites Francigenas, quos habebat, ad primos ictus cecomitis ; cujus corpus, a loco in quo jacebat^vir tute ac miraculo Domini, coram cunctis ibidem existentibus, ad alium locum se transvexit. Et hoc facto,profanus viribus destitutus in efTuso sanguine spumans et elisus occidit, torvo genere passionis acerrime deturpatus, ita, inquam, ut os cum auri- bu8,et aures cum naribus chaos horridum firmasse videretur. Residui itaque non signati, pulsi, flagel- lati, et detracti, manibus, impiorum sacvissime ad caroerem remittuntur. Ipse vero Algazi manibus Buorum in tentorio coUocatus, more solito a vino 0ttperatu8 in fetore sui ipsius fecis,quindecim die- inferendos anteposuit,statimque in altera parte vel fronte vallis,cum ingenti hominum clamore, equo- rum et armorum strepitu constipato, sceleratorum vexilla prodeuntferocissima; ethisaccedentibusdi- versorum instrumentorum sonitu intonant undique montes cum vallibus.Rex autem David tantorum fe- rocitatem humillime prasstolatur, suosque invitat virilianimo,etconsolatur«asserenselataminridelium multitudinem coopcrante virtute sanctae crucis, parva manu ac brevi posse conteri. Nec multo post visis Ghristicolis, infmita multitudo, spiritu super- biae exagitata,cum immensis clamoribus in eos ir- 1037 FRETELLI LIB. LOC. SS. TERRiE JERUSALBM. 1038 niit; virtuleveroDominiimprimis ictibus excaBcati, A. lites preeludentes advenerunt,vi8uri Christicolamm Franeorummanibuscorruunt indispersionem,effu- exercitum. Quid ultra? visis Christicolishostilisfe- gati. Ut quid singula? perfldi nutu Dei Christicolis rocitas timore subacta, nocte collectis tentoriis et et Medis una prasbentur cedis materia,et ut serio ante se prsmissis, castrum lacdere desiit. Ipse Al- existentium in conflictu didicimus, in fuga spatio gazi cum suis Alapiam rcversus est^ arreptus ge- triumdierumhabita, corrueruntregaligladioquater nere morbi paralytici. Qui cum nollet istud prodi, centummillia; idemqueAlgazi in capite vulneratus^ simulavit se iterum et in brevi tam Arabum peremptis pene omnibus suis permissione Domini, quam et Parthorum maximam gentem adductu- cumpauciseffugatusjncrmisctfamelicus conductu rum ; quod si esset sui juris, ardenti animo invi- regis Arabum repatriavit semimortuus. Sequenti gilasset Christicolarum cxterminio. Gontigit au- vero anno convalescens ad obsidendum Sardonas, tem in lectica qua ferebatur pro honore et impo- qnod manuregisreflrmatumfuerat,quotquotpotuit tentia,cum egressione flmi ventris ipsius sordidam militum ac peditum constipatus agminibus, mense per annum cxiisse animam, et abstractam infema- Julio rediit. Quo audito, Goscelinus comes Edessa- lium scorpionum unguibus corruisse in infemi nus, Bumpto ab Antiocheno patriarcha consilio. inferioris ollas, plenas diris ignibus, ardentibus, cum suis et Antiochenis bellatoribus, ad Samarta- ^. sine flne comburentibus et inexstinguilibus; a quo num profectus est, ut obsidionem Sardonas bcllo nos liberct ipsius Domini nostri Jesu Christi gra- dissipet. Quo audito, rcx Ilierosoiymitanus cum tia et misericordia, cujus imperio parent omnia Hierosolymitanisadveniens,citisgressibusiIIucper- ccelestia, terrestria et infcrnalia, per saeculomm venit,ante cujus tentoria e partibus perfldorum mi- s®cula. Amen. Expliciunt Antiochena bella, acta a Rotgerio principe Antiocheno bello; quod Fulcherius supra in hujus voluminis eocardio descripsit FRETELLI ARCHIDIACONI LIBER LOCORUM SANCTORUM TERRiE JERUSALEM (Baluz, MiscelL, edit. Mansi, I, 434.) JOANNES DOMINICUS MANSI LECTORI. Quem ttaiimemlgo Fretelli libellut nomen auetoriset titulum haud ignotum eruditit pnzfert ; utrumque enim noran^ ft» Bibtiotheea Latina medUjs et in/ima cetatis Joannis Atberti Fabricii. Sed nihil quidquam rudsu ilios eredo utterius site de libro ipso, sive de tempore quo auctor scribebat, Ac de tempore nihil ego habeo proferre, nisi cor^ecturas, Fretellus opuseutum hoc suum dicavit Raymundo comiti Toletano (Tolosano) ; nunquid forte idem est Raymundus comes qui rega^ Hbus nuptiis eum Urraca, filia Aliefonsi VI regis CattelltB, dignus esi habUus ? Quo vixit scuiulo sacrcs peregrinationes ad laea sancta obtinebant. Porro Raymundus cx Urraca conjuge fiiium retulit Aldefonsum, qui, ineunte scbcuIo ni, anno seilieet 1109, ad Toletanum sotium ascitus, sub riomiue Aldefonsi VII regnavit. Hinc de tempore quo FreteUus seribebat eot^eeturam capere licet. Porro Fretellus iste archidiaconum se appellat, c^jus tamen Ecclesicp nec dicit, nee habeo unde koe investigem. Id constat de locissanciis ita illum disserere, ut ibi egisse videri possit ; unde eum tanquam ocutatum tes- tem Raimundus ea de re interrogavit. IIujus igitur Fretelli libellum, quem et Adrichomius insuo Theatro Terrcs sanetes eon^utuisse u profitetur, modo evulgo, acceptum ex Collectaneis Nicolai Rossellii Aragonii, qui sub Innocentio VI ponti^ fiee ex monacho iUustris ordinis S. Dominici in cardinalium coUegium tran$latus est anno 1356, et sub Nicolai cardinaiis Aragonii nomine claruit. Uis miscellaneis tiiulum indidU : Camulatio fratris Nicoiai Aragonii ex diversis regislris el libris ca- Bane, aposlolice, el aliis diversis libris et Clironicis compilata ; qucs verba sunt Jacobi Etrusci, qui anno 1503 eodieemser' 9oium in ecdesiacathedrali Lucensiscribebat exemplatum, ut ipse addit ex vetuslo et forte originali codice. Cumvero nemo hue usque divitem hanc coUectionem diligenter adhuc investigaverit, ex hoe ipso pene eruere mihiplw rima UeuU, nunquam antehaeinlueem extraeta. m^ AD GOIJliF^ID^Qf ^CPKND. II. - MONUAf. P^ BQUi) SAGRO. m T^J^^^^iTT^^T^nTi^^^rT^M^^^^/^^^^Ti^ » ' t • . f» \ I •> LIBER LOCORim SANeTOItJIN TEftRfi Mmm PR0L0GU8 LIBRL Domino suo venerabili et fratri Raimundo, Dei gri^tia Toletano [Tolosano]comiti,FRfiTELLU8 eaclera gratia archijdiaconus, sub spiritu consilii et fortu- dinis Deo militare. Cu|n ^JA Orientalem Ecclesiam causa tuorum pec^ catorum confugisti, et in terra promissionis,patria scilicet Sc^lyatoris nostri Jesu Ghristi,peregrinares, ex qua secundam Jecusaltm contemplare, et ipsa Sion,qu« allegorice pars^disum designat, et in qua materia fortiores ex Israel novi Machabaei veri Sa^ lomonis lectulum excubantes, inde Philistihim et Ami^)^ exp^gjQ4mt, p.Qstea vero sacra regni David loca, qus divina catholicis informant, qu9 sint, ei urbiyCt quidsigniHcentdiligenter intitularene pigri- teris, ne quando revertens ad /f^ptum Balonis in terras incurras,et hic quandiu moram feceris il- lius sancti Hieronymi sententiffi faveas dica^i : A « Non est l^ud^ile in Jerusalem fui9se ; 9^ h^ yivere, nec s^cris locis ofilerre nisi legitin^i acguir sita »Ergo, quoniam devote^praut ^qbia sr^im^eat, imo catholice,huc transfretans de looge remp^aBt' spaniarum finibus accessisti^ tu qi^i largus, fst benignus es, bonis uec non omnihus in saQCt^Bcr desia Deo militantibus, Mach^beoriuQ e^iam. commilito hospitatus apud Bethel reigis SalQ^oni^ in atrio, juxt^ reclinatorium pii Je^u, ne torj^ cas in labore tuo, sed Deo redde, quad Dei e9t,im%- ginem scilicet quam in te repraesentat, quatenus per hano peregrinationem tuam asoendea^ Liba- num de flore Nazareno fructum gustans, et odores in coelcstibus, et in Sion stola immortalitatis in- dutus, cum vero Salomone, cui omnia vivunt per infmita saecula ssculorum sabbatizare merearis. Amen. B ENARRATIO LOCORUM TERRiE SANCTiE. llodo auiem, reverende mi domine, quoniam a parvitate mea locorum sacrorum terrs promissionis, scilicct Israeliticse regionis,notitiam quaerere digna- tus es,prout sanius potero,sublimitati tus diligen- ter elucidare non dedignabor. Vertam ergo stylum Bumens initium a Gharon, id est Hebroq. Qlioi fuit metropoliscivitasPhilisthinorum et gigantumintri- bu Juda,civitas sacerdotaIis,ct fugitivorum. Hebron %\ti^ e^t w iUo ^^grp in quo ^ummus Dispositor pa- ^ tnem noatrum plasmavit Adam, et inspiravit in eo ^ sptraculum vit«. Hebron autem Anatarbe dicitur, quod Sarracenice sonat civitates. Quatuor illi reve- rendi p^tres in spelunca duplici in ea consepulti fue- i^ji^nt. primus Adam, Abraham, Isaac, et Jacob, et ^prum uxore9 quaiuor; Eva mater aastra,Sara,IiQ- becca et Lia; estautemHebron juxtavallem Lacry- marum sita. ValHs Lacrymarum dicta est, eo quod centum annis in ea luxit Adam fllium suum Abel, in q^a poste^ monitus ab angclo cognovit uxorem ^iiamEvam qx quagcouit fllium suum Seth,de tribu cujus erat Ghristus oriundus. Seoundo milliario ab Hebron est sepulcrum Lot, nepotis Abrabae. In Hebron habctur ager quidam, cigus gleba rubea,qu® ab incolis effoditur et come- ditur, et iGgyptum venalis asportatur, et quasi pro D specie emitur charissime. Prsedictus ager, inquaik- tum alte et profunde efTossus, intantum Dei dispo- sitione^ anno finito reddita gleba, gratus aperitur. Juxta Hebron mons Mambre,ad radicem cigus esi illa terebinthus, quse dirps vocatur, id est iUx^ vel quercus, secus quam permultum temporis mansit Abraham, 9ub qua quidem tres angelos vidit, et unum adoravit,hospitioque susceptos,prout dignius potuit, fovit et pavit. Unde prima via credendi di- ctus esi ilex prsdicta. B/x tunc usque ad tempus Theodosii imperatoris, testante Hieronymp, suiim esse dilatavit, et ex ipsa scissa perhibetu,r^ qus a possidentibus cahra tenetur,quae Ucet sit aridi^ lUfhc dicabili^ perhibeiur in bpcqupd qu^ditf ^q^it^M quis secum detulerit aoimal suum non offidndet.Ia Hebron primum applicueruntcausatemspromisaio- nis explorandce Galeph et Josue,eprumque socij de- cem. In Hebron regnavit David annis septexD, ^\ dimidio. Decimo milliario ab Hebron ^t la^vsAapbaltilaa contra orientem, qui mare Mortuum dicitur, vere mortuum, quia in eo nihil vivHm est, nec det, nec recepit, et mare Diaboli dicitur, eo quod ijist^ctu ejus, quatuor illae civitates miserrimae, id est Sodo- ma, Gomorrha, Seboim, Adama, perseverantes in turpitudine sua, igni sulphureo concremats in illo loco subvers» sunt. PR6¥BLLI LIB. LdG. S9. TBtlRifi jfERUSAtGH. itUi t lacum ih ctccubitn JudsBss Segbr, qu» et A t*at. Sexto milHario a Sarphen est Sidon civitas )ra dicitur, una de quinque civitatibus illis pre- f Lot de incendio ct subversione reservata est, usque nunc ostenditur. In exitu Segoruxor Lot ttueeefngiem mutata fuit,cujus adhuc apparent 5?a.Supra ripam praedicti maris multum alumi- multumque Kalranii ab incoljs reperitur et col- ir, et cx mari bitume extrahitur, quod JudaeaB liltis appellatur necessarium. Segor autem a jatriotis oppidnm Palmai vocatur. pra lacum Asphaliitem, in descensu Arabise idym i^elunca est in monte Moabitarum^ ad \ Dahac fitiustlbor divino nutu adduxit Balaam .'«ledTcendum flliis Israel, qui pro vehementi itpiu Bxcisus vocatur. Lacus Asphaltitesdividit lam et Arabiam. ibra tempore flliorum Israel solitudo erat, et ivah, terra invia et inaquosa. In ea quidem de- l fios 40 annis Ddminus, manna pluens eis ad hicandum. In ArabiaEImonfuerunt castra (llio- fsV*aet in deserto, in quo duodecim fontcs, et fii|giiita ]j)alm«ei de man Rubro exetintes repertae hr Arabia est valfis Moysi,inquapcrcussitbis rfnvirga, duos aquffirivulospopuloDei reddens, ribus tota illapatria modo irrigatur. In Arabia ittAfS Sinai, in quo Moyses quadragintadiebus toUdem noctibus totius expers cibi moratug m quo etiam Dominus Moysi legem dedit,pro- iigito suo ^criptam in tabulis lapideis.In Arabia eteit- fllios Israel columna ignis per noctem, ifqiie vfillavit eos diebus singulis. In Arabia quadraginta Mansionesfiliorum Israel.In Ara- ^ st mons Hor, quo sepultus quicscit Aaron. In a esft Abarihi, in qtioDominus Moysen sepel- |tl9 numquam apparente tumulo. In Arabia est ■ Regafrs, qiiem et Balduinus, primus rex Fran- nin Jerusaiem ad terram illam Christicolissub- diktti etad tuendnm regnum David in castrum im: reddidit. Arabiajungitur Idumex in confi- i Boidronf. iti»OL estterraDamasci. Idumseaestsub Syria, i ^uidem Syrraer Damascus. Idumsam et PhoB- kb dividit Libanus, Phoenicia, in qua Sor, id yifus Phaftriicum hobilissima est metropolis, ihris/tum perambulantem, maritimam, ut Syrii ant, recipere nOluit, qus et divina testante pa- egregia, ex qua fbit Dido, qum Cartaginem constru- xit in Africa. Sexto decimo milliario a Sidone est Berithus opu- lontissima civitas. In Bcrito est quffidam Salvatoris nostri icona, non multum post passionem suamad ignominiam ejus ridiculoseaquibusdam Judffiis cru- cifixa, quffi sanguinem produxit et aquam, undeet multi in vero crucillxo crediderunt baptizati ; qui- cunque etiam, ex illa icona perunctia quacunque gravabantur infirmitate, sani reddebantur. Arphat est urbs Damasci, de qua historia : « Da- raascufi in Syria, » Damascus est capiit Syri» reve- renda metropolis, quam construxit £leazar servus Abrahffi. In agro illo Cain interfecit fratrem suum M Abel. Damasco cohabitavit Esdu, qui et Seir et Edom Seir pilosns Edom rufus^ vel rubexis; ab Edon totailla terravocatur Idualffisi, de qua in psal- mo : In Idumseam extenddm calceametitd med (Psal. Lix, ^O). Unde prophetai : Quis eH qiii venil dje Edom iifictis vestibus de Bdsrat (Isdi, Lxin, 1.) Bfosra est quffidam pars illius terra^ quffi Husvo'catur,de qua fuit beatus Job, qus et Sueta dicitur, a qua Eialdad Suhites. theman cst metropoh*s in Idumffia,tfx 'fhe- man Eliphas Themanites. Et Naamian cst oppidura, a quo Sophar Naaraatites. li tres confsOlatored Job fueriint.In indumffi£ flnibussecundomilliarioaJfdr- dane est fluvius Laboch, qtfo transvadato a Jacob cum aMesOpotamiaveniret,Iuctatusest ctfm angelo^ ^ui de Jacob nomen ejus tnutavit iii Israel. In Idu- maea est mohs Seyr subDamasco.SfecuridomilIiariO* a Damasco locus 6st, iil quo Sauli Christus appa- ruit dicens : Saute, SaulCf quid rfte persequeris?{Act, IX, 4.)' In quo et Saulum charitas de coelo non mo- dica circumfulsit. In Damasco baptizavit Atianias Saulum, nomen ei imponens Paulum ; de muris Da- mascis missus fuit Paulusin sportam', persecutorum sa&vam veritud rabiem. Libanusinterpretatur candi- dalidf de quO in Canticis : Veni de LibanOf sponsa meaj columba med (Caut, iv, 8). Ad radicem Libani oriuntur Pharphar et Abaila, fluvii Damacici.Monted Libani et planitiem' Arcados transfluit Abaha magno mari se copulans, flnibus illis in quibus Eustachius sanctus, uxore sua privatus et flliis, desolatus reces- sit. Pharphar per Syriam tendit repletam, idestAn- tiochiam, labensque circa muros ejus, decimo mil- Uit mattyfcs Deo reddidit, quorum solidus Dei Q liario ab Antiochia in portu Solymi, portu videlicet \m numertim colligit. rtis Orf^nem tomulatum celat, unde apudTy- ^ lapis ille marmoi^eus modicus, super quem Jcteus manensrilla^sus; atemporeChristi usque (mlsionemgentiura ab urbe, sed postea defrau- I ^t a Francis, nec non a Venefis, Supra vero titim rllius lapidrs in honorcra Salvatoris eccle- [inBdiam futtdata est. Octavo railliario a Tyro ic oirientera supra raare Sarphen est, qu» et i^ Sidoniorura, in qua quondara habitavit ]^pheta,in qua resuscitavit fllinm vidnae quaj iMB^tat* ftiefrat, et charitate foverat et pave- S. Simeonis, Mediterraneo raari se commendat. In Antiochia sedit B. Petrus scptem annls, pontificatus decoratus insula. Ad radicem Libani civitas Paueas sita edt, id est Bilmas, quse et Caraarea Philippi vo- catur. In illo loco dedit Deus Petro potestatem li- gandi et solvendi. Ad radicem Libaui oriunturduo fontes illi Jor et Dan, de quibus sub montibus Gi • belli conficitur fluvius Jordanis, in quo Ghristus a Joanne prscursore ejustertio lapidis Jactu baptizari voluit; loco illo vox Patris intonuit dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi bene coffiplacui ; ip- sifffti audite(MaUh. rii, 17). Super Jddt^tn ibi descen- 1043 AD QODEFRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. (044 dit SpiritusSanctus in columbae specie. A montibus A usque ad lacum Asphaltitem, valiis, per quam Jor- danis fluvius labitur^Corcus appellatur Aulon,quod Est Hebraeum nomen. Appellatur etiam Vallis, illa quamgrandis atque campestris; ex utraque parte vallatur montibus continuis a Libano usdue ad de- Bcrtum Faram, dividit Jordanis Galilaeam et Idu- mseam etterram Botoron, quae et Idumaeae secun- da metropolis. Jordanis descensus interpretatur. Dan vero ab ortu suo subterraneum ducitgurgitem suum usque ad Meldam planitiem suam,in qua satis patenter suum ostendit alveum. Planitie illaMeldam vooatur, eo quia in ea melius est. Sarracene quidem sonat platea, Latine vero forum. Meldam vocatur eo quia, intrante aestate, innumerabilis populus secum deferens omniavenalia convenit,ingensque Partho- p rumetArabummilitiaadtuendumpopuIum,etad pa- • scendumgregem suuminpascuisillie uberrimis per- totam aestatem moratur.Meldam componiturexMed, et Dan, et Sarracene aqua, Dan fluvium ex planitie predicta. Dan sereddensinfluviumSuetan pergit,in qua pyramis beati Job superstes adhuc est, quae a Graecis et gentilibus solemnis habetur.Dan, contra Galilaeam gentium se obliquans ab urbe Gedar se- CU8 medicabilia balnea spumati plena transfluens, Jor copulatur. Jor longe a campaneis lac reddidit, ex se postea mare Galilae® sumens initium inter Bethsaidam et Carpharnaum, A Bethsaida Petrus et Andreas^ Joan- nes et Jacobus Alphaei. Quarto milliario a Bethsaida est Corozaim, in qua nutrietur Antichristus sedu- ctor orbis. De Corozaim et Bothsaidam ait Joannes: C Fss tibiy Corozaim, vx Ubi, Bethsaida (Matth, xi, 21 ; Luc. X, 10). Quinto milliario a Corazaim Cedar illa opulentissima civitas, de qua in psalmo : Cum habitantibus Cedar multum incola fuit aniina mea (Psal, cxix, 5). Cedar interpretatur tenebrx. Ca- pharnaum in dextera parte maris sita est, civitas centurionis, cujus (ilium in ea sanavit Jesus, de quo dicitur: fion inveni tantam fidem in Israel {Matth, VIII, 10). In Gaphamaum multa alia signa fecii Jesus docens in Synagoga {Joan. vi, 60). Ca- pharnaum filia pulcherrima impretatur, vel filia pulchritudinis, quae nobis S. sigQiflcat Ecclesiam, ad quam cum Libano descendunt, id cst de candore virtutum, ab ea et in ea lucidiores sunt. Secundo milliario a Capharnaum descensus mon- n tis illius est in quo Jesus sermocinavit ad turbas, et instruxit populum suum docens eos, in quo et leprosum curavit. Milliario a desccnsu illo est lo- cus, inquo pavitquinque millia hominumde quin- que panibus et duobus piscibus, unde locus ille mensa vocatur, quasi locus restitutionis, cui locus subjacet ille in quo Christus post rcsurrectionem suam suis discipulis apparuit, comedens cum eis partem piscis assi et favum mellis; supra mare ibi- dem Dominus sicco pede ambulavit ; circa quartam noctis vigiliam Petro et Andreae piscantibus appa- ruit, ubi et Petro supra mare ad eum ire volenti et mergenti ait Jeus : Modicx fidei, quare dubita- sti? {Matth. XIV, 31) ubi et alia vice discipulis suis in mari periclitari timentibus mare quietum reddi- dit. In sinistra parte maris montis, in coQcavo Ge- nesareth, Magdalum oppidum, a quo et Maria Ma- gdalena ; haec autem regio, Galilffia gentium in tribu Zabulon et Nephtalim {Matth, iv, \b). In superiori- bus hujus Galilaeae partibus viginti fucrunt civitates illae quas rex Salomon Hiram regi amico suo dono dedit. Secundo milliario a Magdalo est Ginerech, que et Tyberias a Tiberio Caesare cognominata, quam in juventute sua Jesus frequentare solebat. Quarto milliario a Tyberiade est Cethulia civitas, ex qua Judith pro gente sua salvanda satis astute peremit Holofernem in obsidione urbis. Quartomilliarioa Tyberiade contra meridiem est Bothan, in qua fratres suos reperiit Joseph pascen- tes suos greges, quem habentes odio Ismaelitis ven- diderunt. Decimo milliario aTyberiade est Nazareth civitas Galilaeae domus propria Salvatoris, eo quia nutritus in eo fuit : Nazareth inlerpretatur, flos vel virgultumyXicc sine causa, cum in ea flos ex fractu, cujus saeculum repletum est, flos inquam ille,quem virgini Mariae Gabriel archangelus in eadem Naza- reth filium Altissimi de ea nasciturum nuutiavit, inquens AvCy Maria, gratia plenay dominus tecumy benedicta tu in mulieribus {Matth. i, 8), et benedictus fructus ventris tui. De Nazareth vero dictum est:il ^azareth potest aliquid boni esse ? {Joan. i, 4t6.) Se- cundo milliario a Nazareth Sephoris est civitas,via quae ducit Achon ; et Sephori Anna mater beata) Mariae matris Jesu fuit nata. Quarto milliario a Na- zareth est Cana Galilaeae contra oricntem, a qua fueruntPhilippus,et Nathanael,in qua etpuer Jesus, discumbens cum matre in nuptiis, aquam convertit in vinum. In Nazarcthlabiturfons exiguus,ex qiioin pueritia sua puer Jesus aquam haurire solebat, et inde ministrare matri suae, etsibi. Milliario a Naia- relh contra meridiem est locus, qui et principium dicitur, ex quo juvenem Jesum praecipitare volue- runtparentesejus, aemulantes prudentiam ipsius, et ab eis in momento disparuit. Quarto milliario a Na- zareth contra orientem est mons Thabor, in quo transfiguravit se Jesus, apostolis suis videntibus Petro, et Joanne et Jacobo, coram Moyse ct Elia, ubi etiam vox Patris audita est: HicestFilius meus dilectus in quo mihi bene eomplacui {Matth. xvui, 5,) et Joanni et Jacobo dixit ne quod viderant alicui revalerent donec Filius hominis a morte resurgeret {ibid.y 9). Ibi enim Petrus ait: Domine, bonum esi nos hic essCy faciamus hic tria tabemacula, tibi unum^ Moysi unum et Elix unum (Ibid., 4). Secundo mil- liario a Thabor contra orientem est mons Hermon, in descensu montis Thabor obviavit Abrahae re- deunti a caede Amalec dominus Melchisedecb, qui fuit rex et sacerdos, qui dicitur Salem, praesentans ei panem, etvinum, quod signiGcat oblationem al- taris Christi sub gratia. Secundo milliano a Thabor FRBTELLI L1B. LOC. 8S. TERRiE JERUSALEM. 1016 aim civitas,ad cujusportamrestituitChristus A evangelizatur fessum itinere sedisse Jesum, et ser- ilium viduae. Supra Naim est mons Endor, ad 3m cujus supra torrentem Kadmium, qui est 18 Cison,cum filio Delborae prophetissae,6&rac Abineech devicit Idumsos, Sisar videlicet^ )1 uxorem Aberenei, Zeb aufem, et Zebese, et iiDa trans Jordanem persequens gladio per- brachium in Endor, et sub EndorCison exer- ande in psalmis Thabor, et Hermon in nomine 'juultabunt, et tuum brachium cum potentia Lxxxviii, iS), Quinto milliario est Anain el civitas, quae et Zaraim, ex qua Jezabel im* ma regina fuit, qus abstulit vineam Naboth, ^tiam pro importunitate sui de summopalatii rscipitata interiit, cujus adhuc pyramis su- monem habuisse cum Samaritana, ubi nunc Eccle- sia construitur. Juxta Sichem terebinthus illa, sub qua Jacob abscondit idola. In Bethel milliario a Si- chem Luza civitas, in qua per multum temporis spatium habitavit Abraham, ubi et Jacob dormiens scalam vidit coelum tangentem, angelosque per il- lam ascendentcs et descendentes ; statim evigilans ait : Hic locus vero sanctus est, et porta cceli {Gen. XXVIII, 17). Erigens lapidem in titulum, et fundens oleum desuper, appellavit nomen loci iliius Bethel, quod prius Luza vocabatur. In Bethel^ angeii prae- cepto voluit Abraham immolare Domino fliium suum Isaac. Est autem Bethel collateralis mons Garinim, respiciens montem Gebal ad orientem, et 58'videtur. Juxta Jezabel est campus Magedo, |> Stadam super Sichem. Vigesimo miliiario a Si- 0 Josias rex, a rege Samarise SHbactus succu- deinde translatus in Sion, et sepultus. Miilia- Jezrael montes Gelboe sunt, in quibus dimi- 18 Saul et Jonathas subacti siluerunt, unde- 1 : Montes Gelboe, nec ros nec pluvia veniat su- M (// Reg, 1, 21), etc. Secundo milliario a Gel- sontra orientem est Schitopolis civitas,GaIiIaeae opolis, quae et Bethsan, id est domus solis, vel (l; super muros ejus suspenderunt caput Saul. to milliario a Jezrael est oppidum illud a quo it Samaria, quae et Sebasten, et Augusta, ab isto Caesare dicta, in qua sequltus fuit para- phus ille praecurserDomini,Joannes Baptista ab de decollatus, trans Jordanem infra lacum altitem in castello Macheronta, et a discipulis chem, quarto a Jerusalem, via quse ducit Diospolim mons Syla et civitas, qus et Arama, ubi arca testa- menti et tabernaculum Domini ab adventu flliorum Israel manserunt usque ad tempora Samuelis pro- phetffi David regis. Vigesimo milliario a Sichem, sexto decimo a Diospoli, sexto decimo ab Hebrom, tertio decimo a Jericho, quarto a Belhel, decimo septimo a Bersabee, vigesimo quarto ab Ascilone, totidemque a Joppe, sexto a Ramatha, Jerusalem sanctissima Judse® metropolis, quse et Sion, de qua dictum est : Gloriosa dicta suut de te, civitas Dei (Psal. Lxxxvi. 3), quffi et yGIia ab iElio Adriano, qui eam construxit. Bethlehem est civitas Juda^quae et Ephrata dicitur : Bethlehem domus panis interpreta- tur, nec sine causa, quia de flore Nazareno proces- translatus fuit Sebasten, ibique sepultus inter C sit in ea fructus vitie de virgine Maria,videlicetFi- lius Dei Christus Jesu8,qui panis est angeIorum,to- tiusquevita mundi.In BethIehem,juxtalocum nati- vitatis praesepe,in quo et ipselatitavitinfansJesus, unde propheta : cognovit bos possessorem suum, et asinus prxsepe domini sui (Isai, i, 3), ex quo feno, ubi infans latitaverat, Romam delatum fuit ad ec- clesiam sanctffiMarise majoris.MilliarioaBethlehem stella pastoribus Domino nato apparuit angelo di- cente : Gloria in excelsis Deo (Luc, ii, U), etc. In Bethlehem, nova stella duce, venerunt tres reges ab oriente venerari natum Jesum, et eum ut regem angelorum adoraverunt, praesentantes mystica mu- neraaurum,thu8 et myrrham.In Bethlehem ejusque fmibus Innocentes jussit decollari Herode8,quorum um et Abdiam, et assumptum exinde postea as eju8 a Juliano Caesare Apostata, ejusque 1 crematum fuisse perhibetur, datis vento ci- )U8; sed absque capite,quod Alexandria3 antea datum fuerat, postea Constantinopolim, ad ul- m in Galliam, in pago Pictaviensi, et absque \e qui venientem ad baptismum Jesum indica- ;, dicens : Ecce Agnus Dei, ecce qui toUit peccata ii (Joan. i, 29). Inde illud beata virgo Thecla ' AJpcs detulit, ubi sub veneratioile maxima letur in ecclesia Morianensi. Samaria est no- arbis et patriae. larto milliario a Sebastcn est Neapolis, quae et en, Sichem antc Veteomor nominata, inter et Bethel posita; a Sichem vocata est terra q pars contra meridi^sm quarto milliario a Bethlehem, 3ichen, ex Sichem fuit Emor, qui Dinam filiam b, fmibus iliis deambulantem, violavit. In Si- 1 ▼ero relata fuerunt ossa Joseph ex ^gypto ; ichem juxta fontem fabricavit Jeroboam vitu- laos, quos adorari fecerat a decem tribubus, \ adduxerat et seduxerat ; unum ex eis posuit r Dam, alium in Belhel. Sichem urbem illam yerunt filii Israel Emorque,doIentes de adulte- )ina9 sororis suee. Sichem his diebus Neapolis ;ur,id est nova civitas, Sicharante Sichem juxta lium, quod dedit Jacob filio suo Joseph, in quo fonn Jo8eph,qui et Puteus dicitur, superquem sccundo miiliario a Thecua sepulta quiescit. Quarto milliario a Bethlehem contra meridiem ecclesia bea- ti Garitot est, ubi et ipso transeunte de hoc mun- do, monachi, quibus ipse pastor praefuerat^cum eo pariter devote mori desiderant, eoque Pater eorum prius exstiterat, nec post eum in mundo Tivere vo- lebant, ejus amore ferventes; quorum singulorum compagines in Ecclesia videri possunt modo illo quo habuerunt in desolatione Patris eoram agoni- zantes, postea translati in Jerusalem, in Bethlehem infra basilicam non longe a praesepio requiesoitcor- pu8 B. Hicronymi, Paula quidem et Eustochiump iwr AD GODEFRmUfil APPBND. II. ^ MONUM. Dfi BeLLO BAGRO. 994» qaibus ipse Hieronymus scribit similiter; a Be- thlebem via,qu» ducit Jerusalem Kabrata est locus, in quo cum Benjamin peperisset Rachel occubuit^ ibique a viro suo Jacob tumulata quiescit^cujusin tumulo supposuit Jacob duodecim iapides non mo- dicos testimonio filiorum Israel, cujus adhuc pyra- mis a transeuntibus videtur. Jerusalem, gloriosa JudiiMB metropolis, juxta philosophos^ in mcdio mtrDdi sita est^regnavit autem in ea David per Iri- ginia tres annos et dimidium. fjst quidem in Jeru- salem mons Moria, super quem videns David ange- lum percutientem evaginato gladio, qui populum Dei graviter occiderat,timens ne in se et in urbem uicisoeretur,quod in populum numerato delinquerat, prontrs in terra corruit vere pcBnitens graviterque se afBigeus, a Domino exauditus est, et veniam me- ruii (// Reg. xxiv, 46. 17), de quo ait Dominus : hweni virum secwndum cor meum, Jn monte Mona regnante David florebat arca Ornam Jebuscci, a quo et ipse David, cum emere voluit ad construendum ibi domum Domini in illo loeo, consecutus fuerat eo quod angelus Domini ei parcens ct urbi, ibi ste- terat. Emit quidem, sed vetitum fuit a Domino,ne iniramitterei se, quia vir sanguinis erat, et ideo quas ad hoc prsparaverat expensas Salomoni niio suo tradidif, quatenus inde domum Domino con- strueret. ^dificavit ergo rex Salomon templum DominG in Bethel et altare, quod ffidificavit incom- parabili sumptu, petens quod quicunque Dominum consnleret in eo de quocunque exaudiri mereretur. Quod concessum fuit ei a Domino ; ergo domus Do- mmi consilii est. Illud autem postea pro inconti- nentia principiset popuii exspoliavit Nabuchodono- 8ar,per Nabu8ardam,principem coquorum saorum, tempore Sedecise regis, ipsumque pnvatum ab ttrbe,totumque,quod pretiosum in mde, et in urbe fQit,ju88itque prsesentari in Babylonem et popu- him ; pauio post quidem Pharao necessario tem- plum ei urbem delevit. Modo vero relatori auditori- que Ron videatur tsdiosum sub quibus et a quibuAF Mtrtrctiones et destructiones primi,secundi et ter- Hi templi fuerint,enuntiare hic de prssenti omitto. Bethe) snb quo et a quo principe restHufum f\iii igaoratur. Quidlim enim sub Constantino impem^ tore ab Helena matre sua resBdiflcatum fuisse perhi- iMni ^ rorerentia S. Grucis ab ea repert» ; alii ab Hcrracleo imperatore, pro reverentia ligni Domini, ^od de petfidis Perside triumphans retulerat; alii ai» AQgusiiniano Augusto ; alii quoque a quodam admiraiore Memphis iEgypti, pro reverentia APa- ^iber summi Dei,et quoniam ad ipsum co>endum ab omni lingua reverendum veneraturpreedens hoo hioo, rn- quo templum qnartum pradicatur, cuju» in pienuitimo octavo dieNatalta puer Jesus circum- efsus, cujus prsputium in Jerusalem in templo de coelis ab angelo Garolo magno regi prsesentatum fait, et ab eo delatum in Oallias Aquisgrani, postea quidem a Garolo magno Calvo translatum Aquita- nim in pago Pictaviensi, apud Camotum, in eccle- A sia quam ibi in honofe Saircii Salvatorfs constnr* xit, et regiis bonis amplissimis sub monachaH r^ ligfono locupletavit, quod usque modo ibi solemni* ter veneratur. In templo in Ypopanti suo Jesus a matre sua praBsentatus est, et receptus a beato 8i* meone dioente : 0 Domine, lumen gentium,et gloo ria Israel, nunc dimitlis 3ervum tuum, DominCf te- cundum verbum tuum in pace, quia videruntoculi mei salutare tuum (Luc. it, 29), De templo ementeflr, et vendentes ejecit Deus, in templo ITberavit adul- teram ab acousantibus eam dioens : Qui iihe pec-^ cato est ex vobis,primus in eam jaciat lapidem (fyan, vm, 7); et illi mulieri dixit : MuHer, vade m paee, jam amplvus noli peceare (ibid,, 10). In fempfo hM* davit munus pauperculs, quod in gaaopfailaoio H posuit,qura totum quod habebat dederut. \ti t^mph dum moraretur Jerusalem, docebat Judsos, Ikat eum «mulantes. Supra pinnaonlum templi frtafi^ Jesum diabolus tentans eum, et dicens : Si FUim Dei ei, mitte te deorsum {Matth. rv^ 6). Did tetnplo prscipitatus fuit beatus Ja6ObU9,primu90Ubgrafi» pontifex in Jerusalem. In templo nuntiatutn fuii ZacharifB de fiitnra natione filii sui Joannis BaptiiH iae. Inter tcmplum et altare Zacharias fllius BiM>' ohiae martyr occubait. Super templum in Vetarl Testamento sacriflcare solebant turtures, ei otf" tumbas, quod a Sarracenis postea mutatum dst tn horologium et adhuc videri potest. Per Speciosam portam templi transiene Petrus eum Joami^ res-' pondit petenti ab eis eleemosynaob . Quod habeo HIH do (Aet, III, 6). In Jerusalem est Probatica piseiu», G quam tempore Jesu certis ierminis movere solebat angelus Domind, quieunque autem inflrmu» post motionem aquse prior intrabat, a quacunque deti^ nebatur inflrmitate statim flebat sanus ; probaiio ergo peculiaris dicitur, eo quia in sacrificiis sole*' bant inde ablui extrema pecudum; erat quidem rubea ex hostiis qu» ibi mundabantur. Aclie prebcH ticam piscinam languitlQm sanavit Jesus dkeM ei : Totle grabcUum tuiunu, et amlnUa (Uare. ir, 9). In medio Jerusalem excitavit puellam a raorte J^trv; sub Salomonis regia in valle Josaphai et natatorift Siloe, ad quam coFCum ab eo illuminafum ttAtkl Jesus ut lavaret suos oculos, ct abiens lavit, et vi-* dft ; ergo Siloe missus intevpretatuF, Siloe, soetfn- dum traditionem Tyrorum,ex Silo manare diei€ifr» 0 Siloe sub silentio ^rgitem suum duoit, quia tifA^ lerraneum. Juxta JSiloe^ eKStat quer^us, suly ffae^ B. Isaias requiesoit. In talie Josapbat sepuftuB Mi B. Jacobus, inde translMus^ Gonstiftnliiiopolfm. Itt valle Josaphat sub aeata p^mtidh fex idem Jtea*^ phat jacet sepuHus. Secundb milliario a Jertrsalem' via, quae ducrit Sichen e«t mous Gabaath, m trtbu Benjamin.Milliario aJeru8ai>em ia aeotibilottiMt?^ Oliveti est mons Offeaoioois, ei continuus cfoniff« Asphaltitem. Bethania coHateralis est mronti Oliveti ei moM' OfTensionis esi continuus\. Divklii autttm eds' "Ha^ qu» de Jcmpbai dudi piit> BethplMfs. Vi^V&^ cMr to» f^RGTELLI LIB. LOC. SS. tE^tiM JfiRtSiALMf. 1050 mUVn raond Offensionis, eo quia rex Salomon in eo A vitqoe toare, fugiensqae \ix cavea qnaef modo apjid- idolam adoravit Moloch. Bettiania oppidum illud, in quo Simon leprosus ssepe Jesum recepit in ho- spitem, cui devote ministrabant Maria et Martha. Bethaniae Maria ejus pedes lacrymis rigans, suisque crinibus extergens et ungens unguento suorum meruitvetiiam peccatorum; Bethaniae Marthamlau- davit ct Mariam, Martham in ministrando sollici- fam, Mariam in verbis ejus sollicitam. Quare pre- cibu^ earnm et lacrjmis motus, fratrem earum La- zamm in monumento jam qiiatrid6anum vitaj resti- tait. Beffaania damiis obeditntise interpretatur ; Bethphage, qui et viculus sacerdotum, domu$ buc- ^,ve! maxillatum interpretatur,mons OWvm, mons ehrhniatiiy \t\ sdnctifirationiSf vallis Josaphat viillis latur Galli cantus. vulgariter quae Galilaea est visl^ qusB ducit Josaphat sub porta montis Sion Jdsiim opprobriis, et nimis afllictum, verberibus c®8um, Caehinnis derisum, crucis suae bajulum , Pilati jussu, Judfflorum impulsu in Golgotha, quod est Calvari® locus, tunica exutum,felle et accto potatum, cruci& Buae patibulo suspensum neci dederunt, locus, in- quam, Calvariae dictus est, eo quia in eo excalvari, id est damnari rei solebant; CalvariaB dufm ih crnce sua pateretur Jesus, matrem suam amlco shocom- mendat, virginem Virgini Matri dicens : Edce fi^ tius tuus (Joan, \ix, 26), deinde : Ecce tndtdt twH; (ibid.f 27). Calvariffi dum in cruce pater6tar hostfft mundi latroni pendenti ad dexteram ab eo petfehtf Judieii, JefftiSalem visio paciSy Sion speculum, vel f* veniam stolam immortalitatis pffirmisit, crticis ia ipeculatvd Bei. Pet hunc tfamitem ascendit Jesus J^rosolymam, sedens super asinam die qua cele- bfatur ramfs palmarum, sfc et quisque Catholicus stib obedientia summi consilii Angeli debet adire, •t ftieedete ad sacerdotis praesefntiara, qui verbum 0ei ramrfnat, ut ab eo corrigatur et instruatur, eo- foitique doctrina et consifio subire vallem judicii, idf efirt Constructionem sanae compunctionis, in qua Tidieficet et se affligat per portam immortalitatis digneintfoitumssanctam Jcrusalem coelestem Sion dtola jucunditatis decorandns. Monte Sion lavit J^us pedes discipulorum suorum, dicens eis: Sic fttcite rtt meam commemdrationem (Jaan. xiii, 15). tfdnie Sion coenavit cum discipulis sifis, dans eis fftpaaem 6oi*pus6aamadmartducandum, etinvino patibulo perforaturf Itfncea sanguiridtti eniisit ^t aquam, ex stilla quorum apetti simt ociili Lbngitil qui eum percusserat. Sub loco CalV&i^^ ad d&tie^ ram introitus eCcIesiae est locns, iii qdo JbBepfaim^ petravit a Pilato corpus J(3Sti sublitam de tfrtibd^, lavitreverentcrcihat^isriimisIiclUdribds^etaWmatJibtitf condidit in horto in monumenlo,(jilod hovtlnl tiitA de rupe sculpserat. Ihde descendit ttd inftlrofe acf 1*6^-* dimendum homihem ; inde rcsiiri^it vef Ug L^o (fe tribu Juda, morte subacta. ubi et angelhs Oohiihf dacrismulieribustfpparuit,jam ab ostio hiohnfiiehti lapide revoluto, Jesuihqud vere a mortuis tetiii^ rexisse nuntiatuhi est : /fe, dicite discipulis ejas ti Petro\ quia prxcedet vos in Galil^eam (MarC iVl^ 7.) Sub loco Calvari p in Capite ^cctesite ab H^lMia wtrgatnem stium ad bibendum; quod est viaticum C ^rux Dohiini reperta est.S^ohndo milliario a Jeftf- trofitptoiierfemptionis.Moilte Slon etlam in cojnasnpra peoiu^ Domiui i. Joannes recubuit, de fonte potann ^apiientiaB. Monte Sion in coBna Judae traditori suo pafiis bticcollam intulit. Monte Sion ait Jesus : Me- tmx est in mensa qui intingit manum mecum in pa- ftfpMte, qtii «re tt^radHurus est. Cui Judas : l^anquid e^ sum, Rab.i? /esus te^pOndit. Tu dicis (Matth. tvn ^3, 25): Ad ilitiisffam montid Sion est ager peregrino- rdm, qui vhcatar Acheldemach, id est ager sangui- isis. Secus vittm quas dueit Ephrata est monsGeon, in qiid ftiit anctus rexSalomon, et regiath diadema suscepit.hi Jerusalem viendidit Judds Jiefdum in ac- cubitu montis Oliveti contraorientem trans Gedron, salem ci^evit arbor illa dignissima,in qua vertieille' Leo pepetidit qui tnorte sua mortem delevit, vitam' mundi reparans, unde propheta : 0 mors, ero nidif tua (Ose, XIII, 14). De carcere vero. et medib mtihf-' do praedicaturfabulationecumatriusque locidighi- tas reverenda sit. Lochs namqhe, qui modo G^rcidt< dicitur, in passione Christi camp^stris erat, sed in eo ndoram habuit quandiu macMnabahtttr ei cru- Cis shspendium, illoque loco secuhdo thanifestavff s6 Jesus Mariae Magdalena6, cum redhret ab ihfe*- ris. Eadem die declinahte jam ad vesperam pere-* grini sub specielalitansappai^uit dhobxiadiscipulis^ in vi& sub conquestu de morfeilliustendehtibuefab' Enteropolitha, id est Emmaus dppidum sexto ttdV' jactalapidia Gethaemani, ibique ofavit Gbristusad j) liario a Jerusa4em,quem et ibi repertum cognove- Paireifi shum di«eT^9 : Pater^ $i fitrt potesi, trafiseai a im catix iHe (Matth xiVl, 39), hbi djk terrore crucis, carnis sudorem,fudit sanguineum, ubidixit FWfo : Hcn potuisis una hora vipilare mecum (ibid.y W): Uiidij t^^retf^» ast Geth^eniahi. Jttdto aut^th ti«Alof act»^6 Jam pt*eitio ad id quod de Jesu t*ed- dld^faf, s^um detferat cohorti, ut quemcuhqhees- ^6»ctiialustettetent, qtrem cognitum fraudlsoscu'- lo dtfctint tlnctum tn Sfon in praelati prtetorio, Gtoe^ittttiettpafum Lithostratos, HebraiCe Gabatha, «Ibi «AP^ft^ ridgttvitcnm tdi»; uhde addito gttHi canta pie reminiscens verbi Jesu vere poBiyitttit,fl^ runt in fraetiofie paitiSySed statim di«f»ftruit ab eis, Kfonte Sion dotavo die Thoih^ cuhi illis ohinibhfs vulnera sua palpanda intulit, cui et inde l^hdhias t l>0fninus trteus, et Dtns fneus (Joari. tt, 28). Ih Ga>^ lilaea secus ihare et in mari disbipuHs shis te> sa manifestavit. Quadragesimo die in monte Oliveti rasceptus a hube, manibus erectfiE^ coebs a^ceh- dit, qtirnquagi^imo die ih mohte Sion, qai hoibta jubilaeum, id est aitei^am libertateth figurat, lipd- stolortim sruorhm cohia inlkmthtofem Spffltiiiii sancthth rehiisit I^df acli^tum'. Mohfe Sion Vrt^gd Jestt tiihtet tpttnfsMr^^ xtititida, et iii JbiMit>bM tib' BSpd* lOSi AD GODEFRIDUM APPEND. IL — MONUM. DE BELLO SACRO. 105S stolis sepulta fuit,inde a Filio suo super chorosan- geloeum exaltata. Monte Sion David rex et Salomon, et alii reges Jerusalem sepultiquiescunt.Antepor- tam Jerusalem quaB respicit occasum, qua ex parte liberata urbs sub secundo Israel saxis obrutus beatus Stephanus inter Nicodemum, et Abilon et Gamalielem, postea Constantinopolim, Romae ad ultimum B. Laurentlo contumulatus. unde et in tumulo : Quem Sion occidiL nobis Byzantia misit. Ante portam Jerusalem, juxta lacum qui respicit meridiem. cavea illa in qua leo quidam jussu Dei omnipotentis martyrum fere duodecim millia sub Cosroe perempta una in nocte detulit, unde carna- rum Leonis dicitur. Sexto milliario a Jerusalem via quae ducit Ra- matha est mons Modin, ex quo Mathathias pater Machabaeorum, in quo sepulti requiescunt, eorum apparentibus tumulis adhuc.Octavo milliarioaMo- din in via qu® ducit Joppen Lidda^ quse et Diopolis, in quo B. Gregorii corpus sepultum fuisse manife- statur. Milliario a Ramatha, quarto milliario a Be- tblehem Thecua oppidum, ex quo Amon, qui, et ibi sepultus quiescit. Quarto milliario a Jerusalem, contra austrum» oppidum illud in quo morabatur Zacharias tunc temporis, quam Maria mater Jesu festinana jam habens in utero Filium Dei venit ad salutandam Elisabeth cognatam suam, jam gravi- dam de Joanne fllio suo, quem et ibi natum fuisse perhibent. Decimo tertio milliario a Jerusalem contra bo- ream, est Jericbo, ex qua Raab meretrix hospitata est quatuor exploratores filiorum Israel,et ccenavit, fovit, et pavit, ex qua et Zachaeus, statura pusillus, audiens Jesum partes illas deambulantem, Sycomo- rum arborem ascendit, ut Deum videret, et cum eo loqueretur, se judicans et petens veniam,exqua et pueri, qui B. Eliseum Jerosoiymam ascendentem deriserunt exclamantes : AscendCt calve^ ascende, calve (iV Reg. ii, 33). Secundo lapide a Jericho ad sinistram est desertum, quod Carentena dicitur, in quo Jesus quadraginta dierum spatio totidem no- ctium jejunium complevit; eumque ibi esurientem tentans diabolus dixit : Dic ut hapides isti panes fiant {Matth, 3). Secundo milliario a Garentena contra Gallilaeam est mons excelsus, in quo ille A diabolus iterum Jesum tentavit ostendens omnia regna mundi, et inquiens : Si cadens adoraverism£, hxc omnia tibi dabo {tbid^ 9). Sub Carentena est fontis illius rivulus, quem beatus Eliseus ejus sa- nata sterilitate de amara potabilem reddidit. Ante Jericho secus viam stetit caecus mendicus audiens quia Jesus transiret, clamans : Jesu fili David, mi- serere mei (Luc. xviii, 38), ab eo illuminari meruit tam exterius quam interius. Tertio lapide a Jericho duobus milliaribus a Jordane est Bethagla, quod in- terpretatur locus gyri, eo quia ibi plangentium cir- cuissent funera Jacob filiiejusgensquesuareferen- tes eumdem ex iEgypto in Hcbron. Engaddi in tribu Juda ubi abscondit se David in solitudine, quae est in Aulone Jericho, hoc est in D regione illa campestri, de qua supra diximus ; vo- catus Vicus pergrandis Judsorum, Engaddi juxta mare Mortuum, unde pobalsamum afTerri solebatet oriri, unde et vineae Engaddi nuncupantur. Octavo milliario a Nazareth contra Carmelum est mons, ad radicem cujus juxta fontem, Lamech pater Noe sagitta sua peremitGain,arcuque suo ducem suum, unde furore repletus ait ; Occidi virum in vulnus meum, et adolescentulum in livorem meum (fien iv, 23). De Cein vero Dominus praedixerat : Omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur {ibid., 15). Tertio milliario a Gaim monte mons Barmeli, ne quo in Ganticis : Collum tuum ut Carmelus {Cant, vii, 5), in quo et multum temporis conversari voluit B. Elias, ejusque discipulus cum eo B. Eliseus. Sexto milliario a Nazareth contra genu est locus in quo C Jehu rex Israel percussit Ochoziam re^em Juds. Sexto decimo milliario a Nazareth contra orientem supra mare Galilae® est Gergessa viculus ille, quo Salvator eos qui a dsmonibus vexabantur sanitati restituit ex quo, et in mari porci praecipitium sub- iere. Sexto decimo milliario a monte Garmeli intra meridiem est Csesaraea Palestinae metropolis, ex quli fuit Cornelius centurio, quem in ea baptizavit B. Petrus, et creavit in episcopum, in qua et turris Stratonis, in qua et Herodes contra adventum Au- gusti Gaesaris construxit albo de marmore portum, ipse idem Herodesturrim, qus Jerosolymam super- eminet, quae et turris David dicitur, Josepho te- stante, fabricavit, et eam Antoniam vocavit. Statim post hoc opusculum cardinalis Aragonius, seu forte idem Fretellus ejusdem scripti auctor^ subjecU nomina episcorum qui in Jerosolyma sacris prscfuerant, Desinunt in Amulpho Latino patriarcha Jerosfh lymitano, qui sxculo xiii nondum inclinato infulas itlas habebat, Exc ergo namina, velut appendieem quam" aam libello prxcedenti subjicio. Sequuntur nomina episcoporum qui fuerunt in Jeru- D scha more Ghristianorum. Symachus, Cigua, Ger* salem antequam esset patriarchatus, qux fue- manus, Julianus, Capito, Maximus, Antonius, Va- lens, Laycianus, Narcissus pius, Tordius Naroissus, Alexander, Maxalemus Nihirmentus, Taldis» Her* mon, Macharius. In tempore cigus Grux Domini ab Elena Regina fuit invcnta.Quiriacus, Maximu8,Gi- rillus. Iste contruxit locum Dominici Sepulchri, et Galvariae, et Montis Oliveti, et Vallis Josaphat, ei Bethehem. ^ runt xLiii. Episcopi Jerosolymitani Jacobus frater Domini, Simon Justus, Zaccharias, Thobias, Benjamin, Joannes, Mathatias, Philippu8ySeneca,Justus,Levi Effren, Jesse,Judas. Isti quindecim circumcisi fue- runt. Gassianus, Publius, Maximus, Julianus, Ga- mus, Ista prius celebravit quadragesimamy et Pa- I0S3 JOANNIS WIRZBURG. DESGR. TERILE 8. 1064 SequufUur Nomina Patriarcharum Jerusalempostquam A. suum ad destruendum omnes Ecclesias Patriarcha- fuit Patriarchatus, qux fuerurU xxvii. tus, quatuor millibus inde destructis avunculum Patriarchs Jerosolymitani,Gyrillus primuSyJoan- euum Patriarcham duci fecit Babyloniam eumque nes, Parachilius, Juvenalis, Joannes, Zacharias, in ibi occidit. Theophylus, qui resdiflcavit hanc Ec- tempore ciyus Gosdore Rex Persarum Jerosolymam clesiam favente Archisidoro. Sophronius, tempore venit, et Ecclesias JudaesB destruxit, et occidit tri- cujus Turci Jerosolymam expugnantes Sarracenos ginta scx millia Ghristianorum. Modestus ipsecon- occiderunt, et obtinuerunt Civitatem; Ghristiani stitutus Patriarcha ab Heraclio Imperatore, quando autem in ea remanserunt, Guitinus, Simeon avus, de Perside rediit, Dominicum defercns lignum.So- tempore Franci venerunt regnum David subliman- phroniusy in tempore cujus Sarraceni Ghristianos tes, Ecclesiasque Deo reddentes, et urbem. omnes de Jerusalem excepto Patriarcha ejecerunt ^ ^ . , . Theodorus, Ilia, Gregorius, Thomas, Basilius, Ser- Sequuntur Patnarehx Jerosotymilam Latmu gius, Leonicos, Athanasius, Ghristidolus Thomas, Patriarchs Latini ; Daybertus Pisanorum archi- Joannes, Mestus,tempore cujus Archisidorus nepos praesul, Ibelinus Arclatensis archiepiscopus, Amul* Orestis PatriarchdB Jerosolymam misit exercitum phus archidiaconus Jerusalem. JOANNIS WIRZBURGENSIS PRESBYTERI DESCRIPTIO TERRj; SANCTJl (Eruit ex cod. ms. inclyti monasterii Te^ernseensis in Boiaria admodum reverendus et cl. D. Pater Ro- manua Krinoer, ejusdem loci ccenobita Benedictimus. — Edidit R. P. Bernardus Pezius, Thesaur. Anecd,^ tom. I, p. ni, pag. 486.) MONITUM. Quidquid certi de auctore hujus Descriptionis terrae sancts afHrmari potest, id omne primo proBmii versu continetur, in quo se joannem Dei gratia Wirzburgensi Ecclesia, id quod est, dicit, cx quibuB verbis eum saltem presb^terii dignitate in EcclesiaWirzburgensi praedictumfuissestatuimus.ifitatem pr«e- terca suam nullibi perspicue signat, licet vel ex ipso membraneo codice Tegernseensi, unde non inele- fans opusculum nostro rogatu A. R. ct cl. R. Romanus Krinner eruit, cero perquam simile reddatur, unc Joannem circa ssecuium xiii,quo ille nempe exaratus est,animum ad ea scnbenda, quae suis ipse oculis usurpavit, appulisse. Praecipua Joannis cura fuit, ut loca venerabilia qux Dominus noster mundi Salvator una cum gloriosa Genitrice sua Maria, virgine perpetua, et cum venerando discipulorum suorum cottegio corporali sanctificavit prsesentia^ prddcipue vn civitate sancta Jerusatem^ quanto expressius et studio* sius, fotuU, denotando in eis facta, et epigrammata, sive prosaice sive metriee, styli officio coUigeret, ut ipse post initium Prologi scribit. Egregius gentique nostrae perhonoriflcus locus est cap. 9, ubi late Joannes probat recuperationem terrae sanct® non sioe Germanorum injuria solis Francis attribui, guse utique Christianitatis provincia, inquit, jam dudum suos terminos uttra NUum versus meridiem et ultra Damascum versus orientem extendisset, si tanta copia Atemannorumy quanta et istorum est, adesset. Germano envn milUe inde discedente, ac si robur omne Christiani exercitus ducessisset, cxterae nationes omnes parum om- plius aut nihil prxstiterunt, etc. G«terum hujusmodi Descriptiones terrae sanctfle ac Hodcsporica plura in Austrie ac Bavariae bibliothecis ofTendimus, que cum a noois omnia edi nequeant,hic nominatim saltem recenseri merentur. In bibliotheca Tegernseensi exstant Joannis Hess., presbyteri Trcgectensis dioecesis Joannes Hess presbyter Trajectensis diascesis fuit in Jerusatem, etc. God. chart. 4. Ibidem habetur cuj[us- dam Phitippi liber de peregrinationibus Jerusalem^ ac totius terrx sanctae, quam auctor peragrasse se dicit, in cod. chart. fol. manu saeculi xv. Inc. opus : Istae sunt peregrinatxones Jerusaiem, etc. In bibliotheca SanctrCrucensi asservatur Anonymi Uinerarium terrae sanctae hoc inilio : Ego ivi de Acon^ etc. Codex membraneus quingentorum annorum est.— Monasterium Mariaeceliense in Austria retinet codicem oharta- ceum in fol. trecentorum annorum, qui Anonymi descriptionem terrae sanctae continet hoc principio ; Cum in veteribus historiis tegamus, sicut dieU beatus Jeronumus^ etc. In flne : Expticit liber Descriptionis terrm sanctae, eujus auctor ignoratur. Idem opus possidet bibliotbeca Mellic. in cod. membr. 4, signato lit.d.l2, Ejus exemplum typu theana. Inc. prsfatio : Cum res creata, etc. Opus : Hierusalem civitas sancta^ etc. In eadem bibliotheGa evolvimus. Ludotphi rectoris parochialis Murice in Suche Tractatum de terra sancta, in cod. chart. ssculi XIV. Inoipit : Reverendissimo in Christo Patri ac domino suo, domino gralioso Batderomo de Seenerdia Pa- derwomensis Ecclesiae episcopo, etc. Bimlerus eum anno 4336 scriptum dicit, nuHiua tamen fact» a qaor t08S AD GODEFRtDDM APPBND. II. - MO^tJM. DB DELLO SACRO. i6S6 cfiiartl editioiiiis metninit. Ibidcta reperlmus Jodtinis de lHandaMie ttinehariuin Biei^biolilhtiMniiM, qfhodt iiiofpit : Cum terfa Jerosolymitdna, eto. Ejus paritef meminit Simierils, qu! tamen afi et um tVpis expres- sum sit non indicat. Certiores sumus de edilione Bernardi de Breydenbaeh, Fr, Gdbrielis ae Peeh Wa- radino, natione Ungarif ord. S. Francisci, et Haythoni ord. Prxmonst, Nam in laudata sa&pius bihlio- theca porotheana primi Transmarinis peregrinationes in terram sanctam, per Petrum Drach driho l602 &pir3e \tL foiio excusns : secundi Compemlium locofum terrsB sancta*, incerto loco et airao, ante tamen 1500, in 4 editum: tertii LihrUm hisUmarum partium Orientis sive Pdssdgiuin terrae sanetm scrlptuh» rfimo 4300, inipressum Hag?inoce per Joannem Sec, anno 1529, in 4, nostris oculis conspeximus^ln bibiiotheca Claustroneoburgensi est quidam codex chartaceus, in 4, q[ui cujusdam Fratris (Jlrici Itinerarium terrm ianctx et aliarum peregrinarum regionum, quod is Patavii fratri Wilhelmo de fialonca Ldtine dictasse 3icitll^.Sed in citato codice tantum habetur versio Germanica, quam laicus frater Chuefirat Der Techel vo Tegemsee Wi^nlnflB anno 1359 adornavit. Incipit : Do ich von haym ausfur in dem mut, dass ich wollt farit yber Wer, ctr. Porro Frater ille Ulricus vivit anno 1330. Egre^ium etiam est opus BUrchardi de MonU Syoni tfH^ l I) '^rriptionem terrx sanctx nuncupavit. Id habetur in eodice chartac. fol., signato lit. H. 17^ bJbliothec-fi Mcllicensis, hoc exordio : Diiectissimo in Christo Patri, lectori fratrum ord, Praed, frdter Bur- ckaMUs de Monte Syon cum omni devotioue orationes in Domino Jesii Christo. Quid vobis scribaih^ Pai^ ekttrissitne? etc. Manus riogtri codicis est sajculi xv. De Georgii prioris carthusix Gernnieenisis ISpheineH-i dibu^ peregrinationis in terram sanctam, etc , vide quae ad Thesauri nostri tomi ^ecutidi parCefD tertiam, ubi opus edidimus,pr«fati sumus. Postremo monemus,/lM5e/mt fratris ord.Min. Descriptionem teirae san- etas, ab Henrico Ganisio tom. IV Antiq. Lect. a pag. 1289 editam, centum fere annis prius qoam vir eruditus putabat, typis commendatam fuisse una quibusdam opusculis geographicis iEneae Sylvii Eius editionis m 4GracoviaB per Florianum Unglerium anno Domini 1512 adornataB exemplum exstat in bi- bliotheca Mellicen«i. Sed hoc paucis notasse satis fuerit. DESCRIPTIO TERR/E SANCT^ PROEMIUM. A haec eadem loca non tantum in civitate pr£fata,sed loiwi^, Dei gratia in Wizburgensi fioclesia, id etiam longe extrapositaaqaodamviro revorcndo iti qtiod elrt, dilccio suo Socio et domestico Dietrico scripta rodacta fliisse; verum,quia posifDOidum per salutem, et supernae Jerusalem, cujus paiticipatio tanti temporis spatium,eadem civitate ssei^eab no- inidipsum^ contemplationem. stibus capta et destructa, etiam eadem sacrosancta Notamihimorum tuorum tamconformis omnibus loca intra muros,aut prope extra (utpote de quibus bonis viris dispositio, nec non et illa tam studiosa tantum intcndimus scribere), sunt eversa, et forte ad cullum divini officii et obsequii devotio, praeter postea omnino transmutata,ideo haec nostra devotio Fatronem etiam domestici consortii^alfectionem ani- juxta situm eorum,quem coram positi Videndb ad- ftii mei tuae voIuntati,quam in mutua vicissitudinis notavimus superabnndatis aiit superfltra nm eiiit Jti- coinpensationesemperpraBSumoacquametbenignam dicanda.De his autem quae longeextra iA idjkb^tU fore, sic obligaverunt,ut nulla vota tua, in quorum sunt provincia,non proposuimus dicere,cogno8cen- tftnien completione sedulitatis meac requiratur ope- tessnfficienter jam ab aliis dictum fbre.Veniintamen tti,quanimnad possibilitatem virium mearum, pa- principium hujus descfiptionis propfer ^ftbnliiiitf iiatotur caLs6ari optato fine. Inde est etiam quod ego noslrae redemptionis in civitate Nazarc^h pei* Itfca'r- in Jerosolymitana manens peregrinatione pro Do «% nationem Dominiangelicaenuntiationecelebratum, mint nostri Jesu Ghristi amore, tui tamen absentis ab eadem civitate, que Jerosolymis fere sexaginta iltfii imibemor,diIectioni8 tuae causa,IocaveherabiIia milliaribus distat, cbns^tituere, et loic^ {nte']^]ae<$(ftiil 4uaB t)omihus ndster mundi Salvator,una cum glo- inter ipsarn et civitcifem sanctam breVft^ 6i siltii- ciosa Oenitrice sua Maria,virgine perpetua, et cum matim perstringere volumus, lieet de his p«r aHos Tenerando discipdlorum suorum collegio corporali etiam diffusius et prolixiua dietum jamesse cognlH rfafdetlficavit preesentia, praecipue in civitate sancta scamus'. Jera8cllem,quaptb expressius et studiosius potui de- GAPUT PttlNfUM, Dotando in eis facta,et epigrammata, sive prosaice, Describuntur Naxnreth, Acco, Cma baHl^ex^ SaUus sive metrice Btyli officio collig^re laboravi: quam Domini, mons Thabor, et Hemkm, Naim, mons i!^8eriptionem tibi acceptam fore «stimo : Ideo sci- ^""^'^ ^^ ^cj!f,/l^ir'^^^3'll ^^fe^ r.. , *^ . ». X -1 * . ...- montes Qelpo^t Scuthopotis^ G$nttnium, Doth4umt ficet. quia evidenter singula per eam notata, tibi Samaria, Bichem, Suchar, Lu%a, mOrM (knzim et quandoque divina- inspiratione, et tuitione huc ve- Gebai, Divspolis et ferusalem paucia. ttienti epoute^ei sine inquisitionis mora et difQcuI- Hiec itaque eadem civitas,decem: miHiariis a Ty- tste^tanqAamf nota tuis sese ingerent ooulis; vel si beriade distatt8,\ «I^tcobo vetuit nc quod viderant,alicuire- )(€d^r^9t, donpc amortyisFili^shominisresurgeret. Ibi (|U9qu^ Petru^ dixil : Dornifie, bonum esl nos hic ^e. S^ou^do milliarip a Thabor, contra orientem, moAS llermon. In descensu Thabormontisobviavit Abrab» redeunli a cscde Amalech dominus Melcbi- sedecb, ex seminc Noe, saccrdos,et rex Salemprae- sentans ei pancm et vinum, per quod figurabatur altare Christi sub gratia. Itidem secundo milliario a Thabor,viaalia,Naim n ^ivitas est, a^ cujus civitatisportam Jesusvitaeresti- t^i jQjiuijQ viduae, quem incolae narrant Bartholo- oa^ji^QjL fi^isse, posteafactumapostolum.SupraNaim niQDS ^ndor ; a4 radicem cjus super torrentemCa- dumin, qui et torrens Cysson.consilio Deborae pro- pheUsss BaruchriliusAmon dcvicitIdumaeos,occiso ^iMjo^a; Zeb autem, et Zebee, et SalmanatransJor- d^nem persequens, gladio interemit.Baruchveroin Enflof ^t svibEndor,c(eso exercitu,undelnpsalmo : P^pr, el l^rmo^ in nomine iuo exsultabunt, etc. Quiif^, nfilli^9£ip a Nalm Je^^rael civitaSi quae et Ifmmf »94ft yew? vjulj^.J3ftinor (Ji^^ dicitvrjea^ qua Jezabel impiissima rcgJAa iuii,^fifB al)9tulityiT neam Naboth, et pro importunilate sua de summo palatii sui prascipitata interiit^cnjusaclbucpyramis nuper superstes videbatur. Juxta Jezrael campuf Maggeddon,in quo rexOzias a rege Samarit» subacto^ occubuit, et exinde translatus in Sion sepultuse^tt Milliario a Jezrael sunt montes Gelboe,in quibu§ Saul et Jonathas fllius ejua in praelio devicto ceoi- derunt ; unde David : Monies Gelboe, nec rof nec pli^ via, etc. Secundo milliario a Gelboe^contra orientem,$cyr thopolis,Galilacae civitas metropoiis.quaeetBethsan, id est domus solis nuncupatur. Supra murqs buju? civitatis suspenderuntcaputSaulis.Quintpmilliarlo a Jezrael, Genunium oppidum, quod mpdo crassa, vulgo major Gallina dicitur. Inter hoc et Sebaate^ ostenditur planities, quam vocant Dothaim, v\)\ prope viam adhue apparet vetus illa ci&terna i^ quam missus fuit Joseph afratribussuis.AGenuniq oppido supradicto incipit Samaria. Dccimo milliario a Genunio [aut Genuino] est Samaria, quae et Sebastcn, et Augusta ab Augustp civitas dicta, in qua sepultusfuit illepraecprsorDo? mini, Joannes Baptista, abHerodedccoUatuSjtran^ Jordanem juxta lacum Asphaltitem, in castelloM^ sconta, inde a discipuiis suis tranalatus Sebastenj, ibique sepultus inter Kliseum e.t Abdiam. Exindfi vero postea a Juliano Apostata sacrum corpusra|iit tnm concrematumque fuisse perhibetur,dati8 veniq cineribus, sed absque capite, utpote quodpriusjao^ Alexandriam etpostea CQnstantinopoIim translatum fuerat, ad ultimum vero inQalliamadpagumPictar viensem : et absque indice manus dexter^,qa^o ve- nientem adbaptisma Cbristum indicaverat dicene : Ecce Agnus Dei, etc. Hunc ipsutp indicem ante ^ae- vas in sacrum corpus Juliani Appatatae llammasi^^ cum beata virgo Tbecla inter Alpes det^Jiit^ ibiquft cum maxima veneratione detinetur in ecolesia Mo^ riaoensi. Caeterum Samaria est nomen urbis^et pa:* triae. Quarto milliario a Samaria est Sebastem Neapolioir quae et Sichem dicitur, a Siobem, patre Emor, no-. minata, inter Dan et Belhel posita. A Sichem eat terra illa vocata Sichem, a Sicbem scilicet, patrei Emor, qui Dinam filiam Jacob rapuit flQibus illia deambulantem. In Sichem vero relata fuerant oaw Joseph ex iEgypto. Porro in Sichem juxta fontem fabricavit Jeroboam duos vitulos^quos adorari feoii instar Aaron decem tribubus, quas secumde Jeri^ salem adduxerat et seduxerat. Unum ex eia posuH in Dan^ alium iu Bethel. Sichem urbcm illam dele- verunt filii Jacob ; Emor quoque peremerunt, do-. lentes de adulterio Dinae sororis suae. Sicbem bie^ diebus Neapolis dicitur, id est Civitofi nova. Sichar antu Sichem, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo ; in quo fons Jacob, qui at p^teji^a, supra quem evitngelizaturfessum itinereJesuxa se-, d:iBse. et sermpi^em bab^jsse cum nauliere $9^9^^- tw^^j ubi ^unc ^otewa qojmUtuiit^r. J.ip^SiiPbm iosft AD GODBPRtDUM APPEND. II. — MONDM. DB BELLO SACRO. 1060 tcrebinthus illa est sub qua Jacob abscondit idola ia Bethel. Milliario a Sichem Luza civitas, in qua per multi temporis spatium habitavit Abraham ;ubi et Jacob dormiens scalam vidit, cujusscalscaputcoBlostan- gebat, angelosque per eam dcscendentes et ascen- dentes ; et statim evigilans ait : Hic locusveresan- ctus esty et porta coeh' ; erigensque lapidem intitu- lom oleumque fundens desuper, appellavit nomen loci illius Bethe), qui antea Luzavocabatur.Estau- tem Bethei collateralis mons Garizim, respiciens montcm Gebal,ad orientemjuxtaDansupraSichem. In hoc monte Bethcl dicitur Abraham filium suum mactare voluisse. Vigesimo milliario a Sychem, quarto a Jerusa- lem, via est quae ducit Dospolim, ubi mons Silo, et civitas quae et Rama. Hic arca testamcnti et ta- bernaculum Domini ab adventu filiorum Israel re- manscrunt usque ad tempora Samuelis prophetae et Daviil regis. Vicesimo quarto milliario aSichem,decimosexto a Diospoli, decimo sexto ab Ebron, decimo a Jeri- cho^quarto a Bethlehem, decimo sexto a Bersabee, vicesimo quarto ab Ascalone, totidem quoque a Joppe, decimo sexto a Ramatha, etc, Jerusalem, sanctissima Judae» metropolis, quae etSion,de qua dictum est : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Do- tnini quae et ^lia ab Mlio Adriano, qui eam con- struxit, aut potius in eivitatis formam transmuta- vit. CAPUT II. Bethlehem, Ecclesia S, Charitonis martyris, Templum Salomonis, ejusdemque diversis temporibus restau- rationes. Bethlehem domus panis interpretatur.Bethlehem, civitas Judae, quae et Ephrata, nec sine causa,quia de flore Nazareno processit in ea fructus vits de virgine Maria, videlicet Filius Dei vivi,Chri8tus Je- 8US, qui est panis angelorum totiusquemundivita. In Bethlehcm juxta locugi nativitatis praesepe estin quo ipse infans Jesus latitavit ; unde et propheta : Cognovit bos possessorem suum, et asinus prsesepe dominisui, Ex hoc praesepi fenumilludinquopuer. Jesus latitav^rat, Romam delatum fuit ab Helena regina, et honeste reconditum in Ecclesia Sanctae Mariae Mcgoris. In loco nativitatis Dominini ex mu- Bivo opere deaurato hi duo versus leguntur appo- siti : Angelicx iumen virtutis, et efus acumenj Hic natus vere Deus est de virgine Matre. Milliario a Bethlehem refulsit stella pastoribus nato Domino, eisque apparente angelo, et dicente : Gloria in excelsis Deo, et in terrapax hominibus bonx voluntatis, In Bethlehem nova stella duce venerunt tres reges ab Oriente venerari natum Jesum ;et re- gem angelorum adorantes praesentarunt eimystica munera :iaurum, thus et myrrham. In Bethlehem ejusque flnibus jussit Herodes innocentes occidii qaomm maxima pars contra moridiem quarto mil- A liario a Bethlehem, sdcundo a Thecua sepulta quiescit. Quarto milliario a Bethlehem, contra meridiem, eccIesiahabeturbeatiKariton,ubi ipsodehoc mundo transeunte et obeunte, monachi quoque ejus, qui- bus pius pastor praefuerat, cum eo pariter agoniza- verunt, quam ipsam mortis gratiam a Deo praesci- verant, eo quod Pater eorum pius existerat, nec post eum vivere volebant, ejus amore ferventes : quorum singulorum compagines in ecclesia predi- cta videri possint ; et quidem eo modo quo se ha- buerant in desolatione Patris eorum agonizantes, translati postea in Jerusalem. In Bethlehem, infra basilicam,haud longeaprae- sepio Domini, in cavema quadamrequiescitcorpus |. beati Hieronymi; Paulavero etEustochium.quibus ipse scripsit Hieronymus,simiIiter inBethlehemse- pultae quiescunt. Milliario aBethIehem,viaquaB do- cit Jerusalem, crypla, locus est in qoocumRschel filium Benjamin peperisset, occubuit ibiqne a Yiro suo Jacob tumulata quiescit. GujusadtumuIumJa* cob duodecim non medicos lapides supposuit, in testamentum duodecim filiorum suomm.Gujus py- ramis adhuc a transeuntibus videri potest. Jerusalem, gloriosa Judaeae metropolisjuxtaphi- losophos in medio mundi sita esse dicitur. In hao urbe regnavit David triginta quatuorannoscumdi- midio. In Jerusalem mons Moria est, super quem David vidit evaginato gladio angelum quipopulum Dei graviter percutiebat ; timens sibi ne in se et In urbem ulcisceretur quod in populo numerato de- C liquerat, quare promus in terram corruit,vere poe- nitens graviterque se affligens,a Domino exauditus veniam meruit. De David ait Dominus : Invenivirum secundumeormeum, Insuperin monteMoriaregnante David florebat area,sive locus ille Hornam Jebuseli a quo et ipse David eam areamemerevoluitadcon* struendam ibidem domum domini,eo quod in loco illo David a Oonaino fuerit misericordiam consecu- tus, cum angelus Dominieidemparcensibidemcowi stitisset. Emit quidem David hunc locum^sed veti- tum ei a Domino fuerat ne inde se intromitteret, quia vir sanguinum esset. Ergo, quas ad hoo prsB- paraverat expensas, Salomoni filio suo, cui a Do« mino concedebatur, tradidit, quatenus inde Domi- no domum construeret. n Igitur rex Salomon in praedicta area aedificavit Domino templum, id est Bethel, ct altare ; quod et dedicavit incomparabili sumptu, petens a Domino ut quicunque de quocumque Dcumineo templode» precaretur, exaudiri mereretur ;quodetiam conces- sum fuit ei a Domino. Illud autem templum postea propterincontinen- tiam principis et populi, Deo puniente, exspoliavit Nabuchodonosor rexperNabuzardam prinoipem sui exercitus tempore Sedeciae regis, quem captivum ab urbe totumque quod speciosum et pretiosnmin aede ac urbe erat, tidit, jussitque sibi in Babylone praesentari populum ; paulo post quidem Pharaa JOANNIS WIRZBUkG: DESGK. TEftRi£ S. im 0 templum delevit, et urbem. Modo vero ne *i videatur absurdum^auditorique tsdiosumy libus et a quibus destructiones et restructio- imiy secundi et tertii ejusdem tempH exstite- numerare, hoc de praesenti Bethel, prout ve- iieam, tibi dilecte mi, elucidare conabor. iethel itaque,sub quo et a quo principe resti- sityVere ignoratur, neque in veram notitiam ^enire potui. Quidam enim sub Constantino itore ab Helena mutre sua reasdificatum fuisse »ent pro reverentia sanctae crucis ab ea rece- ii ab Heraclio imperatore pro reverentia ligni liyquod de Perside triumphans retulerat; alii iniano Augusto ; alii a quodam imperatorc his iGgypti pro reverentia Allachiber, id est i Domini Dei.Prssens hoc,inquam,templum quo prsdicatur quod in eo puer Jesus octavo 1 sui die fuerit circumcisus. Praeputium ejus asalem in templo de coelis ab angelo Carolo I regi praesentatum fuit,et ab eo Aquisgranum lias delatum ; postea vero a Carolo Dalvo in iniam translatum, in pago Pictaviensi apud am in Ecclesia quam in honore Salvatoris rex Galvus construxit,et regie bonis amplis- ifl 8ub monachaii religione locupletavit,quod 0 usque modo ibi solemniter asservatur et tur. CAPUT lil. mtur ea qux in templo Jerosolymitano a Sal^ re munai ejusque apostolis^ etc, gesta sunt, ntis locis in quibus quwque contigerunt. 3um, ut diximus, sacramentum in civitate )ih est per Incarnationem Domini celebratum. lum vero per Nativitatem ipsius in Bethle- udae est consummatum.Tertium, quod dici- papante Domini,id est repraesentatio Christi, ;dragesimo Nativitatis suae die in templo Je- m est ostensum. Verumtamen haec tria sub imprehenduntur sigillorum, quae septem di- * in numero, quo illo liber in Apocalypsi si- I, a nullo potuit solvi nisi ab illo Agno qui ab 3 mundi est occisus. Unde et ille : Dignus es, e^ aecipere, etc. Computantur autem a qui- m haec septem signacula apocalyptica in hunc n,nempe quod haec sint : 1 .Nativitas Domini, camatio ; 2. Baptismus ; 3. Passio ; 4. ad in- lescensio ; 5. Hesurrectio : 6. Ascensio : 7, fu- dicii reprsesentatio.De his autem septem jam partibus Jerosolymitarum per Dominum no- Jesum Christum sunt soluta seu adimpleta; lum complendum per eumdem Dominum no- »cujus completioni nec certa hora,nec certus est ascriptus, licet a Joel propheta in per- ^omini dictum sit : Congregabo omnes gentes e Josaphat, et disceptabo cum eis. Sed de his [unc vero redeamus ad repraesentationem Do- uyicientes hoc de circumcisione ejus, qus et in templo Domini octavo die» quod ipea, ie in ea oarnie abscieio depositionem vitio- A rum in mentibus aliorum signiOcet, tamen, quia ad Vetus Testamentum pertinet,tanquam in eo con- Bummationem accipiens, amodo cessare debeat, ut inter eacramenta Novi Testamenti circumcislo non computetur. Hinc non pertinet ad aliquod septem sigillorum praedictorum. Sicut jam diximu8,Domi- nus noster Jesus Christus a sua Matre in templo est prssentatus, et in ulnas beati Simeonis receptus, spiritu propbetico inferentis : Nunc difnittis servum tuum, Domine, etc. In templo Dominus noster Jesus Ghristue, jam majorfactu8,cum moraretur Jerusa- lem, ctiam duodennis disputabat cum Judsi8,et li- cet eum odio habuerunt, tamen eos sspe docebat. Nam in templo laudavit munus mulieris pauperis, quod in gazophylacium miserat, eto. Supra pinna- |v culum templi,quod reputatur supra latus circuituB, habens subtus se fenestras quasi pinnas vel cinnas, statuit Jesum diabolus, et tertio eum propter ba- ptismum et jejunium tentans dixit : Si Filius Deics, mitte te deorsumAn hoc ipso templo Domini xi Ka- lend. Decembris dicitur beata Virgo Maria jam, trium annorum parvula, oblata fuisse Deo, ut hi versiculi docent ibidem inscripti : Virginihus sepiem Vtrgo comitata pueltis^ Servitura Deo, fUit hic obluta trietmis. Ibi absque dubio Biepe divinum et angelicum sola- tium percepit, undo rurBus iste verBus : Pascitur augelico Virgo ministerio, De templo vendentes et ementes ejecit Dominus noster Jesus Ghristus : ad cuJub rei indicium ad- huc in dextera parte templi ostenditur lapis cum C magna veneratione luminarioVum, tanquam pede Domini caicatus et sanctiflcatus, eleganter omatus, ubi nempe Christus solus virtute divinatotreetitit hominibus, eos violenter ejiciendo ; qui dictus lapis adjunctus est lapidi super quem tanquam in altari depingitur oblatus fuisse Dominus noster, uti de- monstratur in pictura et superBcriptione, quae talis est : Hic fitU obtatus Rex regum virgine natus, Quapropter sanctus locus est hic jure vocatus. Et paulo post etiam sequentes versus ibidem le- guntur. Hic Jacob scaiam vidit, construxit et aram, Hinc iocus omatur, quo sanctus jure vocatur, Quod vero hoc ipso in lapide Jacob depingitur caput n posuisse, qando dormiens vidit sealam in coclum porrectam, per quam angeli ascenderunt et des- cenderunt, salva reverentia templi,verum non est; ubi et iterum versus hic appositus est : Hsgc tua sit terra, Jacob, cum prole futura, Sed, ut supra diximu8,longe in alio loco accidit, scilicet ad msgorem Machumeriam ad Mesopota- miam eunti. In lemplo liberavit Dominus noster adulteram ab accusantibus, dicens : Qui sine, peccato est, etc. Qui deinde,aficusatoribu8 tacentibus et exeuntibus» fe- mins dixit : Mulier, vade m pace, et jam amplius noU peccare* Locue ille repri98€intatiir in pArva ciy- ms AD GODEPRIQtJM AJ^P^NP' H. — MONUM. D8 tiW'0 8ACR0. iO(U pta ejusdeip t;einpH,ad quam pryptam introitus est iu sinistra parte templi et vocatur Confeasio. In eup.idem locum dioitur ingressus fuisse Zacharias, quando ab angelo de conceptione Joannis est cer- tificatus ; hoc totum indicat pictura, et superscri- ptiones, qu« tales sunt. Angelus ad Zachariam : }fe timeas, Zacharia, exaudita est oratio tua, etc. In superijminari conspicitur imago Christi cum hac epigraphe : 4bsoiv<^ gentfs sua crimina corde fatentes. I9 teBfiplo ad altare quod extra erat sub olivo,Fe>- motuiik 4 iQmplo pluaquam xjl passus, Zacbarias fiiiuB Barachis martyr occubuit ; supra quod ia Veteri T^»t«^mento Judai turtures et columbas s^- criiao^De CQnsuevere^nt^sed postea a Sarracenis mur %^\\if!fk e^t ^tare illud in horologium, quod adhuc videri ct oot^iri potest^cun^ plures Sarraceni,etiam l)Odie, or^i causa ad ipsum, versus meridiem dispo^Hum, ftd quem meridiem ipsi orare solent, v^niuBt.ldem vero templum Demini miro tabulatu ^^^moreo intus et exterius, a quocunque demum Q^siructum, formam habct decentem et rotundam, imo circulariter ectogonam, id est, oclo angulos in circuitu habej^tem. Hujus templi paries de optimo musivo opere extrinseous adornatu^ est usque ad i^edieif^i^^i ejus, nnrn reliqua pars est de marmo-r reis lapidibMa. M^m paries inferior e^t continuus, praBterquam quod qu^tuor ostiis iiiterrumpitur,ha- h^t^B ^ onentem osUum unum, cui adjuncta est ctapeUf^ in hoporem sancti Jaeobi conseorata. Nam 1^)) ea pap^ d^ tecto templi ipse pr®cipitatus, per- tipa f^Uonis est occisus, qui primus pontifex fuit aiib npV(BB legis gratia in Jerusalem.Unde et hi ver^ .^8 si^nt apposati in eadem capella, in latere pa- rietis : Jacohus Aiphmi, Domini simitis fQciei, Fvsit }tro Christo, templo depuLms ab isto, ^ic Jaioohum fustumj prsgdicaniem puOlice Christum^ Plebs mala muictavitt fullonis periica stravit. Et hi dicti versus intus et foris quasi per gyrum ejusdem capelle in circuitu continentur, una cum istis : Jacobus Alphxi frater domini Nazareif Piscaior, vita^ vere fuit Isrnehta; De templi pinna comvulsui fraude maligna, Ad Chrisium Uetus migravit vecte peremptus, Ab aquilone habcns officium unum versus clau- strum Dominorum, in cujus superliminari plures litters Saracenics suntapposits.Ibidem verojuxta idem ostium est locus illius aquae salutaris de qua propheta : Vidi aquam egredientem de latere^ etc. In introitu tempii, versus occidentem, supra ve- stibulum Christi imago cst, circa quam hoc conti- netur epigramma : Hxc domus mea, domus oratio- nis vocabiiur, A meridie quoque habet ostium versus aedificium Salomonis. Ab occidente etiam habet ostium ver- 8Q8 sepulcnim Doraini, ubi et porta Specipsa, fi per quam Petrus cum Joanne tran^iens paq^erit eleemosynam ab eis potenti, cum esset claqdus, dixit : Argentum et aurum non est mihi, etc. Utrum- libet istorum duorum ostiorum, videlieet ab aqui- lone et ab occidente, habet sex januas, modo val- varum conjunctas ; nam illud versus meridiem ha- bet quatuor, illud vero ad orientem duas tanti;m. Ei heec circa inferiorem parietem. Jam in superiori parte ^'usdem parietis, scilicet ubi musivum opus optimum appoaitum est, fene- stra sunt interserto; sic, ut in quolibet de octo late- ribus sint quinque fenestrae, prsterquam ubi sunt ostia tempiiyin quibus tantum quatujor continentu^ Summa universa fenestrarum ascepdit ad trigipta duas, Inter istum exteriorcm in circuitu parietein, l> et inter interiores columnas marmoreas etiaagnai, qu(B numero sunt duodecim,et sustentant illum in- teriorem, et strictiorem, et latiorem, et penitus ro- tyndum parietem, qui habet duodecim fenestras, suppositis etiam sibi quatuor quadratia basibu^ inter hunc, inquam, et illum parieteip sunt sede*^ cim columnae, et octo bases cum qua^dratis lapidi- bus marmorois,cum spatio octo passuum,abbinc et inde sustentantes tectum medium inter interiorem et exteriorem parietem, et interiorem etiam stri- ptiorem cum pulcherrimis laqueariis : supra se etiam juxta teclum locum deambulatorium circum* quaque exhibentibus, et habentibus canales plum- beos, qui aquam pluviatilem evomunt. Super hunc strietiorcm parietem erigitur in qjtam tostudo rotundus, intus depictus, foris plumbo cqo- C pertus, cui signum sanctae crucis in supremo apice a Christianis est appositum.Hoc ipsum signum Sa- racenis est valde contrarium,et multi auri sui dis- pendip vellent esse remotum. Nam licet fidem pas- sionis Christi non habeant, attamep hoc templum venerantur, et huic vim nuliam inferunt : quin imo in hoc ipso licet templo Creatorem suum adorent etiam,tamen pro idololatris tcste Augustino habendi sunt,qui expresse asserit, idololatriam esse quidquid fit prxter fidem Christi. In circuitu templi quasi sub tecto extra contine- tyr hffic littera in ascensu versus occidentem ; Pa^ aetema ab aetemo Patre sit huic domui. fienedicta gloria Domini de loco sancto suo. Versus meridipm : Bene fundata est domus Domini supra firmampe- n tram, Beati qui habitant in domo tua^ in sxcula sx- culorum laudabunt te. Versus orientem : VereQomi' nus est in loco istOy el cgo nesciebam, In domo tua, Domine, omnes dicmt gloriam. Versus seplentrio- nem : Templum Domini sanctum est, Dei cultura est, Dei xdificatio est. Intus vero in templo in superiori linea per circuitum oppositum est magnis litteria iliud responsorium : Andij Domine^ hymnum^ etc.^ cup^ versu suo : Respice, Domine, etc. Deinde in inferiori ambitu cum aureis lUtCiis quidam versiculi de illo hymno : Vtb^ /crusatm beata, etc, continentur inQcripti.^dem templtim sic depenter eompositum Qt ornatumi cirottjnqaafae JOANNIS WIRZBURG. DESCR. TERRiE S. 1066 atrium latum atque plauum conjunctis lapi- A pavimentatum et stratum ac in circuitu qua- ii,ad quod a tribus partibus multis gradibus litur.Est enim idem atrium ab sequalitate ter- is artificiose elevatum,et babet ab orientc in B 8U0 ]atum introitum per quinque arcus, 3r magnis columnis sibi connexos : et bic pa- ic patet versus porlam Auream^ per quam lus quinto die ante passionem suam, sedens aainam, solemniter introivit^susceptus a pue- brsorum cum ramis palmarum, laudantibus mtibus : Hosanna filio David, etc. Hsec porta ina dispositione, licct postca Jcrusalem Siepe ib bostibus capta et dcstructa^tamen semper isit integra. Et binc ob reverentiam divini et si introitus Domini, a Betbania per montem p i Jerusalem eunlis, intus clausa, foris lapidi- »8tructa» nullo tcmpore patet^nisi in die Pal- Djquo die omni anno ob memoriam rei gesto; niter aperitur proccssioni et univcrso populo dnorum ac civium.Tum facto a patriarcha in nontis Oliveti ad populum sermone,ct offlcio a finitOyiterum clauditur pcr totum annum ut excepto Exaltationis sanctae crucis festo, ubi adaperitur.Circa eamdem portam infra mu- lebris sepultura mortuorum habetur. us port^ atrium a meridie habet patulum ac- n per tres magnos arcus scu fornices,duabus nis marmoreis conjunctos ; et in eodem latere alium accessum,priori latiorem.Ab occidente ersus civitatcm.idem atrium pulcbrum babet lum, per quatuor arcus tribus columnis mar- C 8 junctos patens. Ab aquilone autem idem 1 ^ngustatur ex parte, propter adjunctionem ri Dominorum. In reliquo ejusdem latcris sa- lehram babet latitudinem ct accessum. Pul- luoqucj, et satis ampla planitics a meridie et inte, aliquantulum etiam versus septentrio- eidem atrio forinsecus adjacet in plano. 06 hffic descriptio proifati templi^et adjacentis jfiiciat ; potiora per hujus ulterioris scrmonis m videbimus. CAPUT IV. ^riane fluvio, Quarentena deserto, Bethagla^ addif montibus Charan et Carmelij Gerlico, jessa, Cxsarea Pal3^stin3e, Hebron, valle Lacry- «m, agro Gebal, querco Mambre^ Segor, spelun- tamainiy montes Sinai^ montibus Horeb et Aba- D , Idumxa, Tyros, Sarephla. pinus uoster, sum viginti novem esset anno- &t dierum tredecim,ut Lucas ait, inciperetque tricesimum annum,volcns circumcisionem fi- t veterem hominem aqua sanctificata renova- nit in desertum ad Joannem prscursorcm ,et baptizatus est ab eo in Jordane,in eo loco jBtat ab Jericho lapide tertio ; ubi vox Patris tonuit super eum, dicens : Hic est filius meus is, etc. Jordanis autem est fluvius qui aduo- sntibus, sciiicet Jor et Dan, qui ad radicem 1 oriuntur, et post iongum tractum seorsim Pathol. CLY, fluentes, sub montibus Gelboe co^junguntur^cottfi- citur. Spiritus quoque sanctus in eodem tempore» quando Ghristus baptizabatur, super ipsum venit^ oslendens Christum, non Joannem sanctifioandi aquas potestatem habere. Ibidem quoque prope, nempe secundo lapide ab Jericho, ad sinistramyest dcscrtum quod Quarentena vocatur ; in hujus de- serti quadam rupe susccpto baptismo Christus qua- draginta diebus et quadraginta noctibus jcyunium complevit, eumque ibi csurientem diabolus tentans dixit : Die ut lapides isU panes fiant, etc. Secundo milliario a Quarentena contra Galilffiam mons il(e excelsus, in quo spiritus nequam Ghristum; iterum tentavit,ostendens ei omnia regna mundi,ac dicens: Hcec omnia tibi dabo, etc. Sub Quarentena fpnfcis illius rivulus, qucm beatus Eliseus ejusffanalaste- riiitate da amaro potabilem reddidit. Ante Jerioho secus viam coicus mendicans,ubi audiit quod Gh^- stus transiret, exclamavit : Jesu Fili David, misereKe mei, ctc. Qui etiam ab eo illuminari meruit tam in- terius quam extcrius. Tertio lapide a Jericho, duobus milliariis a Joc- dane, Betbagla, quod interpretatur locus gyri^ eo quod ibi more plangentium circuissent funera Ja« cob iilii ejus gensquc eorum, referentes patrem de iEgypto in Hebron. Engaddi in tribu Juda,ubi se abscondit Davidin solitudine,quse est in Aulone Jericbo, id est in re- gione illa campestri de qua supra. Vocatur autem vicus iile Priegrandis Judsorum Engaddijuxta ma- re Mortuum,unde ct opobalsamum oriri solebat et afTerri.Unde et vines Engaddi nuncupabaatur. Octavo milliario a Nazareth contra Carmelum Karan mons,ad cujus radicem juxta fonteoi Lameoh pater Noe sua sagitta peremit Cain, arcuque suo ducem suum. Unde furore repletusyet ira ait : Oc- ctdi virum in vulfius meum^ et adolescentulum in li" vorem meum^ etc. De Cain Dominus prsdizerat. Omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur. Septimo milliario a Karan monte mons Carmeli de quo in Canticis canticorum : Collum tuum ut Carmelus, In hoc monte per longum tempus conver- satus est EIias,ejusque discipulus Eliseus cum eo. Sexto milliario a Nazareth contra Genunium Ger- licus, in quo Jehu rex Israel percussit Oziam re- gem Judeee. Sexto decimo milliario a Nazareth,contra orien- tem,ad marc Galilseae Gergessa, viculus ille in quo Salvator eos qui a dsmonibus vexabantur sanitati restituit, ex quo in maris praecipitium porcos sub- jecit. Sexto decimo milliario a monte Carmelo, contra meridiem, Cssarea Palestinae, ex qua ComeliuB centurio, quem in ea baptizavit et in episcopum creavit beatus Pctrus. In hac Cssarea urbe turris Stratonis : nam Heco- des contra adventum Augusti (de quo sibi suaeque regni tyrannidi timebat) construxit de albo miar- more portum et turrimy qus Jerosolymsam, aliaa 34 !067 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1068 Turrim David dictam, longe supercminet, aedifica- vit, Josepho altestante, qui ait : w Turrim fabrica- vit, eamque Antoniam dixit. » Ex altera parte Jerusalem, aliquantulum versus meridiem^ est civitas Hebron, quae quondam erat metropolis Philistinorum ethabitaculum gigantum, distans a sancta civitate per dietam unam : haec ip- sa erat in tribu Juda,deinde civitas sacerdotalis et refugii,sita in agro illo in quo plasmatorDeusom- nium patrem nostrum Adam plasmavit ct spiracu- lum vitaj illi inspiravit. Hebron Kariath-Jarbe dicitur, quod Sarracenice sonat civitas quartay nempe Cariath civitas, Arbay quarta, eo quod quatuor patrcs illi revorendi in spelunca duplici in ea fuerint sepulti,sci]icet Adam, Abraham,Isaac et Jacob, et eorum uxores quatuor, nempe Eva mater nostra, Sara, Rebecca et Lia.Est autem Hebron juxta valiem Lacrymarum sila.Vallis Lacrymarum ex eo dicta quod ccntum annis in ea luxerit Adam filium suum Abel. In qua, monilus postea ab angelo, cognovit uxorem suam, ex qua deinde genuit filium suum Seth, de cujus postea stirpe et tribu Christus fuit oriundus. Secundo milliario ab Hebron sepultura est Lot, nepotis Abraham. In Hebron habetur ager quidam Gebal,cujusglebarubea cst; haec ab incolis efTodi- tur,et comeditur et per iEgyplum venalis asporta- tur, utpote quaB in multorum salutem pro specie charissima venditur. Praedictus ager in quantum late et profunde effossus est, in tantum Dei dispo- sitione, anno finito,redintegratus reperilur. Juxta Hebron mons Mambrc, ad cujus radicem terebinthus illa quae dirps vocatur, id est ilex aut quercus, secus quam per multum tcmporis mansit Abraham^ sub qua tres angelos vidit, et unum adoravit, hospitioque prout dignius potuit, susce- pit fovitque. Hinc prima credendi via aperta est. Ilex prsedicta ex tunc usque modo ad tempus Theodosii imper., testante Hieronymo, suum esse dilatavit, et ex illa haec fuisse perhibctur quae in prsesenti ab iliic praesentibus videtur et chara ha- betur. Quae licet modo arida sit, medicabilis tamen esse probatur; et quidem praecipue in isto, quod si quis equitans de ea aliquid sccum detulerit^non facile animai suum confundatur. In Hebron primo applicuerunt se,causa exploran- dae terrae promissionis,Josue,et Galeph,et eorum so- cii decem. In Hebron regnavit David annis septem et medium.Demum decimo ab Hebron milliario la- cus Asphaltitis,qui et mare Mortuum dicitur,contra orientem est.Vere mortuum ex eo quod nihii mor- tuum recipit. Alias et mare diaboli dici consuevit, utpote quod instinctu cjus illa) civilates celeberri- mae Sodomae,Gomorrha,Sephon et Adama,perseve- rantes in turpitudine sua, sulphure concremante, miserrime in lacum illum subversae fuerint. Supra lacum in accubitu Judaeae Segor est, quae A et fiala vel Zara vocatur.Et haec quinta de civitati- bus illis, precibus Lot de subversione conservata, usque nunc ostenditur, et modo glorioso nomine Palmaria dicitur. In cxitu Segor uxor Lot, ut nihil laetum sine admisto tristi est, in etfigiem salis est immutata, cujus prodigii adhuc vestigia apparent. Supra ripam maris praedicti multum aluminis ab incolis reperitur et coI11gitur,nec non et bitumen ex mari extrahitur,quod Judaicum appellatur, multis necessarium. Segor autem, ut diximus, modo a compatriotis oppidum Palma seu Palmaria vocatur. Supra lacum Asphaltitis, in descensu Arabix, Karnaim spelunca in monte Moabitarum, in qucm Balach filius Bcbor Balaam adduxit ad maiedicea- duni populo Israel ; hic mons proptcr vehemens P praeruptum excisus vocatur.Cajtcrumlacus Asphal- titis Judaeam ab Arabia dividit. Arabia tempore fi- liorum Isracl solitudo crat,seu desertum illud, aut eremus, terra invia ct inaquosa, in qua detinuii Dominus ()opulum suum quadragintaannis,plueus illis manna ad manducandum,aqua de pctra duris- sima producta. In Arabia hac mons Sinai, in quo Moyses qua- draginta diebus totidcmquc noctibus omnis cibi cxpers moratus erat ; in quo !oco deinde Dominus Moysi legem dedit, proprio digito suo scriptam in tabulis lapidcis. In Arabiae valle percussit Moyses bis silicem, qui percussus duos aquae rivulos po- pulo Dei reddidit, de quibus adhuc hodie tota illa, antehac inaquosa,terra irrigatur. In Arabia prajcessit filiis Israel columna ignis per C noclem, nubes vero eos vallavit diebus singulis. In Arabia Ilelim est,ubi filii Israel castrametati,nempe locus ille in deserto, ubi dicti filii Israel duodecim fontesetseptuagiutapa1mas,quando de mari Rubro exibant,repercrunt.In Arabia quadraginta mansio- nes filiorum Israel sunt. In Arabia mons Horeb,iD quo sepultus Aaron requiescit. In Arabia mons Abarim, in quo Dominus Moysen per angelos sepe- livit, ejus tamen nusquam apparente tumuli vesti- gio. In Arabia mons ille regalis, quem domnus Balduinus primus (0>rex Francorum in Jerusalem, ad terram Christicolis subjugavit, et ad tuendum regnum David firmum reddidit. Caeterum Arabia jungitur Idumaeae in finibus Bo- strom.Idumaea tamen sub Syria,Syriae autem caput Q Damascus.Idumaeam et Phceniciam dividitLibanus. In Phoenicia est Sors,seu Syris, dicta Tyrus, Phoe- nicum nobilissima civitas metropolis, quae Chris- tum per maritima ambulantem recipere noIuit.Quae et divina testante pagina martyres Dco plurimos rcddidit,quorum Dei solius scicntia numerum col- legit. Insuper Tyrus originem (Origenem ?) tumula- tum celat. Ante Tyrum lapis ille marmoreus haud modicus super quem sedit Jesus, atempore Christi usque ad expulsionem gentium ab urbe semper illaesus, sed deinde a Francis et Veneticis fractus. (4) Id est primus hi:gus nominis,interreges Hierosolymae secundus. JOANNIS WIRSBURG. DESCR. TERRiE S. 1070 /ero residuum illius lapidisin honorem Sal- qusedam ecclesia constructa est. ro milliario a Tyro, contra orientem, supra Sarphen est, quod dicitur alias Sarepta Si- in quo quondam habitavit propheta Domini lic resuscitavit filium viduae, Joanam vide- > quod vidua prophetam Domini benigne et paverit. CAPUT V. Berythus, Damascus, Arphat, Huss, Suita^ a, Pfaamon, mons Seir et Libani, Farfar ct m fiuvii, Paneas oppiduniy Dan fons, Medan, Belsaida, Corozaitn, Cedar. i miiliario a Serphen, Sidon egregia jacet ex qua Dido, quae in Africa Carthaginem I, oriunda. Sexto dccimo milliario a Sidone \ opulentissima civitas. In Beryto qufcdam risnostri imago, haud multum post passio- is, aquibusdam Judaeis sub Crucifixi effigic aiose et ridiculose posita sanguinem sudavit m : quae causa fuit ut Sidoniorum multi, in resumcrucifixnmcredcntcs,sacrumbaptismi m susceperint. Quicunque eliam ex stilla aaginisperuncti fuerunt,sani (iebant, a qua- detinebanturinfirmitate. Denique et Arphat t Damasci. Jam fusius dc Damasco. iscus est caput Syriae, et reverenda metropo- 9. Hanc construxit Eliezer, servus Abrahae, illo in quo Cain occidit Abel fratrem suum, lum habitavit Esau ; hinc et Scyr et Edom nam Scyr pilosus, ct Edom rubeus, seu terpretatur. Ab Edom tota terra illa vocatur i; de qua in psalmo : In Idumaeam cxtcndam entum meum, Et itcrum alius propheta : t iste qui venit de Kdom, linctis vestibus de Est autem de Edom quaedam pars terrae uss, ex qua beatus Job; quae et Suita : hinc ictus Baldat Suites. In qua et Thema metro- umaeae ; ex hac Thema Eliphaz Thcmanites ; et Naamon oppidum : in quo Sophar Naa- : hi tres consolatores Job. imaes finibus, secundo milliario a Jordane, Jacob, quo transvadatoaJacob, cum redireta tamia, luctatus est cum angclo, qui deinde ei Jacob mutavit in Israel, eumque tacto fe- audicare fecit. In Idumaea mons Seyr, sub [nascus. Secundo milliario a Damasco est dlis locus iste in quo Saulo, postea dicto ^lhristus apparuit dicens: Saule, Saule, quid equeris? In quo loco Saulum non modicum ie ccelis circumfulsit. In Daimasco baptizavit . Ananias, nomen ei Paulus imponens. De )amasci demissus fuit Paulus, pcrsccutorum veritus. lus interpretatur candor, hinc in Canticis Veni de Libauo, columba mea, Ad radicem Libani oriuntur Farfar et Abbana, fluvii Da- Sed montes Libani et planities Archados lit Abbana, magno se mm copulans finibus A illis, in quibus beatus Eustachius uxoro sua priva- tus et a filiis desolatus recessit. Farfar per Syriam tcndit ad Antiochiam, labens secus muros ejus ; decimo abhinc milliario in portu Solim, portu sci- licet Sancti Simeonis, Mediterraneo se mari com- mendat. Antiochiae primo sedit sanctus Petrus apo- stolus, septem annis, pontificali decoratus infula. Ad radicem Libani Paneas civitas sita est, alias Gab- sarea Philippi dicta. Porro item ad radicem Libani oriuntur Jor et Dan, illi duo fontes de quibus, ut supra memini- mus, snb montibus Gelboe Jordanis conficitur. A montibus Gelboe usque ad lacum Asphaltitis valHs est illa per quam labitur Jordanis ; et hsec vallis vocatur, ut diximus, prsgrandis seu campestris, P quae ex utraque parte vallatur continuis montibus a Libano, usque ad descrtum Pharan. Dividit autem JordanisGalilaeam etldumoiam, etterram Bostrom, quae et Idumaeae secunda metropolis. Caeterum Jor- danis descensus interpretatur. Fonticulus Dan ab oriu suo subterraneum ducit gurgitem suum usque ad Mcdan, planitiem illam in qua, adauctis aquis, satis patentcr suum foras emit- titalveum. Planities autem ilia ideo Medan vocatur 00 quod Dan et illa medius sit. Sarracenice quidem sonat platea iila Medan, Latine autem platea; fo- rum vero vocatur Medan, eo quod intrante sestate innumerabilis ibi populus sccum omnia deferens venalia convenit ; et insuper ingens Barthorum [Parthorum?]et Arabum multitudo ad tuendum po- pulum, et ad pascendos gregcs suos in pascuis illis C per totam aestatem demoratur. Medan componitur cx med et dan. Med, Sarranice, aqua : dm, ftuvius, Ex prsedicta planitie Dan se reddens in fluvium Suetam seu Suitam peragratur, in qua pyramis bcati Job adhuc superstes a regibus et gentibus so- lemnis habetur. Denique Dan contra Galilaeam gentium se obli- quans, sub urbe Cedar^ penes medicabilia balnea, Spincti plana transfluens Jor copulatur. Jor haud longe a Paneas lacum illius loci reddit, facitque ex se ; postea mare Galilaeae inter Bethsaidam et Ca- pharnaum ex eo sumit exordium. A Bethsaida Pe-* trus et Joannes, Andreas et Jacobus Alphei. Sexto milliario a Bethsaida est Corozaim, in qua Antichristus seductor orbis nutrietur. De Corozaim n et Bethsaida ait Jesus : Vx tibi^ Corozaim I vae tibi, Bethsaida ! Sexto milliario a Corozaim est Cedeir excellentissima civitsis^ de qua in psal. : Habitavi cum habitantibus Cedar. Alias Cedar interpretatur in tenebris, CAPUT VI. Caphamaum, locus Mensx, Magdalum, Tiberias, Be- thulia^ Dotliaim, Camarium LcCnis, mons Modin, Diospolis, Tccua, Jericho, Sichem, mons Offensio- 7iis, natatoria Siloe, quercus Rogel, vallis Josa^ phat. Capharnaum in dextera maris civitas illa est in qua Jesus filium centurionis sanavit, de quo et ipse ait : Kon inveni tantam fidem in IsraeL In civitate ,lQ7i AD 60DEFA1DUM APPEND. II. b^ Capharnaum multa signa. fecit Jesus, docens in Synagoga. Tandem Capbarnaum interpretaiur villa jmlcherrima, seu magis filia pulchritudinis ; qudB nobis significat sanctam Ecclesiam, ad quam cuncti qui de Libano, id est de candore virtutum, veniunt, ab ea et in ea lucidiores redduntur. S^cuudo milliario a Capbarnaum descensus illius montis est in quo Dominus sermocinatus est ad turbas, et instruxit apostolos suos, docens eos ; in quoetl^prpBup.pominussanavit. Miliiario abhinc, id est a, descensu montis illius, est locus ille in quo Jesus quinque bominum millia ex quinque panibus et duob.us pi^cibus pavit. Unde locus ille Mensa vo- catur, quod idem cst ac locus refectionis. Huic loco su))jacetil)einquo Cbristus suis discipulis apparuit, co|])edens cup eis partem piscis assi, supra mare,. quod idem Dominus sicco pede perambulavit,cum circa quartam noctis vigiliam Pctro et Androse piscaptibus apparuit ; ubi et.Pctro supra mare ad eum irsvolcnti et mergenti Cbristus dixit : MQdicss fideit qmre duhitastit^i ubi alia vicc, suis discipulis periclitantibus, mare quietum reddidit. Sccundo milliario a Genesarctb oppidum Magda- lum, a quo Maria Magdalena. Haec autem regio alia^ • vocati^r Galil»a gentium,et sita est in tribu Zabulon et Nephtbalioi. In superiori hujus Galilaeae parle yiginti fuere civitates quas rex Salomon Uiram regi ^Tyri, amico suo, dono dedit. Secundomilliario a Magdalo Chyneretcivitos, qus et Tjberiadis, a Tiberio Caisare cognominata ; quam }n juventute sua Jesus frcqueniare solebat. Quarto .^i)liario la Tiberiade Beihulia civitas, ex qua Judiih, qfis pro gente ^ua salvanda saiisastute percmii Ho- lofcrnem in obsidione urbis. Quarto itcm milliarioa Tiberiade contra meridiem est Dothaim, in quo Jo- sqph fratres suos greges pascentes reperit, quem et ibi ex odio Ismaolitis in ^flgyptum vendiderunt. Ante portam Jerusalem quae respicit ad occasum, s^Lzis obrutus beatus Stephanus protomartyr occu- buit, etsepultus, cum exloco mariyrii in Sion fuis- 8et translatus, intcr Nicodemum, etGamalielcm,et Ab^bon : postea Conslantinopolim, ad ultimum de- mum Homc beato Laurentio contumulatus : unde hio in tumulo versus : Quem Sion occidit, nobis Byzantia misit, Anteportam Jerusalem,juxta lacum qui respicit meridiem, cavea illa videtur, in quam Lep quidam, jusBU Dei omnipotentis, martyrum fere duodecim {ailUa sub Cosroe perempia, detulit noote ; unde et Garnarium Leonis dicitur. Sexto milliario a Jerusalem, contra meridiem,via est quse ducit Ramatha, et mons Modin, ex quo loco oriundusMathathias, pater Machabaeorum^in quoet sepulti ,quiescunt, adhuc appareniibus tumulis. Octavo milliario a Modin, via quaj ducit Joppem, ^dda, quffi et P^ospoJis, in qua corpus beati Georgii «eji^i^lt^m fuiose manifestatur, milliario a Ramatha — MONUM. DE BBLLO SACRO. i%mi A Tertio milliario a Bethlehem Tecua -oppidiiiD,ex quo Amos, qui et ibi sepultus est. Quario milliario a Jerusalemj contra austrum, oppidum illud in quo morab.atur Zaoharias tUBC temporis^ cum mater Jesu Maria festioaji^» jam ha- bens in utero suo Filium Dei ve.nit ad.saljataodum Elisabeih cognaiam suam, gravidam de Joaane filio suo ; qucm et ibi natum fuisse perhibent. Teriio decimo milliario ab Jcrusalem,conirabo- . rcam, est Jericho^ ex qua Raab, meretrix ilLa qu£ hospitip exccptos quaiuor exploratorcs iiliorum Israel liberavit, cclavit et pavit. Ex qua ZachBus, statura pusillus, audiens Jesum perpartes illasde- ambulanicm, sycomorum arborem ascendit ut Je- sum videret ct cum eo loqueretur, se judicans etpe- j. tens veniam. Ex qua et pueri iili qui be|itum.£U- - seum Jerosolymam ascendentem deriserunt, dicen- tes : Ascende, calve,ascendef ca/t'^, etc. Secundo milliario a Jcrusalem via est quae ducit Sichcm, et mons Gabaoth in tribu Benjamin. Milliario a Jorusalem, in accubiiu montis Oliveti, mons OITcnsionis et Continuus. Dividit autem eos via quae dc Josaphat per Bethphage ducit Beiha- niam ; capropier dictus mons Oirensionis quod in eo rex Salomon idolum posuerit Moiloch, adoraos illud. Haud procul Jerusalem sub Salomonis regia, in accubitu in valle Josaphat, est natatoria Siloe, ad quam caecum ab eo illuminatum misit Jesus, utin ea lavaret oculos suos. Qui abiens lavit ct vidit. Ergo Siloe inierpreiaiur missus, Non ad eamdem G aquam Naaman princeps Syriae missus est, sed id Jordancm , ab Eliseo propheta, utin co ter lotus cucir rctur a lepra. Quam aquam ipse Naaman intuenB, quasi cum indignatione intulit : iell|i in qua sepulturiB ejus indicium manet, cum his in* scriptis versibus : Urgent Alphxi naium sine lege Judjfi^ Causa necit fit ei^ nomen amorque Dei. Alphjti natus ae tcmplo prmdpitatus nuc fuit ailatusj et devote tumulatus. Verum exindo postea fuit aposiolus Dei Constan- tinopolim translaius. In valle Josaphat sub acuio pyramide rex. idem Josapbat tumulatus fuit, acujus nomine totavallis sortita est nomen. Interpretatur autem vaUisjudieiif juxta illud : Congregabo omnes gentes, eto. Ronro. 107») JOANNIS WIRZBTniQ. DESCR. TfiRRiSj S. icfti I. Eadem vallis cx omni parteplures habet caveas, A* Dicunt ad haec quoque allam fuisBe llarfam,qu» in quibus religiosaB personaB vitam ducunt eremi- ticam.Tota vallis pertinet ad cccnobium in summi- tato ejusdem vallis supra rivum torrentis Gedron situm, juxta hortum in quo ssBpe Dominus noster cum discipulis suis solebat convenire. In hujus coonobii crypta adhuo hodie ostenditur sepultura beatissimaj virginis MariaB,de qua postea dicemus. CAPUT VII. De Bethania, Bethphage, vico Gethsemani, c3enaculo Domini in monte Sion rebusque in singulis locis memoria dignis. Dictum est jam de duobus sigillis qus Dominus nostier, tanquam leo de tribu Juda emissus, in si- gnato libro Joannis solvit, scilicet de Nativitate et soror erat Lazari et Marthaj, qu« in Bethania, quod oppidum illorum trium erat, fracto alabastro pre- tiosum unguentum fudit super caput ejusdem Do- mini nostri. Cujussepulturamadhuchodiein taba- ria dicunt apparere, corpor6 ipsius ibidem sepulto. Fatentur autem corpus Mari« Magdalenae in pafti- bus nostris apud Virzlacum ( Vizeliacum) sepultumi quicscere.Verum hocutique illi duntaxataffirmant, sicut ipse prssens audivi ; sed, ut diximus, unam eamdemque qusB unxit pedes et caput Jesu, dicunt fuisse Mariam,et eamdem Lazari sororem,et quan- doque peccatricem. Interim tamen lectio saiicti Evangelii de hoc eodem facto valdeest implicita,et eliam diligentem auditorcm rcddit dubium dehoo, Bapttsmo. Jam nunc de sigillis aliis loquamur. y^^an scilicet Simon leprosus inBethaniahabueritfao-^ * . . »^___. . . . . spitium,et quod invitaverit Dominum; quodtamen. non videtur idoneum, cum dictnm et scriptum sit quod lotum illud oppidnm Bethania fueri!tLazariiBt ; suorum suarumi. Et si idem Simon habuerit alibl ' hospitium, et forte in praemonstrato loco, necessfif ' est dicere quod tunc vice prima non solum pedes, sed etiam caput Jesu dicatur Maria untisse, ut' ex; ' ipsius Domini verbis in Evangelio dicentfsr Sifi^i introivi in domum ^uam, etc, potcst intelligii Alia vero vice in Bethania tanquam in domo snaeadein;' Maria tantum caput cjus unxit, fracto snperipsfum alabastro. Unde in Evangelio : Cum esset Bethatiias''' Jesus, etc. Si quis de his amplius velit certibrari, ■ veniat ipse, et a prudentioribus incolis terrae h^jnsf '' ordinem et veritatem rei gestae inquirat. Nam in Appropinquante Dominicae passionistempore ve- nit Jesus Ghristus DominusnosterBethaniam,sero, ante diem Palmarum.Tunc in sequenti die.scilicet Dominico mane,cum ea solemnitate quamjam su- pr*i retulimus, civitatem sanctam est ingressus. Dista autem Bethania a Jerusalem per duo millia- ria, et estoppidumillud in quo Simon, vel Lazarus, ut verius creditur,sacpo Christum recepit in hospi- tem; cui devote ministrabant Martha et Maria. In Bethania Maria Magdalena fracto alabastro unguen- tum pretiosum efTudit causadevotionissupracaput Salvatoris in convivio recumbentis,cujus unguenti odore tota domus repleta est. Dicitur autem Maria Magdalena in eodem loco, vel potius in alio, scili- cet iu' domo Simonis leprosi, jam dudum, cum adhuo esset peccatrix, ductu pocnitentiae ad pedes C aliqua scriptura nec tantum de his reperi. Inter Domini, similiter in convivio rccumbentis venisse, et suis laerymis pedes Jesu Christi rigasse, crinibusque suis cxtersisse, et alio quodam, scili- cet compunctionis ungnento unxisse, et sic pec- catorum suorum veniam apud Dominum prome- ruisae. Unde cum sacra in Scriptura alicubi re- periatur, aliam Mariam ad pedes ejus accessisse, aliam caput Domini inunxisso, etc, doctores Ec- clesrs sanctae ita sensum exponunt; nempe aliam, id cst alteram, seu alteratam Mariam, quia ibi, et usque tunc peccatrix, in amaritudine pcenitentiae, hic jam justiflcata cum devotionis cxsuUatione ac- cessit. Est tamen quaedam ccclcsia infra muros samclas civitatis juxta Sanctam Annam, vcrsus se- eamdem Bclhaniam et summilatem montis Oliveti^ ' tanquam in medio, erat Bethphage, vicus quidam 8acerdotum,cujus ad indicium adhuc exstantquasi turres duae lapideae, dc quibus est una ecclesia. In pede montis 01ivctiversuscivitatem,ubimodo ostenditur sepultura beatae Mariae Virgini6,erat vi- ' culus qui dicebatur Gethsemani. Appropinqranto. ut diximus, Domini passioneV', post Lazari resuscitationem, dle Palmarum Jesua'*^ venit Jerosolymam ; eadem die solemnitate jafti di-^''; cta peracta rediit ad Olivctimontana^moraturUsibi ' usquc ad feriam quintam;in qua facturus ierat una*^ cum discipulis suis cccnam DominicaminquflCvete- ris testamenti terminum et novitcstamenti initium ptentrionem, prope muros urbis in honore sanctae jj poneret. Discipulis crgo suis inquirentibds ubi ve-** Mariffi Magdalenae consecrata ; quo loco habilant monachi Jacobitae, qui asserunt ibi domum fuisse Simonis Ieprosi,qui invitavit Dominum nostrumad convivium,in quo supcrvcnitMaria MagdaIena,pro- cidcns ad pcdes Jesu,quos lacrymis riga\it,etoscu- latos crinibus detersit, ungens ungucnto. Hoc, in- quam, quidem dicti loci monachi asserunt, et id ipsum loco in pavimento, crucis forma signato,ubi venit Maria ad pedes Jcsu,ct in pictura tabularum sic fuisse comprobant, ostandentcs insupcr adbuc capillum ejusdem Mariae^qui continetur in vasculo vitri perspioui, repertus ibidem. lit sibi Pascha ricri,misit ex eis quosdam in civita- tcm, ut venirent et praepararont sibi habitacuhimy vel iocum ad complenda hujusmodi sacrae ccerittj' sacramenta idoncum;de quo plenius in Evahgeliol' \ Ite in civitatem, et invenietis hominem amphoram' ' aquoj bajulant^m ; sequimini eum, etc Uoc cceriaca- lum in monte Sion est invcntum, in ioco in qUof'' Salomoti quondam egregium dicitur construxissft'' «edificium, de quo in Canlicis cant.: Ferculum fecW\ sibi rez Salomon, etc.CainacuIum illud in sut^eriorf" parte grande et latum erat, in quo propter mystd-*' rii rationcm Dominus noster cum discipulis soicr^ mn AD GODEFRIDUM APPEND. II.— MONUM. DE BELLO SACRO. 1076 dicitur ccenasse^ubi et proditorem suum cauta in- A dicavit descriptione,reliquos confortans de instante sibi passione, et dana eis sub specie panis corpus suum ad manducandum, et sub specie vini sangui- nem suum ad bibendum : QuotiescunquCy etc, di- cens. Facta jam in superiori parte ejusdem habitaculi coena, verisimile est ex ejusdem mysterii ratione, Dominum nostrum ininferiori domuspartehumili- tatis exemplum in lavatione pedum discipulorum ostendisse ; sive mavis hoc ante cocnam vel post factum fuisse, ut qusdam expositio innuit super illa Joannis in Evangelio verba : Et facla coona sur- rexitj etc. Sive ergo hoc ante vel post coenam fa- ctum sit, parum refert ; sed hoc vel scire juvat quod diversitatem loci vel hodic adhuc descriptio ^ rei gestaj in ecclesia montis Sion innuat. Nam in sinistra parte ejusdem ecclesiae, in loco superiori, depicta apparet ccena, in inferiori autem, scilicct in crypta, lavatio pedum discipulorum ostenditur exhibita. His itaque consummatis mysteriis oratio- nis causa cum discipulis suis rediitadmontemOli- veti,in ciyus montis pede etaccubitudimittensdis- cipulos suos solus secessit ab eis, quantum jactus est lapidis.Hic oravit ad Patrem suum dicens : Pa- tCTy si fieri potesty etc, ubi et extrcmore carnis su- dorem fudit quasl sanguinem; et ad discipulos 8U0S reversus, et inveniens eos dormientes, spe- cialiter Petrum increpavit dicens : Sic non potuistis una kora vigilare mecum, ctc? Et iterum : Dormi- te jamj et requiescite, etc Sic usquc tertio in eum- dem locum ab eis secedens, et casdem preces Deo C Patri suo porrigens,tandem socundum quod homo, confortatus ab angclo ost, ct a seipso, secundum quod Deus, tertio roversus ad discipulos dixit : Vi- gilale et orate. Istorum locorum distinctio, vidolicct, ubi disci- puli remanserant, et ubi Dominus oraverat, mani- feste in valle Josaphat apparet;nam juxta majorem ecclesiam, in qua sepultura beata) MarisB virginis, de qua postea dicemus, adhuc hodie exstat,in dex- tera parte, capella cum caverna in qua tristes et dormitantes remanserant discipuli, Domino post passionem suam ter veniente, et ter recedente ab eis; hoc adhuc indicat ibidem pictura existcns. CAPUT VIII. De ecclesia Salvatoris, prsslorio Pilatiy turri Davidi" D ca, et monte Calvarise, Locus vero ubi Dominus oravit circumdatus est nova ecclesia, quaB dicitur ecclesia Salvatoris ; in hiyus ecclesiae pavimento eminent tres non operati lapides, velut rupes quaedam. In his dicitur Domi- nus orasse et tcr genu flexisse. Quare hi lapidos apud Christi fideles in hodiernum usque dicm in maxima devotione et vcnerati» ine habentur. Ad paulo ante dictam cavernam Dominus noster, noscens Judam cum turbis appropinquaro (Judas cnim, aliis discipulis post coBnam cum Domino remanen- tibus, solus abiit ad Judaos, tractans cum eis de proditionis et traditionis Magistri sui mercede,pa- ctis et acceptis triginta argenteis^aggressus est in- fandum scelus), hoc, inquam, sciens Jesus, in ea* dem caverna illa dixit discipulis suis : Surgite,ea' mu5, ecce appropinquavity etc Sic egressus Geth- semani,per osculum Judae traditus,et a transmissa cohorte exinde cognitus, ab iis detentus, vinctus et deductus est. Verumtamen in praefata caverna ostenduntur quinque foramina in uno lapide, tan- quam per quinque digitosmanusDomini impressa. Domini dico,scd jam capti, atque a persecutoribus violenter tracti, ac si in eodem illius loci lapide sese voluissct rotinere. Quidquid autem de hoc sit, nos procul dubio scimus eum majoris potestatis et virtutis ampliora facere potuisse. Traditus itaque Dominus nostcr suo a di8cipuIo,captus et ligatus a milite Romano, reductus est ad montem Sion,ubi tunc erat praeto- rium Pilati, nuncupatum LithostrotoSf Hebraice au- tem Gabatha, Tunc enim temporis optima pars et fortitudo totius urbis erat in altitudine ejusdem montis, sicut etiam turris David, quae erat spe- cula et tutamcn reliquaj civitatis, esset in eo ele- vata;et hinc ratione maternaB generationis, et pro- curationis scu potius protectioni8,inferior ejusdcm civitatis pars dicitur filia ejus ; secundum istud : Dicite,filix Swn,etc.Postca autem destructaibidem civitate, et in alium locum, ubi nunc exstat,trans- lata ac sub -.^lio iraperatore aBdificata, idem quo- que mons in sua celsitudine valde est humiliatus et adasquatus, turre et aliis aBdificiis, et fortalitiis exinde dejcctis, ne ex codem loco novae urbi cum tempore hostis noceret. Interira tamen adhuc hodie ostenditurlocus ille, ubi ct praetorium ct turris David exstiterunt. Tunc temporis quoque versus meridiem in monte Sion illud grandc scdificium fuit, ubi Dominus cum di- scipulis suis ultimam ccBnam manducavit. Juxta dictum ergo praetorium Pilati, versus orientem, erat atriura, seu potius carcer, in quo vinctus de- tinebatur Jesus, et tota nocte illa inter mille sar- casmos, opprobria et ludibria a custodibus militi- bus et Judaeorum principibus asservabatur, donec maturo mane eum judicio sisterent. In hoc ipso praetorio Petrus ter negavit Dominum ante galli cantum. Ubi dcinde audito galli cantu, et Domino eum rospiciente, pie reminiscens verbi suavissimi Magistri sui, vere poenituit, amare flevit, et in ca- vernam, quae modo galli cantus, vulgariter vero GaliloBa appellatur, refugit. Porro, ut caetera, quaB tunc in Sion aut erantaut contigerant absolvamus, memonitu dignum est quod Dominus Jcsus post resurrcctionem suam in Sion suis discipulis apparuerit. Unde in testimo- nium ejus hi versus in dextero latere eccIeFiae ibi- dem appositi leguntur. Chnstus Jiscipulis apparuit hic Galibeis Surgens ; propterea locus est dictus Galiliea, In via qua de Sion descenditur in vallem Josaphat, JOANNIS WmZBURG. DESCR. TERR^E S. 1079 a montisSion,supersspediclam cavernam A sia sedificata, quam hodic incolunt Grxci • erum ad vinctum Jesura redeamua. Facto lane, judicio iniquo innocens Ghristus ad lamnandus, antepractorium in loco quodam ir, alapis caeditur, conspuitur, veste rubra ium regii tituli quem de Judaeis sibi attri- nduitur, spinea corona pungitur,et verbo, n dictu ! spurcissime tractatur.Quod indi- ts ad eumdem postea lucum appositus,ita * oronaturf quo mundus jure regaiur. i locum designat capella ante majorem Ec- Sion, versus Boream sita, continens pi- toriam rei cum hac inscriptione : P U5 sanctorum iamnatur voce reorum. ervis bellum patitur Deus^ atgue flagelium. iona crux Christi Simoni subventt iati; ')ehH hanc qratis^ quse tlat bona cuncta beatis. Q loco post sententiam crucis, et damna- Jesum prolatam, crucem ad hoc praepara- jsuerunt huraero Domini,ut bajulans sibi hanc usque ad locum patibuli sibi defer- unc adimpleta est Isaiae prophetia : Et fa- rincipatus ejus super humerum ejus^ etc. 0 defatigalus Jcsus ob gravem crucismolem m retardaretur in eundo, et huic pene jri impar, supervenit quidam Cyrenajus ; ^riaverunt eamdem crucem portarejuxta riae locum. inc temporis juxta situm antiquae urbis, Ivariae extra civitatem, qui erat procapita- C Qtiae damnatis deetinatus. Hic locus ex rum ad morlem decalvatione, ex abrasis rinibus, ex consumptis lenta aura eorum i, ctiam carne denudatis, ct tamen non in lefossis dicebatur, et erat certe Calvariae el demum, quod ideo tale soriitus sit no- od in eo rei decalvabantur, id esidamnari . Idem vero locus, qui et Hebraice Colgo- in edita rupe, sicut et hodie passim ex*ra edita, conspicua, et eminentioralocasup- Linnalorum suntdestinata. Interim,dum in upe pro crucifixione omnia adaptarentur. 3 noster in quodam aCalvariaremotoloco, , utpote extra montem posiius, campestria .ctus quasi in carccre servabatur ; hic ipse j) inc modum capelL^e repracscntat, et adhuc ominivocatur, etest recte in opposita parte ! insinistraabsidaecclesifle.Aliitamenaliler n sentiunt loco, sicut praesens audivi. i inlocoCalvariac Pilati jussu Judaeorumque Dominum nostrum tunica exutum,fclle at tatum, milites Romani crucis patibulo af- . In quo, dum pateretur Jesus, Joannes Jesu sibi commendatam in suam acccpit 3m, ut virgo Virginem custodirct, dicente itri suae : Muliery ecce filius luus ; demon- jm, ut quidam asserunt, vcl aJ Joannem, vel potius ad seipsum faciens;acsi diceret '.Mulier, ecce fllius tuus : hffic modo patior ex flliatione, quam ex tua contraxi maternitate ;non autem ex ea habeo miracula facere.Unde et alibi in nuptiis Ca- nae Galilffiaj : Quid mihi et tibi, mulier ? sic ad ma- trem. Deinde vero ad Joannem : Ecce mater tua, quam nempe tibi dilecto praereliquisdiscipulo meo in filialis devotionis et administrationis curam commendo. In loco Calvariae, cum in cruce pateretur hostia mundi, latroni pendenti ad dexteram ab eo petenti veniam,stolam immortalitatis promisit.Deindecru- cis in patibulo in latere dextro cordis lancea perfo- ratus Jesus, sanguinem emisit et aquam. Ex ciyus sanguinis et aquae stilla,motu pietatis et confessio- nis aperti sunt oculi Longini,quf eum pereusserat, ut et ipse crediderit in Christum. Domino autem nostro in orucis stipite mortuo, et animam suam sponte deponente,velum templi scissum est a sum- mo usque deorsum : et eadem petra, cui crux erat infixa, in ea parte qua Salvatoris sanguine tange- batur, est per medium scissa ;perquam consrquen- ter scissuram ad interiora petrae sanguis Christi defluxit. Dicunt aliqni in eodem loco Adam fuisse sepultum,et sic in sanguine Christi baptizatum.Ad cujus rei designationem asserunt quod ex hac ra- tione caputmortui ad crucifixi pedes appingi soleat. Sed hoc facilius asseritur, quam verum est. Nam ipsa sacra Scriptura clare testatur Adam in Hebron fuisse sepultum.Per deformem autem hominis de- mortui faciem, quae subtus ad crucifixum apponi- tur, mors potius et ejus destructio denotatur ;unde Dominus : 0 mors, ero mors tua, id est destructio tua. Ad dexteram majoris ecclesise, in introitu loous quidam Calvariae est, in cujus superiori parte scis- sur.i ejusdem petrae ostenditur, et summa venera- tione recoIitur,et adhuc hodie venientibus iilnc cum magna pietate ostenditur.Ineadem parte superiori praeclaro musivo opere pulchre depicta continetur passio Christi, et sepultura ejus,cum prophetarum lestimonio gestaj rei hinc inde consono. Nota quod in dicto Calvariae loco crux sacra cum coiDore Christi fuerit in rotundo foramine petrs infixu et stabilita, utpote, cum adhuc hoc patens foramcL ct sit, et videatur, adeo ut in illud mults fidelium (T^Iationes immitanttur, praecipue ubi crux sacra stetit, \i sanctissimus sanguis ex latere dex- tero ad dictae purae rimam defluxit. Potiorum opiniuii congruum esse videtur,faciem Domini incruce pcnienti8,expositionisnecessitate, versus orientem respciisse et fuisse.Juxta eumdem locum saepe dictum in stoeriori parte ad dexteram est altare modo positum ei jn honorem DominicsB passionis consecratum, et toti^ iHelocus abeadem passione denominatur. Inferior ero pars ejusdem Calvariaj subtus conlinet altare, et vocatur ad Sanctnm Sanguinem, quia eo usque ^er rimam pe- trae sanguis Domini dicitur defluxisst. qui locus 1079 AD GODBPRIDUM APPBND. II. - MPNUM, DB BRlUi SACRO. hodie a terffo ejusdem altaris designatus est pcr A Tbomas intulit : Dominus meus et Deusmeus! H^ quamdam concavitatem ejusdem petrae ubi depen- det ampuUa cum continua illuminatione. In loco itaque Calvariae, ut diximus, tertium sa- cramentum est impletum,et tertium sigillum Apo- calyptici clausi libri solutum.Transeamus nunc ad reliqua, et adhuc residua hujus clausi libri si- gilla. CAPUT IX. Locus medituUii orbis terrarum, EmmauSy sepulerum Dominij qusedam de insignibus Germanorum de Pa- lestina meritis adversus Francos, In medio choro Dominorum, non longe a loco CalvariflB, est quidam locus, elevatione tabularum da marmore, et reticulorum ferreorum concate- apparitiones Christi resurgentis per picturam de- monstrantur in loco montisSion, scilicetin crypta majoris ecclcsiae,ubi etiam depingitur Dominus np- ster pedes suorum discipulorum lavisse^cum mani- festa utriusque facti dcscriptione,Post resurrectio- ncm etiam secus mare Tiberiadi8,et in mari lcrdi- scipulis suis Jesus se manifestavit : et praetQr. heec alibi multoties ad plenametindubitatamcomproba- tionem sus resurrectionis jam fact®, et nostraB in carnem resurrectionis adhuc futursB. Caeterum dispositio monumenti,in quo est sepul- crum Domini, potest ita depingi.Nempe hujus mo- numenti Iqcus fere rotundara habe^t formam^ intus. musivo opere decoratam. Hujus ad introitum ab. natione in modum altaris designatus, infra quas oriente parvum ostiolum patet, ante quod e8i.prp- A-i-„i-._ : • t^ ^^u:^..M^ ^.,:\.„^A^^ r»/>i-:«.^A U-.,.. i: j i j. i s. r_ tabultts inpavimentoorbiculis quibusdam faetisme- ditullium terrs esse dicunt ; juxta illud : Operatus est salutem in medio ierrx. In eodem quoque loco post resurrectioncm suam asserunt Christum ap- paruisse Mariae Magdalenae.Quare hic locus in ma- gna veneratione habctur,lampade etiam intus jugi- ter ardente. AfQrmant insuper quIdam,quodin eo- dem«iuoque locoJosephcorpusJesu a Pilato impe- traverit, quod corpus deinde Joseph eadem die, id est feria sexta, de cruce deposuit, lavit, reverenter pretiosis unguentis, liquoribus ac aromatibus con- diyit, insyndone munda involvit,ethinchaud longe sepelivit in horto in monumento, quod novum sibi de rupe sculpserat.Jesusinlerea in cruce pro nobis nH)rtuus descendit ad inferos,ad liberandos patres. tectum, scu porticus quadratacum duabus januis. Per unam harum intromittuntur ad sepulorum mo- numentum ingressuri ; per alteram diipittuntur egressuri. In eo quoque protecto resident cus^odea^ , sepulcri. Et demum tertium habet ostiun) veraus. chorum. Eidem monumento ab occidente,videlicet ad caput scpulcri forinsecus appositum est altare cum quadam quadrata superaedificatione^cujus par rietes tres de reticulis ferramenti pulchreoppositis,^ et vocatur illud altare ad sepulcrum Domini. Idem monumentum satis amplum habetsuperse quasici- borium rotundum,ctsuperiusde argento coopertum in altum elevatum, vcrsus foramen illud amplum in majori illo ffidificio supcrius patulum :quod aedi-r ficium circulariter cum ibrma rotundacirca monu- Et per hanc ad infcros dcscensioncm quartum sa- C ^entumsatisamplum,inextremohabetcontinuum, cramentum,seulibri Apocalypticisigillum aChristo apertum et solutum csse dicimus. Quod quintum sigillum, seu clausi Apocalyptici libri mysterium ac sacramentum concernit, illud Christus de triumphata morte gloriose resurgens aperuit. In eodem itaque loco sepulturae surrcxit Dominus vcre a mortuis, leo de tribu Juda, morte subacta. Ibi etiam angelus Domini sanctis mulieri- bus apparuit, Jesumque vere die tertia resurrexisse a mortuis nuntiavit, inquiens : Jte, annuntiate fra- tribus, etc. Et iterum : Ite, dicite discipulis ejus, et Peiro.Efkdem sanctae resurreotionis die advesperam jam inclinantCyperegrini sub specie iatens Cbristui apparuit duobus discipuliSfde morte Domini in^ia parielem,diversisimaginibup,pluribusquelampadi- bus illuminatum.In strictiori ambitu ejusdem ma- joris aedificii octo columnae marmoreae rotundae, et totidem bases quadratse, totidem tabulis quadratis marmorois forins^cusornatae^etcircumquaqueere- ctJB sustinent moJem superiprem sub tecto,quod,ut diximus, patw^um est in medium. Diximu^quod columnae circularitercum pr^dicto numer* sint appoi^il.-B : scd modo versus orientem , DQutAta est earum dispositio et numerus,propter ad- .^ jpctam novae ecclesiaefabricam^utpote ad quan^ inde, est transitus.Continet autem illud novum,et de novo additum aedificium latissimum, spatiosumque cho- rum dominorum, el satislongum amplumque saur sermonem et quaestionem habentibus,qui Ei<. inhabiiabatur, ui neque una simul aliq^acivitatia.;. pars, aui eiiam minima platea Alemannis essetdi- siributa et assignaia, aique binc Germania ani^-. mum ibidem rcmanendi non habentibus, nec.urbia . posita ad invicem parie,unum videlicet in henorem ]) incolatum afrccianiibus, iaciio Germanorum.nomL< saDC^i Petri, et aliud in honorem sancti Stephani protomartyris. Sequenii post annuam Dedicaiionis fesiivitatem dioaolemnem faciunt tam in cleemosy- nis,quaminorationibttscommemorationemomnium Gdelium defunctorum,pra&cipue occasione expugna- iionis hujus urbis occisorum, quorum maxime se- pultura apud portam Auream. .celebris habeiur. In terU% deia46 die anpiversarium ducis egregii Goie- fridi, felidis memori», illiussanciffi expeditionis prin-' cipiaet magistri^ex Alemanno^um siirpe oriundi,tota civitas solemhiter observat, cum )arga eIeemo8yna- runi in mcdQri eccleaia disiributipne,qx ipsius adhuc ne a partialibus bistoriographis liberatio sanci» ur- . bis solis ascribiiur Francis.qui et usque bodie^cum..; aliis praenominaiis geniibus urbi.acyacenti Provin-. ci« dominaniur.Qu(Butique Ghristianiiatia.PrpvinTf cia jamdudum suos ierminos ultrii Nilumversuai . meridiem, et ultra Damascum versus oriestem ex». . tcndissei, si innta copia Alemannorum, quanta et isiorum est, adesset. Germano enim militeinde di- scedente^ac si robur omne Ghrisiiani exercitus disr cessissei, caeter» nationes omnes parum ampliua, aut nihil praBstiteruni. Sed . his . impraeseatiarmK omissisi.ad proposit^ Axat£riiM9i,.reYertamjU];;, 1083 AD GODEFRIDDM APPEND. II. - MONDM. DE BELLO SACRO. 10S4 CAPUT X. A Locus Ascensionis Domini in monte Oliveti, sepul- crum S, Marix Dei genilricis in valle Josaphat, etc. Ventum est ad impletionem sexti sacramenti, ct solutionem sexti sigilli, quara dicimus per Asccn- sionem Domini nostri Jesu Cliristi in monle Oliveti esse consummatam. In eo Ascensionis loco, ncmpo in monte Oliveti hodie exstat magnaecclesia,in cu- jus medio, magnd foramine quodam aperto, desi- gnatur locus Ascensionis DominicaB, ex quo loco discipulis suis al'isque viris Calilaeis, una cum ma- tre sua, praescntibus et admirantibus, in coelum nubo begula est elevatus, prffimisso ad discipulos man- dato, ne ab Jerosolymis discederent, pnusquam Spiritum Paracletum a Patre promissum ad plena- ^ riam sui confortationem accepissent. Quod et fa- ctum est decima ab Ascensione, quinquagesima vero a Resurrectione Domini die, videlicet in die Pentecostes, discipulis in quodam conclavi, ubi et Ghristus Dominus noster ultimam ccenam habuit, in ftionte Sion remanentibus, et impletionem dati promissi insimul exspectantibus. In eodem loco hoc ipsum pictura de musivo opere in sanctuario, abside ejusdem ecc1esi(B, exstans sat clare demon- strat. Nam ibi duodenarius apostolorum numerus cum ipsorum imaginibus, Spiritu sancto in forma ignearum linguarum ad capita singulorum de- scendente, per similitudinem picturae continctur, cuna hac epigraphe : Factus est repente de coelo so- nuSt etc. Iq hac ecclesia, in introitu ejus ad dexteram al- C tare designatur in loco cum poiitis tabulis de mar- more in modum ciborii, ubi beatissima virgo Ma- ria emisso Spiritu, prffiscnti de sajculo dicitur emi- grasse. Ubi et Filius ejus Dominus noster Jesus Christus sanctissimam ejus animam, in juxta po- sito pariete, prcsentibus apostolis in ccclum assu- mere depingitur. In aedificio autem eidem loco superposito per cir- cuitum talis reperitur inscriptio : Exaltata est san- cta Dei genitrix super ehoros angelorum, Insuper ea- dem transmigrationis die corpus beatissimae virgi- nis Maris, a cunctis duodecim apostolis, ex divina dispositione tunc pra!sentibus,amonteSion in val- lem Josaphat est deiatum, et ibidem in medio cry- ptse, miro tabulatu marmoreo et egregia pictura [) modo insigni,honoriflcentissimeest sepultum. Ilulc sepuUurae loco, licet beatissimse Virginis corpus non adbit, egregia tam in tabulato marmoreo, ut diximus, quam in argento et auro etiam, in modum ciborii superposita est insignis structura, ubi tale carmen legitur. Hic Josaphai valiiSf hinc est ad sidera callisy In Dommo fulta fuit hic Maria sepulta, llinc exaltata cobIos petit inviolata^ Spes captivorum, via^ luXy et mater eorum. W\c, juxta morem Hebraeorum, infra octavum beatissimi transitui diem visitato, et inspecto se- pulcro corpus beatissimffi Virginis non amplius est rcpertum. Unde pie creditur non tantum animam, sed etiam corpus ejus a dilecto Filio Jesu cum glo- rificatione fuisseassumptum.Quod tamen Hierony- mus potius haesitando, quam asserendo videtur in- nuere in illa epistola : Cogitis me, o Paula et Eu- stochium, etc. Quidquid autem de hoc sit, nos cre- dimus beatam virginem Mariam, ex hoc solo quod meruit suum portare Greatorem, dignam fore omni honore et beatificatione non tantum in anima, &ed et in corpore : ct Filium suum summe in Mariam bencvolum, summeque potentcm id velle et posse. Cffiterura honoratur et veneratur hffic sanctissi- ma scpultura ad similitudinem honoriflcentiffi, qus dilecti Filii ejus sepulcro exhibetur. In introitu ejus- dt;m cryptffi talis pictura et scriptura cernitur : Uxredes vita Dominum laudare venitey Per qunm vita datur^ mundique salus reparatur. Monstratur autem sepulcrumejus,utipsi nos vi. dimus, usquc in tempus prffisens in valle Josaphat, in mcdio ejus ecclesiffi quffi ad ejus honorem ibi- dem est erecta, in qua sepulta fuisse ab omnibus affirmatur. In dextera vero ejusdem introitus imago beati Basilii episcopi ista continet. Matris Christi dignitate^ Et excelsa potestate Est repertus Juiianus Soevus hosiis et profanus, Transfuga eiperjidus. Sed nunc miser iuit pamam, Deturbatus in gehennam , Nam^ ui pia mater jussii^ Christi martyr hunc percussii Lancea Mercnnus' Satvatrici sit reginx LauSf et honor sine fine, Qua. elegii hic humari, Hoc ihesauro nobis dari Poterat quid metiusl Hffic et alia plurima adiaudem Virginis in introitu cryptffi per picturam sunt apposita ; sed interiori parte in parietibus, hinc inde circa tumbam exi- stentibus, ct in laqueari talis scriptura est apposita. Et quidem in dextero pariete : Maria virgo assum- ptaesl ad 3Sthereum thalamum, eic, deinde in cir- cuitu : Vtdi speciosam sieut columbam, etc, usque : et tilium convallium ;.et tum subjungitur : Viderunt eam filias Sion, Hinc certe gloriosa Viryo cwlos ascen- dit : rogo, gaudete, quia ineffabiliter sublinuUa cum Christo regnat in aetemum, In anteriori : Assumpta est Maria in costum, Ex opposito latere : Exaltata est sancta Dei genitrix, etc. Et in medio, multitudo angelorum astantium in circuitu circa bcatam Ma- riam in throno residentem, per quam facta via ad coelestia regna declaratur. CAPUT XI. Redit auctor ad descriptionem sacrorum tocorum, muris Jerusalem inclusorum, hospitale S. Joannis Baptistx^ Parthenon Marix Majoris, camobium S, ytarix Latinx, et Sancti Sabbx, ecclesix S, Jacobi, hospitale Atemannorum. Jam nnnc his breviter visis, qu« ad Bolntionem JOANNIS WIRZBURG. DESCR. TERRiE S. 1086 li pertinebant, tandem ad septimi adhuc A dam solutionem transeamus : et hacc, ut »8t dies judicii.HiSjinquara, visis, et sum- sis, in quibus haec acta sunt, cum descri- am aliorum locorum his adjacentium de- d ipsam etiam sanctam civitatem Jerusa- «incta,nova,et venerabilia loca de novo ex- . in cullum divinum mancipata,infra mu- ibenda,redeamus.Quare hoc per adjectio- iito,quod Judas in eadem civitate triginta 5 accepit pro traditione Domini nostri, ex tindein desperatione Judap ad Judaeorum et nim pedes projectis emptus est ager ille ia,id est ager sanguinis, dcputatus sepul- 5grinorum,u8que in prsDsentem diem. Qui 9 est ad sinistram montis Sion, secusviam B t in Ephrata : super quera agrum est mons ctus,in quo rex Salomon rcgium diadema et alii regis in eodem monte inungi con- t.Deinde in medio Jerusalem Dominus no- itavit puellam de morte,et in ea multacst miracula. jcclcsiam Sancti Sepulchri,quam superius mus,ex opposito versus meridiem estpul- esia in honorem sancti Joannis Baptista^ A.Huic adjunctum est hospitale,in quo per mansiones maxima multitudo inflrmorum, enim quam virorum colligitur, fovetur, et Limis expeusis,quotidie reficitur : quorum tunc temporis, cum essem pra3sens, ab dtoribus hoc reierentibus ad duo millia ium fuisse cognovi ; ex quibus aliquando C tem et diera plus quam quinquaginta mor- 'tantur, iterum atque iterum pluribus de- jdentibus. Quid plura? eadcm domus tam im intus suis sustentat victualibus prapler eleemosynam, qua3 quotidie pauperibus, panem qua^rentibue, ct extra manentibus certe summa sumptuum nequaquam pos- hendi,etiam ab ejus domus procuratoribiis satoribus. Praetcr horum omnium insuper 1 tam in infirmos,quam in pauperes alie- m, eadem domus multas universis milita- U8 instructas pro defensione terrae Chri- Q ab incursione Sarracenorum,passim per 8ua, sustentat personas. Juxta eamdem nnis ecclesiam et hospitale,est caenobium t\ •nialium in honorem sanctae Mariae con- ,et est fere contiguum in capile cum aedi- fatae ccclcsiaB,vocaturque ad Sanctam Ma- jorem. Non longe abdinc in eodem ordine piateae est coenobium monachorum,itidem 3m sanctae Mariae fundatura,et vocatur ad Mariam Latinam : ubi testa capitis sancti ipostoli in magnaveneratione habetur,quae m devotione advenicntibus,et illud postu- ostenditur.Juxta illam plateam,qua} a por- versus templum per descensum dirigitur, dextero prope turrim David est coenobium monachorum Armenorum, in honore sancti SabbsQ abbatisreverendissimi, proquo etiam adhucvivente beata virgo Maria multa fecit miracula. Ibidem haud longe distat per descensum ultra aliam ecclesiam magna illa ecclesia in honorem sancti Jacobi Majoris erecta. Ibi habitant quoque Armeni monachi, magnum insuper hospitale pro coUigendis suae linguae duntaxat pauperibus haben- tcs. In hoc ipso loco maxima veneratione colitur ejusdem sancti apostoli de capite testa ; fuit enim ab Uerode decollatus,cujus corpus discipuli ejus in Joppe navi impositum in Galilaeam detulerunt, ca- pite ejusin loco martyrii, scilicet in Palaestina re- manente. Eadem testa adhuc in hac ipsa ecclesia peregre advenientibus ostenditur.In descensu ejus- dem plateae, versus portam, qua itur ad templum, ad dexteram manum est quoddam diverticulum per longam porticum,in qua via est hospitale cum ec- clesia, quae fit 4e novo in honorem sanctae Mariae, et vocatur Domus Alemannorum,cui pauci vel nulli alterius linguae homines aliquid boni conferunt. CAPUT XII. Carcer sancti Petri apostoli, erecta inibi ecclesia, Porta Ferrea, palatium Salmnonis, jEdes Templa- riorum, domus Simeonis Justi, ecclesia Sanctx AnnXy ^usdemque Parthenon, piscina Probatica^ ecclesia S, Marix Magdalenw, ct Sancti Chari- tonis. In eadem via versus portam qua itur ad montem Sion, est quaedam capella in honorem sancti Petri aedincata,in cujus capellae crypta satis in profundo sita dicitur carcer fuisse, in quo beatus Petrus fer- reis catenis ligatus, custodia militum tam extra, quam intus adhibita Jussu Herodis diligenter asser- vabatur.Sed humana diligentia elusa estdivina po- tentia.Nam eadem nocte angeli obsequio inter me- dios custodes,vinculis ferreis ultro ruptis, ultroque ostiis tam carceris, quam civitatis apertis, beatus Petrus angeli ductu abivit illaesus, inquiens : Nunc scio verCfquia misit Dominus angelum suum, etc. In introitu ejusdem ecclesiolae,de eodem fac*o ibi mi- raculo tales appositi vcrsiculi cernuntur : Vestibus indutus Petre^ surgCt recede solutus, Namque catenarum sunt vincula rupta tuarum, Nunc scio re certa cum porta mihi sit nperta. 0 pietas Christi, quoniam me sa/vificasti, In cavea ejnsdem ecclesiae Sancti Petri ad vincula, in celebri festo,mi8sam celebravi cum collecta me- rito ibidem sic prolata : DeuSf qui beatum Petrum apostolum a vinculis NB. in hoc loco solntumfillsssum abire fecistiy etc.Ecclesiola haec modica est, nec ad- eo reditibus ditata, vel cultu ornata, sicut tantum divinum miraculum et tantum apostolorum princi- pem deceret. Porta illa, quao dirigitur versus mon- tem Sion,vocatur porta ferrea,quaB ultro fuit aper- ta angelo et Pctro. Deinde in descensu prioris II- lius et majoris plateae, a qua via jam dicta decli- nat,est porta magna, qua patet introitus ad illud latum atrium templi. Ad dexteram manum versus meridiem est palatium iliud, quod quondam Salo- IQSX. AD GODEFRIDBIil APPEMD. II. -- MONDM^ DB BELLO SAGRO. 188» moa dicitur exstruxisse.. In hoc palatio seu aediil- Xfi^^^^^^ &h eadem platea, qus de portar Josaphaty cio est stabulum mirs et tantx capacitatis,ut plus quam duo millia equorum, aut mille et quingenta camelorum capere possit. Juxtaidem palatium mi- lites Templarii habcnt plurima adjuncta sdificia, magna et ampla,cuiiicxstructione novaB et magni- f)c® ecclesiae, nondum taraen, ut aderara, consura- mata.Eladem insupcr perarapla Tcmp'ariorum do- mu9 multas habct possessiones et reditus, tam in iUa terra quam in aliis pattibus. Ad haec rleemo- syj^am quidem facit satis magnam in Christi fideies et paupcrps.se.l non in decima parte talem qualem illud huspilale majus Tacit.Eadem ^uoque Templa- riorum domus habetalitquequamplurimosmilites pro tuenda ChristLanorura terra. Sed ii,nescio quo infortui^io sive falso, sive vero, quoad famae rela- sursura in proxima vis quaab hac dech'natplatea, ad dcxteram, sursura versus murum civitatisest iila ecclesia in honorera sanctae Mari^e Magdsdenae facta. In hoc loeo sunt monachi JacobitaQ/ de quo ipso loco et Ecclcsiaj&m diximus quae dicenda no- vimus. In praefata platea de porta valiis Josaphai itur per directum versus iilam plateam, quae ad portam Sancti Stcphani ducit, a qua deinde a septentrione vcrsus plateas illas triplices, imo mul- tiplices diversarum rerum vcnalium repreesentatri- ces, ad frontem majoris Saacti Sepulchri ccolesia» dirigitur ; in medio,inquam>illius plateae est quidam' areus lapideus et antiquus,uitra eamdem platf/ftm, incurvatus. In hoc loco dicitur beata virgo Maria cum felici et beata prole sua adhuc parvulaet in* tipnem aspersi sunt perfidiae dolo,quod tamen ma* Tantili quievisse, et eidem lao ibidem praebuisse. nifeste probatum est per factum illud apud Dama- scum oum rege Cunrado. Jiixta aedificia- eorumdem Templariorum, versus orientem,super murum civitati» fuit hospitium ju- sti 3imoneis, in quo suo habitaculo ssepe beatam Mariam virginem, matrem Domini, hospitalitatis, et fatniiiaritatis causa dicitur recepisse, fovisse, et aUmeota pr^buissc-; sicut et ea noote fecit,quando in sequenti die, videlicet die a Nativilate Domini qnadragemmo, ipsum puerum, cum matre sua, in templo oblaturus, in ulnis suis ad altare cum reti- nens, et offerens, spirituque prophetico cognoscens eum illum fore, qui per tot et tanta retro spatia temporum abantiquis Patribus inenarrabili deside Quae res gesta ibi per picturam exprimitur, et hinC idem iocus circum aliquantula aediiicatione est a ^ publico usu discretus, qui tamen sine apposiUona^ ecclesiae venerabilis et habetur, et colitur« Item de platea, a porta S. Stephani, direeta sur- sum ad latus ecclesiae Sancti Sepu1crr,non multuin longe ab ea versus septentrionem est parva platea ' quaedam, juxta quam in quadam Syrorum ecclesia quie^cit sacrum di\*i Chariton martyriB corpDS-: quod ibi a Syris monachis reiigiose colitur, et fere'^ adhuc integrum in quadam lignea arcula recondi- tum, elevato coopcrculo, advenientibus peregrinis ostenditur.Idem sanctus Pater in coenobiosuo juxta ■- fluvium Jordanis sito, una cum monacbi&suis pro < rio esset ^xspectatus, intulit prophetice : Nunc di- C 'confessione nominis Christi ab innddibus fiiit occi- miUis servum (uum, DominCy etc. In eadcm domo, 8us,sicut supra retulimns. modo in ecclesiam transmutata beatus Simeon sc- pultus quiescit. In eadcm ecclesia infra in crypta adhuc rotinen- tur, et ostenduntur Christi de ligno incunabula. In opposito ejusdem atrii de templo, scilicet versus septentrionem; qua itur ad vallem Josaphat, est ecclesia magna in honore sanctae Annae constructa, in qua per picturam ostenditur, qua dispositione ct admonitibne divina ex ipsa et Joachim sit con- eepta beata Virgo, sicut in Vita beataB Annae lar- gius legitur.Sanctaehiyus matds festum in die san- cti Jacobi Majoris cum magna solemnitate ibidcm celchratur. Cui.etpra^seBS ipse interfui* In ealem Atque sic describendo venerabilialoca in saDota' civitate Jerusalem, incipiendo ab ecciesia Sancti Sepulcri, circumeundo a porta David, usqno ad' eamdem itcrum reversi sumus, plures capeila^, et' minus celebres ecclesias, quas ibi diversae^ nationef • habentyOmittentes.Sciendum namque quod ibi sinV Graeci, Latini, Alemanni, Hungari, Scoti-, Navarri, Britones, Angli, Rutheni, Dohemi, Gorginii', Apm6-' ni, Suriani, Jacobitae, Syri, Nestorianij Indi, i€gy- ptii, Copthi, Capheturici, etc, et si quid alitid di* versaer linguae et nationrs datur, quas longum enu- merare foret. Nos interim praesenli terrcstris Jem* salcm descriptioni finem imponimus.cujus ea,qu9' Ecclcsia servit Dco collcgium sanctimonialium uti- j^ vidimus, in descriptione conspiciei^da dedimus; et nam et sacrosaDctarum! In exitu ejusdem ecclesiae ad dextaram.haud procul per diverticulum est Pro- baticailla piscina, quam iempore Jesu certis tem* poribttS.ange)iis Domini movcre solebat.Quicunque auteminfirmjAS.postmotionem aquaeprior intrabat^ : quacunque inflrmiiate. dctentus, ^anui' fiebat. Pro- baton Graecs pecuUaris dicitur,eo quod in sacrificiis inde solebapt ablui pecudum exta ; quare ut polis- simuDk.rubea erat illa aqua,quiaibi hostiasmunda- Lantur. Ante hano Probaticam piscinam Jesus per triginta DctQ.annos miserjum et languidum sanitati re8tiiuit^Loe]Xf.^i iTaUe grakatumiuum,etambularr. unice optamus, ut Deus nos etiam ad videndam cffilestem Jerusalem admittere dignctor. Ameir: CAPUT XIII. Missa in eccUsia S. Sepulcri dici' solita die anniver''' sario Dedioalionis ae recuperatione urbis Jerosoly^ mitanx per Christianos. Alia de Trans/iguratione Domini, Oratio in missa de festo PrxientOLtionis' S. Mari3S virginis in templo.Diversa^inseriptforieit'^ in locis sacris eccstantes. Finis operis: Sequuntur adhuc alia circa Terramf Sarictam acHii ' digniora, quae adhuc, velut ex abtindanti, pio^e-''' ctori communicamus. Suot autem ista": Ibidus Julii dedicatio ecotenwSaneii Sepnkiii.r. 1069 ANONYMI NARHATIO BELLrSACftl. '1090 B Item eadem die eelebris Diemoria sancto urbis-Je- A rusalem a Christianis recuperatffi, et ex potestate paganorum ereptfle. In hujus rei memoriam eodem die celebratur missa ut sequitur. Introitus : Lsctare Jerusalem.Kyrieelcyson.CunctipotensgenitorDeus, Oratio ; Om^nipotens sempiteme Deus, qui virtute tua mirabili Jerusalem civitatem tuam de manu paganorum eruisti, et Gfaristianis tradidisti,adesto nobis, quaesumus» propitius, ut qui sanctam so- lemnitatem annua reeolimus devotione,ad superns Jerusalem gaudia pervenire mereamur. Per Domi- num, etc. Epistola : Surge, illuminare, Jerusalcm, ctc. AUeltiia : Dies sanctificatus cum Graduali : Omnes de Saba, elc. Evangeliufn : Cum intraret Jesus Jerosolymam, etc. Credo in unum. Offertor : Dextera Domini, elc. Secreta. l^dSic quaesumus, Do-. mine, hostiam, quam tibi suppliccs ofTerimus/ dignanter SMScipe, et ejus myterio dignos nos efti- ce, ut qui de Jerusalem civilatc, de manu pagano- rum eruta, hanc diem celebrando agimus, ccclestis Jerusalem concives fieri tandem mereamur. Per Dominum, ctc. Communio : Jerusalem, surge, etc. Quodsun)psimus,Domine,sacrinciumadcorporiaet anim® nobis proficiat salutem ut qui de civitatis tuae Jerusalem libcrtate gaudemus, in coelesti Jeru- salem haereditari mereamur. Per Cominum, etc. VIII. Idps Augusti celebratur Transfiguratio Do- mini in monte Thabor : Introitus, et missa per Uh tum : Benedicta sit sancta, etc, Oratio : Deus, qui hodierna die Unigenitum tuum mirabiliter transfor- matum cajlitus utriusque Testamenti Patribus re- velasti, da nobis» qucesumus, bcneplacitis tibi acti- C bus ad ejus semper contemplandam pertingere glo- riam, in quo tus paternitati bene complacuisse es testatus. Per Dominum, etc. Secreta : Suscipe, qufle- sumus, Domine sancte Pater omnipotens, munera quflB pro gloriosa Filii tui transfiguratione deferi- mus : et concede propitius ut a ten^poralibus libe- remur inccmmodis etgaudiis connectamuraBternis. per Dominum, etc. Communio : Deus, qui hanc diem incamati Verbi tui Iransfiguralione; tuaque ad eum missa paternitatis voce consecrasti ; tribue, qua^su- mus, ut divinis alimoniis in ejus mereamur mem- bra transformari, qui hflec in ' sui memoriam fieri prflecepit Jesus Christus, Filius tuus, Dominus uos- ter, qui tecum,etc. XI. Kalend. Decemb. Pro^sentalio beatas Maid!» Virginis in templo. Unde hffic dicitur oratio in eo- dem templo. Oratio : Den^y qiii sanctam Dei Geni- tricem, templum Spiritus sancti, post triennium. in hoc templo Domini praesentari voluisti ; respicead devotam tibi plebem, et praesta ut qui q]us pr»- sentationis festa vencramur, ipsi templum in quo habitare digneris efficiamus. Per Dominum. etc. Sequuntur aliqui versus, qui in locis sanctse 61- vitatis diversis leguntur. Et quidem. /. In superlimmari ecclesue Sancti Sepulchri, sic : Quid mulier ploras ? en, jtm, quem qofleria, aioras, Mc digQuiu recoli, jam vivum tangere noli. II, Extra in introitu Calvarim, Ua : llio locus insiguis Calvarla.saoetus iiabelur, Pro duce, pro pretioj pro eruce, pro iavacro. Nempe Jesu cruor, et titulus, sacra corporis unda, Nos salvat, redimit, protegit, atque lavat. ///. Inius ad depositionem Domini, hoc modo : A charis caro chara Dei iacrymata ievalur A cruce ; pro mideris rex pius hflec patitur, /r. hitus prope ad Domini sepuUuran^ taiHer : Couditur in tumulo conditus fljromtte Chrittus, ToUitur ad superos meriti moderamine justua, Gaudct homo, ti^epidant manes, gemit omnis abyssus. Est excessus AdsB, Christo venieDte, remissus. V. Item ihidem^ sed per medium, hunc in modum : Sub tumulo lapidis dum sic Christus tumulatur^ Ejus ad exsequias homini coelum reseratur. VL In loco Nativitatis Domini, Itidtm Angelicfle lumen virtutis, et ejus acumeOt Hic natus verc Deus est de Virgine matre. VII, hi superliminart vitroitus inierioris ad ^epuimrum Domini, Chrislo surgenti locus, et custos monumenti, Angelus, et vestis, fuit, estque redemptio testis. Alios plures versus per Historiae contextum dea- cripsimus. ANONYMI BUEVIS NARRATIO BELLI SAGRI (Martene, Ampl, Coll,, V, 536, ex ms. cod. Florinensi.) TITULUS SEQUENTIS OPERIS. Historiam parvis scriptis tenet ille libellus ; Ut fuit urbs capta a Francorum gente NicflBa, Pro qua Francorum ceciderunt milliacentum, Quos Soiyma stiavit, princeps dum victus abivit. D Quodque labore famis beilo plures cecidere, Urbem qui ciaram vicerunt Antiochenam, Et qui Jerusalem venerunt pacis ad urbem, Ac Turcos sancto Domini pepulere sepidcrOy lodi AD GODEPillDUM APPEND. IK-^MONUM. DE BELLO SAGRO. 1002 Auxilio Domini sedesque ; flt inclyta regni, lloc regno reges reprimens populosquc rebelles, Uac pugna belii quicunque fuere percmpti, Quique labore viae peregrinantes obiere, Cbristi militiffi coeli jungantur in arce. Hoc regnum solo Godefridus dux habet anno. Annos octodecim Balduinus eam regit urbem. Hi duo Germani digni diademate regni, Militia clari, fortes, bello metuendi, Pauca gente sua gesserunt prxlia multa IUis infestas sternentes caede catervas, Perque Deum fortes fuerant Babylonis in bostes Dilataverunt regnum, quod tunc babuerunt A In regno Christi, nunc sint sine fine beati. Imperium quorum cognatus sumpsit eorum Alter Balduinus morum probitate decorus, Quod per quindenos rexit feliciter annos, Excepto solo quo captivus fuit anno. Regnat pro socero Voico comes Andegavensis, Hic in tredecimo regni defungitur anno. Post patrom ternis Balduinus tertius annis, Praefectus regno jam nomine clarus avito. Qui compilavit simul et conscribere fecit Hoc opus, aeterns sibi sit retributio vite. Incipit historia Nicaena vel Antiochena, Urbis praeclarae necnon Jerosolymitanae. BREVIS NAHRATIO BELLI SACRL 1. Anno incarnati Verbi millesimo nongentesimo B 5. Obessa Antiochia, in tantum attenuati sunt septimo occidentales populi, dolentes loca sancta Jcrosolymis a gentilibus profanari, et Turcosetiam tcrminos Christianorum jam multa ox parte inva- sisse, innumerabiles una aspiratione moti, et multis signis sibi ostensis, alii abaliisanimati, duces, co- mitcs, poicntes, nobiles et ignobiles, diviteset pau- peres, liberi et servi, episcopi, clerici, monachi, se- nes et juvenes, ctiam pucri et puell^, omnes uno animo, nullum ullo angariante, undique concurrunt, ab Hispania, a Provincia. ab Aquitania, a Britan- nia, a Scotia, ab Anglia, a Nothmannia, a Francia, a Lotharingia, a Burgundia, a Germania, a Lango- bardia, ab Apulia, et ab aliis regnis, et virtute et signo sanctae crucis signati et armati ultum ire pa- Christiani propter omnium rerum penuriam, ut in toto exercitu vix ccntum boni equi invcnirentur. Et tamen quamvis ea desperatione rcrum multi se sub- straxerint, multi etiam repatriaverint, nono obsi- dionis mensc capta Antiochia. Christiania paganis versa vice obsessi» tanta fame afflicti sunt, ut vix aliquiab humanis carnibus se abstinerent : sed con- foriati a Deopcr inventam ipsius lanceam a tempore apostolorum non visam, ipsa lancea ipsos praece- dente, obsessi obsessoribus concurrerunt quarto Kal. Julii, et hoc tertio bcllo victoriam adepti suxit. 6. Quartum bellum fuit eis in Romania Kalendis Julii et ibi Turci victi sunt. 7. Gommissa Antiochia duci Boiamundo, Chri- rant injurias Dei in hostes Ghristiani nominis. Et p stianiproptervitandumtaediumetfamem,etmaxime quanto quisque hactcnus ad exercendammundimi- litiam erat pronior, tanto nunc ad exercendam ul- Iro Dei militiam fit promptior, firmissima pace in- terim ubique composita, et primo Judaeos in urbi- bus in quibus erant aggressi, eos ad credendum Gbristo compellunt,credcre nolentes bonis privant, trucidant aut urbibus eliDinant; allquipostad Ju- daismum revolvuntur. 2. Eminebant in hoc Dei hostico duxLotharingiae Godefridus et fratres ejus Eustachius et Balduinus, Balduinus comes Montensis, Robertus comes Flan- drensis, Stepbanus comes Blesensis, Hugo frater regis Francorum, Robertus comes Northmanniae, Raimundus comes Sancti ^Egidii, Boiamundus dux Apuliae. propter discordias principum proficiscuntur in Sy- riam et cxpugnatis Marra et Barra urbibus Sarrace- norum, et multis regionum castellis, tanta ibi nir- sum fame affecti sunt, ut corpora Sarracenorum jam fetentia comedere compulsi sint. 8. Exercitus Dei divino monitu in interiora Hi- spaniae (1) profectus larga Dei manu refocillatus est, quia cives et castellani illius regionis legatos cum multis donariis ad eos praemittebant, parati etiam oppida vcl urbes eis tradere, a quibus Chri- stiani, sccuritateaccepta, et indicto urbibus tributo, interim etiam multis eorum qui se substraxerant ad eos apud Tyrum recurrentibus, tandem perveniunt Jerusalem^ eaque obsessa cum laborarent provictus et maxime pro aquae pcnuria, omnes ex communi 3. Exercitus Dei aggressus terminos paganorum D decreto nudis pedibus quotidie orando circuibant viri liter agit, primumque eis fuit bellum ad pontem urbem. Pharphar fluminis ix Kal. Martii, ubi multi Turco- rum occisi sunl. 4. Secundum eis fuit bellum apud Nicajam iiiNo- nas Marlii, in quo etiam pagani victi sunt. Capta ergo Nieaea, capta ctiam Laodicia, cum essent plus quam ccc millia armatorum in exercitu Christiano- rum, tanta eis omnium rcrum suppetebat copia,ut aries uno nummo, bos vix duodecim nummis ven- deretur. (1) Pars Syri«. Edit. 9. Octavo ergo talis humiliationis die, obsidionis autem die 39, capta est Jerusalem Idus Julii in VI fera, et in templo Salomonis et in porticu ejus Chrisiiani cum paganis sexto bello conserto, tanta in eis caede debacchaii sunt, ut in sanguine occiso- rum cquitarent usque ad genua equorum. 'lO. Cum ordinatum esset qui Jerusalem debcret retinere, principibus jam de patriando agentibus, ecce rex Sarracenorum ad debellandos eos venit 1093 ANONYMI NARRATIO BELLI SACRI. 4094 Asealonam cum cenlura millibus equitum et qua- A dringentismillibuspeditum.Quibuscumoccurrisset exercitus Domini, in quo non plus quam quinque millia equitum et quindecim milliapeditum erant, Deo pro servis suis ad se clamantibus pugnante, et nube eos ab aestu solis defendente, Sarraccni solo Ghristianorum impetu territi, omnes projectis armis fugerunt, et in hocsextobeilo, IVKalendas Augnsti facto, cacsa sunt cenfum millia paganorum. In porta vero Ascalone sufTocati sunt duo millia, et eorum qui in mari perierunt, et qui inter spineta silvarum consumpLi sunt, numerus nescitur. 11. Duce Godefrido electo ad principandum re- manentibus in Jerusalem, ca?teri ppincipes repa- triant. Capta est autem Jerusalem post annos cir- citer quadringentos sexaginfa ex quo sub Heraclio j^ imperatore secunda vice capta possessa est a Sar- racenis. Et post hajc quinto anno Jcrosolymita; Accaron urbem capiunt, et in sequenti anno innu- merabilem paganorum multitudinem gloriosa victo- ria terunt. 12. Et post haec omnia XVIII anno Balduiiius (2) Jerosolymorum rex a Sarracenis capitur, qua da re mentc excedentes, undique versum evocati, ad sexaginta miilia conglomeranlnr, ut Chritianos a finibus suis exterminent, et apud Ascalon impedi- menta sua commendant, scilicet uxores, soboles et victualia. Christiani in arcto Positi, nihil spei nisi in Deum habentes, exemplo Ninivitarum utrique sexui jejunium indicunt, pueris etiam infantibus la- ctentibus, universo quoque pecori pabulanegantur. Dies pugnae indicitur,proccdunt Christicum militi- C bus,etpedibitusvixtriamiliiaaBstimati,principesgra- diuntur in fronte, scilicet patriarchaprovexilloof- ferenscrucem Christi, abbasolimCluniacencis Pon- tius proferens lanceam transfixam in latere Christi. Episcopus Bcthleemites ferens in pixide lac sunctsQ Mariac perpetuaevirginis. Sarraceni vero quaquaver- sum effusi ex omni latare in orbeni circumcingunt Christiauos, ne quis possit elTugere [al, evadere]. Dum ita in procinctu haerent Christiani, vident Deo sibi auspiee splendorem scisso aere super pa- ganos subitocecidisse, sed non prosperum,sed satis nocivum, quamvis hunc ipsi Sarraceninon viderint. Illico enim omni virium robore enervati, passim fugientes caeduntur, non solum a viris, sed etiam a pueris et feminis. Perierunt in bello septem miilia, submersi sunt in aquis quinque millia. 13 In secundo autem anno post haec Tyrus, He- brsea lingua Sur dicta, urbs maritima PhoeniciSy et antiqua. in corde maris sita, Sydoniorum colonia, negotiatio maris, emporium totius orbis. vaticinio Prophetarum cclebrata, etcarminibus poetarum in- clyta, olim qnidem insula, sed a Nabuchodonosor vel ab Alexandro propfer expugnationem multis i n brcvi freto aggeribus comportatis, terra continens facta, pridem a Nabuchodonosor expugnata, et par- tim captivata, et postea ab Alexandro penitus usque adsolum dirutaeldestructa, sedjuxtaprophetas per septuaginta annos reaedificata^etin antiquum statum restituta, nostris modo temporibus in fine mundi a Christianis terra marique obessa capitur, et Chris- sti impcrio subjugatur. In tertio anno post haec Balduinus rex Jerusalem, data redemptione, a Sar- racenis dimittitur. Et in quarto anno post haec, ne- pos supradicti regis a Sarraccnis capitur, et in mo- dum iigni per medium secatur. (2) Cod. in marg. : Iste Balduinus rex fuit fiUus Ilugonis comitis de Reitesta, VERSUS DE VIRIS ILLUSTRIBUS DIOEGESIS TARVANENSIS Qui in sacra fuere expcdit,ione. (MArriN. ibid., ex ms. Illustrissimi demini Chauvelin, regiorum sigillorum custodis.) Contigit in nostris quiddam Tarvenna diebus, Unde Deo laudes immensas reddere debes, Qui dignando tuos elegit parroehianos, Quos Hierosolymje rcgcs dedit et patriarchas. Primo Godefridus, Balduinus vero secundus, Ejusdem frater. Post hunc regnavit ulerqne Filius Eustachii comitis. quos nobilis Ida, Spem tuae genti feliciter edidit omni. Primus Evermarus sedit patriarcha sepulcri, Post hunc Arnulfus oriundus uterque Gickes, Prsefuit et templo tuus archidiaconus ante Vir probus et sapiens et religiosus Achardus. D Inde potestates alii tenuere minores. Falkemberga suum dedit Hugonem dominum, qui Obtinuit totam regionem Tyberiadis. Harbel Kamensis iit princeps Caesariensis. Eustachius notus miles, cognomine Gemirs, Fulcho Gisnensis urbem tenuit Baruth, in qua Antistes sedit Balduinus Boloniensis, Et castrum quoddam quod sanctidecitunAbraham Hugo Rebecensis tenuit miles genarosus. Ili reges, hi pontifices, dominique fuere In Jerosolyma, nec non in finibus ejus Quas, Tarvenna, tuus emisit pontificataa. MOdS AD GODEFRlOtM APP^BND.II.^MONOM.DE BELLO SAGHO. '1['6d6 LAMENTUM LACRtMABlLE Super his qui in expedlUone Jerosolymitana iliversis mortibus, justo quidem, sedoccullo « et inscrutabili Dei judicio interiernnt (marten. ibid., ex ms. Aquicinctensi.) ^Jeh}sal6tti; Hige, Trredio dbbr orbis in orbe 'Mt^lHa commiita cilicio cinere, Funde Sion'!acryraa8, ct vos confinia terrae, tnlvere sparsa gentfs, inclii:a terra, dole. ^Regna, tribu«, gentes olim suhverterenosti. Heu ! mcydo gaudet atrox gcns tua colla teri ^Quanta subegisti loca, castra, duces alienos, Eoee^sabactapremi cemis ad hoste tuos. 'Vox cruois intonuit, terras fretumquo repletnr, Vox crucia innumeros traxit ad arma viros, •Occubuere duces, periit collectio plebis Multa super numorum sicut arena maris. ^Pigra pusilta prius, 'sed nunc armata triumphis Imperiis curvat gens loca sancta suis. Gallia, mater, honor, primatus, gloria, splendor, Imperii, regni, militiae, populi. *Dio ubi promptamanu^, vigor, atque potentia, vir- ]tus] ? 'Gorruit ecce tuus nobilis ille dtatus. 'Fania silet, tua doxa Tuit, blasphemia durgit. Olim «parsus honor, nunc flt ubique dolor. Prscones siluero crucis, tuba perstrepit hostis, Nocte subacla dies perfidiaque fldes. Arcta fames, diuturna sitis, violentior bostis, Vobis Francigenae, causa fuere necis. Et tu fraude nocens Contantinopolis cxlex, Spondens obsequium, munera; robur, opes, Glaudis aquas, populoquc negas venalia tcrr(B, Denciunlque sibi, peste, labore, fame: Arte, dolo, subicis, gladio subjecta peribis. Te manet immanis plaga, ruina gravis. Vos Sarracenis , gens improba, s^evior hostis, Vos arabfts, Turoi, gens inimica crucis ; Perflda, plena dolo, ritu polluta profano, Mersa lacu scelerum, sordida fece, luto. Quae spes, queve tuas acuit flducia vires ? Ut cruce signatos perdere uon debites ? Mo8 tibi, mos subici, duccumbere, cedere Francis, Accelerare fugam, signa timere crucis. Nunc spoIiiB locuplex, fera caede, superba trium- ]phis, Laurea certa refers, hostis in hoste furis. Hos tormenta pati compellis, vincla, labores : Horum strage truci fceda cruore mades. Te furor exacuit, movet ira, superbia tollit, Subdita oolla premis, fortia facta teris. Hostibus insultas, grattanter hnmum pede pul&ais Proh dolotl 0 ftrcimJBl proh pudori ibiT) nfetkst A. Corrugas nasum, garrisque movesque cailiinnum, Pasceris hostili sanguine more canum. Ecce dies, jucunda, screna, saliibris, tlegno Francorum tristis, amara, graVia. Quis furor? Unde tibi plebs csca quod invaluisti Vis tua constatin hoc nulla, seid ira Dei. Francia crux Arabum, victrix alienigenarum, En ubi fama prior^ noraen et imperium ? Ferrea turris eras, gens insuperabills hosti, Ecce Jaces volucri praeda rapina cani, Vis invicta, tenax vigor, inconcussa pot^stas, Ut quid et unde ruis, quae decus orbis eras ? Restat ut ipsa fide respires, speque resurgas. Respirare pium, surgere nollc nefas. Gallia fortis eram, gladioqnc manuque potenti, H Nunc cxhausta premor, cogor ad ima teri Olim tuta, potens, et inexpugnabilis hosti, Nunc infirma ruens, vincor ab boste truci. Pulchra, plaeens, opulenta, vigens,pr£clara trium- [phis, Gens mea foeda jacet, spreta, subacta rnatis. Destituuntur agri, regiones, oppida, vici, Et quibus indigenae disperiere mei. Flet domus orbaviro, lactens.patre, spbnsainarito, Moeret iu exsilio plebs mea pressa jugo. Hei mihil terra ferax, speciea, opulentia, robup, Aret, fuscatur, deperit, obruitur, Matcr ovans pridem, concepi feta dolorem, . Alvo fensa gravi, parturiens peperi, Suut moa progenies lamenta, querela, dolores : En mea prse lacrymis intumuit facies. C Heimihi ! quos genui praedo rapit, advena tollit; Heu preasnra gravrs, crirx m!hl ptefia meis. Lux abit, umbra subit, pietas dolet, ira superbit. Dulce datur felli, jusque sacrum sceleri. Fasque ruit surgitque nefas, nova miraque pestis Mitibus asperitas obviat, ira piis. Vulpes erumpunt, mures nova cornua sumunt, Dum leo rugit edax, agnus, ovisque tremunt. Parthus, Medus, Arabs, insulat, provocat, urget, Sibilat ore, fremit dente, movetque caput. Sibilus opprobrium, fremitus magia exprimit irafn, Motio derisum ; quid sequar, aut quid agam? Regis honor, populique vigor, reverentia cieri, Poniificalis apex cogitur arcta pati- Ordo saccr, gradus inferior. cuneus popuiariB, j) Infiinita cadunt millia mille modis. His negat hostis iter, cailisque reCiezus et asper iO»7 DE PHIMORDIIS SACiyE: RELIOIONIS JEROSOL. 1098 Uo3 male torquet hiems, o^slus ct aura nocens. A Fraus inimica premit, furor affieity ira fatigat. Pulsat acerba lues, planctus ubique sonat Carnibus esuries vesci compeliit equinis : Fossam cogit humum lambere sicca sitis ; Virque virum carnemque caro vorat, hostis hostem Pascit et illicitis proh dolor! ingluviem. Si quid habet fugiens stas infirma relinquit, Pauper egenus opes, fbrtior lirma lcgit. Victa labore fugs, gravis, anxia^ tarda senectus OfTert se gladiis, jungit utrasque manus. Pars consumpta fame, pars intolerabiliori Exhalant animas acre» tabc, siti ; Fortis et incolumis trahitur, trahitur vagus, exsul [ot exlcx, Mordibus in gladio corruit atque sencx; Corpora cssa locis inhumata jacent inaquosis, Esca volatilibus sparsa rtlicta feris. Pauca teguntur humO) sanguis tcrraque marique Diffluit, arva madent, inficii^ntur aqusB, Lingua silet^ mala juncta malis, nequo tot capit [auris : Singula nosse dolor, cuncta referre labor. Gallia mater in his doleo, mihi condolct orbis, Tot queror acta mihi damna, Deumquc pali. Sanctis, Christe, locis, mons, murus, dextera, tur- [ris Da spem, confer opem, respice probra crucis. Ne super hoste diu ferus ille superbiat hostis, B Sed fracto cornu scntiat arma crucis. Gloria Francorum dudum concepit honorem., Sed gravis in partu pcperit, peperitque dolorom. Res miranda fuit, cum gloria culmen honoris Parturiendo ruit, fit gloria oausa doloris. Parturiunt montes, peperitque superbia mures. Mons cadit, alta ruunt, pereuntin sanguine plurea. Ad nihilum redit esuriens exercitus iste, Ablue noitra Deus, et munda crimina, Christe, Grsculus esuriens nos destruit esuriendo, Nos rapit et vastat manus aspera percutiendo. Grasculus arte, fame, nos destruit esurientes, Et Parthi gladio devastant deficientes. Dumque famem patimur, hostes sentimus iniquos, Dcncicnte cibo, paucos reperimus amicos. Fallitur ex toto gens inclyta pane remoto. Floria Francorum, timor hostis, et arma tuorum, Gens pia, plebs celebris, quondam famosa trium* [phid Nunc Danaum malefisa dolis, ferrumque ftLmem- [que Immerito sentis, satiantur ct hostibus bostes. Quis modo gaudcbit? Ego non, dum Gallia flebit.' Galiia tota dolet, et cgo, gens impia gaudet, Gaudet ct exsultat, dum tantis viribus instat. Gens mala Partborum. populi fera turba Medorum, Imperium vito; vendunt et emunt ElamiUe. Gloria flere potest, non nobis gloria prodest, Gloria cum luctu teritur, quasi flos aine Aructu. DE PRIHORDIIS ET mmmm mi religionis jerosolynoriin {Mmasticon Anglic, i II, p. 489. ex veteri ms. penes Gilbertum North, armigerum, an. 1652.) Maxima inter pleroaque hactenus dubitatio fuit, C unde et a quibus Hosp. lerosolimorum primordium sumpserit.Quidam vana sompnia ingcrentes dclira- menta pocius quam veritatem conflnxisse videntur; veteres enim historias longissime ab invicem sepa- ratas, composito quodam glutinco conjunxcrunt. Quorum vanas fabulas hoc loco mihi referre cura non est; sed ad rei veritatem, id quod de sacris annalibus decerpere potui, et quae conjectura et ratione assequi, non prfiepositae rei seriem in mc- dium adducam. Sacram Jerosolymorum rcligionem itaprincipium habuisse reputo : Cum exactis, mortuo Aloxandrio Philippo Macedonum rege, de urbe Jcrusalem pro- phauis gentibus Machabeorum opera ad a. p. et Patiou CLY. libertatem, populus proclamasset, ingentia bella a fmitimis regibus cum Iherosolimis gesta sunt.Ta»- dem, volente Domino, cum Machabeus urbem, arcem, ct templum de prophanatis gentium mar nibus vendicasset, et ad belium iterum gerendum cxcundum essct, prius compositis in urbe Jero<- solima rebus, magna manu in hostes Machabeua profectus est. Cumquc multi de populo Dei ferro cecidisscnt, multique vulneribus debiles facti eft» sent, Machabeus in urbe Iherosolimitana, zeno- duna, hoc est pium locum et debilium conflti' tuisse dicitur; cui loco ingentes argenti et avuri dragmas, ad expiandas defunctorum animaa trant- misit; ibique, ut miserabilibus reoeptaculum, ot defunctis piacnlum conatitueretuo impoaierttm-di* 39 !099 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO 1100 crevil. Volventibus deinde annis, cum religiosa \ gerent ; proinde decretum est, ut et ipsi milites Ho- clarissimi Machabei institutio levaretiir, usque ad salutaris nostri tempora processum cst; ipseque Jhesus Christus humile non dedignatus hospicium, multum pietatis opera monstravit. In eodem pro- fecto, cum nullius rei possessor existeret, diccnte illo : « Volucres cceli nidos, et vulpes habcnt fo- veas, Filius autem hominis non habet quo recli- net caput suum, » non immerito hunc locum ip- sum incoluisse existimare possimus : si enim di- scipulos monebat omnia in communi habere, nec de crastino esse sollicitos, si absque calceis et pera discipulos esse volebat, quis dubitet Magi- strum talia monentem, omnia habuisse communia, humilemque locum inhabitasse? spitalis participes fierent, et Christianam religio- nem defendercnt; unde et ipsi, pro nomine Christi pugnantes, antc pectus crucem gcstare instituerunt. Crescente deindc apud Orientcm perfidia, fidc defi- ciente, factum est ut Hospitale a Saracenis occupa- to, Christi milites undique dispergerentur. Gumque in Acra et Sarrja nullum amplius refugii locum haberent, in altum ascendere coacti sunt : prima eis navigatio in Cyprum fuit, insulam Iherosolimis propinquam. Ibi a Christianis prineipibus recepti, contra prophanas gentes, pro Ghristi nomine, pu- gnare non destiterunt. MuJtis deinde annis Rhodio- rum insula Constantinopolitanis rebellis facta est; non valentibus ipsis,ob ingentes Ilhodiorura copias, Hiis igitur rationibus confirmati, confldenter -^ in ditionem vendicare insulam, ipsam Jherosolimi- dicere poesumus hunc locum communem el hu- tanis militibus occupandam concesscrunt, Milites milem coelestis Imperatoris habitaculum fuisse. Hic discipulorum pedes Magister lavit, eosdemque presbyteros fecit, suique corporis preciosissimi mc- moriam reliquit. Hic Petro Ecclesia; potestatem ct claves tradidit. Hic Veteris Testamenti finis, ct Novi initium fuit. De hoc loco acenti {sic)^ ad glorio- sissimam passionem, ut noslraj carnis fieret re- dempiiOjChristus profectus est.Hic post ejus pas- sionem discipuli cum Maria matre ejus, confu- gientes, admirandae Resurrectionis revelationem habore meruerunt, et post quadraginla dies pro- missum Spiritum sanctum acceperunt. Hic, post gloriosam ascensionem,sanctum primum concilium habitum est, fideique simbolum ad duodecim fa- ctum. Cumque gloriosi principes Christianae fidei, C Spiritum sanctum, qui omnes trcs unum sunt in vero, paratis manibus, instructis copiis, Rhodum navigantes, brevi dierum spacio in suam polesta- tem redegerunt; dipliciquc praesidio muniti, ex Cypro et Rhodo adversus nostrae fidei inimicos bella gesserunt ot gerunt. Qualiter domus Hospitalis S. Johannis Jerusalem fuit primo invenla voluntatc Domini nostri Jesu Christi. Omnibus praescntibus et futuris notum facimus, quod domus Hospitalis S. Johannis Baptistse et pau- perum Jerosolimitanorum fuit incepta a principio, tempore primi Julii Caesaris, iraperatoris Romani, ct tempore Antiochi principis Antiochia?; ille qui fecit omnia, et suus Filius benedictus nobis mittat inter sc ad praBdlcandum, provincias sortiti essent, septem viroselegerunt,qui pauperum et Hospitalis curam habituri essent; quibus Stephanum primum martyrempraepositum constituerunt. Et quia glorio- sus novae legis praecursor Joh. Baptista, Christi bap- tismum praedicans, ab Herode nuper decoliatus erat, cujus vitae testimonium cuncti admirabantur : et quia hiis locis natus et usque ad infantiae annos educatus erat, ob venerandam ejus meraoriam Ho- spitalis patronum appellaverat ; subscdentibus post- modum temporibus, cum magna inter homines de fide opinio esset, plurimi in societate pauperum di- scipulorum Domin! conferebant ; ct ut participes orationum fierent, venditis rebus suis, ante pedes adjutorium sit, quod nos possimus dicerc et retra- here de Latino in grammaticam, ita et taliter quod sit iaus praedicto sancto Johanni Baptistae. Supradicto enim tempore fuit quidam prcsbyter, et dominus aliorum presbyterorum in Jerusnlem, qui vocabatur Mclchiar; qui fregit sepulchrum Da- vid, et cx eo extraxit magnum thesaurum, videlicet aurum et vestimenta preciosa, quae ibidem fuerant posita ab aliis regibus post Davidem regem, de quo quidem facto, dictus Melchiar fuit accusatus, coram principe Antiochia;, qui tunc temporis erat dominus et dux in Jerusalcm, ex pr«cepto Julii Caesaris : Antiochus vero de hoc fuit valde turba- tus, et cogitabat intra se qualiter posset honestius apostolorum precia ponebant, communem cum illis n justiciam ministrarede furto supradicto.Et secunda vitam ducentes. Verum,cumChristianaB fidei devotione crescente, hujus sacrae domus facultates longe multiplicatae e8scnt,qui eas tuerentur,conductimiIites constituti sunt, ut et facultates Hospitalis domus, sub fratre Raymundo, a quo Regula pottea constituta est, tue- rentur, atque paganos repellerent : ipsi namque sa- cerdotes sacris mysteriis et praidicationibus occupa- ti, ea quae milites factitabant exercere non poterant; veruro cum in tantam vesaniam, impellente avari- cia, milites elati essent, ut se facultalum Hospita- lis professores constituerent^ sacerdotesque negli- nocte sequcnti, jacendo in lecto, cogitabat multum quid faccret de tali re : et postquam satis cogitavit, obrcptus fuit a sompno, et tunc angelus cepit ejus spiritum, et eundem portavit super montem Calvarii. Gui F.ex regnum apparuit, et dixit. « An- tiochc, non ponas manum super istum sanctum presbytcrum, ct non effundas ejus sanguinem ; quo- niam in isto Ioco,quem tibi monstravero, tu et ipse debetis facere unam domura pietatis et misericor- diae, communem omnibus pauperibus ibidem ad- venientibus. £t ego praecipio tibi, Melchiar, quod totum illum thesaurum, qui fuit cxtractus de se- iiOi DE PRIMORDIIS SkCRM RELIGIONIS JEROSOL. ii02 pulchro Davidis, ponatur in aedificio mansionis A pauperum; quoniam Spiritus sanctus ubi vult spi- rat. ») Eadem nocte, ipsc manifcstavit se sancto pre- sbytero Melchiar, et dixit eidcm : « Vadas ante mon- tem Calvarium, et ubi tu invenies fundamentum aedificatum, ibidem facite mihi unam domum for- tem et firmam, quoniam in eadem recipi multaB mansiones gentium, quia qui paupercs rocipit, me rccipit, » Et quando de mane in auroradiei ille pre- sbyter dcscendit de monte Calvario, obviat prin- cipi, et incccperunt adinviccm loqui, quomodo Do- minus noster Jesus Christus unicuiquo ostenderat bonam viam, et illud quod Dominus noster osten- derat ambobus multum placuit et eorum toto con- cilio ; et quod ille sanctus presbyter donabat se et totum illud quod invenerat de thcsauro in sepul- n chro David ad constructionem dictae sacrae domus causa serviendi pauperibus toto tcmporo, sieut scri- ptum reperitur in hbro de Machabajis. Quando Judas MachabcBus vidit et cognovit bcne, quod bona res erat orare promortuis,misitin Jhe- rusalem XII dragmas argenti, et quod oflerantur IIosp. pauperum qued ipsi rogaront pro mortuis, et placeretMelchiarstabilire fratres ad serYicndum pauperibusmansionis.In illa sacra domo, quam dixi- mus, venerunt de omnibus' partibus mundi multi pauperes et infirmi, qui fuerint rcccpti et benigni- ter pertraclatipropter misericordiam Domini nostri Jesu Christi. Princeps Antiochenus praedictus, quando obiit, donavit sacrae domui praedictaj Jero- solimitanae magnam partem bonorum suorum. Nos facimus vobis notum unum magnum mira- C culum,quod auscultaredebent omnesinDeum cre- dentes. Dominus noster Jhesus Christus apparuit Zachariae prophetae una die, quando faciebal sacri- ficium Deo, et in illa hora Filius Dei apparuit sibi, et dixit: « Melchiar, frater tuus transivit de hoc Boculo, et anima ejus est in paradiso, ex quo ego praecipio tibi, et filio tuo, et uxori tuae quod vos veniatis in Jerusalem, et serviatis mihi et pau- peribus meis donec Julianus dc Roma veniat in Jerusalem. » Quando Zacharias complevit sacrifi- cium, quod ipse facicbat Deo, in partefuitmultum Isetus, et in parte fuit multum stupefactus.Et quando venit in domum suam, dixit uxori suae et filio plo- rando illnd quod Dominus illis praeceperat. Et omnes tres Deo gratias egerunt, et quanto citius D potuernnt, iverunt Jerusalem, et reddiderunt se et sua Deo et Hospitali pauperum, et servirunt mul- tum benigne et longo tempore Hospitali prae- dicto. Adhuc evenit aliud grando miraculum, videli- cet, quod Accamanus imperator Romanus, cum quibusdam aliis honestis viris, causa recipiendi omagium a Judaeis; accidit quando fuerunt in mare propc unam insulam Crcthii, quae vocatur Rho- chas, puppis eorum navis fracta est, et omnes qui supererant fuerunt perditi, excepto Juliano RomanO; qui per Filium Dei ad terram fuit ex* portatus bonigniter, Et quando Juliauus vidit in- fortunium quod evonerat, intcrrogavit Dominum, « Quis estis vos qui extraxistis me de isto peri- culo? » Etdominusnosterrespondit et dixit:((Ego sum Filius Dei, qui ordinavi te Hospitalarium do- mus pauperum Jerusalem, et in futurum veniam corporaliter in illa domo ; « ct benedixit ei. IUe Julianus recepit ad gaudium benedictionem Do- mini nostri ; et venit in Jerusalem ad sanctum Zachariam, ubi ipsc Zacharias et alii fratres re- ceperunt eum pro patre. Subsequenter, quando Dominus noster venit in terram, pro salute hu- mani generis, et voluit manifestare gloriam suam populo, vocavit apostolos suos et discipulos; et vcnit in Jerusalem, sicut praedixerat per sanctum Spritum provisoribus mansionis Hospitalis. Et cxi- stcns homo corporalis de prffisenti, fecit miraculum praesentibus suis discipulis, et apostolis faciebat salutem animarum. Deus qui fecitmagna bona huic domui, quod ipsemet voluit se ostendere eis, extcn- dit manus suas supra suos apostolos et pauperes mansionis praedictae; et tunc dixit: » Qui vos ho- norabit, me honorabit, et qui vos recipiet, me recipiet. Maledicatur homo qui spcrnet unum de illis. » Notum facimus quod ista ost mansio iu qua Doniinus nostcr dixit iili sapienli homini: « Tu amabis Deum cx toto tuo corde, et ex toto tuo cogitamine, » et alia multa secundum quod in Evangolio reperitur. Item ista cst domus in qua obscondiderunt se apostoli, et clauserunt portas, timore Judaeorum, quando Dominus noster Jesus Christus fuit crucifixus. In ista sanctadomo. venit virgo Maria et sanctus Johannes evangelista ad do- minum nostrum,quando ipse eratin cruce pro no- bis peccatoribus, et dixit sancto Johanni, ; « Vide hic matrcm tuam. » Et postea dixit matri sus : Vide hic filium tuum. » Adhuc cst ista domus Hospitalis, in qua venit Jhesus in octavo die suae resurrectionis, portis clansis, ct intravit in medio suorum discipulorum, et dixil eis : « Pax vobis. » Et ostendit eis manus- et pectus, sed Thomas non erat cum illis, quando Je- sus venit. Et discipuli venerunt ad sanctum Tho- mam, et dixerunt ei : « Nos vidimus Dominum no- strum. » Et Thomas respondit et dixit. « Ego non credo. ego non tango, et video foramem clavorum manuum suarum ct pedum, ct misoro manum meam in pectore suo. » Prope istos octo dies, sicut san- ctus Johannes evangelista testatur, quando disci- puli erant in ista sancta domo, et ssnctus Thomaa cum eis, venit Jhcsus, clausis januis, et dixit: « Pax vobis, » Et dixit Thomae : » Mitte huc digitum tuum in foramen manuum mearum et mei costatus, et noli csse incredulus, sed fidelis. » Et in illa sancta domorecognovitsanctus Thomas suum Creatorem. Cni Dominus noster dixit: « Quia tu me vidisti, credidisti. Beati sunt, qui non viderunt et credi- derunt. » Eodem tempore Ananias et Saphira dimiserunt IK» AD GODBPfUDCHd APNIND. 11. — MONUM. DU BELLO SAGRO. IfOi Bcculum, et donaverunt se societati Christi et di- A P^r Saracenos qui custodiebant muros. Et Soidanufi scipulorum : et quia non reddiderunt Deo et sacra^ ilomui Hospitalis et pauperibns, et non portaverunt ad pedes discipulorum illud quod babebant,mortui 8unt subilanea morte; et sanctus Petrus non per- misit poni eorum corpora in cimiterio, ymmo fecit eos sepiliri extra, tanquam excommunicatos. Et tempore quo Deus misit nobis apostolos et discl- pulos suosad praedicandum, et illi erant antiqui, sicut sanctus Stephanus. qui fuit primus martyr, et Philippus prothomartyr,Nichauome, Thymocenn Permaaan, Nycholaus Antiochenus. Isti custodie- bant domus Hospitalis ot serviebant pauperibus ex prscepto Domini nostri Jesu Ghristi. In isto tem- pore erant in eodem loco multae et diverss genera- tiones hominum ; aliquando Graici, aliquando Ca- praecepit Saracenis, qui accusaverunt eum, quod quando projiceret panem Christianis,ipsum capc- rcnt et duccrent eum sibi, cum toto pane, etaliter eum non credebat. Deinde venit unadiesConradue vel Gerardus faciebat uti solebat, projioiendo panem ChristiaDis; ct Saraceni, cum pane quem habebat in gremio, ipsum ceperunt, et duxerunt eum coram Soldano : et quando Saraceni monstrabant panem Soldano, tunc ille panis, 'virtute Dei, efficiebatur lapis. Et quando Soldanus vidit maliciam Sarace- norum, dimisit stare Conradum et praecepit sibi, ut sine timore Christianos, ut consueverat, debellaret. Et quando Gonradus, vel Gcrardus, audivit tstud, quolibet die projiciebat pancm Cbri«tianis Doi. Et Godfridus de Boylen stetit tantum. cuni cxer- ryaeni, qui tenebant civitatem Jerusalem et terram " eitu suo, ante Jerusalem, quod ipse copit civita- promissionis ; et hoc, non obstante quod dicta do- mns esset in magna paupertate, tamen recipiebant pauperes et infirmos. Et quanio venit flnaliter quod Saraceni habuerunt domum J^rusalem, et Grceci perdiderunt; unus servulus JesuGhristi, qui voca- batur Gonradus, custodiebat sanctamdomum hospi- talis, et elemosinas, quas dabantur sibi a Sarace- nis, ipse donabat pauperibus, et serviebat eis beni- gniter. Eodem tempore, quando Deo Placuit quod Ghri- stiani haberent terram promigsionis, Godfridus de Boylon, et magna multitudo barenorum et peregri- norum, qni fuerint instructi pcr divinam gratiam et pnedicationem, venerunt per longas terras, per tem et interfccit multos Saracenos, et habetat ma- gnum gaudium de victori^ habita, quam Deus de- derat eis, et voncrunt ad sanctum sepulcbrum Do- mini nostri, cantando, et gratias Deo reddendo. Deindc iverunt ad omnia alia loca. Et deinde baro* ncs diviserunt possessiones Jerualem, et donavo- runt dicto Conrado, vel Gerardo, magistro dicti Hcspitalis Jcrusalem, magnam partem possessio- num,ad honorcm sano.l Johannis Baplist», patroni ejusdcm Hospitalis. Deinde, tempore dicti magistri Conradi. vcl Gcrardi, Deus multiplicavit multum dictam mansionem Hospitalis de rodditibus^ posses- sionibus et dominationibuspcr regnum Jerosolimi- tanum. Et quando Conradus fuit mortuus, anima montcs et valles, et pcr terram Romanie, in An- C cjus ivit in paradisum. Et frater Raymundus de tiocham; et obsedcrunt eam, et virtute Dei cepe- runt eam. In illa, perfldorum Saracenorum ma- gnam multitudinem pcrimerunt. De qua ivcrunt ultra ad civitatem de Trypoly, et ceperunteam. Et exinde ceperunt Acrys : et inde iverunt ad terram Jerusalem. Et in eoram exercitu habebantt€Lm ma- gnam famemi quod quasi non habebant panem ad comedendum. Tunc ille Gonradus, qui ser\iebat pauperibus Hospitalis Jerosolimitani, quolibct die ter vel quater, ponebat de pane in suo gremio, et deauper muros terras projiciehat pancm Christianis, loco lapidum; et iste Conradus, qui custodiebat pauperes Hospitalis fuit accusatus coram Soldano. Puy fuit subrogatus ejusdem, loco ejus; et ad laudem Dei xdificavitcasalia, mansioneset castra; et rhelioravit multum mansionem de magnis pos- sessionibus. Illc frater Raymundus fecit stabilimenta man- sionis Hospitalis, quae in cadem domo scrvantur adhuc; et regulam; et a papa iunocentio secundo fccit ipsam conHrmari, etc. Deus Greator omnium liberet fratres Hospitalis ab omnibus malis et eorum peccatis, et eis conce- dat gratiam venicndi ad c^lestem gloriam cum om- nibus eorum benefactoribus, Amen. *m GARTULAIBB DU SAINT Sl^PULCRB. «M s:« GABTULAIBE DE L']gGLISE DU SAINT SEPULCRE DE JERUSALEM PUBLlfi D'APRfiS LBS MANUSGRITS DU VATICAN PAR I. mM DK EOZAM PROFEssEUH A l'6gole des ghartes, auteur des Formulx Andegavenses PUBLI^ D'APRi:S LE MANU8CRIT DE WEINOARTEN, AGTUELLEMENT A FUbDE, ET DE LA NUWSMATIQUE DES ROIS LiTINS D£ CHYPRE. Imprim^ par autorisation du gouvernement & rimprimerie nationale. — MDCGGXLIX. INTRODUCTION. I. L'6glise du Saint-S6pulcre, nomm6e aussi E^lise de la Resurrection de Notre-Seigneur, a io^jours 6t6 une des plus c^l^bres et des plus v^nerees du monde chr^tien.B&tie par sainte H^l^ne et Gonstantin, elle dcvint le si6ge du patriarche dc J6rusa]em et la m^tropolede toutes les eglises soumises & la jnridiction de ce pontife. Les conqu6tcs des Crois^s, arm6s pour d^livrer le tombcau de J^sus-Christ, la rendirent plus que jamais Tobjet d'un culte particulier. Les rois, les princes, les seigneurs et les dvAques des nouveaux Etats fondes cn Orient s'cmpre8s6rent k Tenvi de rorner et de renrichir ; les souverains et les pr^lats d'Europe, qui n'avaient pu la visiter, voulurent au moins lui prouver leur respect par leurslaTgesse»; les papcs veill^ront avec un sotn jaloux h la conservation de ses biens et au maintien de ses privil^ges.Ce sont les t^moignages de cette v6n6ration universelle, et ta serie de ces pieuses iib^ralit^s, pendant ht dur^e de la domination latine en Syrie, que renferme le cartulaire du Sainl-S6pulcre. Le nombre des actes dont il est compos^, les noms cel^bres qu*on y rencontre k chaque page, les notions qu'on peut y puiser sur la geographie politique, la condition des personnes et des terres, Torganisation religieuse du royaume de Jerusalem en font un des monuments les plus curieux et les plus complets de Phistoire des Croisades. II. On connatt les accusations dirig^es contre les cartulaires par le P. Hardouin (i)et parles ^oriYainsqai dans le si6cle dernier s*6taient constitues les ennemissyst6matiquesdescommunaut6sreligieuse8(2).Le8 auteursduNouveauTraifedediplomatiqueyontr6ponduvictorieusement,etleur8Conclusions sontadmises par tous les bons esprits. Aujourd'hui surtout qu'il ne s*agit plus d'attribuer aux cartulaires un caract6re authentique, et de les admettrc comme moyens de preuveen justice, personnene fait difBcult^ derecon- nattre que Thistorien trouve dans ces recueils une foule de renseignements qu'il chercherait vainement (1) L^ouvrage manuscrit dc P. IlaiJouin cst conserv^^^ la bibliotheque Nationale. (2) Simon, Histoire de Vorigine des revenue eccUseastiqueSy t. I. — Memoires du der§i, t. VI. 1107 AD GODEFRIDUM APPEND. IL — MONUM. DE BELLO SAGRO. 1108 ailleurs. Plusieurs savants les ont consultes avec beaucoup de fruit (3) ; ct rimpulsion nouvelle qu*ont rcQue les 6tudes historiqucs a naturellement donn6 Tid^e do reunir et de publier ceux que nous ont j6gu6s nos anciennes abbayes (4). Aussi n'ai-je pas rintention de ranimer une guerre eteinte, ou d'entre- prendre une refutation desormais inutile. Je veux montrer seulement que les circonstances particuli^res dans lesquelles le cartulaire du Saint-Sepulcre a6te r6dig6, doivent luifaire accorder une foi complete, et qu'elles le mettraient k Tabri de toute suspicion, alors mdmeque les reproches adress^s aux cartulaires en g6n6ral trouveraient encoro quelque cr^dit. J'avoue qu*en rabsence de toute preuve positive il est impos- sible de preciser T^poque decette redaction; rdge des manuscrits, que j'es8ayerai plus loin de d^terminer, ne saurait nous scrvir de guide, parce que ces manuscrits ne sont probablement que des copies de trans- criptions anterieures. On peut cependant afTirmer que la r6union des pi6ces contenues dans le cartulaire du Saint-S6pulcre n'a pas ete achevee avant la seconde moiti6 du xii« si6cle, puisqu'on y trouve le ser- ment de rid6lit6 pr6t6 vers 1240 par Tabbe de Sainte-Marie Latine au patriarche Robert. Or J6rusalem et toutes les villes de rinterieuretaientdej^tombeesaupouvoirdesSarrasins,etlesChr^tiensneposs6daient plus que les villes du littoral. Est-il probable que les ehanoines du Saint-S^pulcre aient fabriqu^ de faux actes pour se cr6er des titres de propriete dans les pays occupes par rennemi? Cest \k cependantce qu'il faudrait supposer, si Ton attaquait rautorit6 de leur cartulaire, oh Ton voit que la plus grande partie de leurs domaines ^taient situ6s dans la ville ou aux environs de Jerusalem. III. Ce fut un manuscrit apport6 d'Orient par Philippe de Maizi6res, chancelier du roi de Chypre, qui fit connaltrc en Europe le cartulaire du Saint-Sepulcre. Ce manuscrit, devenu la propri6t6 de Paul Petau, passa dansla biblioth^ue de la reine Christine, et de\k dans celle du Vatican (5).Pendant qu'il etaiten- core en France, Andr6 Duchesne en fit quelqucs extraits pour ses propres travaux. Ce sont ces extraits, conserves & la Bibliotheque nationale (6), qui ont servi successivement h du Cange pour son Histoire, en- core in^dite, des Familles d'Outremer, au P. Ilelyot pour son Ilistoirc des Ordres monastiqucs, et & M. le oomte Beugnot pour son ^dition des Assises de J^rusalem. IV. Ces quatre savants sont jusqu'ici les seuls qui aient fait usage du cartulaire du Saint-S6pu1cre ; mais 8*il n'a pas 6t6 plus souvent consult6, cela ticnt surtout k ce qu'on ignorait assez g6neralement son con- tenu, et m^me son existence. M. le comte Beugnot, conduit par la nature de scs travaux k Tetudier en d6- tail, n'a pas tard6 k reconnaltre tout rint6r6t historique qu'il pr^seotc ; il a publie la plus grande partie des extraits copies par Andr6 Duchesne (7), en y joignant les reflexions suivantes, que je suis heureux de pou- voir reproduire : « Si le P. Paoli a rendu un verilable service k la science en imprimant le Codediploma- « tique des Hospitaliers de Saint-Jean de J6rusalem, il est certain que la publication du Cartulaire du « Saint-S6pulcre ne serait pas moins bien accucillie des savants qui s'occupent de rhistoire ou delaju- « risprudencc du moyen-ftge Nous n'avons pas songe k inserer dans notre Appendice un monument « historique dont la publication exigerait beaxcoup de travaux, de temps ct d'espace.... Mais nous avons « tir6 de Textrait de Duchesne cinquante-deux chartes inedites, qui toutes donnent sur T^tat des per- « sonnes, et sur la transmission de la propri6te chez les Latins, des lumi^res qu'on demanderait vaine- « ment aux livres de droit. II est k souhaiter que cette publication partielle d6cide quelque savant k en « ex^cuter une complete (8). » V. Cette opinion d'un juge aussi comp6tent m'a donn6 lapremiere idee du travail que j'oflre au public.Je devaisd'abordrechercher le manuscrit de Philippe de Maizidres ; je Tai rencontr^kla biblioth^que du Va- tican, fonds Vatican, n» 7241 (9). L'identit6 ne saurait ^tre douteuse, car on lit ces mots sur la feuille de (3) Voyez notamment Tusage qae Brussel et Chantereau-Lcfebvre ont fait du cartulaire de Champagne. (4) Le soin de cette coUection est confie k M. Gu6rard ; les sept premiers volumes ont d6jJi paru. (5) La c616bre biblioth^ue de la reine de SuMe avait 6t6 compos^e, en grande partie, dcs manuscrits de la famille Petau. Cette bibliothdque, apr6s la mort de la reine, fut achetee par le pape Alexandre VIII, qui donna auelques centaines de manuscrits k son heveu, le cardinal Ottoboni, et reunit les autres k la bi- bliothdque Vaticane, dont iis forment cncore aujourd'hui un fonds particulier. (Arckenholtz, M^moires concemant i\hristinc, reine de Su^de, t. I et II passim, — Blume. Iter Italicum, 1. 111. — Paulin PAris. Ca- tatogue des manuscrits frangaisX IV.) ( ') Fonds des cartulairca, n^ i95. — Collection Duchesnc, t. 56. (7) Assises de J6rusalem, t. II, dans VAppendice, (8) Assises de Jerusalem, t. H, Prdface, /r^v r. ... _ . t. .. |oancienfonds,ou fonds fonds Palatin ; 5«> fonds u y^ivMiA, jLit» iiiu.iiu0v;rjb uu uartuiuire uu oaini-oepuicre, provfna.ni iit; m muuotheque deCnristinC, Clevrait naturellement se trouver dans le fonds de la reinc ; il est m6me certain qu'ilen a fait primitivement par- tie, car Monfaucon Ty a vu, et la enregistre sous le n« 1340 (Bibliotheca Bibliotfiecarumy p. 44). Mais il y a plusieurs^exemples de manuscrits qui, dans les arrangements interieurs de la bibliothdque Vaticane, ont et6 distraits du fonds de la reine pour 6tre incorpores au fonds Vatican proprejnent dit. H09 CARTULAIRE DD SAINT SEPULCRE. UiO garde : Iste liher est domini Philippi de Mazeriis cancellarii regni Cipri, Cest un petit in-4*, reli6 en par- chemin blanc, de 158 feuillets de parchcmiu,6criture du xiv« sidcle. II conticnt 184documenl8, dontilfaut reduirc le norabre a ^81, parcc qu'il y en a trois que le copiste a r6pet6s. J'ai trouve dans la m6me biblioth^que, m^me fonds, sous le n® 4947, un autre manuscril du cartulaire, petit in-f° de 129 feuillets de parchemin,ecriture tr6s-r6guli6re et tr6s-soign6e du xiv« siecle (^O).Cema- nuscrit est loin d'6tre aussi complct quc le pr6c6dent : il ne contient gu^re que les diplomes ^man^sdes rois,des ev^ques et desprincipaux seigneurs; lc redacteurag6neralement neglig^ les chartes des simples particuhers. Le nombre des documcnts qu'il renferme est de 67, sur lesquels 4 seulement nefont pas doublc emploi avec les pieces contenues dans le n* 7241. Cest en r^unissant ces 4 documents aux 181 du pre- mier manuscrit que jai obtenu le nombre de 185, qui constituc dans mon 6dition rensemble du cartu- laire. Je ne parlerai que pour memoire d'un troisi^mc manuscrit, qui se trouve ^galement k la biblioth^ue Vaticane, fonds Ottobonien, n® 985. Ce n*est point, k propremont parler, un manuscrit, mais seulement unc copie moderne du n<» 4947 (11.) VI. J'ai peu de choses k dirc sur le plan que j'ai suivi. Le manuscrit 7241, qui devait naturellement me fournir le texte principal, a el6 copic avcclaplusgrande fid61it6 : jcraid6sign6 parlaJettre. A. Le manu- scrit 4947 m'a fourni dcs variantes nombreuses, mais peu importantes : je Tai designe par la lettre B. Quant au manuscrit 985 et aux extraits d'Andr6 Duchesne, ils ne pouvaieiit 6videmment m*6tre d'aucunc utilite. J'ai longtemps hesit^ k imprimer les documents dans rordrc oCi le manuscrit 7241 les presente ; il me paraissait plus rationel de les dtablir dans Tordre chronologique. Ce qui m'a fait renonccr ^-ce projet, c'est que le redacteur du cartulaire parait avoir voulu suivre une certaine m^thode de classification. Dans la premicre partie de son travail, il a gdneralcmcnt rangeleschartcsselon ladignit^dcs personncs, com- men(jant par les dipl6mes dcs papcs, des patriarchcs et des rois, finissant par ceux des simples particuliers, et mcttant ensemble ccux qui int6rcssent la in6me localit6. J'avoue qu'il n'est pas toujours demeur6 fi- dele k ce syst6me, et que dans la seconde partie du cartulaire on trouve des pieces de toute nature accu- mulees un peu de hasard. Mai j'ai reconnu Tintention premi^re qui Tavait dirig6, et j'ai voulu la res- pecter. VII. II me reste ^ remplir un devoir de reconnaissance envers Mg' Lauriani et Mg"^ Molza, custodes delabi- (10) L'histoire de ce manuscrit se rattache aux vicissitudes qu'a subies, avant d'entrcr au Vatican,une des plus celebrcs biblioth^ues d'ltalie, dont il faisait primitivoment partie, On m'excusera d'entrer k ce sujet dans quelques details,qui peuvent int6resserla bibliographie, et qui sontg^n^ralementinconnusen France.Marcel Cervino, qui devint pape en 1555 sous le nom de Marcel //.fntle fondateur de cette biblio- th^que.En mourantillalaissaiSirleto son secr^taire, qui, ayant et6 plus tard promu au cardinalat,aug- menta consid6rablement le fonds qui lui avait 6te 16gu6. La biblioth^que de Sirleto, g6n6reu8ement ou- verte au public et consullee avec fruit par Baronius, Panvini et autres 6crivains, qui la d6signent sous le nom de iirletiana,^\il achet6e,k la mort de son savant proprietaire, par le cardinal Ascanio Colonna. Elle prit alori* le nom de Colonnese; et cest dans le palais de cette illustre inaison que la virent le P.Sirmond et Ant. Possevin. Des difficult^s survenues i la mort du cardinal pour la liquidation de sa succession con- traignirent scs heritiers k vendre sa bibliot6que. Elle devint la pronriet6 du duc AltaSmps, qui fitdispo- ser, pour la recevoir, les plus beaux appartements ds son palais ; elle y porta le nom 6'Altaempsianaf et fut visit^e par llolsten,Suarez,lcs Bolfandistes et les 6diteurs romainsdes Conciles gr6co-latins. Dans les vicissitudes qu'elle avaft 6prouvccs,cctteriche collection avait plusieurs fois failli 6tre transportde loin de Rome.Philippe lI,roi d'Espagne, ct le cardinal Fr^d^ric Borrom6e avaient tour h tour fait des d6marches pour racquerir:aussile pape Paul V,craignant qu'elle ne passAt un,jourentrelesmainsdequelque6tran- ger,forQa le duc Altaemps k lui ceder cent des principaux manuscrits, qu'il r6unit Ji la biblioth^que pon- tificale, etablie depuis quehjues ann^es par Sixte V dans les salles du Vatican. Le cartulaire duSaint-S6^ pulcre fut un des cent manuscrits choisis par Paul V:c'cst donc sous lc regnc de ce pontifequ^ilestsorti de la biblioth^que snccessivement possed6c parMarcel Cervino, Sirleto, Coionna et Alt6mps,pour6trein- corpore k la bibliotheque Vaticane.La biblioth^que Aitaempsiafm {ai ensuite vendue aucardinal Ottoboni, qui devint pape sous le nom d Alexandre VIII; elle demeura dans la maisop Ottoboni, dont elle a d6fini- tivement retenu le nom,jus5u'au r^gne de BenoltXIV,qui rachetapourlareunirauxautreseollectionsdu Vatican. Pendant qu'elle etait encore la propri6t6 des Ottoboni,elle s'enrichit, comme je Tai dit dansune des notes prec6dentes, de quclques-uns des manuscrits de la reine Christine, et rcQut, entre autres visi- teurs illustres,dom Montfau(jon. Mabillon Tavait consultee quelques ann6es plus t6t,dans locourtinter- valle de temps qui s'6coula entre la mort du duc Altagmps ct racquisition quen fit le cardinal Ottoboni. (Mabillon, Iter Italicxm. — Montfaucon, DibUotheca bibtiothecarum. — Archenholtz, M&moires concemant Christine, reine de SuMCy t. 11, p. 3*^2. — Ruggieri, Memorie istoriche della bibliotfieca Ottoboniania. (11) Ccst la copie que fif ex^cuter le duc Altaemps, quand il fut contraint de ceder son manuscrit k Paul V. La notc suivante, mise en t6te de cette copie, ne peut laisser k ce sniet aucun douie lUnus exco- dicibus bibliothccie Attaempsianas^ d Pauto V manu regia exceptis, nunc vero a Johanne Angelo ab AltaSmps duce propriis sumptibus fidelissime ex originatibus transumptus, ut bibliotheca prdsdicta tanto honore jam decorata non careret. lill AD GODEFRIDUM APPEND. H. — MONOM. DE BELLO SAGRO. ttlt filioth^que du Vat'can. Leur extr^me obligeance m'a permis dc terminer en peu de temps les diff^rents travaux qui m'avaient appel6 k Rome; on eftt dit qu*ils voulaient protestor par leur empressemetit contre les reproches si souvent adrcss6s aux bibliothecaires italiens. Je d^sire vivement que rexpression de aitt gratitude parvienne jusqu'2i euxdans Tasile oCi les r^volutions les ont peut-^tre contraints dc se r6- ftigier. Juin 1849. mim PRIVILEGl A ECCLESriE SANCTl SEPULCRI IHERUSALEM l^ A [Sine rubrica, Ego Peregrinus, abbasSanctc MariedcLatina, ab hac hora in antca fidelis ero sancte lerosolimitano ecclcsie domnoque Roberto, patriarchc ejusdemec- clesic, et successoribus*ejus canonicc intrantibus. Non ero in consilio neque in factoutvitamperdant aut membrum, vel capiantur mala captionc. Consi- lium, quod micbi aut pcr se aut per nuncium aut per littoras manifestabunt, ad eorum dampnum nullipandam. lerosolimitane ccclesie patriarchatum ct regulas sanctorum patrum adiutor ero ad defen- dendumet retinendumcontraomnes homines, salvo ordine meo. Bona ecclosic mec non alicnabo neque de novo alicui infeudabo. Vocatus ad sinodum ve- niam, nisi prepeditus fuero canonica prepeditione. n Nuncium * ecclesie lerosolimitane et domini pa- triarche, quos certos esse cognovero, in cundo et redeando honorice tractabo et in suis necessitati- bnsadiuvabo. lerosolimitadeecciesielimina singulis annis aut per me aut pcr certum nuncium visitabo» nisi eorum absoivar licentia. Et hec promitto coram vobis domino Arnaldo, Liddensi episcopo, vicario predicti domini patriarche, nomine ejus et sancte lerosolomitane ecclesie. Sic Deus me adiuvetethec sanota Deievangelia. IP. [Sine rubrica.] Archiepiscopis.cpiscopis aliisque prelatis, omni- busque Cbristi fidelibus in regno Thesalonicensi eonstitutis, ad quos littere iste pervenerint,WiIlel- mus, Dei miseratione ecclesie Dominici Sepul- ^ cri paior humilis, cura ejusdem ecclesie capitulo sinceras orationes in Ghristo. Vestre constare cupi- mus universitati quod nos^ cognoscentes prudentiam et honestatem latorem * praisentium dilecti cano- nici nostri N.^ipsum constituimus priorem et pro- visorem oranium domorum etpossessionum nostra- rum, quas in regno Thesalonicensi tenemus, et aliarum in Roman[i]a, quesubiectenonsuntnostre domui Constantinopolitane ; hoc tamen apponentes quod tam ipse quam alii procuratores domoram nostrarum non habeant potestatem vendQndi» obli- gandi vel inutiliter alienandiservos, ancillasautaliis ecclesie possessiones ; unde,siquidtaliumabaliquo nostrum sine consensu capituli factum fuerit, non habeat aliquam firmitatem ; rogamus igitur ut qui- libct vestrum super talibus non scripta sua confe- rat nec bullam. Dedimus autem ei potestatem fa- ciendi fratres et sorores, quos utiles et ecdesie vi- dcrit expedire. Vestre denique supplicamus pietati quatenus amore Crucifixi predicto N. piiori oonsi* lium vestrum et auxilium, in quibus neoesse ha*- buerit, inpendere velitis, attendentes quod nos qui- dem pro omnibus fidelibus. specialiter autem pre nostris benefactoribns, iugiterDominosaplioamiM. III». LrrTERE WILLELMI PRIORIS ST GAPITUU SANGTI SB- PULGRI. Willelmus, Dei miseratione Dominici Sepulcri prior humiliSjCum eodem capitulo aniversis fratri- bus in obedienciis Dominici Sepuleri in N.constitu- tis fraternam in Dominodileotionem.Gognosceates fidelitatem et discrctionem latoris presenoium di- lecti canonici nostri N., ipsum statuimus priormB domorum, possessionum et omnium, que in N. te- ^ Cette charte''se,.trouvej,dans le manuscrit A, au verso du feuillet de garde ; elle manque dans le ma- nuscrit B. "Gorrigez nuncios.^A, f^ 1, r* ; manque dans B. ♦Corrigez UU&ris.^At f 4, r* ; manqiie dans B. im GARTULAIRE DU SAINT SBPULCRB. 144» nemus, iniungenies eidem utySiquadestructasunt, A pro posse requirat, et omnia sibi commissa ad ec- clesie nostre utilitatem etDomini dirigat honorem. Signifioamus autem vobis quod tam ipse quamalii procuratores domorum nostrarum non habeant po- testatem vendendi,obligandivel inutiliteralienandi servos vel ancillas aut alias ecclesie possessiones ; unde, si quidem ^ talium ab aliquo nostrum sine mandato capituli factum fuerit, esse irritum sciatis et omni robore carere ; nullus quoquevestrumpre- sumat hujusmodi excessibus concessum vel testi- moaium adibere.Dedimus autem eidemN.priorem^ poteetatem faciendi fratres et sorores,quo8 utiles et eeolesie viderit expedir6.Precipimu88iquidemvobis in viriute obediratie ut, visis hiis litteris, prefato IX". [Sine rubrica,] Post captam Antiochiam Podiensis epiicopus, sedis apostolice legatus, prudenti optimatum usus consilio, lerosolimitano regno et Antiocheno principatui ter- minum posuit, fiuvium scilicet, qui Tripolim et Tor- tosam interfluit ; decemens ut lerusalem omnem ter^ ram a parte australi usque ad eundem fluvium iure perhenni possideat, et Adtiochia ex altera fluminis parte nichilominus obUneret, Paschali papa apud Beneventum concilium cele^ brante, ab Antiocheno patriarcha et principe nuncii transmissi sunt, qui m eodem concilio Antiochene iure ecclesie sibi restitui postulaveruni, Quibus hujuS' modi dedit responsum : Non solemus de traoiatibos priori manualem obedientiam fatiatiSy debitam ei- n ecclesiarum cito respondere ; sed petitioni vestre 1. • _, . •■ « •» J • m m3 • 1 « • •• « 1 j_ • X J. _J dem revepenciam exibentes. Monemus denique ut bonis operibus Dominum pre oculis sic babeatis, quoc ab hi^us vit^ miseriiB perveniatis ad gaudia eterne felieitatis. DE OBEDIB^rriA QUAM FECIT BCGLB8IE [SANCTl] SEPUL- CRI MAURUS, ABBAS TEMPU DOMINI. Ego Mauru8, ecclesie DominiTempliabbasbene- dioendus, ab hac hora in antea fldelis et obediens ero sanete lerosolimitani ecclesie dominoque meo patriarehe B[oberto] ejusquesuccessoribuscanonice intraatibns. Non ero in consilio neque in fEu^to ut vitara perdfit aut membrum, vel in captione oapia- tar,ileo «t eccleeia Dominici Templi a lurisdiotione flua et obedientia lerosolimitaneeeclesie separietur. Coiwilium) quod mihi per se [aut per] nunciom C BDaiufestabit, ad eorum dampnum nuUa ' pandam. Patriarehatum lerosolimitane ecelesie et ea que ad ^andefn pertinenty adiutor eao ad defendendum et reiinendumySalvo meo ordine, contra omnes homi- nes. Vooattts ad sinodum veniam, nisi prepeditus itiero canoniea prepeditione.Nuncium ipsius,quem oertum nuneium esse eognovero, in eundo et rede- undo honorifioe-traotabo. Sio me adiuvet Deus et hee Banota evangelia, V. DB SDBtECTIONE QUAM DBBET TntBNSIS ECCLBSIA EC- CLESIE lEROSOLIMITANB. {Yide in Innooentio II ad an. 1143.) VI. MC R^EBBNTIA DBBITA GAN0NICI8 8ANGTI SBPULCRI, ]) (Vide ibid). VII. M 6BBBBNTIA QXPt DEBETUR PAtRlABCHB 1BR080U- MITANO. (Yide ibid), VIII. PRrflLBOfUN DOMINI PATRIARGHE ET EGCLE8IB lEROSO- LINITANE. {Yide in Lucio II papa ad an. 1145.) quia de longe venistis et longa viavosexpectatred- dituros",non est diiferendum quod habemuspara- tum respondere. Sancte memorio venerabilis Urba- nus papa, quando coneilium popuIoaLnime oon- gregatiobifs] in Monte Glaro cel^ravitviamqne l»- rosolimitanam suscitavit, deorevisse memolratftFet scitur quod quicunque principes provinoias vel ei- vitates super gentiles eonquirerent,eliininiatid ^geVi- tium ritibus, eorum principatibus eeclesie re^tii- te pertinerent. X. PRIVILBQIUM PABCHAUS II 9APB. (Yide m Pa^chali ad. an. HiSy XI. PRrVILBGIUM L1U8DEM. (Vide ubi tupra.) XII. PRIVILiKUUM BIUDBH. (Vide ibid). Xlil. PRtVlLEOIUM CALIXTI II PAPB. (Vide in Calixto II ad an. i 124.) XIV. EIUSDEMDB C0NF1RMATI0NBGAN0NIC0RUM RBaOLAIUirM. (Yide ibid). XV. PRrVILBGlUM HONORI II PAFB. (Yide in Honorio II ad «n. ii3Q.) XVI. AUUD BIU8DEM. (Yide ibid). XVII. PRIVILBGtUM INNOGBNTII II I^APB. (Vide in irMoeenHo Uadm. tf 43.) XVIII. AUUD PRIYILBGltlM BIU80BM. (Vide ibid.) XIX. PRIVILEGIUM CELE8TINI II PAPB. (Fide in Coslestino II ad an. H44.) • Gorrigez qmd. ^ Corriges nriori. • A, f» 1 . v«; manque dans B. • Gorrigez nulli. *^ A, f> 3, V, monque dans B. " Gorrigez redituros. " Gorrigez eliminakt* 11 15 AD 60DEFRIDUM APPEND. IL — MONUM. DE BELLO SACRO. 1116 B XX. A EIUSDEM DB CONFIRMATlONB POSSESSIONUM ECCLESIE 8ANCTI SEPULCRI. (Vide ubi supra,) XX[. PRIVILEGIIJM LUCII PAPE II. (Vide in Lucio II ad an. iikb,) XXII. PRIVILEGIUM PAPE LUCfl II DE CONFiRMATIONE. (Vide ibid.) XIIL PRIVILCGIUM i:.UGENII III PAPE DE CONFIRMATIONE. {Vide in Eugenio III ad an. 1153.) XXIV. DB CONFIRMATIONE OBLATIONUM ALIUD PRIVILBGIUM EUOBNII III PAPE. {Vide ubi supra.) XXV «. PRIVILKaiUM ARNULFI PATRIARCHE. Transmutatio canonicorum seculnriumin regutares. quam* gecit ^mulfus patriarcha, assentiente rege Balduino primOf et de his que eis constituit advictum et vestitum eorum : videlicet medietatem oblationum Sancti Sepulcri, omnes oblaUones sancte CrueiSy , nisi in parasceve, et decimas omnes lerusalem per- tinentes, exceptis decimis funde^ et ecclesiam Sancti Petri in loppe cum omni honore suo et dignitatCy et ecclesiam Beati Lazari cum omnibus appendiciis ; et hec omnia habeant libere et ad voluntajein eorum or- dinent **. In nomine sanctc et individue Trinitatis. Ego Arnulfus, Dei gratiapatriarchalerosolimita- C nus ", servus servorum divinitatis eiusdem^mini- mus.Balduino, Dei nutu lerosolimoruoi" rehe glo- , riosissimo, imperante et nobiscum in omni bono tota virtute animi consentiente, cunctis per orbem Ghristum coUntibus notifico privilegium,quod anno incarnationis dominice mcxiv, nostri vero patriar- chatus iii,regni autem predicti regis xiv, indictione vii, epacta xii, de renovatione ecclesie Sancti Sepulcri ipsius regis consilionobisestinstitutumet confirmatum.Cum Dominus nosterlhesusChristus, Dci vivi niius, ecclesiam suam in tantumdilexerit, ut pro ea homo factus eandem preciosissimo san- guine suo redimere dignatus sit. passionis ac glo- riosissine resurrectionis sue iocum in finem sua inefTabiii misericordia adeo dignatusestdiligere,ut ]) eam de manu Turcorum et Sarracenorum eripere ac Ghristianis ndelibus suis innumeris affectis pro eiusdem ioci deliberatione sola sua divina virtute placuerit tradere. Nichii enimhumana virtus,nichil sapientia, nichil exercitus nostri multitudo profi- ceret, nisi divina virtus inexpugnabiliter pugnaret pro nobis ^', nisi et nos in loco pascue sue miseri- corditer collocaret, nisi etiam nosindignos,paganis abolitis, hereditatis sue misericordius heredes effi- ceret. Sed antiqui hostis nectriquitia*', dolens sc vasa ire perdidisse, qui ovile dominicum, ut leo rugiens, millenis artibusmoliturirrumpere,machi- nari cepit qualiter vasa disperderet misericordie. Novos quippe incolas dpminici oblitos precepti de die in diem plus et plus cornipit ; qui, minores nichili reputans, ad clerum etiam transccndit, et suis eum prestigiis agitans, sibi mancipavit ;quv5m cnim decebat ut devotior Deo existeretetbonumde se exemplum minoribus preberet, proh dolorl voluptati carnis magis servivit*®, et honoremsuum modis incredibilibus po|luere non dubitavit.Etpius Dominus,qui sepulture sue locum oculo misericordie benigne respicit, nostris temporibus illorum nequi- tias sua severitate correxit. Defuncto enim prede- cessore nostro, domno Gibilino, cgo Arnulfus. omnium lerosoiimitanorum *^ humillimus a rege, clero et populo in pastorem electus et patriarchaii honore sublimatus, anime mee periculum metuens eorumque animabus mederi cupiens. criminibus eorum diutus csnsentire nolui, quos correctione paterna, ut vitam suam corrigerent, multociens ammonui. Moncbam enim ut communiterviventes vitam apostolicam sequerentur, et [pro]" regula beali Augustini vita eorum canonice regeretur, ut Domino Ihesu Christo eorum devotius placeretser- vitium, et nos cum eis in eternagloriareciperemus premium. Cum autem quidam corum, Deo inspi- rante, salutifera amplectcrentur monita, quidam vero abdicarent instigatione diabolica, hos ut Christi famulos in Sancti Sepulcriccclesiadocenter ordinavi, illos autem ut inobedientesetregularibus preceptis obsidentes ab eadem ecclesia penitus eli- minavi. Presentium igitursancteconversationicon- sulens et futurorum bonopropositioprovidenscon- silio regis incliti Balduini et assensucleri et populi patriarchatus nostri, eis partem constitui, et ut sufficienlcr victum et vestitum habeant zelo Dci ordinavi. De cunctis namque oblationibus, que ad Sepulcrum Domini venicnt,inomnibns mcdietatem accipient ; de ceravcro ecclesiaduaspartesadlumi- naria, tcrciam habebit patriarcha; de Gruce vero Domini, quam canonici custodiunt, omni tempore oblationes habcbunt, nisi in sola die sancti pa- rasceve *', aut si patriarcha eam secum detulerit pro aliqua necessltate. Dcdi etiam decimas tocius sancte civitatis lerusalem •*etlocorum sibiadiacen- tium, exceptis decimis funde,que sunt patriarche ; dimidiam quoque partem iliius bencficii, quod rex Sepulcro tradiditproexcambituepiscopatus Bethle- emitici. Goncessi etiam eis inloppem civitateeccle- siam Beati Petri cum suo honore etcumtotadigni- "Ar» 23, r>, B, f*, 22, r«. -** Ce sommaire manque dans B, et la rubrique y est ainsi conQue :D transmutatione canonicorum secularium in rcgulares, " B, Iherosolimitanus. " B, eiusdem divinitatis. " B, Iherosolimorum. " B, pro nobis pugnaret. " B, nequUia. *° B, imervivU. •* B, Iherosolimilanorum. " Suppl6e d*apr68 B. ^ B, parascheve. «* B, Iherusaiem. 1117 CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1118 tate^ que pertinet matri ecclesie. Gorfcessi etiam A d^f^rentur, vobismedietatemconcedimus^itatamen ecclesiam Beati Lazari cum omnibus appcndiciis, que adiaccnt ei, et omnia quecumque ant^a possedit ecclesia. Et res suas, quascumquebabentvelpossi- dent vel Deus daturus est eis, libere babebunt et prout voluerint ordinabunt. Si quis autem hoc pri- vilegium nostrum violare presumpserit, illi pene subiaceat, quam Dominus omnibusmaledictis pro- misit, nisi resipuerit ; gratia autem et pax a Deo Patre et Domino Ihesu Christo sit ista custodienti et sancte ecclcsie iura tuenti. Amen. XXVI «. PRIVILEGIUM^WILLELMI PATRIARCHE DE CONFIRMATIONE ommHjm POSSESSIONUM. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Gullelmus, Dei gratia lerusalem'*' patriarcha karissimis in Christo filiis Petro, ecclesie Sepulcrj Domini priori, ceterisque fratribus in eadem ecclesia vitam professis canonicam, tam presentibus quam futuris, salutem. Officii nostri nos compellit aucto- ritas commissarum nobis animarum vcstrarum lucris et profectibus insudare, et ad communis vite veslre sustentacionem paterne vobis cura soliicitu- dinis providere. Si enim commissi nobis regiminis debito ecclesias intra patriarchatus nostri terminos constitutas et earum filios tueri debemus atque dili- gere, vos, qui ut speti [a]liores«filiinobisvicinius adheretis et quorum nobis omnimodis cura con- missa est, equius iudicamus in tuitionis nostre gremio confovere, ut tanto liberius in ecclesia quam ut de cera solum ad luminaria concinnanda duas ecclesia partes obtineat, tercia vero tam nostris quam successorum nostrorum usibus ct utilitatibus cedat. Oblationes vero sancte Crucis, que vestre custodie deputatur, omni tempore recipiendas vobis et habendas sancimus ", excepta videlicet feria sancti parascheve,aut cum me aut successores meos necessitas aliqua compulcrit eam uspiam deportare. Decimas etiam tocius sancte civitatis lerusalem ^ et locorum sibi adiacentium vobis non minus conce- dimus, exceptis decimis funde, que ad nostrum ius pertinere noscuntur. Dimidiam quoque partem omnium iilorum que bone memorie rex lerusalem **, fialduinus Latinorum primus pro concambio Bethle* ^ emitici episcopatus ecclesie Dominici Sepulcri tra- didit, simili modo vobis habenda sanctimus'', etin civitatc loppe ecclesiam Beati Petri cum dignitate sua et omni honoris plenitudine, qui ad eandem matrem ecclesiam noscitur pertinere. Ecclesiam preterea Beati Lazari cum omnibus [suis] •• perti- nentiis ct quatuor casalibus, Bcnahatie, Beneha- beth, Ragabam, Roma, que ab eodem rege Balduino Sepulchro Domini fuipse tradita ex eius privilegio comprobantur, pari vobis modo concedimus, et ^ villanos cum suis familiis, qui eiusdem regis dono vobis per eandem scripti sui paginam contraduntur. De proprio quoque nostro ecclesiam Quarentcne ^ vobis deinceps possidendam adicimus ; omnesque furnos lerusalem'*, quos ex venerande memorie ducis Godofridi ^ dono habetis, vestro iurideinceps Redemptor noster passionis sue humilitate et resur- ^ mancipamus, exceptis tribus, quorum duo necessi- rectionis gloria illustravit, exhibere possitis eidem Redemptori devotissimo »* famuiatus obsequium, quanto in administratione temporalium nostrum filiaiitati vestre videritis non deesse sufTragium. Predecessoris itaque nostri pie memorie, domni Arnulfi patriarche, instituta, que et apostolice auc- toritatis privilegio sunt etconfirmationesanctita'^ pia aviditate sequentes, quecumque in ecclesia Se- pulcri Domini, cui auctore Deo nunc preesse dinos- cimur'*, de regularium canonicorum suo tempore constitutorum aut constituendorum victu et vcstitu zelo Dei et honestatis gratia ordinavit, et in perpe- tuum habenda privilegii sui inscriptione firmavit, nos quoque tibi, fili Petre, ac fratribus tuis, tam tati pauperum Hospitalis deserviuntetsubiciuntur, tercius vero ecclesie Sancte Marie Latine usibus de- putatur. Omnia etiamcasalia, que idemvenerabilis dux Godofridus** ecclesie Dominice Resurrextio- nis" concessil, vobis libere in perpetuum possi- denda decernimus, sicut in prefati regis Balduini privilegio continentur. Huic nostre concessionis muneri quatuor casalia, Gath *', Capharruth Cre- fesilta, Porphiria, cum suis appendiciis censemus adiungere, que ex dono et concessione fratrie et coepiscopi nostri Rogrerii, Ramathensis episcopi iuste in presentiarum disnoscimini ^^ possidere. Et ut cuncta breviter conciudamus, non solum ea que infra patriarchatus nostri metas vobis gratia divina presentibus quam futuris, libere in perpetuum D concessit, verum etiam quecumque citra mare aut possidendaconcedimus,et,utsurficientiusnecessaria habeatis, eis ampliora adicimus. Dignum est enim ut, qui nostra volumus instituta servari, pios prede- cessorum nostrorum actus etdispositiones non solum non infringere, sed etiam, in quo possumus, stu- deamus omnimodis imitari. Omnium ergo oblatio- num, que ad Sepulcrum Domini pertinebunt aut ultra mare possidetis, aut in futurum concessione pontificum, dono regum ac principum, sive oblatio- nibus fidelium iuste poteritis adipisci, salva dioce- sauorum episcoporum reverentia, iuri vestro per- petualiter subdimus, ita ut in omnibus patriarchalis dignitatis, ius quoque ac reverentia conservetur. Ut aulem hec omnia vobis integra illibataque ser\'en- •* A, f> 25, r» ; B, f» 25, r». *« B, Item privilegium. '^ B, [hmtsalem, » B, specialiores. " Corrigea devolissimi; B, devoti. ^ B, sanccitay ^* Cette phrase est r6dig6e dans A d'une fagon incomprehensible : quecumque preesse disnocimur in ecclesia Sepulcri Domini cui auctore Deo nunc. '* B sanccimus. " B, Ihe" rusalem. '* b, Iherusalem. ^ B, sanecimus. ^ Suppl^e d^apr^s B. ^"^ Dans A il y a ut. •* B, Quarante- ne. *^Bf Iherusalem. ^B, Godefridi. ^^B.GodefruUis. ^*h, Resurrectionis. ^B, Gith. ^Bj dinoscimini. «119 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. ll^ t«ir, preseBtem paginam sigiUi nostri appositione A tur. Libcram etiam potestatem locum multiplicandi «anccimus ^ at eorum, qui subscripti sunt, attesta- iionibus Foboramus. Interfuerunt enim huic nostre eoDoessioni : Gaudentius ^^, Cesariensis archiepiscopus. Rogerius, Ramatensis episcopus. Anselmus, Betbleem episcopus. Robertus, lerusalem ^"^ arcbidiaconus. Gaufridus, abbas ecclcsie Templi Domini. Amoldus**, prior Montis Syon. Henricus, prior Montis Oliveti. Robortus, ubbas ecclesie Sancte Marie Vallis losapbat. Soibrandus, abbas Sancte Marie Latine, et alii non pauci. Si quis igitur predictas possessiones minuere vel p •miferre, aut ablatas retinere temptaverit, et hanc moetre diflGnilionis pagiuam sciens, contra eam in- «urgere vel infirmare presumpserit, post secundam Bi teroiam commonitionem si non ad congruam sa- tisfactionem venerit, excommunicationi subiaceat, atque,' a sacra perceptiono corporis et sanguinis C&rifiti Domini alienus, districti examinis ultioni ^ubiaoeat ; ounctis autem privilegii buius statuta «ervantibuB pax Domini nostri Ihesu-Ghristi et be- aeficiorum nostrorum partidpatio in presenti seculo «onoedatuf, ut per bec ad eternebeatitudinis gau- dia provey mereantur. Amen. Faota est quoque pagine presentis^' inscriptio imno dommice incarnationis mcxxxvii, indictione prima, epacta vu, regnante domno eodem '^ nostro et fratres aggregandi ct recipiendi sibi et suis suc- cessoribus pariler concesserunt. Uec institutio facta est anno dominice incarna- tionis Maxxxiv, indictione xii. Guius " institutionis auctores et testes sunt : Domnus Willelmus ^\ patriarcha, et domnus Petrus, prior. Petrus, subprior. Gillebertus. Anselmus, precentor. Petrus Bernardi. Gof- fridus, thesaurarius. Fulcherius. Magistcr Robertus. Willelmus ^^. Osheitus •^. Haime- ricus**. Balduinus^ De diaconibus vero : Valterius ". Moyses. Ro- gerius. Petrus. Geraldu^ qui cartam istara composuit. De subdiaconibus: Geraldus. Petrus Glementis. Eurardus. Gervasius. Ad hec eorroboranda domnus Willelmus** pa- triarcha, sigilium suum et canonici suum apposue- runt ®*. XXVIII «. ALIUD •• PRIVILEGIUM WILLELMI PATRIARCHE DE DEGIBflS lERTCO •■'. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Bone rei dare consilium •• presentis babetur vite subsidium eteterne remunerationis expectare cemi- tur premium. Gognoscat igitur universorum tam cle- ricorum quam laicorum oaritas quod ego WillelmuB, Dei gratia patriarcha lerosolimitanus •', cum lieeat episcopo cuilibet ecclesiam in parrochia sua pau- pertate destitutam rebus ecclesie, cui presidet, tem- IhesuGhristo, Fulcone autem rege Latinorum III re- C Perantie tamen equitate servata, ditare, pie postula- gno ierusalem^^ presidente, patriarchatus autem nostri anno vil XXVII ". AUUD PRIVILEOIUM WILLELMI PATRIARCHE DE DONO QUARENTENE*^*. In nomine sancte el individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus tam futuris quam presentibus quod domnus Willelmus ", Dei gratia lerusaiem •• patriarcha, Sancte Quarantene locum cum univer- sis, ^ue ad eum pertinent, canonicis Sanctissimi Sepulcri perpetuo possidendum donavit. Ipsi vero canonici pro dignitate et reverentia eiusdem loci, pro sua etiam salute^ ipsius domni patriarche et domni Petri prioris consilio et assensu, unum de D tione voluntatis filiorum meorum et canonicorum, totius *"* videlicet Sanctissimi Sepulori oonventus rogatu et consilio, Quarantene, id est loco glorio [si]- ssimo, in quo Redemptor noster, ieiunasset quadra- ginta diebus ct quadraginta noetibus, postea esu- riit, quoniam hunc locum sanctum iam eisdem flliis meis et canonicis in possessione dederam, atqueli- bcrsm eis ct absolutam in eo loco ponendi ppiofem quemlibet et deponendi eanonice potestatem in per- petuum concesseram, cum facultas predieto eon- ventui non suppetat^ qua loci illius paupertatem relevare possit, eius quidem postulatione et oonlau- datione, decimas lerico ''* in pcrpetuum possiden- das prefale Sanctissime Quarantene, ut in nosftris coram Deo rationibus imputetur, dono et '^* concedo conrratribus suis, videlicet Rainaldum, in eodera ^ [et""], ut firmius et magis ratum sit, eiusdem loci loco priorem fecerunt; et, utprioratus in perpetuum ibidem ibret, tali modo constituerunt ut ipse scilicet prior quasi unus ex ipsis canonicis existat, et Sancti Sepulcri priori et eiusdem canonicis semper obe- diat ; successores autem eius de supradictis cano- nicis communi eorum consilio perpetuo constituan- altare consecrans, super ipsum altare consecratum ponens ofTero. Hoc autem donum factum est et concessum Rai- naldo, Quarantene priori, et successoribus eiusper conventum Sanct» Sepulcri canonice introniwLtis, presentium nostrorum sigiilorum confirmatione to- ** B, sancUmus. *• B, Gaudencius. ^"^ B, Ihei-usalem. ^ B, Amaldus, *• B, presenth pagine, ^ B» e0d0m domno. «* B, Ikerusalem. " A, f^ 26, v<»; B, f» 24, r« " Manque dans B. »* B, QuararUene- •» B, Guitlelmus. » B, Iherusalem. " B, Iluius. •• B, Guillelmus. " B, GuiUelmu9. «<> B, Osbertus. •* B, Aunericus. •• B, Gaiterius. ^ B, Guillelmu^ «* B, posuerufit. ««^ A, P> 27, v^ ; B, f> 24, V". •• Manque dans B. «^ B, Iherico. •• B, cansuUum. •• B. Uierosolimitatus. "^o B, tocius. ^^ B, Uierico. ^' Manque dans B. ^^ Suppl^ d*aprte B. \m CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRB. im B tiusquo ^* convcntus Sanclissimi Sepnlcri cctcro- A rumque probabilium testium subscriptione,anno ab incarnatioue Domini nostri Ihesu Christi mcxxxvi, epacla xv, indictione xiv. IIujus rei testes sunt : Rogerius, Lyddcnsis cpiscopus. Anselmus, Be- thleem episcopus. Petrus, prior Scpulcri Domini. Achardus, prior Templi Domini. Arnardus ", prior Montis Syon. Henricos, prior Montis Oliveti. Robertus, abbas Vallis Josaphat. Soibrandus^ abbas Sancte Marie Latine. De conventu Sancti Sepulcri. Domnus Ri- chardus'''. Petrus Barchinonensis. Robertus Arthasiensis. Gaufridus Constantinopolita- nus. Anselmus, precentor. Radulfus Pari- siensis. Petrus Bernardi. Garnerius. Geber- tus "'"', Robertus. Willelmus. Wlgrinus. Lam- bertus. Item Lambertus. Godofridus.Moyses. Rogerius. Bartholomeus. Gcrvasius. Geral- dus. Eurardus. Dionisius. XXLX '». Confirmatio regis Balduini prinii de omnihus^ que dtix Godefridus ecclesie {Sancli) Sepulcri contulit : videlicet casalium xxi, quorum nominn hic subscripta sunl, et furnorum lerusalemj et villanorum apud Srtn- ctum Lazarum cum familiis suis, et iv casalium super Sanctum Lazarumy et mille modiorum tritici in terri- torio NeapoliSf et dimidie partis cambitus episcopatus Bcthleemitici "•. PHIVILEGIUM CASALIUM ET DECIMABUM CONCESSIONIS BALDUi.XI REGIS PRIORl[s] *°. In nomine sancte et individue Trinitatis. C Dccet omnes,quosad regie potestatis celsitudinem divina gratia voluit sublimare, a sanctis iustisque peticionibus aurem clementie sue non avertere,8ed votis piis Deoque placitis desideriis,ut beneampli- ficentur, diligenter adquiescere. Anno igitur ab in- carnatione Domini mcxiv, anno quoque regni mei XIV, indictione vii, epacta xii, ego Balduinus, re- gnum ierosoli.nitanum ** dispositione Dei optinens, a patriarcha ipsius sancte civitatis lerusalem '*, venerabili Arnuifo,et a toto conventu canonicorum ecclesie Sancti Sepulcri rogatus, volo et concedo per hujus scriptionis decretum ut, quidquid •• ducem Godefridum, predecessorem meum et fra- trem, eidem ecclesie dedisse cognovi,inviolataper- maneant** : scilicct casella*' viginti et unum sic jj nominata, Ainquine, Armotie, Refreachab, Kefredil Bubil, Ilubin, Aram, Kalendie, Betligge", Byrra*', Subahiet, Ataraberet, Urniet, Zenu, Helmule, Bei- telamus, Aineseins, Barimeta, Beitiumen, Beitfu- teir**,Betsuri**; et omnes furnos lerusalem ^*^, ex- ceptis duobus Hospitalis et uno de Latina; etapud Sanctum Lazarum viilanos oum familiis, quos San* cto Sepulcro tradidi ; et quatuor casalia supraSan. ctum Lazarum, quorum nomina sunt boc, Bencba- tie, Benehabeth, Ragabam, Roma; et in territono Neapolis mille modios Iritici unoquoque anno ; et dimidiam partcm illius possessionis quam dedi San- ctoScpulcro pro excambitu episcopatus Bethle[e] mitici. Et ut mea regia praeceptio nostris Aiturisque temporibus firmitatem obtincat,huiu8 privilegii Ar^ mamentum auctoritatc mea roboro,manu mea sub- terconfirmo^sigillo meo sigilIo,ut sancte congrega*- tioni ipsius ecolesie firmiter et inviolabiliter liceat hec omnia possidere iure perhenni. Si quis autem ex succossoribus meis, sive in clericali sive in lair^ cali vivens ordinavi ^*, contra bano meam regiam institutionem atque decretum, quod absitl ire pre- sumpscrit et infringere conatus fuerit,et de coQsii- tutacanonicorum prebenda aliquid diminuent,eam, quc sacrilegis debetur, penam in etemum sentiat; gratia autem et pax a Deo Patre et Domino nostro Ihesu Christo omnibus sancte ccclesie iura tueiili« bu6, canonicis quoque eidem ecclecie servientibus. Amen. XXX w PRIVILEGIUM ^ BALDUINI REOIS 8ECUN0I DB CASAU QUOD E8T APUD TYRUM. In nomine sancte et individueTrinitatisPatriset Filii et Spiritus Sancti. Ego Balduinus, per Dei gratiam rex lerusalem*^ Latinorum secundus, pro anime antecessoris mei digne memorie,regis Balduini,8alute necnon remis- sione peccatorum meorum in terminis Tyri dono et concedoecclesieSanctissimi Sepulcri Domiai ot ca- nonicis inibi regulari vita Deo ser^ientibus, presen- tibus et futuris, casale quoddam nomine Derina supra magnum fontem, do quo procedit conductus aquarum, cum omni suo territorio et pertinentia, cxcepto alio casali,si quandoque ei subiacuit, quati- nuspredictaecclesia sine omni calumnia^ mea meo- rumqne heredum vel successorum habeat et possi-' deatillud iure perpetue hereditatis ; prasterea simili modo hortum^, qui [est ^*'] inter murum et antemu** rale eiusdem civitatis,ex parte maris ; in contermi-i nis vero ipsius casalis supradicti, circa montanai tantum terre, quantum quatuor paria boum pote** runt excolere de anno ad annum. Pro hujus itaque mei doni securitate et conflrmatione hoc privile- gium fleri et meo plumbeo sigillo corroborari pr^ cepi his coramtestibus,quorumnomina8ub8CTipt« leguntur : S. Gedduini '*, Sancte Marie Vallis losaphat abbatis. S. Pagani, regis canoellarii. S. Oual» terii Brisebarre. S. Pagani de Mineriis. '♦ B, tociusque. '^^ B, Amaldus, '« B, Ricardus. " B, Gerbertus. "^» A, 0 28, r», et M58, r« ; B, f> 35, jf* '^* Ge r6sum6 du dipl^dme manque dans B. ^ B, Privilegium Balduinum regis jnimi de concession$ doni ducis Godefridu " B, Iherosotimitanum. •« B, Iherusalem. ^ B, quicquid. •♦ Gorriges inviolahm pemnaneat. •» B, easalia. »• B, Beitligge. " B, Birra. •• B, BeUfuUier. •» B, Bethsuri. •• B, Ihmisa-^ lem. •» B, ordine. •• A, f 29, r»; B, i?» 37, r*. •» B, Aliud privilegium. •♦ B, Iherusalem. •• B, caium- pnia. ^ B, ortum. «^ Suppl66 d'apr6B B. •« B, Gelimni. j:23 AD GODEPRIDUM APPEND. H. — MONUM. DE BELLO SACRO. I1S4 [S] Willelmi de Sancto Dertino. S. Sadonis, A ^olo intuitu pietatis concedo ecclesieSanctiSepulcri marescalli. Dvita cst in palatio regis apud •• Tyrum, anno dominice incarnationis mcxxv, indictione iii. XXXI »0^ PRIVILEGIUM FULCONISREGISTERCII DE DUABUS GARRU- CATIS TERRE QUE SUNT IN TERRITORIO ACCONENSI *°*. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris ot Filii et Spiritus Sancti, amen *". Ego Fulco, per Dei gratiam tercius rex lerosoli- morum '^, cum consensu regine Milesensis *°* et Halduini filii mei, concessi et hoc priviiegio confir- mavi ecclesie Sancti Sepulcri et Petro priori et fra- tnbus ibidem Deo famuiantibus duas carrucatas agri integras et perfectas apud Mimas casale, quas et Petro priori et universo conventui fratrum sub regulari devotione canonice vite ibidem Deo famu- lantium, tam presentium quam futurorum, domos istas subscriptas, que sunt intra muros lerusalem **°, scilicet domura Petri Bernaroi canonici, domum Eurardi canonici, item domum alterius Eurardi Cttuonici, domum Meinardi"*, domum Garsionis, domum Galterii Lentornior "*, domum Bernardi Bursarii,domum Herluini,domum Mabilie, domum Rogerii, fratris eorumdem canonicorum, et statio- nem Guilielmi *" Bastardi, eamque partem, quam idem Guilielmu? in mensis nummulariorum "^ ha- bebat. Uas itaque domos liberas et quietas ego rex Fulco concedo et condrmo habendas ct pos^sesjsio- eidem ecclesie et eisdem fratribus LambertusAlsus |^ nes "^ possidendas iure perpetuo predicte ecclesie m • v«* a*J ** /^ *1I1 * 1* 1 ^^ 1*1 **a1. * j_l* Neapolim in presentia domini Guillelmi patriarcbe et mea et regine Milesendis dedBrat, et hoc donum in manu prefati prioris posuerat in helemosina *^' pro anima uxoris suc Agnetis et sua et parcntum suorum. Facta est autem hec concessio apud Accon *^, ii nonas decembris, anno ab incarnationc Domini Mcxxxviii, videntibus et audientibus istis : Prefato Guiilelmo,Ieroflolimilano*°' patriarcha. lohanne, ipsius Acon *^* episcopo. Roberto, s^rchidiacono. Balduino, cancellario. Petro, regine capellano. Hodierna, Tripolis coini- tissa. Haluisa**^'. Anselmo *^° de Bria. Sada *", marascallo "'. lohanne, camcrario. Ger- vasio Burguin. Gunfrido de Freisnel. Ade- lardo de Retest. Goscelino, camerario, Si- C mone*'' deCapella. ^ Ego autem Ilelias, cancellarius regis, hoc privi- legium dictavi. XXXII "* ALIUD PRIVILEGIUM FULCONIS REGIS TERGIl ^^^ DE . DOMIBUS ICRUSALEM ^^^. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Ad removendam in perpctuum omnem calum- niam *" vel contradictionem seu quamlibet inquie- tationem omnium perversorum, ego Fulco, per Dei gratiam rex Latinorum tercius lerusalem *", una cum assen&u Milisscndis regine uxoris mee et Bal- duini filii mei, notum et ratum fieri decrevi tam et eiusdem canonicis ct ab omni consuetudine so- lutas, salva iusticia regali^ quam rex debet haberc in helemoaina *^^, quam ipse dat sancte ecclesie. Et ut hec concessio firma et inconvulsa in perpetuum consistat, cartulam istam placuit regio sigillo meo munire et supscriptorum ^*' testium veridico testi- monio corroborare, quorum nomina hec sunt : Guillclmus, lerusalem^^ patriarcha. Robertus, Nazarcth elcctus. Gaufridus, abbas Templi, Guillclmus de Buris. Rainerus Bruns. Bari- sanus. Balduinus Ramensis. Roardus, leru- salera *" vicecoraes, Anselraus de Bria. Ger- vasius Burgundicnsis. Ulricus, Neapolis vi- cecomes. Bernardus Vacers. lohannes, carae- rarius. Meinardus ^^ de Portu. Nichola. Factaest autera hec concessio Neapoli, anno ab incarnatione Doraini mcxxxviii et anno liberationis sancte civitatis lerusalera *'* xxxix, indictione pri- ma. Et hoc privilegiura datura est per manum Helie, regi[s] cancellarii. XXXIII "s. ITEM ALIUD PRIVILEGIUM FULCONIS REGIS TBRCIl DE CA.MBITI0NE ^^ TRECUHE "*. In noraine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, aracn. Regiounctionisprofcssioregiequeraaiestatisequi- tas exigit et bonestas ut is, qui in trono regio me- retur divinitus sublimari,ecclesiarurastudeat deie- ctionera exigere "' el sacre religionis cultura, in presentibus quara futuris quod pro aniraabus prc- J) quibus digne poterit, ampliare. Huius religionis decessorura nostrorura regura necnonet propriis **• nostris et parentura nostrorura sive etiara omniura fideliura defunctorura et raaxirae illorura, qui san- guinera suura vel sudorem suura pro adquisitione Sancte Terre dederunt,bona voluntate et gratuita et arapliflcando intuitu, ego Fulcho *^, Dei gratia rex lerusalera ^*"^ Latinorura tercius, adspirante *** ad hoc Milcsendi regina uxore raca,pro remedio anime sui patris *'' Balduini regis, predecessoris mei, pieque meraorie Balduini, prirai in lenisalera **^ •» B aput. "0 A, f«29, v»; B, f 39, vo. "i B, Achonensi. '" Manque dans B. ><» B, Iherosolimorum. ^^ B, Milissendis, ^»» B, eletnosina, "« B, Aehon, ^^^ B, Iherosolimitano. "« Achon, «^9 b, MoU, "» B, Anselmus. <" B, Sado, *»« B, marescalcus, »" b^ Symone, "* A, f» 30, r«; B, f^ 40, r". "*Manquedans B. "« B, Iherusalem, »" B. calumpniam, »»• B, Iherusalem. *»» B, pro. *«> B, Iherusalem. "* B, Jfat- nardi. "* B, Lo Tornaor. «» B, WilUlmi. »** B, numulariorum. "• Manque dans B. *«• B, elemoiina. *" Ctorrigez iubscriptorum. »•« Iherusalem. "« B, Iherusalem. ^^ B, Mainardus. »•» B, Iherusalem. *•• A, f 31, r» ; B, P» 4^ , r*. »» B, concamhio. »»♦ B, Thecue. *•• B, erigere. »»« B, Fulco. »•' B, Iherusalem. *•• B, aspirante. >'• B, patris sui. »w B, Iherusalem, 1128 CAKTDLAIRE DU SAINT SEPULCRB. 1126 Latinorum regiSjCt fratris ipsius ducis Godefridi *" J^ ipsius pertinenciis et adiaccentibus pascuis redditus nostrarumque salute animarum et heredem scu an- tecessorum ct parentum no8trorum,a domno sedis lerosolimitane *** patriarcha Wiilclmo atque a Pe- trOjSepulchri Domini priore, ac tocius ejusdem ca- pituli fratribup, Robcrto scilicet archidiacono, An- selmo prccentorCjGodefrido Ihesaurario ***, Wlgrmo preposito, Petro Bernardi, Girberto, Goisberto, Oberto, Roberto, Petro helemosinario ***, Petro ca- merario, Lamberto, Aymcrico **', Petro, Giraldo, Anscherico, Everardo **®, Burchardo, Willelmo Po- diensi, Willelmo Beritensi cum reliquo conventu, ecclcsiam Beati Lazari in Bothania sitam tam ego quam prefata uxor mea *",Milesendis regina,mul- tis precibus impetratam obtinuimu8,ut,sicut dictum aliquos exsolvisse dinoscuntur aut dinoscentur,so- lutum et quietum iure perpetuo ea libertate,qua :c- nuisse dinoscimur,damu8 acdebitevicisreciproca- tione a totius "* calumnie *" impedimenlo noa defensuros ex nunc ctdeinceps pollicemur.Ad huius preterea commutationis nostreliberum munus regia liberalitate adicimus ut Thecuani habitatores,prout in nostria consuevere temporibus, a Mortuo mari bitumen illud, quod vulgo d ici tur ra^^ratij, libere colligant,el non minus sal de locis circumadiacen- tibus tollant.Ut autem huiussanclecommutationis et constitutionis donum et pactum ratum ct incon- vulsum permaneat,presentem paginam de predicta- rum rerum veritate ac communi ordinationc con- est, per nos ecclesia illa rcligio [so] **• conventui ^ scriptam, patriarchalis ac regli sigilli nostri appo- monachorum scu sanctimonialium devotius quam antea deserviret, ac perpctuo in fldelitate et obe- dientia ecclesie Dominice Resurreccionis **• et lero- solimitani ^'^patriareheealibcrtateetobediencia *", qua liberior ejusdem ordinis ecclesia in lerosolimi- tana *^* diocesi fungitur, firmiter permanerct. Et [ut] **3 in eadem Sancti Lazari ecclesia quicumque regulariter introduccndi sunt sacre religionis cul- tores corporali sustentatione non careant, lauda- mento et dono domni Willelmi patriarche, Petrus prior et predicti Sepulcri Domini canonici ac fratres illi ob vite necessaria tam edificia quam beneficia, doraus scilicet ad eandem ecclesiam pertincntes, tam extra quam infra lerusalem **♦ sitas, villanos- que ac Bcduinos scu eiusdem pertinentie casalia Benehatie, Benehabeth, Ragabam, Romha "'^ C omnia hec cum adiacentiis suis *^^ soluta et quieta, sicut antea abipsisliberesuntpossessa,concedunt, et ab omni decimc redditione libera dimitentes **', atocius calumniatoris ^^^ iniuriasedefensuros fore canonica pollicitatione promittunt **•. Pro quornm omnium commutatione pari voto communique con- sensu ego Fulco, rex lerusalem "°, et ego Milesen dis regina, annuente filio nostro Balduino, assen- tiente etiam snpranominato domno patriarchaWil- lelmo, assentientibus quoque et laudantibus eccle- siaslicis, qui **** interfuerunt ^", personis, lauda- menlo etiam et confirmatione baronum, gloriose Dominice Passionis ac Resurrectionis ecclesie et ca- nonicisin ea canonicam vitam professis seuprofes- suri8,tampre8cntibusquamfuturis,casalequoddam, jj nomine Thecue, cum omnibus pertinentiis suia, tam in terrisquam in villanisetBeduiniseorumque heredibus, omnibus scilicet qui ab obsiditione *** Antiochie usque hodio dominis ejusdem casalis pro sitione munitam, ratam m perpetuum manere de- cernimus, et legitimorum virorum, quorum hic subscribuntur nomina,veridico testimonio robora- tam,ut in perpetuum inviolata permaneat, conser- vandam secuture posteritati relinquimus. Interflie^ runt siquidcm his omnibus assensum dantes et testimonium prolaturi : Gaudentius ***, Ccsariensis archtepiscopus. Rogcrius, Ramensis episcopus. Anselmus, sancte Bethleem episcopus. Reinerius "', Sebastenus cpiscopus. Bernardus, Sydonien- sis episcopus. Robertus, Nazareth electtis. Gaufridus, abbas Templi Doniini. Arnaudus ^^, prior Montis Syon. Willelmus, abbas Montis Thabor. Heyias ^*®, abbas Palmarie. Herbertus, archidiaconus Tiberyadis "^ Gi- raldus, prior Vallis losaphat. Philippus, Ce- saree decanus. Bcrnardus (et) Arnulphus "*, Bethleem canonici. Petrus, capellanus. Bar- tholomeus, presbiter. Amelius et Henricus, patriarche diaconi. Balduinus, patriarche ' cancellarius. Radulfus, Montis Syon canoni- cus. Petrus, Sebaste canonicus "*. Baldui- nus, Sancti Georgii canonicus. Adam, Accon canonicus. Saginus "', Tyriensis "* cano- nicus. Willelmus de Buris, Tyberiadis domi- nus. Galterius, Cesaree dominus, Guido^ Beriti dominus. Balduinus, Ramensis domi- nus. Rohardus, lerusalem "* vicecomes. Reinerius "* Brusch. Barisanus. Vivianus, Cayphas dominus, Rainerus *" Parvus. An- selmus de Bria. Robertus de Franc Loet "•. Philippus, fllius Guidonfs de Milli. Ulricus, Neapolis vicecomes. Petrus de Podio Lau- rentii. Rollandus Gunterius. Olivarus, frater 146 711. •— £>, uuvaicnud. '"- d, inerusoiimiumu. — oupuicc u apic^o •». - jj, iuvrw>ui€rrr§. -" r>, ixmnuf ^^« B, suis adiacentiis. "^ B, dimittenUs. *" B, calumpniatoris. "» B, promittunU *«• B, Iherusalem. "* B, que. 1" B. interfuere. ><« B, obsidione. "♦ B, tocius. *^ B, calumpnie, »«• B, Gaudeacius. "^ B, Rainerius »w B, -irnaldus. "», B; Helias. "<* B, Tyberiadis. '^* B, ^mulfus. "• Les signatures de oe temoin et des deux suivants manquent dans B. "» B, Siginus. "* B, Tyrensis. "* B, Iherusalem, "• B, Rainerius. *" B, Rainenus. "s jj^ loeth. n97 AD GODEFRIDDM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. H» eiu8. lohaxineB Dunda. Godefridus de Bursi. Galterius Maldunz ^*^'. Arnulfus do Hames. Barnardus "<* Vacers. Thebaldus "* Nazare- nus. Willelmus, nepos patriarche. Tebaldus "* de Hcrlebecke. Sado, niarescalus ^^^ Gi- raldus Passerels, Eustachius de Roitest* De lerusalcm ^^^ : Alardus', miles. Hildredus. Sigerius. Humbertus cum barba.Milo,came- rarius. Bakelarius ^^^. De Accon ^^^ : Meinardus ""^ de Portu. Nico- laus "' Dorez. Albricus. Aurentius. Rotlan- dus "' Lueensis. De peregrinis autcm : Ivo de Nigelia. Arnulfus, Teruanensis advocatus. Ingelramus de Bova. Richardus do Uerccurch. Anskerius ^^ de Encre, et alii quampiures. Si quis igitur^tam flrmam huius rei inscriptionem sciens, contra eam ausu teme (ra) rio venire aut in aliquo infirmare presumpserit,sicut nostre institu- tionis et communis decreti transgressor nostro ma- ledictionis et anima (d) vcrsionis sentenLia feriatur, et etcrno anathemate percussus, si non resipuerit, ex prescriptarum indicio personarum inextingui- bilibus gehenne ignibus tradatur, sine rctractatione perpctuo puniendus. Amen. Data lerosolimis, nonis februarii, per manum Helis, regis cancellarii, anno dominice incarnatio- nis Mcxxxvui, indictiono pcima ^^^ XXXIV »M. PBTViLEGIUM BALDUIM, REGIS LATINORUM QUARTI, AD GANONICOS DB C0NGE8SI0NE CASALI8 QUOD V0a\TUR THECUE. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris ct Filii et Spiritus Sancti, amen. Que pro bono paci» facta vel pia fuerunt *°' in- tentione 8tatuta,a cunctis, maxime autem a regia magniflcentia, cum omni sunt soUicitudine obser- vanda, ne aut mutatione temporum a sequentis po- ateritatis memoria deleantur, aut perversorum ho- minum sinistra perturbatione aliquibus dissensio- num scrupulis postmodum pervertantur. Proinde ego Balduinus, Dei gratia sancte lerusalem ^^^ rex Latinorum quartus, nostre et ecclesiarum paci in posterum providens, illam, quam pater meus Ful- cho *•* pie memorie, illustris rcx lerusalem *•* La- tinorum tercius, et mater mea Miiescndis **^ regina pro 8ua predocessorun>que suorum saluie cum ca- nonicis Domini Sepulcri "' de temporalibus be- neQciis ad ecclesiam Sancii Lazari, que in Betha- nia sita est, pertinentibus fecere, commutationem coIlaudo,et per presentem paginam confirmans, in perpetuum iilibatam custodiri decerno.Quam vide- A lioei ecclesiam beate memorie Gelesiinus pa{ia, pe* tente et assentiente Guilielmo ***, leroflolimitano *^ patriarcha, et conccdentibus universis ecclesie Do- minici Sepulcri canonicis, in abbatie titulum su- blimavit, et non minus predictam commuiationem ratam et inviolatam manere eonstituii, videlicet qubd canonici Dominici Sepulchri casale quoddam, Thecue nomine, cum omnibus pertinentiis suis, tam in terris quam in villis ^^, et Beduinis eorum- que heredibus, omnibus scilicet qui ab obaidione Antiochie usque hodie dominis eisdem casalis pro ipsius pertinentiis et adiacentibus pascuis redditus aliquos exsolvisse dinoscuntur aut dinoseeniur, solutum ei quietum iure perpetuo ea liberiate, qua pater meus habuisse diuuscitur, ex dono meo ei P concessione mea possideant. £t illud eis a iocius calumnie ^^^ impedimento me defensurum ex nunc et deinceps polliceor, concedens ut (T) hecuani ha- bitaiores a Mortuo mari bitumen iliud, quod vulgo dicitur catran^ libere colligani, et non miaus sai de lociscircumadiacentibustoilant.Obquorumomnium commutationem, laudamcnto et dono domai Guil- lelmi "3, lerusalem *^* pairiarche, Petrus prior et predicti Sepulcri Domini canonici ac fraires Maiildi abbatisse ei sanctimonialibus in prefata ecclesia regulariter statutis sive substituendis ad vite tem- poralis sustentationem tam edificia quam beneficia et domos ad eandem ecclesiam pertinenies, tam extra quam infra lerusalem '^^ siias,viUanosque ac BeduinQs seueiusdempertinentiecasalia, Benehaiie, Benehabeth; Ragabam, Romah, omnla hec cum C suis adiacentiis soluta ei quieta, sicut aniea ab ipsis libere sunt possessa, conceduni, ei ab omni decime redditione libera dimitientes^ a iocius ca- lumniatoris ^ iniuria se defensuros fore canonioa poilicitatione promittuni. Ut auiem huius aancie commutationis et constitutionismeaconcessioraia et inconvulsa permaneat, preseniem paginam de predioiarum rerum ordinatione conscriptam, sigilli mei appositione munitam,ratam in pcrpeiuum ma- nere decerno, et legitimorum virorum, quorum hic subscribuntur nomina, veridico iestimonio robora* iam oonservandam secuiure posteritati relinquo- Huius rei ergo tesies sunt ^"^ Guillelmus, lerusalem *^ patriarcba,ei qui se- quuntur *^^ : Balduinus, archiepiscopus Cesa- Q riensis. Robertus, archiepiscopus Nazare- nus ^*^. Helias, episcopus Tyi^eriadensis. Ro- gerius,Ramathensis episcopus. Reinerius '", Sebastensis episcopus. Gaufridus, abbas Templi Domini. Sehebran- du8,abbas Sancte Marie Latine. Petrus, Do- "• B, Malduiz. "« B, Bemardus, "» B, Tibaldus. »" B, Tihaldus, "» B, marescakus. "♦ B, Iherusfk- lem. «» B, Bachelarius. "« B, Achon. *" B, Mainardus, "• B, Nicholaus. "• B, Rollandus. »» B, Anscheriu». *" Cette derni^re phrase manque dans B. "* A, f« 33, r«; B, f^ 46, v«. *•* B, fuerint. ^^ R, Iherusalem. *•» B, Fuko. ^^h, Iherusalem. ^^ B, Milissendu. »» B, Sepulcri DominL *»• B, WUlelr mo. ^ B, Iherosolimitano. ^^ La le^on de B, qui donne villaniSj me paratt meiileure. *^ B, calump' nie. ^ B, WUldmL «>* B, Iherusalem. «» B, thsmisalem. ^ B, calumpniatoris. ««^ B, Buius ergo rei sunt testes. ^ B, Iherusalem. ^ B, secuntur. ^^ B, Naxareth. "" B, Rainerius. eARTULAmB DU SAINT S^IPULCRB. IISO minici Sepulcri pripr. Henricus, Montis Oli- veti prior. Raimundus, Hospitalis magister. Petrus Quillelmi. Stephanus de Capella. Guillelmus Pauco. Gaufridus et Fulcherius, ambo '^' fratres Templi Salomonici. Gode- fridus, ibesaurarius ecclesie Sepulcri Do- mini. Guillelmus, prepositus. Petrus Ber- nardi. Petrus Barchinonensis. Nicbolaus. Lambertus Grossus. Bertrandus de Podio. Magister Beda. Obertus, Gamaiiel. Giraldus Bastardus. Moises '^^. Bonefatius *^^. Eurar- dus. Robertus Acconensis '^^. Guillelmus B^- ritben3i8« GuiUelmus Anglicus. De barpnibut : Balianus. Reinerius Ramatben- sis. losceiinus de Cortenai. Galterius Beri- thensis. Roardus '^S vicecomas. Sado, ma- rescalcus. Bernardus Vacherius. Gaufridus Acus. Tosetus. Imbertus de Bar. ('•cta est hec carta anno ab incamatione Domini Uiv, indictione vii. XXXV. VlLEOIUM ALBXANDRI PAPB DE GONFIRMATIONE POS- ESStONUM ET UBERTATE ECCLESIE SANGTI SBPULGRI. (Vide in Alexandro lll^ ad an, 1181). XXXVI «". OE GOMPOSITIONE PREBENDARUM ECCLESIE IERU8ALEM *". Q nomine sanctc et individue Trinitah'8. inno ab incarnatione Ihesu Christi, filii Dei sum li, Mciii, indictione xi, in Iherusalem domno Dei tia Ebremaro patriarchalem obtinente *" se- a, Balduino vero rege inclito et Cbristianissimo num Babilonie atque Asie disponente, placuit riarche predicto canonicorum Sancti Sepulchri bendas sic ordinare et secundum ritum anterio* 1 reformare.ut singulis annis unicuique gl bisan- I ^ etcmo iure preberet, donec [de] 221 poss- i]ionibus ecclesie quandoque prebendas[easdem p^rflceret secundum gratuitam voluntatem eo- B. Placuit insuper paternitatis sue benignitati :p8a Sancti Sepulchri ecclesia duo altaria eisdem aibus eternaliter dare, illud videlicet, cui deser- nt in choro ipsi canonici, principale, cathedra riarchali addita, que est pone idem altare ; alte- a vero,quod [est] •" ad capnt"' Sepulchri, par- hiale, exceptis ornamentis ecclesiasticis, si su» posita fuerint altaribus ipsis, que ecclesie rema- )unt. Nec non ea cuncta, que ad manum sive ad lem eius, ubicumque missam celebraverit, ofTe- tar, aut sive |ipse] "* patriarcha sive episcopus libet ad principale altare cantaverit, ipsam obla- lem canonicis prebuit; si vero in principalibus riarcha missam cantaverit eoclesiis extra eccle- A. Qitti^ saucti Sepulcri, oblacio illa non erit eorum. Dedit autem adhuc eis ecclesia[m] Sancti Petri ma- jorem, que est apud •** loppem, cum cimiterio '*• ecclesie pertinenti, ei cum omnibus consuetudini- bus, que ecclesie metropolitane congruunt. Con- cessit eis insuper dignitatem hanc, que satis eccle- sie Saneti Sepulcri prerogativa competit, quod si in ecclesiis Iherosolimitani regni persona erit mu- tanda, consilio eorum et electiono perficietur, ubi necessitas postulabit. Uec predicta sic co[nJ8tituit, et istud inde privilegium sigilio regio signan^i predicto rege laudante et concedente, conOrmavit, salva dignitate sua pontificali et reverenlia. Gratia et pax a Deo Patre et Domino nostro Ihesu Christo omnibus hec huius sancte Ecclesie iura tenentibus**^ |v canonicis eidem servitoribus, amen I Si quis autem. sive in ecclesiastico sive in seculari ordine positue, contra bec pii patris statuta aliquid agere presum- pserityvel de constituta eorum prebenda aliquid dimiouerit, in die indicii tremendo eam, que sacri- legiis*** debetur, penam merito metuat. PlacuU autem patriarche benignitati in eadem ecclesia, ut decet, perdcere personas, videiicet cantorem et primicherium, hoc est magistrum scolasticum, atque thesaurarium, sacristitem quoque; prebens cantori ultra prebendam solitam tantumdem, hoc est GL bizancios, scolastico similiter, thesaurario quoque, sacrLstiti autcm c tantummodo, Placuit quoque regi Balduino dare succentori cl bizancios. eternaliter de propriis redditibus suis. Patriarcha autem statuit se daturum subdecano cl bizancios, C post obitum tamen domni Arnulphi *^ archidia^ coni ; ipse vero Arnulfus eidem subdecano c bizan- ciosi quamdiu vixerit, prebebit. XXXVII. PRIVILEOItM GALIXTI PAPB. {Vide in Calixto II ad an. 4124.) XXXVHI. EJUSDEM, DE EGCLESIA SANGTI SALVATORIS DE RUBO. {Vide ibid,) XXXIX. PRIVJLEGIUM INNOCENTII DE CONFIRMATIONB ECCLESIB BARULI ET BRUNDISII ET QUARUMDAM AUARUM. {Vide in Innocentio U ad an, 1143.) XL. ]) PRIVILEGIUM CELESTINI PAPE DE OONO EGCLESIB, QUB EST IN URBE ROMA. {Vide in Oelesiino U ad an. 1144.) XLI ^\ DE DECIMIS CA8ALIS 8ANCTI EGIDII. Willelmus, Dei gratia sancte Iberusalem patriar- cha dilectis in Domino filiis Pontio ^^, ecclesie « Manque dans B. *^^ B^ Moyses. ^^^ h^ Bonefacius. *^* B, Achonensis. ^^h, Rochardus. «''A, f>36, B, f^ 2l, r>. "* Dans B, la rubrioue est ainsi con^ue : De prebcndis quas domus Ebremarus patriarcha stituU canonicis secularibus, "» B, optinente. «» B, bisantios. "• SuppU6 d'apr68 B. «" Suppl66 prtsB. ^B,capud. «* Suppl^6 daprfts B. «• B, opw/. ^ ^, cimetterio. ^^tuentibus. ** B, rikgU. «» B, Amulfi. «« A, IV 38 r«; 6 f> 27, ^. »»» B, Pmcio. PaVROL. GLV. ^ 1131 AD GODEFRIDUM APPEND. IT*. — MONUM. DE BELLO SACRO. 4132 Sancli Salvatoris, que est in monte Thabor, abbati, A et monachis in ea communcm vitam professis ac professuris in perpetuum. Tradite nobis ofOcium cxigit dignitatis ut ccclesiis nobis commissis paterna sollioitudine provideamus, et, si quid controversie in eis ortum fuerit, rcmoverc ac unitatem spiritus [interjeasdemmodisomnibusreformarestudeamus. His itaque invigilantes atentius ^^*, controvcrsiam de dicimis casalis Sancti Egidii, inter ecclesiam Se- pulcri Domini et vestram diu habitam, communi fratrum et coepiscorum nostrorum consilio ac di- lecti filii nostri Pctri, Dominici Sepulcri prioris, to- ciusque capituli nostri assensu sedavimus. Nam ut inter easdem ccclesias pax etcrna conservetur "', ecclesiam prcfati casalis Sancti Egidiicum oblatio- XLII «M. CO.NSTITUTIO UT CANONICI INSIMUL GOMEDERENT. Gibelinus "®, Iherosolimitanus **^ ecclesie servus, domino ct fratri karissimo Balduino, Iherusalem rcgi glorioso, in Domino Ihesu salutem tociusquc fratcrnitatis dilectionem. Providente Dei clemen- tia vestrequc nobilitatis postulantebenevolentia***, quam mihi indesincnter ostendistis, in his extra- neis regionibus rcmansi. Instante v€ro articulo mortis, vobis loqui, sicut summo amico meo, et filio meo Arnulfo archidiacorto plurimum deside- ravi ; quod quia facere non potui, pro tanta libe- r[ali]tate '** vestra mihi impensa gratias vobis mul- limodas refero, corpusquc et animam vestram in manus summi Conditoris commendo; et quoniam nibus suis et suarum duorumque casalium, Turba- |v Dei misericordia ecclesie sue sui sanguinis efifusio- saim videlicet et Dere, decimarum medietate vobis ne resperse et suo glorioso Sepulcro insignite de- libere etabsolute concedimus,ac ut trium vinearum vestrarum, quas nunc habetis, decima similiter, omni inquietationc sopita, iuri vestro remancat adi- cimus; aliam vcro decimarum partcm ecclcsic Do- minici Sepulcri canonicis reservamus. Ex his qui- dem que ex nostra concessione possidctis, eccle- siam et clericos in ca Domino famulantes procuraro debetis. Si que etiam, undc decima reddi debuorit, postmodum acquirere poteritis, decime medietatem ecclesie Sancti *** Sepulcri Domini persolvetis. Sed et ne hec a memoria future deleantur posteritatis, cereum unius rotule in festivitate Iherusalem an- nuatim prefati Dominici Sepulcri ecclesie horum dabitis in recognitione. Uthecvobis, filii inChristo fensorem et protcctorem vos ordinavit, summopere precor bcnignitatem vestram ut ipsam protegatis et viriliter defendatis. Canonicis autem eiusdem Domi- nici Sepulcri, flliis nostris et confratribus vestris, in ultimis positus, omnem volunlatem meam sic plenissimc aperui, ut eis per obedientiam firmiter precipirem ^*^ quatinus insimul comederent seeun- dum bonarum ecclcsiarum, spetialius *** Lugdu- nensis vel Remcnsis, consuetudinem; ct hoc pro testamento contestans ei[s] mandavi, pro quo vos humiliter postulo ut hoc ipsum conflrmetis, et, ut plcnius perficiatur, sicut bonus cooperator cos adiu- vare studeatis. Proinde de his omnibus et de aliis que pro remedio anime mee sub testamento fieri karissimi, firma et illibata in perpctuum conser- C ordinavi et confirmavi, rogo et precipio vobis utvos sic confirmctis et adiutor existatis. XLIII ««. PRIVILEGIUM DE QUODAM CASALI, QUOD DICITUR CAFER'- MELECH, SITO IN TERRITORIO NEAPOLIS '^. In nomino sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Ego Balduinus, Dei gratia rex Iherusalem Lati- norum secundus, digne ratus maculas fidelium ani- luarum orationum devotione et elemosinarum iar- gitione posse aboleri, pro anima predecessoris mei bone mcmoric, rcgis Dalduini, et regine uxoris mee parentunique meoruin donaveram sancte ecclesie Sancti **' Sepulcri etWillelmo priori ceterisque ca- nonicis inibi rcgulari tramite Deo militantibu8,tam j) futuris quam presentibus, casalc quoddam in terri- torio Neapolis, nomine Cafermelech, cum [omni- bus] *^ terris et pertinentiis suis, exceptis illis eiusdcm casalis villanis, quos Romanus de Podio transmutaverat ad casale Betheflori ; ila quidom do- naveram, sicut ipsi canonici in alio privilegio meo regali sigillo consignato tenent scriptum, qnatinus ecclesia Sanctissimi Sepulchri et predicti canonici ventur, per presentem paginam, sigilli nostri appo- sitione munitam, confirmarc decernimus. Hii quo- que, quorum subscribuntur nomina, huic nostre concessioni interfucrunt, et suum cum consilio lau- damentum unanimiter attribucrunt, scilicet : Balduinus, Cesariensis archiopiscopus. Rober- tus, Nazareth, archiopiscopus. Rogerius, Ra- methensis episcopus. Anselmus, Bethleem episcopus. Rainerius, Sebastensis episcopus. Heylas *^'\ Tiberiadensis "^ episcopus. Gau- fridus, abbas Templi Domini.Henricus, prior Montis Oliveti. Letardus, prior Nazareth. Willelmus, Dominici Sepulcri prepositus. Sed et ceteri canonici nostri, qui subscribuntur, huic rei assensum prebuerunt : Godefridus, thesaurarius. Bertrandus de Podio. Nicholaus. Gamaliel. Robertus, cellararius, et omnes alii. Facta autem est*^' presens inscriplio anno incar- nationis dominicc mcxlv, indictionc viii. Data Iherosolimis, pcr manum Ernesii cancella- rii, xix kalendas septembris. *8* B, attencius, «^a conservetur etema, *^* Manque dans B. ^'^ B, Helias, ^ B, Tyberiadensis, ^ B, est autem, ^ A, f« 39, r"; B, f 28, v°. «9 l^s dcux manuscrits s'accordent 2i donner Willelmus: c'est une erreur ^vidcnte, que Ics indications historiques fouruies par le document m^me permettent de rectifier. **» B, Iherosolimxtane, ^*» B, henivolentia, »** Restitu6 dapres B. **3 B, perciperem. *^ B, specialius, «** A, f 30, v"; B, f 38, ^•«. ^vs cctto rubriquo cst ainsi congue dans B; Aliud privilegium Palduini, regis secundi, de eodem, **7 B, Dominici. ^ Suppl6e d*apr6s B, 1138 CARTDLAIRE DU SAINT SEPOLCRE. 1134 ipsumcasalehabeantpossideantque perpetuojure*^' A sine omni calumpnia heredum meorum et successo- rum vel quorumlibethominum, Ipsi autem canonici ob istius casalis donum cc bizancios,quos habebant in redditu Neapolis, mibi quietos clamaverunt.Sed postea amicicia **• et rogatu corumdem canonico- rum, cosdem rusticos, quos prius exceptaveram, cum omni progenie sua et heredibus suis Sanctis- simo Sepulcro atquo Petro, ejusdem priori, ccteris- que canoniciscumsupradioio casalietounctis cum*" pertinentiis suis in presentia comitis Andegavensis atque Milissende filie mee^ hisdem approbantibuset assentientibus, donavi etconcessi. Si quis vero, ne- quitiecommotusstimulis,tcn.erarioausu hoc meum legale donum ullo modo impugnareaut cassaretem- ptaverit, a Deo, nisi resipuerit,anathematis senten- j^ tia percussus, nostre regie potestati reus subiaceat, nihilominus hoe meo dono tirmo ct stabili scmper consistente. Hanc itaque mei doni corroborationem et supradictorum rusticorum augmentationem Ame- lino,' meo canceliario, scribere et plumbeoregalisi- gillo confirmareprecepi,presente dominoWillelmo, Iherosolimorum patriarcha venerabili, et coram aliis testibus, quorom nomina subscriptalcguntur: Petrus, capellanusmeus. Radulfus, camerarius meus. Martinus de Nazareth. Anscatinus, vieeoomes Iherusalem. Olricus, vicecomes Neapolimt et alii quamplures. XLIV «". rrEM BALDUINI REGIS SECUNDI *•' DE DONO CATALIS CAFERMEUGH. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et C Filii et Spiritus Sancti, amen *^. Ego Balduinus, Dei gratidi rex Iherusalem Latino- rum secundusy digne ratus maculas iidelium anima- rum orationum devotione et clemosinarum largi- tione posse aboleri, pro anima predessoris mei bone memorie, regis Balduini, et regine usoris'** mee parentumque meorum dono sancte ecclesieDo- minici Sepulcri et Willelmo priori ceterisque cano- nicis inibi regulari tramite Deo militantibus, tam presentibus quam futuris,casaIequoddam in terri- torio Neapolis, nomine Gafermelieh *^8, cum omui- bus terris, villanis et pertinentiis suis, exceptis illis ejusdem casalis viilanis, quos Romanus de Podio transmutaverat ad casale Bethcflori ^^'^. Ita quidem dono ut ecclesia sanctissimi Dominici Scpulcri et j) predicti canonici ipsum casale habeant et possideant iure perpetuo sine omni calumpnia heredum meo- rum et successorum vel quorumlibethominum.Ipsi vero canonici ob istius casalis donum cc bizancios, quos habebantin reddituNeapoiis,mihiquietoscla- maverunt. Si quisvero, nequilie commotus stimulis, temerario ansu hoc meum legale donum ullo modo impugnare aut cassare temptaverit,aDeo,ni8iresi- puerit,anathematis sententia percussus, nostre regis potcst&tireussubiaceat,nichilominns hocmeo dono firmo etstabili semperconsistente.Adhuius itaque mci doni corroboralioncm Pagano, meo cancella- rio, scribi et plumbeo regali sigillo confirmari pre- cepi, presente domno Sicphano, vencrabili Iheroso- limorum patriarcha, et coram aliis testibus,quorum nomina subscripta leguntur : Milisenda "*. filia regis, hoc laudat et consen- tit. Willelmus, Nazarenus arcbiepiscopus. Balduinus, Sebaslinus episcopus.Ansellus'*', Bethleemita episcopus. Gelduinus, Vallis losaphatabbas. Arnaldus, priorMontis Syon. lohannes, camerarius. Bernardus Vaccarius. Hugo, loppensis dominus. Ansellus de Bria. Henfredus de Torone. Gualterius, Cesaree dominus, Guittcrius, sorori[u]8 '^® regis. Roardus. Sado, marcscalcus. Puganus, pin- cerna. Romanus de Podio. Goffridus Tortus. Balduinus Sancti Abrahe. Hulricus, Niapo- lis *^* vicecomes, et plures alii. Factum est et datum in palatio "* regis apud Achon ••*, anno dominice incarnationis mcxxviii, indictione iv, mense marcio, XLV «^*. PRIVILEGIUM DALDUINI REGIS SECUNDI DE ABSOLUTIONE CONSUETUDINIS PORTE IHERUSALEM. In nomine sancte et individue Trinitatis Patriset Filii et Spiritus 5ancti. Ego Balduinus, secundus Deigratiarex Iherusa- lem, condescendens precibus patris nostri domni Guarmundi patriarche, cleri quoque ac capituli *•• sancte civitatis Iherusalem, eonsuetudinem, que actenus exigebatur et dabatur in porta ab his qui frumentum et ordeum et lugumina *®^ inferebant, amodo et deinccps, asscntienlibus optimatibus meis, remitto tam proremcdloanime domni [Balduini]*", predecessoris mei, gloriori regis, quam pro mea successorumque meorum ineolumitate et salute, Consaetudo etenim illa dura valde ct dampnosa tam peregrinis Sopulcrum Domini invisentibus quam ejusdem sanctc civitatis habitatoribus videbatur. Absolvo itaque ab omni cxactione omnes qui [per] •** portas Iherusalem frumentum aut ordeum, fabas, lenticulas ct cicer inferre voluerint ; ha- beantquc liberam facultatem ingrediendi [et egre- diendi] "• atqne vendendi ubi et quibus voluerint absque molestia tam Sarraceni quam Christiani. Obsecro igitur ct contestor nc quis successorum aut heredum mcorum huncconstitutionismeetenorem alique modo violare autimmutare presumat, dom- numque patriardham [etj totum clerum Iherosoli- mitanum deprecor ut sentenciam *"® cxcommunica- **• B, et possideant iure perpetuo. "^ B, amicitia, "^* B, cum cunctis. "' A, f*» 40, r' ; B, (*> 38, r*. *^ Cette premi^re rubrique manque dans A. "♦ Manque dans B. **' B, uxoris. *" B, Cafei^melic. •*' B, Belefiori. *^ B, MUissenda "• B, Anselmus, ^^ Cette restitution est autoris6e par B. *** B, Neapolis. «" B, palacium. «3 b, aput Acchon. »«* a, f> 4^, r* ; B, f* 35, v". ^^ B, popoli. ^ B, legumina. ••' Suppl6« d^apr^s B. ««» SuppUa d^apr^s B. ««• Suppl^^s d^apri» B, «^» B, sententiam. H35 AD GODEFRIDCTM APt>END. lI.-HOimM. DB BELLO SACRO «86 tionis proiDQlgaTa non di£Pepant in quamcumqtie A c^^ulerint, pannia incisis et oonauetifl *^ ad Indiien* personam, si forte, in$tigante avaricia aut fallente diabolO) hoc violare temptaverit. Remito "* quoque mercedcm modii consuetudinariam. Factumesthocannodominioe incarnationis mgxx, indictione xiii, ct confirmatum in ecclcsiaDominlQi Sepulcri testimonio idoneorum virorum, quorum subsoripta sunt nomina : Ego Guarmundus, Dei gratia patrlarcha Iherusar lemi subscripsi et secundum petitionem ^* domni Balduinl regi^ huius donationis violatores excom- municavi. Signum Ebremari, Gesariensis archiepiscopi. Signum Anschetini, Bethleemitani episcopi. Signum Bernardi.Nazareni epi8copi.[Signum] Rogerii, Rfapathensis episcopi. [Signum] GeU n duini, Vallis losaphat abbatis. [Signum] Ri- cardi, Latinensis abbatis. [Signum] Gerardi, S^ncU Sepulcri prioris. [Signnm] Achardi, Dominiei Templi prioria. [Slgnum] Arnaldi, prioris Mpntis Syon *". [SignumJ Laurentii, Montis Oliveti prioris. [Sigoum] Petri Bar- chinonensis. [Signum] Pagani, C9neeUarii. [Signum] Brandonis. [SigQum]HugonisCau* lis, constabularii. [Signum] Willelmi de Tiberiade "♦. [Signum] Eustachii Granarii. [Signum] Herberti Piselli. [Signum] Radulfi de Fontanellis.[Signum]Guidoni8 deMiliaco. [Signum] Baliani.[6ignum]Romani dePodio. [Signum] Amalrici de Frandrello. [Signum] Balduini de Sancto Abraham. [Signum] Ma- DB dum. Nec etiam de omnibus aliiia rebns, quas secum apportaverint, quicquam tribuent usquead valofem jj^ bizanciorum ; quod vero huio precio xl bizaii'« ciorum supererit in rebua peregnnorem, et pote«- runt supererit in rebus peregrinorum, et pota- runt ipsi peregrini fidem astringere custodibuspor^ tus quia ad proprium usum iliud, quidquid ^ erit, reservabunt, quieti erunt ; si autemillud idem quod supererit necessitaa vcndere cogerit, de vendito quod consuetudo etinstum est in portu persolvont» XLVII. PRIVILEGIUM INNOCSimi PAPa« (Ftde m Innocentio II ad m. 1443.) XLVIH «w. *^^ REMISSIONE CALUMPNIE» QUAM HEGINA MIL^* SENDIS FAGIEBAT 8UPER VILLANIS DB BETSURIE ET SUPER SURIANIS DE CALaNDRIA £T DB RAMeTHIS ** BT SUPQl VINEA ^ DOMINE OBLTIDIS. In nomine sancte et individueTrinitatisPatris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Imitanda antique institutionis norma temporibiis quondam transactis non negligentcr obtinuit.ct ve- tusta sanctorum tradicio patrum nichilominuscon- venienter observavit, sed etobservandum exemplis ' suis ad nos usque succadentibus salubriter transmi- sit ut, quociens ^"^ ouiuslibet rei geste series con- texitur, ne temporum spatiis ^ annorumve labcn- tibus curriculispariteramemoriahominum labere- tur, ad sui noticiam cerciorem *•• suique cfOcatiem flrmiorem literarum acipibuspaginisque conaervan- dum traderetur memorialibus. Eorum ^ igitur nas8esdeCaypha.[Signum]Roardi. [Signum] C omnium vesUgiisnos peromniainherere oopientes, ego Milesendis *'*, divina largientedementia Ihero* aolimorum regina, omnibus hominibusttamproeen- tibus quam eorum posteris, ratum certumqae fleri voloquodiilamcalumpniam, quam eeclesieSancti*^ Sepuleri ejusdemque loci canonicis, quorumdam suggestione, super villanis de Bethsurie, videlioet Selmen filio Maadi, Hapderahmen ***, Selim, Hasem, Naae, Melpedem ^. Seleemen Sade. Brahin, Kan- net, Naser, ••^ Ariz, Mahmut, Zafer, Demsis "^, Resselm, Tameh, Rosee, Sahe, Salem Olio Sade, et reliquis omnibus terraque ejusdem casaiis fece- ram, assensu et concessione filiorum meorum^regis •cilicet Balduini et Almarici, loppensium comitit, etiam concilio ^'^et laudamento bonorum virorum. Anscbetini^ vicecomitis. [Signum] Pagani, pincerne. [Signum] lohannia, camerarii« [Signum]RainaIdi de Pont. [Signum]Goifridi AcuB. [Signum] Poroelli. [Signum] Bertini. [Signa] Bachelerii et Willelmi Strabonum. Ego Balduinus, Dei gratia secundua Latinorum rex Iherosolimitanus, subscripsi ct sigilli mei im- pressione signavi, anno regni mei tercio, XLVI «7*. PRIVILEGIUM *^* BALDUINI REGIS SECUNDl DB CONSUB- TUDINE ACCONENSIS ^"^ PORTUS. In nomine Patris et Filii et Spiritu3 Sancti. Ego Balduinus, Dei gratia rcx Iherusalem ^^ Latinorum secundus, quoniam inportuAchon que- dam prave consuetudines adoleverant, queper^ri- [) libereetquietedimitto^itascilicetutcanoniciabsque nos permultum gravabant, rogatu et amonitu ^^ domini S[tephani], V6nerabili[s] Iherosolimorum patriarche, statui proanima predecessoris mei bone meniorie, regis ^^ Balduini, et regine uxoris mee quatinus peregrini,undecumquevenienteB, nullam dationem census dent in portu de omnibus, quos omni conlradictione seu reclamatlone mea vel ali* cujus heredum meorum prcdictos viilanos, super quibuscalumpniaagitatafuerat,cumeorumomnium posleritatibus et prenominatam terram donatione et concessione nostra libere ct quiete in perpetuum habeant, teneant et possideant, aicut a tsmpore "» B, Remitto, «'« B, peticionem. "» Montis Syon prioris. «^* B, Tyberiude. «♦» A, f» 42, v*; B, !• 37, v». *'^« Dans B ce mot est remplac6 par Item. *" B, Achonensis. "' B, Ihcrusalem, •'• B, am- monitu. *•« B, reyis bone memorie. «» B, consutis. »• B, quicquid. ^ A, fo 43, r« ; B, P» 44, V. »* Dans B la rubrique commence par ces mots : Jtem Melisendis regine de... ^^ B, Rametis. ^^ B, vi- neam. «•'' quotiens. ^^ B, spaciis. «»» B, certiorem. »• B, Horum. "> B, Melissmdis. «»« B^ Dommicu •• B, Eabderahmen. *'* B, Mekedem. *•* B, Nasser. *•• Dans le dipl. 53, ces deux noms paraisseot ii*en former qu'un seul. '*^ B, consilio eliam. iiav CAKTULAIRE DtJ SAINT SEPtJLCRfi. 119d illustHBdimi ducis Godofridi ^ liberius et quieiius A babuisBe, letiuiBse et possedisse noscuntur. Huic donationi et concessioni Surianos de Galandria •••, Gosmas, Seimahian ^^^^jSamuel, Ihanna, Meferreg, Gerges, pro quibus stationem, que quondam Wil- lelmi Bastardi fuerat, et partes quas habebant in duabus mensis nummulariorum^nobisad perficien- dam ruam novam ^^ in Iberusalem de suo conces- serunt, et Surianos de Ramethes, scilicet Bolferag, lacob, Brahim, Ysaac, super quibus eisdem cano- nicis quandoquo calumpniam movimus, ea vineam illam,quam domina GeUidi8,uxor domini Rohardi, de hoc seculo migratura pro salute anime sue eisdem oanonicis dedit,addiciente8 adiungimus,et, ut om- nes predictos Surianos cum omnibus de eorum progeme soquatibus ^^ et prefatam vineam juxta ^ formam8upradictorumperhenniterhabeant,teneant possideant, confirmamus. Ut hec igitur omnia que prenotavimus, eo ordine quo proposuimus, remota omnium personarum, tam secularium quam eccle- msticarum, inquietaoione ^, interpel!atione,cavil- latione, ecclesie Dominici Sepulcri fixa, firma et ineonvulsa permaneant, placuit nobis eidem ^ ec- clesie canonicis prassentis paginulo cirographum ^^ 8cribere,et,ut de cetero tocius calumpnie auferatur ocoasio, ipsum cyrographum nostrorum appositione Bigillorura roborare.Hujus rei testes habentur,quo- mm nomina subscripla videntur : Rohardus scilicet et nepos ejus, Radulphus, Johannes de Valentienes •^. Babinue. Fulco. Salem. Bencelinus. Thosetus •<*', qui omnes considerande terre, de qua calumpnia fuerat, C convenerunt. EBt alii qui secuntur, scilicet : Roohes ^ de Nazareth. Ermenaudus, Helias, frater eius. Nicolaus '^•, camerarius. Odo de Turcarme **'^. Radulphus Li ^" Fanohenirs. Herbertus de Regiteste, qui huic nostre in- terfuerunt concessioni. Anno ", filius eius. Balduinus Bubalus, Gauterius Malduit. lohannes Vacher. Burgenses : Tosetus. Umbertus de Bar. Petrus de Perre- gort »*«. Symon Rufus. Albertus Loifiibar- dus. •»» B, Godefridi. "« B, Kalandria, «» B, SemkoH, "* B, n&vam. «» B, sequacibus. ^ B, inqmeta- tione. «>♦ B, ejusdem. ^ B, cyrographum. •* B. Valencienes. ««^ B, Toselus. «* B, Rorckes, ^ B, Nicolaus. "« B, Turcame. »" B, Le. "• A, f* A4, r»; B, i^ 43, v«. »" Cetle premi^re rubrique manque dans A. ^u b, Uilesendis. "^ g^ Johannum. *»« B, suum tenebal. '" B, quidquid. »" B, tocis Simctis. ^*» B, Girardus. ^^ B, Bethleemita. »»i 3^ loppe. »** Je crois que le copiste a ^crtt par errour BaUfUnuSf au lieu de Henricus. »<» B, Peregort. 1139 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1140 Ab incarnatione Domini anno mcli, indictione A nentiis.Quan) commutationem 6abinus,a quoidem lohannes feodum suum tenebat coneessit, et in nostra dominice ^^^ regine approbavit presentia ; Petrosus quoque cognatus eidem ipsam concessit factam commutationem ; Bruna etiam, uxor lo- hannis, ac filii eius, Thomas et Eustachius, facte assensere commutationi ; tali videlicet conditione ut, si qua in posterum super prefata[m] casalium commutationem quorumlibet oriretur calumpnia. ipse lohanes, commutationis actor, et heredes ejus ac illi ad quos hereditas ipsius transierit post ip- sum, ecclesie Sancti Sepulcri obligati perpetuo te- nerentur ut, quicquid dampni propter motam calumpniam ecclcsie prcfate canonicis contigerit.sub eslimatione bonorum virorum ecclesie et eiusdem XIV. L. «*. rrEM PRIVILEGIUM MILESENDIS REGINE ^*^ DE COXFIR- MATIONE VUtTMOAMEL. In nominc sancte ct individuo Trinitatis Pairis et Filii ct Spirilus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam futuris quam presenti- bus, quod cgo Melisendis ^^^, per Dei gratiam Ihe- rosolimorumregina,venditiononietemplionemterre Hugonis de Ilibelino ^*'' inter se et fratres nostros Dominici Sepulcri canonicoslegitime factam,[vide- licct] ^-* Vuetmoamel cum villanis et omnibus per- tinenliis suis,Dcrsabeth '^^ cum villanis et omnibus pertinentiis suis, Corteis cum villanis ct omnibus pertinentiis suis, et ceiera omnia, prout privilegio ^ conventui in integrum restauretur.Verum quoniam • T^ 1J** 1*1 l*Ol** * 1* I * \^ * 1 _1 * T^ 1 * * 1* *J1*A regis Balduini dilecti Iliii mci coutinentur, ipsius regis prece et a[d]monitione *^°, similiter et Alma- rici ^**, Ascalonis comitis, necnon voluntaria pcti- tion» ^* ct rogatu prefati Hugonis, qui hanc vendi. tionem facit,et Balduini frairis sui, siiniliter et pe- titione"' domni Amalrici *3*,patriarchc Antiocheni, quem predicti canonici indo rogaverunt, laudo et concedo, et, ut firmius teneaiur, hanc presentem paginam aucioritatc sigilli mei confirmo.Hec igitur predicia vendidit Hugo de Hibelino ^^' canonicis ^ Dominici Sepulcri pro scptem millibus bizanciis iure hcreditario possidenda ct ab omni servi[ti]o atquc dominio vcl cxaccionc ^^^ soluta, libcra et quieta. Huius siquidcm rei iestcs sunt : Uaiuerius, Sebasliensis ^^** episcopus. Gaufri- in tempore domni Fulconis regis, patris videlicet mei,propter quasdam emergentes ex parte lohanniis controversias commutio pretaxata, prout predicte DominicL Sepulcri ecciesie placuit,debitum ac paci- ficum finem sortiri non potuit, [ego]^", qui modo rem et negocium ex omni parte posilum in pace conspicio, qui etiam commutatioui facte interfui, et postmodum ab illis, de quibus supra dixi, codi- mutationem concessam et collaudatam audiri, eam firmam et raiam teneo et vivaciter affirmo, ac pro salute anime mee et parentum meorum, tam vivo- rum quam defunctornm, ne quandoque temcritate alicuius commuiatio ct confirmatio bec infirmari queat,prascntem paginam commutationisetconfir- mationis modum continoniem sigillii mei apposi- dus,abbas Tenipli. Philippus Neapolitanuset C tione confirmo et corroboro,quatenus ex mea cura Hcnricus, fratcr cius. Et Iloardus ^^^ de Nea- • pohm, ct quamplurus alii. Facium est aulcm hoc anno ab incarnaiione Do- mini mclv, indictione iv. Data pcr manum Guidonis, regine clerici. LI 3«>. ALIUD PRrVILEGIUM RALDUINI REGIS QUARTi ^*^ DE COMMUTATIONE lOAANNIS PATRICII. In nomine sanctc ct individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amcn. Noium sit omnibus,tam presentibus quam futuris ^*, quod ego Balduinus, per gratiam Dei in sancia Iheruselem Laiinorum rex quartus, assensu Mili- sendis ^^ regine, mairis siquidem mce, necnon ct Amalrici, fratris raci, comitis Ascalonitani, nutu, n concedo,laudo et approbo commuiaiionem tempore domni Fulconis, patris mei, regis Iherosolimorum illu8tris,inter [lohanncm]^** Patricium et canonicos Doininici Sepulcri factam de duobus casaiibus, Megina scilicetetMczera,cumomnibus pertineniiis Buis pro duobus aiiis Sancti Scpulcri casalibus,Ca- fermelich ^*^ et Anquina, cum su!s similiier perti- prenominata Dominici Sepulcri ccclesia habeatun- de pro mc,qui commutationem jam tociens dictam confirmo, coram locis sanctis Deum omnipotentem iure exorare debeat. Facium cst autcm hoc anno ab incarnatione Do- mini mclv, indictione iii. Huius quidem rei testes sunt : Andreas dc Monte Barro, magister Templi. Uumfredus, consiabularius. Philippus Nea- politanus. Guido, fraier ejus, Francigena.Hu- go de Ybelino ^*^ Odo de Sancto Amando. Ysaac, castellanus turris David. Guillelmus de Barra. Galvannus de Rochia Robertus Asina. Thomas de Satorono. Daia Iberosolimis, per manum Radulfl cancella- rii, v kalendas iulii, LII 8«. ITEM BALDUINI RGGIS QUARTI ^^ DB REMISSIONE CA- LUMPNIE, QUAM REGINA MILISENDIS ^^ FEGERAT SU- PER VILLANIS DB BETHSURIE. In nomine sancte ct individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. 3*^ A,f" 45, r*; f"4($, r^.~ ^*^ QqHq prcmiere rubrique manque dans A. "« B. Milessendis. "'" B. /7w- beUno, 3-* Supplce d apr6s B. ^io h, Oersabeb. ^ amonicione, ^^ B, Amalrici, ^* B, pelicione «»> B, v3licione. •»-*^ B, Aimcrici. 3«-> B, Ilybelino. ^ canonicis. '"'^ B, exactione. ''« B, Sebaslensis, *»• B, Hohardus. s.o ^, {o 45, y^; B, f" 48, v». ^n Cette premiere rubriquo manque dans A. *** B,/am /u- turis qumi presenlibus. ^^'^ B, Milendls. »** B, Suppl66e daprcs B. 3« Caplhernielich, «« B, damim" que, 3" Supplee d'apres B. ^vs 13, HyMino, ^*» A, P 46, v»; B, f^ 49 v«. ^^ Cette premi^re rubrique manque dans A. ^^* 13, Milesendis, CARTULAIRE DU 8AINT SEPULCRE. 1149 Balduinus, per gratiam Dei in sanctalheru- Latinorum rex quartus, omnibus, tam pre- 118 quam futuris,notum fieri volo quod calum- illam, quam Milisendis ^^* regina, mater em mea,ecclesieDominici Sepulcri ejusdem- ci canonicis, quorumdam suggcstioncsuper 9 de Bethsurie, videlicet Se'mcm filio Maadi, pahmen, Selim,Hassem ^^^, Nasen, Mekcden, len, Sade, Brahin, Kannet, Nasser,Hariz ^^*, ut, Zaferdemsis ^^^, Ressclem, Tameth '^, I, Sabe, Salem filio Sade,etreliquis omnibns ueterra eiusdcm casalis feeerat, assensu et sione predicte matris mee regine necnon et ci fratris mei,comitis videlicet Ascalonitani, 0 etiam et laudamento bonorum virorum, ite ecclesic eiusdemque canonicis libcram et n prorsus remitto;ita dumtaxat ut canonici esia Dominici Sepulcri Deo nunc ad presens ites et in posterum servituri absque omni licione ^»^ seu reclamationc mea vel succps- meorum prcdictos villanos, supcr quibus jnia agitata fuerat,cum eorum omnium pos- bu8 et prenominatam terram concessione et aatione mea libere etsine omni molestiavel mento in posterum habeantet iure perpetuo jant et tencant, sicuta temqore illustrissimi Sodofridi liberius ac quietius **• habuisse, \e et possedisse dinoscuntur.Huic etiam con- li et confirmationi mee Surianos de Calan- iosmas, Semhan, Samuel Ihanna, Meferreg, , pro quibus stationem, que quondam Guil- lastardi fuerat, et partes, quas habebant in 1 mensis nnmulariorum,domine regine matri i perficicndam rugam novam in Iberusalem bI, de quibus agitur, de suo concesserunt, et 08 de Ramethes videlicet Bolforrag '*',Iacob, 1, Isaac,supor quibuseisdcmcanonicis quan- calumpniam moverat,etvineam illam,quam i Gislia, uxor Roahardi ^^°, ex hoc seculo urapro saluteanimesuc sepedictis canonicis iddiciens adiungo,et ut omnes predictos Su- cum omnibus de eorum progeniesequatibus refatam vineam iuxta formam supradicto- jrhenniter habeant, teneant et possideant, confirmo. Et ut hcc omnia, que prenotavi, ne quo proposui, remota omnium persona- im sccularium quam ccolcsiasticarum, in- ione, interpellatione, cavillatione, ecclesie ici Sepulcri omni tempore fixa, firma et in- 3a pcrmaneant,placuit nobis eiusdem ecclesio 3is presentis pagine cyrographum scribere, ie cetero tocius calumpnie auferatur occasio, cirographum '" sigilli mei munimine robo- A Factum est autem hoc anno ab incarnatione Do- mini mclv, indictione ni. Iluius quidem rei testes sunt : Gaufridus, abbas Domini templi **'. Engeran- nus, prior Montis Syon. Andreas de Monte Barro, Templi milicie *^* magister. Ilumfre- dus, constabularius. Phillppus Ncopolitanus. Hugo, Gesaricnsis dominus. Hugo de Hybe- lino.Guido Francigena.Odo de Sancto Aman- do. Guillelmus de Barra.Iohannes de Valen- tines 3*^. Ysaac castellanus turris David. Babinus. Data Iberosolimis,permanumRadulfi cancellarii, v kalendas iulii. LHI -s. ^ ALIUD PRIVILEGIUM BALDUINl REGIS QUART5 ^®"^ DE " CONFIRMATIONE OMNIUM POSSESSIONUM. In nomine sancte et individueTrinitatisPatriset Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futu- ris, quod ego Balduinus, per gratiam Dei in sancta Iherusalem Latinorum rex quartus, preJecessorum meorum filicis ^^memorie.ducis videlicet Godefridi fratrisque eius Balduini,[primi Iherosolimorumre- gis,Balduini] ^^ ctiam secundi regis necnon et Ful- conis patris mei, eiusdem civitatis tertii regis, ve- stigiis inhcrens, pro salute mea et meorum, tam vivorum quam defunctorum, confirmo [et] 3"^° cor- roboroecclesicDominici Sepulcri eiusdemquecano- nicis nunc ibidem Deo servientibus et in posterum servituris quecumque a tempore ducisGodofridi'^* C iuste et rationabiliter dono, concessione,commuta- tionc vel emptione infra regni mei finos usque in hodiernum diem impetravit.Scriatim igitur quevel a quibus pretaxata ecclesia dono vel concessione^ commutatione sive emptione hucusqueoptinuit,ut sequentia dcclarant, ponere libuit. Primus itaqae dux Godefridus xxi casalia, subscriptis nominibus nuncupata, Ainquinc, Armotie, Kefreachab, Kefre- dil, Buhil, llubin, Aram, Kalendic, Betdigge,Birra, Subahiet, Ataraberet, Urniet, Zemo, Helmule,Beit- telamus, Baritmeta ^"S Beituimcn, Beitfuteier "^ Betsurie, Aineseins, occlcsic, de qua agitur, dedit et iure perpetuo possidenda concessit.Dedit insuper eidem ecclesie omnes furnos Iherusalem, exceptis duobus de Hospitali et uno de Latina.Et primus rex n Balduinus prefate ecclesie apud Sanctum Lazarum villanos cum familiis dedit et tradidit,et iv casalia supra Sanctum Lazarum,quorum nominasunthec, Benehatie,- Benchaleth, Ragabam, Roma ;et inter- ritorio Neapolitano millc modios tritici singulis an- nis accipiendos eidem dedit ecclesie.Que omnia,ut superius memorata sunt,ecclesieSanctiSepulcriex parte mea concedo er perhenniter habenda decemo. , Milesendis, ^""^ B, Ascm. ^^^ B, /?m. '«s D^ns lo dipl. 48, ce mot paralt formor dcux noms ts. '*' B, Tameh, '^' B, contradicUone. ^ B, (fuiecius, **» B, Bolfera(j ^ B, Rokardi, sequacibus. ^^* B, cyrographum. 36- - - JB, ^ 52, V. *«^ Gette promidre rul pU^ d*apr6s B. ^s» B, Godcfridi. ••- B,* Barithnieta. ^^ B, Beitfoteire. ^^ B, Templi Dommi. ^' B, militie. ^ss Valantinesl ^ k,^ ibrique manque dans A, ^^ B, felicis. ^^^ Suppl6es d*apr6s B, fl43 AD GODEFRIDUM AFPBND. H;^ MONUM. DB 6BLL0 SAGRO. 144i Instiper etiam dimidiam partem illius possessionis, quam primus rex Balduinus pro excambitu episco- patus Bethlcemitici ecclesie Sancti •'* Sepulcri de- dity.conflrmo. Casale insuper, nomine Derina, in territorio Tirensi ^''^ situm,supcr magnum fontem, de quo procedit conductus aquarum, cum omni pertinentia sua, excepto alio casali, si quandoque ei subiacuit, et in conterminis prefati casalis.circa montana, quantum terre quatuor paria boum dc anno in annum excolcre possunt, et ortum,qui est inter murum et antemurale Tyri ex parte maris, que omnia scilicet sccundus rex Balduinus Domi< nico dedit Sepulcro, confirmo.Preterea in territorio Neapolitano casale,nomine Gafermelech '■^•,ex dono regis secundi Balduin{,prout in ipsius notaturpri- vilegio, eonflrmo. Porro medietatem casalis Fieisse •", nunc casale Sanoti Sepulcri nuncupati, quam cum omni pertinentia sua Eustachius Ganerius ^^, concessione etiam regis Balduini secundi, libere et perhenniter habendam ecclesie Sancti Sepulcri do- navit, ettotam terram illam, quam Galterius, pre- dicti Eustachii filius, circa idem casale canonicis Dominici Sepulcri ultra flumen habendam usque ad terminum designatum "•, qui usque in hodiornum diem apparent,dedit, sepedictis canonicis conflrmo- Casale insuper Thecue cum omnibusappendiciis^ Buis, prout pater meus Fulco, Iherosolimorum rex tercius, pro concambio Sancti La^ari in Bethnnia» assensu Milisendis ^* regine,matris siquidem mee, et Amalrici, fratris videlicet mei, ea inquam liber- tate,qtia prsdictus pater meus cum Milisende regina illud tenuisse dinoscitur,ecclesieDominiciSepuIcri donavit, et suo privilegio confirmavit •**,eidem con- firmo, necnon et a tocius calumpnie molestia vel impedimento nunc et deinceps prefatam donationis concessionem me defensurum polliceor. Praeterea duas carrucatas terre plenarias,quas ex dono Lam- berti AIs in territorioMimascasalissitasidem pater meus prenominate conflrmavit ecclesie,et ego con- firmo. Quinimmo duo casalia, Gebul et Helcar,cum omnibus adiacentiis suis,et piscarias peroctodies, et angariam per diem unum,etnavem assidue^iuxta modum quo Guillelmus de Buris ecclesie Sancti Sapulcri canonicis concessit, et suo patrisqus mei privilegio roboratum est, eisdcm confirmo. Domos vero infrasepta Iherusalem sitas, videlicetdomum Petri Bernardi cauonici, domum Enrardi canonici, item domqm alterius Enrardi canonici,domum Mi- nardi ^, domum Qarsionis, domum Galterii Len- trontor ^Sdomum Bernardi Bursarii, domum Her- luini, domum Mabilie cum orto prope memoratam domum posito, domum Roccrii de Sancto Lazaro, fratris Sancti Sepulcri, et 8tationem,que fuit Wil-* leln^i ^ Bastardi, partemque illam, quam idem "Willelmus '" in mensis numulariorum habebat, A quas omnes pater meus Jam tooiens diottt^ s(b omni exactione liberas et quietas,8alvo tamen regio iure, quod in helemosina quam rex ecolesie facit ^*^, debet habere, canonicis Sancti Sepulcri concessit, suoque privilegio munivit, eisdem confirmo.De ce- tero domum Achon sitam, quam Lambertus Als, Agnetis uxoris sue consilio necnon et Fulconis pa- tris mei consensu,ecclesie Dominici Sepulcri dona- vit iuxta conditionem que in eorum privilegio con- tinetur,donum prefate domus confirmo.Inter cetera vero tria casalia, quorum aliud Gapharuth, sliud autem Gith et aliud Porphiria vocatur, que Roge- rius, Liddensis episoopus, ex possessione Stnoti Georgii oum omnibus appendiciis suis et medie«* datem ^ decime messium eorumdem oaBaHam et n aliarum omnium rerum decima tota et integra e^ clesie Sepulcri Domini iure perenni *** tenenda con- oessit, et quartum casale, Rei^oilta nomine,qQod prefatus Lyddensis ^ episcopns cum otnni fntegri- tate sua et consimilt decima, qua predicta triavao- clesie pretaxate pro concambio tamen decime ca- stelli Amaldi et decime cuiusdam casalis de Hospi- tali, nomine Bulbul, perhenniter possidendum oon- stituit, ratum decerno. Commutationem ioBuper inter Dominici Sepulori canonicos et lobannem Patricium de duobus casalibus, GaphameHch ^ el Anquina ^^, pro duobus memorati lohannis oasaH* Lus, Megina scilicet et Mezera,utrimque laudabili* terfactamconfirmo.Demumcunctammoblationum, que ad Sepulcmm Domini venient, medietatem in omnibus, prout venerabilis Araulfus patriarcbai C consilio primi regis Balduini, profktis assignavit canonicis, confirmo. Oblationes etiam omnes, que ad vivificam Crucem venient '", exccptis que sola die sancti parasceve '^ fuerint,aut si pdtriarcfaa se- cum illam proaliqua necessitatedetuleritilHscon- firmo. Gere autem, que ad ecclesiam Tenerit, dao partes ad luminaria eisdem confirmo.Deoimas pre. terea tocius sancte civitatis Iberasalem locorumqoe sibi adiaceiitium,quas patriarohap^efatusi^Hscon- cessit, exoeptis tamen fXinde decimis, que eant pa- triarche,eisdem confirmo.Ecclesiam deinoepsB^Mi Petri in ioppe,quam patriarcbaiamtooies *^diota8 cum honore suo integro et cum tota, iqae satiete matri pertinet ecclesie, pienaria dignitate prefktls concessit canonicis, predicto modo oonf!rmo laiitm CARTDLAIRE DU SAlNT SSPDLCRE, tllff mationismeepaglna rataet incorrupta perma- A Insuper etiam dimidiam partem illins possessionis, testibus eara subscriptis sigillique mei sup- one muniri precipi ^. tnm est autem hoc anno ab incarnatione Do- iiCLVy indictione iii. Huius quidem rei testes malncus, fi*ater regis et comes Ascalonitatus. Humfredus de Torono, constabularius. Guido Berythensis *•'. Girardus Sydoniensis •". Pfailippus Neapolitanus. Guido Francigcna. Henricus Bufalus. Hugo Cesariensis. Baldui- nus de Insula. Odo de Tholenth,turris David castellanus. Odo de Sancto Amando. Guillel- mus de Barra. I Aohon, per manum Radulfli canccllarii, iii Ulii. LIV »••. D *^ PRnnLBGIUM BALDUINI REOIS QUARTI DE GONFIRMATIONE OMNIUM POSSESSIONUM. lomine sancte et individue Trinitatis Patris et . Spiritus Sancti, amen. um sit omnibus, tam presentibus quam Aitu- aod ego Balduinus, per gratiam Dei in sancta udem Latinorum rcx quartus, predecessorum im felicis memoric. ducis videlicet GodefHd^ ique eius Balduini, primi Iherosolimoru-m re- ilduini,etiam secundi regis necnonet Fulconis tnei, civitatis eiusdem regis tercii, vestigiis ire desiderans, pro salutemea et meorum,tam im quam defunctorum, confirmo ecclesie Do- 3epulcri eiusdemque canonicis nunc ibidem quam primus rex Balduinus pro exoambitu episco- patus Betheemitici ecclesie Sancti Sepulcri dedit, confirmo. Gasale insuper, nomine Derina, in lerri- torio Tyrensi situm, super magpium fontem,dequo procedit conduotus aquarum, cum omni pertincntia sua, excepto alio casali, si quandoque ei subiacuit, et in conterminis prefati casalis, circa montana, quantum terre quatuor paria boum de anno in an- num exeolere possunt, et ortum, qui est intermu- rum et antemurale Tyri ex parte maris, que omnia scilicet secundus rex BalduinusDominicodeditSe- pulcro, confirmo. Preterea in territorio Neapolitano casal, nomine Cafarmelie^yex dono regis secundi Balduini, prout in ipsius notatur privilegio, eon- Tk flrmo. Porro medietatem casalis Fieisse, nunc ca- sale Sancti Sepulcri nuneupati, quam cum omni pertinentia sua Eustachius Gamerius^, conces- sione etiam regis Balduini secundiylibere st perhen- niter habendam ecclesie Sancti Sepulcri ddnavit,et totam terram illam, quam Galterius, predicti Busta- chii flHus, circa idem casale eanonici Hominici Sepulcri ultra flumen habendam usque ad terminos designatos, qui usque in hodiernum diem apparent, dedit, sepedicte confirmo ecclesie. Gasale insuper Thecue cum omni integritate sua, prout pater meus Fulco, Iherosolimorum rex tercius, pro eoncambio Sancti Lazari in Berthania, assensu Milissendis re- gine, matris siquidem mee, et Amalrici, fratris videlicet mei, ea inquam libertate, qua predictus pater meus cum Milissende regina illud tenuisse Brvientibus et in posterumservituris, quecum- C dinoscitur, ecclesie Sancti Sepulcri donavit, suoque tempore predicti ducis Godofridi ^* iuste et abiliter dono, concessione, commutatione vel Dne infra regni mei fines usque in hodiemum bnpetravit. Seriatim igitur que vel a quibus Ltta eeclesia dono vel concessione, comiquta- Biye emptione huc uf que optinuit *<^, ut se- ia declarant, ponere libuit. Primus itaque dux tidus XXI casalia, subscriptis nominibus nun- 1» Ainquine, Armotie, Kefreaohab, Kefredil» Bnbin, Aram, Kalendie, Betdigge, Birra, iet» Ataraberat, Uniet ^, Zenu, Helmule, (Rintif, Aineseins, Barimeta, Betuimen *^, te&re, ecclesie, de qua agitur, dedit, et iure, ;uo possidenda concessit. Dedit insuper eidem privilegio flfmavit, eidem confTrmo, et a tocias ca- lumpnie moiestia vel impedimento nunc et deinceps pref^te donationis concessionem me defensumm polliceor. Necnon etiam carmcatas terro plenarias, quas ex dono Lamberti Alsi in territorio Mimas casalissitas idem patermeuspretaxateconflrmavit ecclesie, et ego confirmo. Duo quoque casalia, Ge- bul et Helchar. cum omnibus adiacentiis suis, et piscarias per octo dies, et angariam per diem unum, et navem assidue^ iuxta modum quo Guillelmus de Buris ecclesie Sancti Sepulcri canonieis concessit, et 8U0 patrisque mei privilegio roboratum est, ei- dem eeclesie conflrmo. Domos vero inAraseptalhe- rusalem sitis, videlicet domum Bemardi canonici. ie omnefi furnos Iberusalem, exeeptisduobus B domum Eurardi canonici, item domum alterius Ipltali et uno de Latina. Bt primus rex Bal- itprefateecolesie apud Sanctum Lazaram vil- oum familiis dedit et tradidit, et rv casalia su- knbtnm LaEamm, quomm nomina sunt hec, b1£b, Benehabeth, Ragabam, Homa ; et in ter- Neapolitano mille modios tritici singulis an- Bipiendos eidem dedit ecclesie. Quc omnia, ut U8 momorata sunt, ecclesie Sancti Sepulcri ex lieaconcedo, et pcrhenniter habenda docerno. Eurardi canonici, domum Mainardi, domum Garsio- nis, domum Galterii Lentronior ^, domum Ber- nardi Bursarii, domum Herluini, domum Mabilie, domum Rogerii, IVatris Sancti Sepulcri, et statio- nem que fuit Guillelmi Bastardi, partemque tllam quam idtoi Ouillelmus in mensis numulariorum habebat, quas omnes pater meus tam tooietas dictus ab omni exactione liberas et quietas, salvo tamen rogio iure, quod in helemosina, quam rex ecclesie tigfiz precspi. "^ B, Berytensis. ^ B, Sidonientii, ••• A, /*» 50, r» ; B, /^ 58, r«. Manque dans A, i, UodefriM. wt b, obiinuU, *« B, Vmiet. ♦«* B, Beitamen. *<» B, Caparmelec. *^ B Grmrius. I, Lo Tomaor. H47 AD 60DEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1148 facit, dcbet habere, canonicis Sancti Sepulcri con- cessit, suoque privilegio munivit, eisdcm confirmo. De cetero domum Achon fundatam, quam Lamber- tus Als uxorque sua Agnes, conccssu regis Fulco- nis patris mei, ecclesie Sancti Sepulcri hac videlicet conditione libere ct quiete possidendam conccssit, ne venditione vel commutatione sive quolibet alio modo a se eiccre iiccat, et, si fecerint, regia maje- stas ex ea servicium hahcat, scpcdictis canonicis hac predicta ratione confirmo. Intercctera vero tria casalia, quorum aliud Capharuth, aliud autem Gilh et aliud Pnrpbii*a vocatur, queRogerius, Lyddensis episcopus, ex possessione Sancti Georgii cum omni- bua appendiciis suis et medietatem *^* decime mes- sium eorumdem casalium et aliarum omnium rerum docima tota et integra ecclesie Sepulcri Domini iure perhennitenendaconcessit,etquartum casale,Kefre- sciltanomine,quodprefatusLyddensiscpiscopuscum omni integritatesuaetconsimili decima,quaprcdicta tria, ecclcsie pretaxate pro concambio tamcn decime castelli Arnaldi etdecimacuiusdam casalis de llospi- tali,nomineBulbul,pcrgenniterpossidendumconsti- tuit, ratum decerno.Confirmo etiam commutationem inler predictos canonicos et lohannem Patricium de duobus casalibus, Capharmelich *o« et Ainquina,pro duobus memorati lohannis casalibus, Megina scili- cet et Mezera, utrimque laudabiliterfactam.Quere- lam insuperillam, que de Surianis inter me et Do- minici Sepulcri canonicos extitit, quam etiam, prout in eorum privilegio plenius continetur, et nomina prediclorum Surianorum in eodem conscripta sunt prefatis canonicis, sive justa foret injusta, libc- ram, quietam et prorsus absolutam remisi, con- firmo. Nichilominus etiam calumpniam illam, que in terminis finium territorii casalis Dominici Se- pulcri, quod dicitur Bethsuri, inter Milissendem re- ginam, matrem eiquidem meam, et Sancti Sopulcri canonicos aliquandiu versabatur, liberam, quietam et sine quolibet vel a me vcl a successoribus meis vel a quibuslibet aliis impedimento sive moleslia ecclesie **° Sancti Sepulcri iterum cx toto re- rooto *** et absolutam prorsus confirmo. Verumta- men casalia illa, Bethel scilicet, Odemamel, Dehir- sabeth*»*, Corteis, Deirmusin *»», Huetdebes, que cum omnibus villanis et cum omni integritate et pertincntiis suis iam tociens dicti canonici cx Hu- gone deHibelino*** precio comparaverunl, ecclesie Sancti Sepulcri coufirmo. Demum cunctarum obla- tionum que ad Sepulcrum Domini veniunt et ve- nient, medietatem in omnibus, prout venerabilis Arnulfus patriarcha, primi rcgis Balduini consilio, prefatisassignavit canonicis, confirmo. Cereautem, que ad ecclesiam venerit, duas partesadluminaria eidem confirmo ecclesie. Oblationesinsuperomnes, A que ad viviflcam Crucem veniunt exceptis que sola die sancti parasceve fuerint,aut si patriacha secum illam pro aliqua necessitate detulerit, cisdem cano- nicis confirmo. Decimas quoque tocius sancte civi- tatis Ihorusalem locorumquesibiadiacentium,quas patriarcha supranominatus illis concessit, exceptis solummodo funde decimis, eisdcm confirmo ckno- nicis. Dimidiam partem eliam illius beneficii, quod primus rex Balduinus Sancto Sepulcro pro excam- bituepiscopatus Bethlemitici contulit, similitercL-n- firmo. Ecclesiam deinceps Beati Petri in loppe, quampatriarcha iam tociens dictus cum hoaore suo integro et cum tota, que sancte matri pertinet ec- clesie, plenaria dignitate prefatis concessit canoni- ci^, prcdicto modo canfirmo. Hee igitur omnia,prout w> supcrius memorata sunt, ecclesie iam sepedicteet eiusdem conventui nunc etper successionem ibidem Dco famulanti libere et *" quiete et sine omni ca- lumpnia vel impedimento in posterum habenda et iure perpetuo possidenda concedo, et presenli pagina supscriptis testibus sigillique mei suppressione **• denotata confirmo. Factum est autem hoc anno ab incarnatione Do- mini mclx, indietione viii. Horum quidem omnium testes sunt : Petrus, archiepiscspus Tyrensis. Erncsius ♦", archiepiscopus Cesariensis. Letardus, archi- episcopus Nazarenus. Gonstantinus, Sancti Gcorgii episcopus. Rainerius, Sebastien- sis*»8 episcopus. Osbertus, Tyberiadensis episcopus. Fredericus, episcopus Achonen- C sis **^ Adam, episcopus Paneadensis. Amal- ricus, cpiscopus Sidoniensis"^ Mainardus, episcopus Berithensis*-*. Gaufridus, abbas Templi Domini. Rainaldus,abbas de Latina, Gunterius, prior Montis Syon. Aimericus, prior Montis01iveti.Guillelmus,comilitonum Templi scyiescalcus. Frater Gaufridus Ful- cherii. Dc baronibus vero et hominibus regis : Almaricus, comes Ascalonitanus. Henfredusde Torono *", constabularius et filius ejus Hen- fredus. Galterius, Tiberyadensis ♦» dominus. Guormundus Tiberiadensis *•*. Girardus Si- doniensis**». Hugo Cesariensis. Philippus Neapolitanus. Galterius Beritheinsis. Guido [) Francigena. Henricus Bubolus. Hugo de Ybe- lino "« et frater cjus,Balduinus. Guillelmus, marescalcus. Odo de Sancto Amando, castel- lanus Iherosolimitanus. Data Acchon, per manum Radulfi, Bethleemite episcopi regisque canceUarii, vii kalendas au- gusti. *o« B, medielate. *®® B, (aphermelich, *'« Dans A on lit sive eccesie molestia, *»* Corrigez rcmitto. *" Dehyrsaheth. *»' B. Deirmasun. *J* B, Hybelino. **» Manque dans B. *»« subpressione. *'^ B, Amesius ♦"» B. Scbastensis. "* B, Achanensis episcopus. "o B, Sydoniensis. . *" B, Berylhemis. ♦" B Torotie. **' B, Tyberiadensis. *»* B, Tyberiadensis. ♦« Sydaniensis. ♦« B, nybelino. CAHTULAIRB DU SAINT SEPULCRE. 1180 LV "'. ^ PRIVILBGIUM b[aLDUINI] REGIS QUARTI DE RE- tONB CALUMPNIE, QUAM FACIEBAT SUPER SU- 18, ET ILUUS QUAM REGINA FACIEBAT SUPER A CASALIS BETHSURIE. omine sancte et individue Trinitatis Patris L et Spiritus Sancti, amen. im sit omnibus, tam presentibusquam futu- Lod ego [Balduinus],per gratiamDeiinsancta alem Latinorum rex quartus, ecclesie Domi- spulcri iura, prout condecet, in nuUo minui enSy qucrclani illam, que de Surianis his, tn Domina subscripta sunt,inter me et cano- Dominici Sepulcri venerabiles fratres meos sive foret iusta sive iniusta, memorate Sc- A filius Georgii et frater eius Geuset ♦*•, et lanna et fllius eius Guseth et alius fllius Georgius et alius filius Elias,et Camis filius Bolpharageet Eliasfrater eins, et Serget filius Antoni, et Belcaira filius Mon- sor **®, ct Brahim *" filiusGeorgii,etGeorgiusfrater Salomonis ; de Bolferage filius,8oror et fratres eius Brahim *** et lacob et Elias, et Brahim *" filius Georgii et fratcr eius Botros, etMunferrethetfrater eius. Nichilominus et*»* columpniam illam, que in terminis finium territoriicasalisDominiciSepulcri, quod dicitur Bethsuri, intercanonicosDominiciSe- pulcri et Milissendem*"reginam,matremsiquidem meam, aliquandiu versabatur, ecclesie Dominici Sepulcri liberam,quietam et sinequolibct velasuc- cessoribus meis vel aquibuslibetaliisimpedimcnto Dominici ecclesie ex toto remitto,et prorsus vel molestia prorsus remitto corroboro. Ut igitur n, quietam et absolutam confirmo ;ita dura- " hec omnia mcmorata superii quod Surianis, de quibus agitur,sive coruni- .eredibus, ubicumque sunt,velubicumquein- itur, a dominio pretaxateecclesie deincepsse .here vel alicuius stimulatione sive tergiver- e ad alium quemlibet dominumseconvertcre enus liceat, sed sicut antiquitus et a priscis ribus ecclesie DominiciSepulcridinoscuntur, perpetuum ipsietipsorum hcredeseidemsub- t.vNomina autem Surianorum hec sunt : de Ramatha,Cosmas et filius eius Baraqucth ♦**, beitfrater Cosme et Thcodros^frater eius,et frater Cosmc Yuset et filiuseiusPetros,Ubeit ;cr eius Elias, Meneiavenator,et Salem senex 18 eius Ubeit, lanna etfiiiuseius Saacet alius ilius *3» Elias «*, et Samuel *»» filius Georgiiet C eis Faet, et lanna filius Munsor, et Petros Phara et frater eius Samuel ^^ ; de casali Bc- :el, Salem filius Azar**^et fratereiusladna,et filius Sarsor ct fratres eius Aaron et lacob, I filius Coer et Brahin *3* filius eius, Oies, et ius filius Zorech et fratres eius Feeth et n, Aias et Pharas frater eius, Georgius filius , Tedros ^"^ filius Brain ^^ et fratres eius Ubeit lilius, et Elias ^^' moniculus, et Helias filius , lanna filius Rofehe et fratereiusSalem,Pe- [lius Georgii et frater cius, Georgius filius la- et filius eius Brahin et Saac fratcr eius, ct iu8 et filius eius Saba,et Elias^^cimentarius, ♦♦* filius laphar; de Aithara, Salem filius us eo ordine, quo pre- taxatum est, ecclesia Dominici Sepulcri in omni pace nunc et usquc in sempitemumhabeat et pos- sideat, presenti pagina subscriptis testibus sigilli- que mei suppressione denotata confirmo. Factum est*" hoc anno ab incarnationc Domini MCLX *•', indictione viii. Hujus quidem rei testes sunt : Letardus, archiepiscopus Nazarenus. Ric^ar- dus **•, Adriensis episcopus. Arnulphus ^*, canonicus Nazarenus, Philippus, domini re- gis cappellanus. Stephanus, ^regie cancella- rie secretarius.Hadulfu8,archiepiscopi Naza- reni clericus. e baronibusveroet dehominibusdomini regis : Amalricus, comes Ascalonitanus.Henfredus de Torono, constabularius.Guiho *•• Francigena. Guillelmus, marescalcus. Abraham, vioeco- mes Nazarenus. Oitho de Risberge.Guigo*** de Maneriis. Albcrtus de Retesth. Godescal- cus. Petrus, foresterius. Data Achon, per manum Radulfi, Bethleemite episcopi regisque cancellarii, vii kalendas au- gusti. LVI wt. PRIVILEGIUM EIUSDEM^ BALDUINI REGIS QUARTI DE CONFIRMATIONB VUETMOAMEL. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam presentibus quamfutu- ilem, et Saac [et] *^> frater eius Elias, et y. ris, quod ego Balduinus, per gratiam Deiin sancU i ♦** filius Georgii, et Martinus filius Ayza***, et lon et filius eius Cosmas, et Thodrosct lanna oius, et Ysaac***; de Calandria **•, Cosmas, naan et fflius eius Georgius, et Braym filius 6 et Samuel filius Barapueth **^ et fratres eius el Nichola, et Meferut*** filius Chame,et Saac A, f» 53, r»; B, l^ 55, v°. ♦" Manque dans A. Iherusalem Latinorum rex quartus, instanti prece llugonis de Hybelino et concessione fratrissui Bal- diiini et sororis sue Hermengardis.domineTiberia- dis *•*, et matris sue Uelois, et avunculorum suo- rum, Phiiippi sciiicet Neapolitani, Guidonis Fran- cigene, llenrici Bubali, etomniumaIionim,adquo8 ^ * ^ * ^ . ^, . . «w ^^^ h, BaracheL ♦** B. Theodros, *^^ B, fllius eius. Iselias'^'^ hl SamuheL «MVs^mw/rJ,""*" B, //fl^r. ^ h.Brahyn, ^'^ BJhodros. ^ B,Brayn, Helias. '^ B, Helias. *♦» B. Helias, ♦«SuppI6e d^apres B. ♦♦» B. Braym. *** B, i4t3ia. ♦♦» B. ^ B, Catandria. ^''' B, BaraqueL ^^ B, MeferuL ^* B, Geuselh. ^ B, Munsor. ♦»« B, Braym. B, Bravm. ^^ B^Braym. ♦«♦ B, etiam. *« b, Milessendem. ^ B, ajou te au/m. *» A doune la Svidemment fausse de mclv. *»» B, Ricardus, **» B, Amulfus. ^ B, Guido. *•» B, Guido. *•« A, v«; B, f* 51, r». ^ Manque dans A, ^ B, Tyberiadis. im AD GODEPaiDDM APPBND. II, — MOMVM. DE 8BLL0 SACRO. prcsentis venditionis videtarpertinereconcessiovel A perpetuo tenebuntur, utqaidquid^^^^damnipropter in posterum predictepossessionisTendite heredita- ria possessio, laudo ^^, confirnio^sigiliique meiap- posrtione corroboro venditionem et emptionem inter Uugonem de Aibelino^^* et fratres nostros canoni- cos Sancti Sf^pulcri lcgitime factam, cujus paclio- nem subsequens pagina declarat. Vondidit igitur predictus Uugo pretaxatis fratribuscanonicissacro- sancte Resurreclionis ccclcsie Vuetmoamelcumvil- lanis et amnibus perlineutiis suis, exceptis duobus casaiibuB Arobici militis, scilicet Odabed etDamer- sor, vendidil otiam Desabeb **'' cum villanis etper- tiaentiitf euis omnibus, Corteis cum villanis ot om- nibus pertinentiis Buis,in Zibi quidquid^*^ibipater suus die, qua vixit et obiit, babuit, et ad domi- Bium ipsius Uugonis velsuccessorumsuorymhere- ditario jure^ pertinet, in civilate Bethel similiter quidquid^^o pater suus die, qua vixit et obiit, ha- buit, et Hugoni tociens dicto sicut heredi vel suis suocessoribus obvenit. Ueo,inquam,omnia predicta vendidit tociens dictus Uugo conventui Dominici Sepulcri pro septem milibusbizanciisiureperpetuo poBsidenda, et ab omni servitio^'', dominio ex- actionc soluta, libera et quieta.Utautem hecvendi- tio *^* firmior remaneret *'', et nullius eam contra- dietio vaeiUaret, sicut predixi,conoessimeamfrater 8UUS Balduinue» et non minus mater sua Elois^'^^, et Boror ^ius HermeBgardi8,domina videlicet Tybe- riadis, avuncuU etiam sui PhilippuB NeapoUtanus, Guido Francigena, Henricus Bubalus ^concesserunt etiam et cognati Uugonis de Ybelino*^*, Philippus de Gafran, et frater eius et Petrus do TeU[e]i. Pro C iUis vera, qut infra annos sunt, sicut estBarisanus frater {lugonis de HybeHno et quedam soror sua par- vala, aomine Stephania, et si qui etiam in eadem prosapia minoris etatis inveniuntur,vel in posterum inveniri poterunt, Augo de Uybelino et frater suus Baklinus et PhiUppus NeapoUtanus etCuido Gran- cigena et Henricus Bubalus fi conventui Dominici Sepulcri obligati qUam Hugo de Ybelino^ a Mubbb Arabit et filHi eiuB Georgio neCiion et ab omnibuBeoi^utti pucBli^ bus, ad quois iure her^iUirio pertinere videibaiur, sibi prorsuB adquietavit, et absolutiBBidiam reddi^ dit, et poBtmodutn Bpontmsea vdluntate tftia atqatf comitis ABcalDHitani cotkceBBitme, d^ 4«itt9feiMid movet^ omniumque parentum suorum,ad quos ex «» B ajout» 0t. ^ JlybeUno. •«' B, Dersabeb. m B,qHicquid. ♦•» B^intfeheredUano. «"•B^Mi^cl. ♦'» B, s^vicio. *7» B.vendicio. ♦^' B,permaneret. ♦'* B,HeU>iiy "» B.Hybelino. ♦'« B.faeieni. »" B, iwi- dicitmem. ♦" Dans A on lit pelagii. ♦^» B, quicquid. •«o B, Utardui. ^^ B, iMoidUi. ♦" B, T0tm>. ^B,C quod ego Amalricus, per Dei gratiam oomes pensa etiam et mis[sjione, quam fecerunt ad ca- ptendum Ascalonem, dono et *•* concedo fet] *•♦ confirmo' Dominici Sepulcri canonicis *•* et con- fratribua meis Deo nunc ibi servientibus et canoni- cis ^ servituris in perpetuum casaie quoddam, quod vocatur Geliadia ^*''^ cum sexdecim oarruca- Ascalonis, instanti prece Hugonis de Hybelioo et concessione fratris sui Balduini et Hermengar^ sororis sue, domine Tiberiadis ^'', matrisque sue Alois et avunculorum suorum, Philippi soilicet de Neapoli,Guidonis Francigene, Henrici Bubali, oai- niumque aliorum^ ad quos presentis venditionis *^ *«• B, Uetdebes. ♦»<> B, ^chon. *" A, f^ 56, v« ; B, i* 65, \^. *" B, Item. *•» Manque dans B. ' Sttpple6 dapres B. *»» B, concanonicis. *»« B, canonice. ♦•^ B, Geladia. ♦»» B, designata. ♦•• B, con' ffMttfu. *^ B, concanonid. *** B, aliam. »" B, eiemosinam. *•• B, quu^uid. ••♦ B, sotute et quieUi Supplee d^apr^s B. «^ B, concanonici. »•' Gorrigez confratres. •«• B, Symo». ••• B, Osdenc. J, JkHrandus. "* B, marescalcus. "• B, Bainatdus. »*' B, Fylatus. "♦ A, f» 57, v« ; B, f» 61, v*>. cjemottms 606 "• B, *^^ B, Tyberiadis. "• B, v^tctonw. im AD 60DEFR1DUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1486 videtur pertinere concessio vel in posterum predi- A calumpniameidemconventuicontigerit,8ubettima- cLcpossessionisvenditehereditariapossessiOylaudo, confirmo, et sigilli mei appositione corrobore vendi- tionem et emptionem intcr Hugonem de Ybeiino *" fratresque nostros Sancti Sepulcri canonicos legi- time factam, cuius pactioncm subsequens pagina^ declurat. Vendidit igitur predictus Hugo pretaxatis fratribuscanonicisDominiceResurrectionisecclesie Vuetmoamel cum villanis et omnibus pertinentiis suis, exceptis duobus casalibus Arabici militis^ sci- licet Odabeb et Darmersor ; vendidit etiam Dersabeb cum villanis et omnibus pertinentiis suis, Gorteis cum villanis et omnlbus pertinentiis suis, in Zimi quidquid ^^^ ibi patcr suus die qua vixit et obiit, babuit, et ad dominium ipsius llugonis vel succcs- sorum suorum hereditario iure pertinet, in civitate p Bcthcl similiter quidquid ibi pater suus die, qua vixit et obiit, habuit, et Hugoni tocicns dicto sicut hercdi vel successoribus suis pcrtinct. I!ec inquam omnia predicta vcndidit tociens dictus Hugo con- ventui Dominici Sepulcri pro septem millibus bi- zanciis iure perpetuo possidenda, ab omni servitio, dominio, exactione soluta, libera et quieta. Ut au- tom hec eius venditio (irmior permaneret, et nullius eam contradicio '*' vacillaret, sicut predixi, con- cessit eam frater suus Balduinus et mator sua He- lois **® et soror sua Ermengardis **^ domina Tibe- riadis '**, avunculi quoque sui Philippus Neapolis, Guido Francigena, llenricus Bubi lus ; concesscrunt et cognati Hugonis de Hybelino, Philippus de Ca- fram ^**et frater ejus et Petrus de Teillei. Pro illis vero, qui infra annos sunt, sicut est Barisanus fra- C xix kalendas febroarii. ter Hugonis et q- cdam soror sua Theophanne "*, si qui etiam in eadem prosapia minoris etatis inve- niuntur, vel in posterum inveniri poterunt, Hugo de Hybelino et frator suus Balduinus et Philippus de Neapoli et Guido Frincigena et HenricusBubalus fidciussores sunt quod, quando ad annum legiti- mum pervenerint, infra ipsum annum faiient "* eos predictam vendilioncm concedere. Non minus ipsi idem predicti barones plegii legitimi sunt ab omni calumpnia nunc ac semper hec omnia predi- cta adquitandi ; hoc tamen tenore quod, quicumque istorum plegiorum superstes fucrit, aliis humino more decedentibus, ipse pro illis respondebit, et ca- lumpniam adquietabit. Si qua aliquando occasione tione **' bonorum virorum conventui prodicto ab illis in integrum restauretur. Factum est autem hoc auno incarnationis domi- nice MCLv, indictione iv. Huius rei testcs sunt : Letardus, archiepiscopus Nazarenufl. Gostao- tinus ^^, Liddensis episcopus. Gaufridu8,ab- bas Templi. Amilius, abbas Latine. Engel- rannus, prior Montis Syon. Rogerius, prior Sancti Abraham. Balduinus, Lidde archidia- conus. De fratribus Templi : Frater Odo, comendator. Frater Gauterius de Berito. Frater Pbilippus. Frater Ludoicus. De baronibus regis : Henricus ^^ de Turone, regia constabularius. lohannes Gotman ^. Ugo ^ Casariensis. Odo de Sancto Amando. WiHelmusdeBwTa. Odo de Tolent. Ugo ^* de Betsan. Viviaaaa de Cayphas ^'^. locelinus Pesellus. Amaldus de Grest, constabularius Tripolis. Arnulfus de Hysengihm ^*. Gillelmus de Monte jGi- sardi. locelinus de Samusac. De burgensibus : Arnulfus, vicecomes Iherusalem. Hugo saliens in bonum. Petrus Petragoricensis. Bricius. Gaufridus Turoncnsis. Willelmus Norman- nus. Rainaldus Siccarius. Petrus de Sancto lacobo, Petrus Hugonis. Petrus de Sancto Lazaro. Data Acchon ^^^, per manum Radulfii cancellarii, LX»M. PRIVILEGIUM EJUSDEM ^"^ DE CONFIRMATIONE HUET- DEBES. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum i:it omnibus, tam presentibus quam futu- ris, quod ego Amalricus, per Dei gratiam comes Ascalonis, instanti prece Hugonis de Hybelino et concessione fratrum suorum Balduini et Barisani et Hermcngardis sororis sue matrisque sue Aloiset avunculorum suorum Philippi de Neapoli, Guido- nis Francigeno, Henrici Bubali, omniumque alio rum, ad quos presentis venditionis videtur pertinere ex quacumque calumpnia interim super istis n concesslo aut in postcrum predicte posseamonis prenominatis exorta fuerit, quicumque plegio- rum predictorum prior occurrerit, ipse calump- niam removebit pacificabitque. Si quis vero in posterum super crefatam venditionem calumpniam induxerit, illi,ad quos hereditas Hugonispostipsum transierit, conventui iam dicto obligati perpetuo te- nebuntur ut, quidquid "* dampni propter motam vcnditc hereditaria possessio, laudo, conflrmo^ et sigilli mei appositione corroboro venditionem et cmptionem inter Hugonem prenominatum fhitres- que meos Sancti Sepulcri canonicos legitime fa- ctam, cujuspactionem subsequens pagina declarat. Vendidit igitur tociens dictus Hugo pretaxatis San- cti Sepulcri canonicis '^. Huetdebes cum villanis 4187 CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1458 et omnibus pertinentiis suis, Deirmueeim etiam A cum villanis etomnibuspertinentiissuiSjCum omni plenitudine,quam in cis habuerunt ex donopicmc- morie patris suis Barisani Muisse Arrabitfiliusque cjus Georgius, queque ad succcssores eorum here- ditario iure speclabat, pro tribus millibus bisantiis iure perpetuo possidenda, ab omni servitio, domi- nio, exactione soluta, libera et quieta. Hugo enim de Hybelino,pro imminente necessitate captivitatis redemptionisque sue compulsus,predictis homini- bus suis, Muisse Arabit et filio cjus Georgio, dedit voluntatem ad eorum ^^ cambium pro predictisca- salibus eorumque pertinentiis ; illi venditioncm praefatam iuramenlo in capituloSanctiScpulcricon- firmaverunt, et manutenendam contra omnes pro- miserunt. Ut vero hec venditio firmior permaneret, j. et nullius eam contradicio **^ iiifirmaretjConccFse- runi eam "^**, sicut predixi, fratres cius Balduinus et Barisanus materque sua Alois et soror sua Er- mengardis "', avunculi quoque eius Philippus de Neapoli, Guido Francigena, Henricus Bubalus, et cognati sui Philippus de Caphran "^ et fratereius- dem et Pelrus de Teillei ; pro illis vero, qiii infra annos sunt, sic [ut] est quedam soror tociens dicti Hugonis Stephania et aliqui de heredibus predicti Arrabit et filii eius Georgii, si qui etiam in eorum- dem prosapia minoris etatis inveniuntur, aut in futurum poterunt inveniri, Hugo de Ybelino "* et frater eius Balduinus et tociensdictiMuisse Arrabit filiusque eius Georgius,Simon de Aia *"*.Ordelet et Stephanus filius eius, Adam de Orgeol, Nicholaus de Hibelmo ^^, Hosmundus, Radulfus frater eius, C Lebertus, Paganus de Rohais, Philippus de Ca- phran •*'^, iuraverunt super sacrosancta, fideiusso- res quoque sunt quod,quando adannumlegitimum pervenerint, infra ipsum annum fatient *** eos in capitulum Sancti Sepulcri venire ettociens dictam vendilionem concedere.Isti diem predicli non minus plegii legiti ni sunt abomnicalumpnianuncetsem- per omnia hec predicta adquietandi. Denique si quid **• de omnibus suprascriptisimminutum fue- rit, omnes isti, qui super praenominata emptione iusiurandum prestiterunt,per capitulum Sancti Se- pulcri sive pcr eiusdem intcrnuncium "° submo- niti, usque ad xv diem a tempore submonitionis infra muros Iherusalem ul obsides permanebunt, donai r«8 in integrum et solidum reformetur. jj Factum est autemhoc annoincarnationisDomini MCLViii,indictione vii.Huius quidem rei testessunt. [Ricardus], episcopus Andrie. Gaufridus, ab- bas Templi. Gunterius, prior Montis Syon. De hominibus regis : Adam Niger et frater eius, Fulcho "». Rober- tus de Retest. De hominibus meis. Simon •" de Hosdenc. locelinus dc Samusach "^ et frater eius, Balduinus, GerbcEtus, uui- bertus. Albcrtus. Guiilclmus de Tiro ***. Guillclmus de Tibcriade "'. Levcraldus. Gi- raldus de Rumminhi ^^. De stipendariis meis. Galterius deHaino. Guillelmus de Rumbe. AI- bertus de Guarch. Robertus de Sancto Ka- vilefTo. Fulco. De burgensibus regis : Hugo saliens in bonum. Gofft^edus Turonen- sis. LXI. •". PRIVILEGIUM e/uSDEM DE CONFIRMATIONE VINEE, QUE FUIT NAYM SURIANI. In nomine sancteet individueTrinitatisPatriset Filiis et Spiritus Sancti, amen. Notum slt omnibus,tam prcsentibus quam futu- ris, quod cgo Amalricus, per Dei gratiam comes Ascalonis, ob remedium quidem peccatorum meo- rum prcscntium,pretcritorum atque futurorum,pa- rentumque meorum, tam virorum quam mortuo- rum, dono, concedo, atque confirmo venerabilibus fratribus mcis Dominici Sepulcri canonicis, et tibi specialiter, Hugo decane loppensis, qui diceris de Tharso, unam petiam "* vinee, que fuit cuiusdam Suriani, Naim ^'^ nomine, quam tu, decane preno- minate, emisti lii bizanciis a predicto Naim *** ; duas inquam partes, que fuerunt Naym, ab ipso emisti,terciam vero partem,quffi mei iuris e9t,dono et confirmo, sicut predictnm est, tociens dicte de- cane, tibi cannonicisque *** pretexatis. Dono etiam tibi,decane,et fratribus prenominatis partem ctius totum, quod ad me spectat, in vineaMenferretiSu- riani. Iste autem due petie "* vinee sunt ab ortu solis juxta vineam Sepulcri Domini.Pro hocautem dono atque confirmatione dedit mihi tua, decane, paterna dilectio c bizancios.Ut igitur libere, quiete omnique sine exactione usibus tuis, decane, et ca- nonicorum tociens dictorum petie**^ iste duevinee fratribusque vobis canonicis ^^ successuris in per- peluum deserviant,cartamhanctestibu8 subscriptis et sigilli mei appositione communiri preccpi. Factumest hocannoincarnationisDominiMCLviii. Huius rei testes sunt : locelinus de Samusac et frater eius, BaHui- nus. Garcio. lordanus Bestia. Raphael. Pon- tius ^^^. Thomas Turchie et sororius eius, Herbertus. Lambertus Galiota. Data in Ascalone,per manum Radulfi cancellarii, XVIII kalendas decembris. w» B, nd eorum voluntatem, ^^ B, contradictio, »*» B, etiam, ^** B, HermengardU. »*« B, Cafran. ^ B, Hybelino, ^'^ B, Symon dc Haia. ^w b, Hybelino. "^ B, Cafran. ^"^ B, facient. ««^» On Iit dans A : si quidem. »^ B, intemuntium. «^" B, Fulco, »" B, Symon. •=» B, Saniusac, »»* ^yjwo.^ »»* B, Tybe- riade. "« B, Girardus de Ruminhi. «^ A, (v> 60, r» ; B, P> 64, v». »» B^veciam. "9 b, iVaym. ^ B, Naym. ^^ B, canonicisque. •«* B, pew. ^B,pecie. "^ B, canonice. ^ b, Poncm. 1159 AD GODEFRIQeU APPEND. Ih ~ MOWJM* m BELLO SAGRO, Cltt) LXII »•«. PRIVILEQIUM HUG0NI3 DE YBBLINO ^"^ DE VENDITIONB VUETMOAMEL *«'. In nomine sancie et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futu- ris, quod ego Hugo de Ybelino, concessione fratris mei Balduini et sororis mee Hermcngardis,domine Tiberiadi3 "•, et matris mee Alois et avunculorum meorum,Philippi scilicetde Neapoli, Guidonis Fran- cigene,Hcnrici Bubali,omniumquealiorum,ad quos presentis venditionis videturpcrtinereconccssiovel ia posterum predicte possessionis vendito horedi- taria possessio,vendidi canonicis Dominici Sepulcri Vuetmcamel *''° cura villanis et pertinentiis suis oiQnibus,exceptis duobus casalibus Arabici militis, n Bcilicet Odabeb et Darmeraor;vendidi etiam Dersa- beb cum vilUnis et omnibus pertinentiis suis^Cor- teis cum vitlanis et omnibus pcrtinentiis suis, in Zimi quicquid ibi pater meus diequa vixitet obiit, habuit, et ad dominium meum vel successorum meorum hereditario iure pertinet.in civitale Bethe! similiter quicquid ibi pater meus die qua vixit et obiit, habuit, et mihi *"^* sicut heredi- veJ mei suc- cessoribus pertinet. Hec inquam omnia predicta vendidi predictis fratribus Dominici Sepulcri pro aeptem millibus blzanciisiurepcrpetuopossidenda, ab omni servitio, dominio, exactione soluta, libera ac quieta. Ut autem hec mea venditio firmior per- maneret, et nullius eam contradictio vacillaret,sic- ut predixi, concessit eam frater meus Balduinus et Doa minus mater mea Helois ^''^ et soror mea C Uermengardis,domina Tiberiadis *^',avunculi etiam mei Philippus de Neapoli, Guido Francigena, Hen- ricus BubaluB ; concesserunt et cognati mei Phi- Kppus de Cafran et frater eius et Petrus de Tellei. Pro illis vero qui infra annos 8unt,sicut Barisanus frater mous et soror mea Stephania,si qui etiam in mea prosapia minoris etatis inveniuntur,autin po- sterum inveniri poterunt, ego et frater meus Bal- duinus et Philippus de Neapoli et Gaido Francige- na et Henricus Bubalus fldeiussores sumus quod, quando ad annum legitimum pervenerint; infra ipsum annum fatiemus '^* eos predictam venditio- nem concedere. Non minus etiam nos ipsi idem predioti barones plegii legitimi sumus ab omni ca- A quoB hereditaa mea post me ii?fa^i|ri|, eCAVWitni Slancti Sepulcri tenebuntur obligati ut, qujcqui4 dampni propter motam calumpniameidemeotiv^kih tui contigerit, sub estimatione bonorum viroruiQ predicto conventui ab iilis in integrum reBtaoretur, et venditio pretaxata rata in perpetuum maoeat.lH igitur huius mei privilegii auctoritati nicbil de^it; tum quia hec omnia factasuntassenBuetvpiuntate domini mei Amalrici, comitis Ascalonia» de cuiua feodo fuit prescntis venditionis *''* possesBio, taa quia ipse sigillum non babeo instanti preoe foci presentem cartam sigillo iam dioti domioi meiiCO* mitis Ascalonis, corroborari. LetarduB, Nazareth archiepiscopua. OoRaUfh tinus, Uddensis episcopua. Gaufridua abb^ Templi. Amiliu8,abba8 Latioe. Bngelraaas^i prior Montis Syon. Rogerius» prior Sa#Qti Abraham. Balduinus^ archidiaconua LiiMc* De fratribua Templi : Odo, commendator. Qauterius ds Berilo^bi* lippus. Lodoicus. De baronibufl : Henfredus de Torono ^"^^, regis eoiuBtabuIah rius. lohannes Gotman. Hugo Geaari«Dj8iib Odo de Sancto Amando.Willelmus de Baroat Odo de Tolent. Hugo de Bezan. Vivianua 4^ Caypha. locelinus Pselius. Arnaldus di Clreest, constabularius Tripoli8,ArnuJ^U8d9 Ysengibm >^^. Willelmus de Monte Qiaardr* loceiinus de Samusac. Bartholomaua Sy^ sionensis. De burgensibua : ArnulphuSyVicecomes Iherusalem.Itugo aaUj^^ in bonum, Petrus Petragoricei)8is. Brioioa* Gaufridus Turonensis. Willelmus Notoim;^ nus. Rainaldus Sicoariua. Petrus de 3<^i4o lacobo.Petrus Hugonis. Petroa deSjaocito La* zaro. Andreas, iiiius Toaeti. Data Acchon ^'^*, per manum Radulfi oaooeUarii, ux kalendas februarii. LXIH "». PRIVILEGIUM EIUBOEM DB VENDITIONK HUlTDaBEI^ In npmine sancte et iodividue Trinitati8 Patlil et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sitomnibus,tam presentibusquamfuturi^ quod ego Hugo de Ybelino '^'^, concesisione ^tMKi lumpnia nunc et semper hoc omnia predicta ad- j) meorum Balduini et Barisani et Uerioengujdj^AO* quietandi ; hoc tamen tcnore quod,nostrum plegio- rum quicunque superstes fuerit,aliis humano more decedentibus, ipse pro omnibus respondebit,et ca- lumpniam adquietabit. Si qua aliquando occasione ex quacunque calumpnia interimbuper istispreno- minatis exorta fuerit, quicumque nostrum plegio- rum prior occurrerit, ipsa calumpniam removebit ac pacificabit ; si quis vero in posterum super prc- fatam venditionem calumpniam induxerit, ilH ad roris mee matrisque mee Alois et.avuncuIorumlKiep- rum Philippi de Neapoli,Guidoni8 Francigene,Heii*> rici Bubali,omniumque aliorum, ad quos presentis venditionis videtur pertinere conoessioveiin poste- rum predicte possessionis vendite hereditaria pos* sessiOfVendidi fratribus meis Sancti Sepulori oano- nicis Uuctdebes cumvilianisetomnibuspertinentiis suis et Deirmugsin etiam cum viilanis et omnibas pertinentiis suJs, cum omni plenitudine, quam in W8 A, P> 60, v«; B, 66, v». «7 b, Hybelino. »»« B, HuuelmoavaL »«9 b, Tyberiadui. »'» B, Hueimoaml^ "» miihL »^« B, Alois, "s b, Tuberiadis. "* B. faciemus. "^ B, vendiciofiis. »•« B, Turotw. »" ^ Ysengihn. *^> Achon. "» A, i\> 61, v ; B, fo 68, r». Mo B, Uybelino. CARTULAIRE DU SAINT SEPULGRE. il62 baerunt ex dono palris mei Basirani Muisse A t et niius eius Georgius, queque ad succcs- ofumhereditariojure pertinebat; vendidi, in- pro tribusmillibusbisantoriun iure perpetuo itida, ab omni calumpnia, servitio, dominio, »ne floluta, libera et quieta. Ego enim, pro ente necessitate captivilatis et redemptionis ^nlpulsas, predictis hominibus meis, Muisse t filioque suo Greorgio, dedi ad voluntatem cambium pro prcdictis casalibus et eorum mtiis; illi vero venditionem hanc in capitulo Sepulcri iuramento coniirmavcrunt, ct manu- [am contraomncspromiserunt.Ut autcmhcc enditio flrmior permanerct, ct nuUus cam dictio vacillaret, concesserunt cam, sicut De fratribus Hospitalis : Petrus Bertrandi et Willelmus de Acer, Azo, capellanus casalis Baineorum. Radulphus, capellanusRamarum.Paletel.vicecomesYbe- lini. De burgensibus regis : Humbertus de Bar. Symon Buffus. Bricius, Gaufridus Turonensis. Guiliclmus ^ Nor- mannus. lohanoesRaimundi. Guibertus Pa- pais.Petrus Burdinus.Petrusde Sanctolaco- bo. Hugo Saliens in bonum. Radulphus Bur- gcnsis. Petrus dc Saticlo Lazaro. lohannes Vitrarius. Everunimus ^^"^. Anschctinus. lo- hannes, fillus Rainaldi, Pictavus. LXIV 5««. i.fratresmeiBalduinusetBarisanusmaterque g pRiviLtoiuM ntRBERTi, abbatis sanctorum ioseph Jois et soror mea Hermcngardis, avunculi tnei Philippus de Neapoli, Guido Fran- (Henricns Bubalus ; concesscrunt ct cognati lilippus dc CafVan et frater cius Pctrusque de Pro illis vero qui infra annos sunt, siculest 1 sopor mea Stephania et aliqui de predicti t et filii eius heredibus Georgii loticns ^®' d qui etiam in mta et eorumdem prosapia B etatis inveniuntur aut in posternm inveniri Qt, ego et frater meus Balduinus ct homi- 1, predictus Muisse ArrabitetfiliusciusGeor- ymon de Haia, Ordelet et Stephanus filius dam de Orgeol, Nicholaus de Ybclino "*, ndus Radulfusque frater eius, Lebertus, Pa* de Rohais, Philippus de Cafrain, supcr sacro- ET ABACUC *^^. DE COMMUTACIONE ^^^ BETHEL. In nomine sancte et individue Trinitatis. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futuris, quod ego llerbertus ^»", por Dei gratiam abbas Sanctorum loscpb et Abacuo, laudante et consen- tiente universo tam ciericorum quam laicorum Deo inibi famulantc conventu, in prescntia bonorum ho- minum,quorum nomina subterlrguntur,commuta- vimus et reddidimus Hugoni de Ybelino^ domino Ramathensi , quecumque pater eius Barisanus nobis apud Bethel dederat,vidolicet ipsum Belhel etBeze, quod diuitur Bazirim,cumduabuscarrucatis terre. et quinque iornatas terre, quas ibi qucrebamus, tur- rim quoque et quidquid *" ibi edificavimus, ut prcfatus llugo habeat potcstatem exinde faciendi ittravimusetfideiussoressumusquod,quan- C quicquid sibi placuerit absque omni uostraetsuc- nnumlegitimum pervenerint,infra ipsum an- tiemus ^ in capitulum Sancti Sepulcri venire ^ns dietam vennitionem concedcre. Nosidem I non minus sub prajfalo iuramento plegii le- 9umus hec omnia predicta nunc ot sempcrab ^alumpnia adquietandi. Denique si quid ^** iradictis immunitum fuerit, nos, qui super ainata venditione iusiurandum fecimus,per umSanctiSepulcri vel pereiusdem internun- abmonitiy a die submonitionis usque ad xv nfra muros Iherusalem ut obsides permanebi- lonec resin integrum etfirmum reformetur. avhuius mei privilegiiauctoritati nichil desit, amhec omnia facta sunt assensu et voluntate cessorum nostrorumcontradictione.Capellam etiam. quamibi construximus,tumprecepto domini patri- arche A[malrici], tum domini Hugonis precibus, do- mino priori N[icholao] et Sancti Sepulcri conventui dcdimus. Confirmationes vero quas in privilegiis nostris super hisomnibushabcmussupradictis^om- nino cassamus et in irritum penitus ducimus. Que omnia in presentia nostri fratrumque nostrorum et Balduini, archidiaconi Sancti Georgii, cantorisque eiusdem ecclesie Gisleberti et magistri Anschetini, fratris Roberti de Git, Marsirii quoque et Andree Andegavensis militum et Alberti Lombardi ipse do- minus Ilugo conventui Sancti Sepulcri per manus cannonicorum ^^ ipsius ecclesie, domini scilicet i Amalrici, comitis Ascalonis, dc cuius J) Bernardi cantoris etmagi8triAchillis,in ipsaeccle- ruit presentis venditionis possessio,tumquia jillumnonhabeo, sedula preee obtinui cartam sigillo iam dicti domini mei comitis corrobo- ^m est autem hoc anno incarnationis Domi- ■CLViii, indictione vii. Huius rei testes sunt; snstantinus, Liddensis episcopus. Absalon, epi8Copus.Gaudefridus,abbasTempli.Rainal- das, prior Latine. Petrus de Calvario. sia Sancti loseph ^®* dedit, concessit et tradidit li- bere et quiete perpetuo possidenda, nobisomnibus communi asscnsu et bona voluntate eandem dona- tionem laudantibus, consentientibus et confirmanti- bus. Pretaxatus autem Hugo voluntati nostre satis- faciens et utilitati ecclesienostreconsulensprohac commutation: dedit nobis partem turonii, quod est sub Mirabello ad surdos fontes, et duas carrucatas in eodem territorio. Ut igitur hoc ratum inconvul- B, toeiens, "• B, Hybelino. "' B. faciemus, "* On lit dans A : si quidem. »« B, dominice, "• B, rniu. "' B, Everinunus, ^^ A ^ 62, vo; B. f» 69, v». "• B. Abacuch., ^^ B. commutatione. »»» B Arber- •• B, quicquid, *•• losep. Patrol. GLT. 'SV 4163 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONDM. DB BELLO SACRO. 1164 Bumque permaneat, sigilli nostri impressione et fra- A trum eubscriptorum testimonio confirmamus. Ego Uerbertus, abbas, subscripsi signum crucis fatiendo *"'. Fratres ; Bonetus, Nicholaus, Martinus. Ilar- duinus. Martinus. Robertus. Lambertus. Lau- rentius *^®. Petrus. Guillelmus. Raimun- dus '^\ Albertus. Ebroinus. Umbertus. lo- hannes. Garinus "''. Anselmus. Bernurdus. Ghristianus Gerardus. lohanncs. Saberan- dus *®'. Galandus. Ab corroborationem presentis privilegii sigillum domini Gonstantini appoiymus, Ramathensis epi- scopi, una cum sigillo nostro cerco. Hoc autem factum est anno ab incarnationc Domi- ni MCLX, indictione vni, regnanle Balduino, rege La- ^ tinorum qnarto. LXV 60«. PRIVILEGIUM HUGONIS DE YBELINO, DK BONO BETHEL *0\ In nomine sancte ct individue Trinitatis. Notum sit omnibns, tam presentibus quam futu- ris,quod ego llugo de ^belino ^"^ Dei gratia Rama- thensis [dominus] ^«^pro remcdio animarum,tam mee quam parentum meorum, et pro magno a fra- tribus mei ecclesie Sancti Sepulcri cannonicis •^"* in captionis mee liberatione mihi collato beneficio, domino N[ichoIao] ®05 priori et eiusdem ecclesie conventui in presentia domini Amalrici patriarche et domini Gonstantini, Ramathensis episcopi, dono, concedo *^ et trado quicquid pater meus Barisanus dederat ecclesie Sancti losoph in helemosinam *o7 ^ apud Bethel, ipsum videlicet Bethel et Beze, quod Bazarim *^* dicitur, cumduabuscarrucatisterre,et quinque iornatas*^* tcrre, quasfratres Sancti loseph ibi requirebant, turrim quoque et quecumque ibi edificaveranl, benigneconsentientibus et conceden- tibus ipsius ecclesrie Santi ioseph abbate Uerberto fratribusque ciusomnibus; quibusdediprocommu- tatione predicte patris mei helemosine, pro volun- tate et arbitrio eorum, in territorio de Mirabello partem turonii, qucd superiacet surdis fonlibus,et in eodem territorio duas carrucatas terre quelonge meliora et commodoria eis esse noscuntur ; Bethel enim^quia termini eorum ibi dilatari non poterant, sicut ab eis sepe audivi,aut nichil autparum^'^eis prodesse poterat. Ecclesiam autem, quam ibi edifi- D caverant,tam pro domini patriarche mandataquam pro mea petitione *^' et precibus, abbas fratresque sui priori predictoque Sancti Sepulcri conventui coromuni assensu concesserunt atque dcderunt. Hec igitur omnia pretaxata, concedentibusetconfirman- tibus fratribus mcis, Balduino et Barisano, sorori- busque meis, Ermengarde ^** et Stph[an]ia, libere et quiete ipsi fratres mei Sepulcri Domini cannoBi- ci **' perpetuo possideant, habeantque *** liberam facultatem quodcumque eis placuerit indc fatien- di ®*5 abspue mea et heredum meorum vel pareo- ium **• contradictione. Ut autem hop ratum incon- vulsumque permaneat, sigilli Balduiniavi mei,Ra- matbensis Latinorum domini primi, impressione corroboro. Quod factumestconsiliodominiPhilippi Neapoli- tani, qui et ipse testis [est] •^' Testes etiam sunt : Radulphus, Iherosolimitanus archidiaconue* Bernardus, monachus. lohannes, decanus Sancti Georgii, Balduinus, archidiaconus. Gisbertus"^, 6antor. Franco. Magister Ans- chitinus. Azo, Radulphus, Erchenbertus •**, capellani. Rainaldus de Sancto Gallerico '** Marsirius de Ramatha. Andreos Andegaven- sis. Albertus Lombardus. Umbcrtus de Bar- Symen Ruffus. Ilerbertus Tortus. lohannes Raimundi. Testatur etiam hoc Barisanus et confirmat. Con- firmat quoque venditiones"*casalium,8ciIicetOdo- mamel, Dersabe, Gorteiz, Hodabet, Dermasun, que ego prenominatus Hugo de Ybelino ***,fratereiu8** canonicis Dominici Sepulcri vendidi. Donationis mee supradicte "* et confirmationis fratrls mei testes sunt "* : Ordelez ^^^. Philippus de Caphran ^^. Paganus de Rohais. Georgius Arrabat "•. Adam Dor- niel. Osmundus. Paganus de Isengrin '•• Garinus. lordanus de Ybelino ^. Radulphus et Petrus, capellani. Hec autem facta suntannoabincarnationeDomi- ni McLX, indictione viii, regnante Balduino, quarto Iherosolimorum rege Latinorum. Ad confirmationem ct corroborationem presentis privilegii ego Constanlinus,Ramathensisepiscopus, sigillum meum appono. LXVI «31. PRIVILEGIUM DE REDELLIONE A PRIORE ET GANON.CIS MONTIS OLIVETI FACTA ADVERSUS CAXONICOS SANCTI SEPUCHRI, ET SATISFACTIONE ET DE HytfftW ^ A PERSONIS INDE FACTO. Scriptum est : Caro corruptibilis aggravat ani- •^®^ B, facicndo, ^^^ Louriencius. *^^ B, naimiindus. ^^* B, Guarinus. ^^' B, Siberandus. «^ A f® 63, v» ; B, fo 70, v", «^* Ces deux rubriques manqucnt dans B. «^* B, HybelinOy ««* Supple6 dV pres B. «^* B, canonieis. "* Suppleo d'aprds 6. «^ B. concedo, dono. «°^ B. helemosina. «^ B, Baze- rim, *^* B, iornatis. ^^^ B, aiU parum, aut nihil, «** B, petitione. «** B, Ermengarda. «'' B, canonici- «** B, et habeant. «^* B, facietidi. «*« B, heredum vel parentum meorum. «" Supplee d'apres B. *" B, Gillebertiis. «** B, Erchembaldus. ®*® B, Valerico. «*' Cctto phrase est construite dans B de la ma- ni^re suivante : Testatur quoque frater meus D. et confirmat non solum hoc, verum etoam venditiones, etc... •" B, Hybelino, "' Ges deux mols mnnquent dans B. *** B, Supradicte igitur donationis mee e/, etc... •** Dans A les mots testes sunt se trouvent rejet6s apr6s les signatures. *** B, Ordeletz. *" B, Caphrano. «" B. An'ahi%. «" B, Hisengrino. •" B, Hybelino. «^i a, P> 64, r" ; A. (^ 92, r». «« B, inaicio. 1165 CARTULAIRE DU SAINT SBPULCRE/ 1166 mamj et deprimU terrena inhabUalio sensum multa- cogitanleni. Intuentcm •'^ itaque mentium*'* buma- narum conditionum**',quod facile preteritarum sive presentium rerum gcsta, nisi certis aliquibus signis adnotentur,ab omni tolluntur memoria,commodum duximus nos fratres in Christo canonici, sub regi- mine venerabilis •^ patris patriarche Fulcherii in ecclesia Sanctissime Resurrectionis Ihesu Ghristi Iherosolimis constituti, ad memoriam tam presen- tium quam succedentium in perpetuum notam re- bellionis et indignationis reducere, quam canonici confratres nostri in ecclesia Montis Oliveti cum priore suo Aimerico adversus matrem suam, eccle- siam videlicet prepbatam "^ cuius filii ct servi su- mus etsi indigni, moliti sunt facere, et satisfactio- nem presumptionis sue, [quam] iuste archiepisco- porum, scilicet P[etriJ Tyriensis, B[alduini] Cesa- riensis, L[etardiJ Nazareni; cpiscoporum, R[adulQ Bethleemite, C[onstantiniJ Liddensis, R[eineriiJ Se- bastensis, F[redericiJ Acchonensis*^', A[rbertiJ Ty- beriadensis, A[damiJ Pancadensis, A[malriciJ Sydo- niensis,M[ainardiJ Beritensis'*^'; abbatum,G[aufridi] Templi Domini, P[etriJ Sancte Marie losaphat, A[mi- liij Sancte Marie Latine, R... Sancte ^ Samuelis, H[crbertiJ Sancti Abacuc, E[ngerannis prioris Mon- tis Syon, H[ugonisJ prioris Templi Domini, R[adul- phij prioris Sebasteni, iudicio *** coram Sanctissi- mo Sepulcro coacti sunt exibere***. Anno MCLVi incarnationis Domini, cum dominus Patriarcha Fulcherius Romam pergeret propter si- multates quorumdam parrochianorum noslrorum impie et inique contra Sanctum Domini Sepulcrum rebellantium, adveniente sancte ascensionis die, predecessorum meorum •*• ritum, qui ante nos faerunt, sed et patriarcharum constitutionem pro posse nostro prosequentes, cum solempni apparatu processionis nostre secundum consuetudinem ad ecclesiam Montis Oliveti venimus, dcbitam ea die in ea stationem cum plenario servitiofacturi.Quod videntes canonici illius loci cum priore suo, preno- minato Aimerico, moleste adventum nostrum fe- rcntes, restiterunt nobis in fatiem ***, dicentes se nullo modo velle pati ut aliquam dignitatem sive stationem •^ ex debito aut pro consuetudine in ec- clesia sua, absente patriarcha, haberemus, equales se per omnia ecclesie Sanctissimi Sepulcri compa- rantes, neque aliquam ei subjectionem se debere protestantis. Nos autem pro tempore et loco silui- mus,et repulsam nostram ob reverentiam tante sol- lepnitatis patienter pertulimus; sicque ad eccla- siam nostram revertentes, adventum domini pa« triarche prestolati sumus. Cui, cum a Roma tem- pore succedente regressus esset,assidenti in episco- porum et personarum sed et cleri et plebis plena- A rio conventu,presumptionis et indignationis supra- memoratorum canonicorum seriem conquerendo patefecimus ; sicque post auditam nostram adver- sum eos qucrimoniam et illorum responsionem con- silio personarum decretum est ut discaltiati ••• a Monte Oliveti usque ad Sepulcrum Domini venirent. Dominus vero P[etrusJ Tyrientis •**^ et A[damJ Pa- neadensis et M[ainardusJ Beritensis •^, humilitate et pietate commoti, cum prephato •^* Montls Oliveti priore et cum canonicis cjus, videlicet Guidone, Bonitio •*°, Johanne, Berruier, Durando, Odone, Zacharia. pedibus nudis ••^ pro eorum satisfactione in capitulum nostrum plenarium venerunt. Deflni- tum est etiam et ab eo tempore quo renovatum est Dei servitium •'^' in sancta Jherusalem post expul- -. sioncm Sarracenorum, ab omnibus personis ar- chiepiscopis, episcopis et aliis, qui supramemorato coram domino patriarcha interfuerunt conventui, recordatum hanc csse Sanctissimi Sepulcri dignita- tem et consuetudinem et debitum^ut,ad quamcum- que ecclesiam infra civitatem Jherusalem vel extra faciat processionem, sicut in die puriOcationis ad Templum, in die ascensionis ad Montem 01iveti,ia die pentecostis ad Montem Syon,in die vero assam- ptionis sancte Marie ad Vallem Josaphat^conventus ipsius Sancti Sepulcri disponendi tocius servitii ha- beat primationem cum plenaria stationis sue digni- tate, ita ut, si dominus patriarcha defuerit, prior Sancti Sepulcri missam in bis soUepnitatibus per unamquamque ecclesiam cantet, et sermonem ad populum fatiat •^ nisi alteri alicui id velit injun- C gere. LXVII •6*. PRIVILEQIUM WILLELMI, TIRENSIS ••* ARCHUBPlSGOPI, DE DONO ECCLESIE BEATE MARIB^ QUE B8T APUD TYRUM. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Saucti. Ego Willelmus, Dei gratia Tirensis •*• ecciesie archiepiscopus Latinornm secundus,do etconcedo flrmiter et inconcusse ecclesie Sanetissimi Sepulcri et canontcis fratribus meis inibi Deo famulantibua ecclesiam Beate Marie Tiri ••'' iure perpetuo possi- dendam per manum domini patriarcbe Stephani et Willelmi, ejusdem Sanctissimi Sepulcri Domini ••* prioris. Et quoniam donationem hanc ratam atque Tv flrmammanerevolui,quod sano consilio et filiorum meorum ecclesie nostre canonicorum assensu et voluntate feceram,presentis scripti pagina denotare et sigillo meo sigillare et personalium virorum qui huic donationi interfuerunt, domini videlicet pa-* triarche et cleri et regis et baronum suorum, testi- monio corroborare dignum duxi. Factum est autem hoc publice, in urbe Aochon •** •*» B, prefato. •" Bonicio. 1167 AD GODEFRIDTni APPEND, II. — IIONUM. DE BBLLO SACRO. ffM B anno ab i ncarnatione Domini MGxxix, prcsidenle A ecclesie Sancii Sepulcii domino Stephano patriar- cha, Balduino secundo Iherosolimorum rege exi- stente. Huius igitur donationis testes sunt, qui in urbe prephata ^ convenerant : In primis dominus patriarcha Stephanus. Wil- lelmus, Nazarenus archiepiscopus^Anselmus, Bethleemita episcopus. Acardus, Dominici Templi prior, et Arnaldus, Montis Syon prior, et Adelelmus ^^^ ecclesie Nazarene prior. Hugo, Bcthlecmita canonicus. Pctrus, Galterius, lohannes, Hugo,eccIesie Tyri can- nonici. lohannes, ecclesic Acchon ^^* prepo- situs. De laicis autem : Rex Balduinus secundus. Fulco, comes An- degavensis. Willelmus dc Buri..Hugo loppen- sis ^f Barisanus. Grariuus ^*, vicecomes Tyri, et alii quamplures. LXVIIl 8««. PRIV LEGIUM PETRI, TYRENSIS ARCHIEPISCOPI, DE DECIMA CASALIS DERINE. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti ^^, amen. Notiim sit omnibus, tam presentibus quam futu- ris, quod ego Petrus, divina pietate et non meritis Tyrensis ecclesie archiepiscopus, et eiusdem nostre ecclesie **" capitulum Deo et ecclesie Sancti Sepul- cri eiusque venerabili priori, domino Nicholao, et universo ipsius conventui totam cujusdam casalis decimam, quod vocatur Derina, de omnibus que ^ modo possident vel per se vel per suos homines, libere habere concedimus; etsiforte de cetero ali- quid,quod de prefatocasaIidicuntesse,acquisierint, in eadem maneat conccssione. Ilem et aliam deci- mam de quodam viridario,quod estclausumper se cum berquilio inter murum Tyri ct eius antemu- i^le,eodem roodo eis in perpetuum habere permit- timus. Goncedimus quoque eis ecclesiam Beate Ma- rie,que Tyri prima fuit sedes,8alva nostre matricis ecclesie dignitate. Uuius rei testes sunt : A[malricus],patriarcha^ in cuius presentia hoc fuit concessum. Dominus Amicus, Sancti Sepulcri prepositus. Dominus Gotofredus **•, thessaurarius **•. Dominus Renaldus, et ma- gister Girardus, et dominus WilJelmus, Ty- D renses canonici. MGLXi Domini nostri existenti anno cum ix indi- ctione. LXIX «'0. ALIUD"* PRIVILEOIUM PETRI, TYRENSIS •"• ARCHIEPI- SCOPI, DE TESTIMO.NIO DIVISE FACTE APUD GASTRUM FENIGULI GUM G[ILDUIN0], VALLI8 lOSAPUAT AB« BATE. Ego Petrus, Dci gratia Tyrensis eccleste humilis archiepiscopus,manifesto et testifleor tam ppesenti- bus quam futuris concordiam factam et in bonam*'' pace confirmatam inter me, tunc temporis glorio- sissimi Sepulcri priorem, et G[ilduinum], Sancte IMarie Vallis losaphat abbatem,de quereia terraram, sue videlicet et nostre, apud castrum, quod dicitur Feniculi, quc facta fuit ho.c modo : G[ilduinus] prc- dictus abbas cum aliquibusde monachis 8uii,et nos cum aliquibus de canonicis *"* ad prefixum diem Buper terram venientes, domino B[alduino], Cesa- riensi archiepiscopo, mediante, ex ipsius consiiio viros Cesarienses bonos et fideles, qui certissime metas utriusque terre noverant,convocavimua. Qul- bus convocalis,ut divisionem utriusque terre osten- derent eorum fidelitati ex utraque parte commisi- mus. Qui terram a paimo usque ad carrobletum, [a carroblcto usque ad cannetumj •", a •'• caneto •" usque ad fiiumariam recta linea et concorditer per- ambulaverunt. Post [eal ^''^ vero nos ex gratia et ex bona voluntate, et ut de cetero etema pax inter ecclesias nostras permaneret, terram, que a caneto ^'^^ in ultra, que quasi lingua est, eisconceaBimuB; ita ut a caneto ^^ per transversum ad Humariam divisa stabilis ac firma fieret. Hec divisa tali modo facta,ut firma ct stabilis in perpetuum permaneret, ex utraquc parte concessa fuit in presentia domini B[alduini], Gesariensis archiepiscopi ^Saliorumque bonorum virorum, quorum nomina subscripta sunt : Manasses. Gervasius. Aeris de Arca. Emelinaa, miles. Arnaldus curta cappa. Georgius Her- minius. Rainaldus de Belgrant, et alii multi. Uoc autem privileginm factum fuit anno ab in- camatione Domini mglxii, archiepiscopatus vero mei anno xtii. LXX ««. PRIVILEGIUM EVREBIARI, GESARIEMSIS ARCHISPISCOPI, DE DEGIMiS CASAUS DEPFBISSB. In nomine sancte et individue Trinitatis Anno ab incarnationc Domini nostri Ihesu Cbristi MGxxix, indictione vii, ego ^vremarus, Dei gratia Cesaree Palestine archiepiscopus, a[d] Dei omni- potentis laudem et gloriam et beati Petri, aposto- lomm principis, honorem, disponens pro ratiouis mee facultate ecciesiastica iura, et disponendo de bono in melius cupiens ea promoverc, presertim compluribus occurrentibus et oppugnantibua causis videns eam auxilio et consilio egere pro tempore et loco in utroque dominorum ot canonicorum Sancti Sepulcri, dignum duxi ei providere et consulere wo B, prefata, ««» B, Adalelmus. «sj b, Achon. ^ lopensis. «" B, Guarinus. ««» A. f» 66, i*, C, f« 74, v, ««3 Lgg mQ^g pfiirig gi pim ^i Spiritus Sancti manquent dans B. *«^ B, ecelesie nostre. •w B, Gottifridus. ««• B, thesaurarius, «^o A, V» 66, r»; B, f» 74, v». «'' Manque dans A. «• Man^ue dans B. «'> B, hona. "♦ B, cancaconicis. •'» Suppl^6s d'apr6s B. «^* A donne ad •" B, conneio. «" Hestitu^ d'aprds B. «^» B, canneto. ^^ B. canneto. ••* Tout ce qui suit manque dans B. ••* A, f» 65, v*; B, f» 75, y». 1189 CARTULAIHe DU SAINT SEPDLGRE. 1170 eontubernio. Pro utilitate igitur et honore prefate A te, est edita et corroborata meo sigillo et testibus ecclesie nostre et filiorumnostrorum canonicorum subscriptis. in eadem Deo militantium, tam presentium quam Anno ab incarnatione Domini nostri lesu Ghristi futurorum, dono et concedo, eorum assensu et con- mcxlv, indictione viii, testibus : sultu, predictis fratribus Dominici Sepulcri et ele- Domino Bernardo, Sidoniensi ^*^ episcopo. Et mosime eorum, scilicetin cibospauperum et refo- Rorgone, Acehonensi ^**^ episcopo. Hostone cillationem. decimas casalis, cognomento DefTeis- de Sancto Audcmaro ^^^, et Radulfo de Patin- 86 ^, ecclesie nostre pertinentes, tam in annona gis, fratribus militum Templi. Roberto de quam in animalibus ceterisquc rebus decimandis. Franco Loco. Eustachio Escoflel. Amardo Ut vero huius nostre concessionis et donationis scri- Costa. Rainerio de Cossia. Georgio Armenio. ptum firmum, ratum sed et stabile permaneat pre- Gaufrido de Portu. Symone de Gastelliono. sentibus et posteris, precipimus ^** illud sub iesti- Petro Basso. monio nostri nominis scribi et plumbeo sigillo no- LXXII *••. stro insigniri. Si quis autem hoc donum evacuare privilegium ioiiannis, acciionensis "^^ episcopi, db yel irritum facere presumpserit, gladio beati Petri coNCESSiONEEccLESiEEDfFicANDEiN urbeacchon''®* feriatur, et anathemati pcrpetuo subjaceat. Huius ^ et db dono ecclesie, que est iNTERnrroRio casa- rci sunt testes •*'^ : lis, quod DicrruR amimas "^®*. Rainerius, archidiaconus. Bonifatius **^, Ay- In nomine sancte et individue Trinitatis Patris mo **^ Gosbertus, Alexander, cannonici *** et Filii et Spiritus Sancti. amen. et ecclesie nostre filii. Aymericus**', canoni- lohannes. Dei gratia Acchon "'^^ episcopus, karis- cus et helemosinarius Sancti Sepulcri. Al- simis fratribus et cannonicis '*** Petro, ecclesie Do- bertus. Balduinus. Ricardus, Cesaree da- miniceResurrectionispriori,ccterisque fratribnsin pifer. p eadem ccclesia canonicam vitam professis, tam Facta fuit carta hec ^^ apud Cesaream, regnante presentibus quam futurii, salutem. Sicut pastoralis rcge Balduino secundo Iherusalem, Stephano vene- cure amministratione in vinea Domini laborantes. rabili patriarcha ibidem presidente, Willelmo se- animarum iubemus profectui deservire, ita et ad cundo priore, posteritatis exemplum fraterne gratie karitatem LXXI ^^*. verbisnosconvenitetoperibus ecclosiastice utilita- pRiviLEGiUM galterii, cesareb domini, de dono et tis iutuitu commendare. Proinde tuis, Petre prior, coNCESSiONE CASALis DE FRAissE . tuorumquefratrum iustisct rationabiUbus pctitioni-* In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et bus''®' annuentes, ecclesiam in honore Sepulcri Do- Filii et Spiritus Sancti, amen. C mini in civitate Acchon "^, in terra scilicet quam Quoniam in rcrum donationibus sepius oritur ex dono Lamberti Aals possidetis, vobis edifican- dissensio,ideo ego Galterius, Cesaree dominus, mc- dam concedimus ; huicque dono ad perhennem no- morie omnium, tam presentium quam futurorum, stri memoriam aliam ecclcsiam in territorio cujus- tradendum decrcvi, et in perpeluum ratum [et]®^* damcasalis, nomine.Amimas,tribusmiliariisdistan- flrmum et inviolabilc itidem fixum permanere desti- tem ab urbe Acchon "'O'^, cum his que ad eam perti- navi donationem illam, medietatem scilicet casalis, nent, pontificali auctoritate adicimus ; et utramqne quod vocatur de Fiaisse, et terraruin adiaccntium, a vobis in perpctuum possidendamlibereetquiete, quaa pater meus Eustachius Granerius dedit Domi- salvo episcopali iure, damus atque decernimus. Et nico Sepulcro et Girardo priori, et ego postea auxi ut hoc nostre gratuite benivolontic donum, ad qaod canonicis regularibus ibidem Deo famulantibus ^®*, capituli nostri assensus et consilium aspiravit, ra- pro salute anime mee et patris mei parentumque tum ctinconvulsum permaneat,presentempaginam nostrorum, tam vivorum quam dcfunctorum,sicuti de his, que sunl predicta, tamsigilli nostri apposi- idem pater meus divisit territoriumacasaleSancto tionc precipimus roborari quam eorum, qui fue- Marie Vallis Josaphat et casalc Sancti Petri Gesaree runt '°", testimonio confirmari, Quorum hec sunt et casale de la Forest et casale Sabarini et casale j) nomina : Sancti lohannis Sebaste et a meocagali, quod nun- Adam, ecclesienosirearchidioconus. Marinus, cupatur de Bufles, et sicuti ego presentia measig- Nicholau8,IohannesPictavien8is'***RobertU8, navi et designari feci in quibusdam locis percruces presbyteri. Gocelinus "*^ et lonathas, cano- in rupibus factas, in quibusdam autem in petris nici, Dodo, Iterius, presbiteri. Petrasdiaco- in terram fixis.Et**' cartula recordalionis et dona- nus. Stephanus. Leo. lohannes de Bru [n] tionis tam patris mei quam mei, nullo contradicen- dusio. Willelmus Capperons '^*^ Balduinus, «•• B, Deffiesse. *** B, precipimus, •«^ g^ ^^5^^^ sunf. ^*® B, Bonifacius. **" B, Mmo. ^^^ B, canonici. «» B, Aimericus. ««o B, hec carta. «»» A, f» 68, r^ ; B, f* 70. v». «^* B, de Fiaisse. «" Supplee dapr^s B, ••* B, servientibus. ^^' A ajoute m, ce qui rendrait la construction de la phrase toute diff6rente. •••. B, Svdoniensi. «»'' B, Achonensi. ««» B, Audomaro. «»« A, ^ 07, \o; B, f" 77, i°. '"^ B, Achonen^is, "^^' B^Achan. '« B, Minas. "^o' B, Achon. '«* B, cottcdMnicis. ''o- B, pelicionibu^. ""s y^ Achon. "^ B, Achon. ^"^^ B, affus^ runl. "09 B^ Pictaviensis. '^® B, Gozelinus. "^" B, Capperuns. 1171 AD 60DEFRIDUM APPEND. II.— MONUM. DE BELLO SAGRO. 172 Iherosolimitani patriarche cancellarius, et A alii quam plures '". Facta autem est ^^' pagine hujus inscriptio anno ab incarnatione Domini mgxxxviii, indictione pri- ma. LXXIII '". PRIVXLEQIUM ROQERII, RAMATHENSIS EPISCOPI, DE DONO ET CONCBSSIONE CAS4L1UM CAPHARUT ET OrrH ET KEFRESCILTA ET PORPHILIA. In nomino sancle et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Liquetesseconcedendum,Iiquet esse ratum atque firmum cui plures et legitimi testes auditu visuque peribere[n]t ''^' testimonium. Hac autem ratione procedente, simulque cum inviolabilis episcopi ma- neat sententia. que clericorum suorum et cannoni- ■> corum "^^^ conOrmatur presentia, ego Rogerius,pro- Yidente Deo Ramathensis episcopus, consih^o et assensu tocius capituli Sancti Georgi, Radulflvide- licet, tunc temporis archidiaconi, aliorumque ca- nonicorum,quod dedi et eonfirmavi ecclesie Domi- nici Sepulcri, domino videlicet Willelmo priori ce- terisque Sancti Sepulcri canonicis et suis successo- ribus, concedo et conflrmo eidem Sanctissimi Se- pulcri ecclesie. domino scilicet Petro priori cete- risque gloriosissimi Sepulcri canonicis et suis suc- ceesoribus, duo casalia ex propria possessione San- cti Georgii cum omnibus appendiciis suis jure hereditario in perpetuum possidenda ; horum casa- lium aliud quidem Gapharuth, aliud vero Git ^" Yocatur ; hec autem casalia pradicte Dominici Se- pulcri ecclesie concessi in presentia domini Guar- ^ mundi patriarche eo ipso laudante. Preterea cum liceal ecclesie venerabili cum aliavenerabili eccJesia rerum etiam immobilium, concedente patriarcha, si partibus ambabus placet, permutationem facere, item consilio et assensu totius capituli Sancti Geor- gii, dono et confirmo prefate ecclesie Sanctissimi Sepulcri, domino videlicet Petro priori ceterisque canonicis Sancti Sepulcri et suis 8ucce88oribus,duo alia casalia, Kefrescilta et Porphiiiam, ex propria possessione Sancti Georgi cum omnibus appendi- eiis suis, et medietatem decimarum messium eorum- dem casalium et totam decimam aliarum rerum omnium, eidem conflrmans ecclesie predicta casa- lia, Capharut '" et Gith, cum omnibus appendiciis suis et medietatem decimarum messium eorumdem D casalium totamque decimam aliarum rerum om- nium ; tali quidem conditione ut predictus dominus Petnis prior ceterique canoniciSanctiSepuIcridonent concedant atque confirment ccclesie Sancti Gcorgii, mihi soilicet meisque successoribus et nostris cano- nicis, decimas ce^stelli Arnaldi et decimas casalis Hospitalis, nomine Bulbul, in perpetuum possi- dendas. Hec autem tunc deserta et vastine quedam existentia^ que utilitatem ecclesie non gravant, immo que predicta conditione data prosunt, dcdi et concessi in presentia domini Willelmi patriarche, eo ipso laudante, tali quidem modo ne quis ulterius successorum meorum in ipsa ecclesia Sancti Geor- gii substituendorum calumpniam aliquam inde mo- veat, salva tamen christianitate et medietate deci- marum messium, que ad eos pertinet. Factum est hoc donum anno incarnationis Do- mini mcxxxyi, indictioue xiv, kalendis novembns. regnante in Iherusalem Fulcone, Francorum rege tercio. Hujus vero doni legitimi testes sunt : Anselmus, episcopus Bethleem. lohannes, epi- scopus Acchon '^^*. Achardus, prior Templi Domini. Arnaldus, prior Montis Syon. Hen- ricus, prior Montis Oliveti. Guido, Sancti Abrahe prior "^*®. Et de capitulo Sancti Georgii : Willelmus Thuroldo . lordanus. Balduinus. Hugo, et quamplures alii. Si quis igitur huius doni nostri concessionem at- que domini patriarche assensum et confirmatio- nem violare temptaverit, anathematis gladio feria- tur, quoad usque resipuerit et satisfecerit. Fiat, fiat, amen^ amen. LXXIV 7". PRtVILEGIUM WILLELMI DE BURIS DE DONO DUORUM CASA- LIUM, gebub'^^ ETHELKAR''", ET DE DONO PISCARIE. Anno ab incarnatione Domini mcxxxti, indictio- ne X, Willelmo patriarcha Iherosolimitane ecclesie presidente,FuIcone rege Francorum tcrcioregnante, ego Willelmus de Buris pro salute anime mee et parentum meorum ecolesie Sanctissimi Sepulcri et canonicis ibidem regulariter Deo servientibus, assensu et ooncessione supradicti regis nepotum meorum, Radulfii de Ysis et Simonis '", dono et concedo duo casalia, videlicet Gebul et Helkar, et omnem terram que ad ea pertinet, libere et perpe- tuo jure possidenda. Higus autem tcrre longitudo a montanis per planum usque ad lordanem elonga- tur "* ; latitudo vero a divisione Bethsan et Tibe- riadis ^^ usque ad cavam, que est proxima casali, quod dicitur Huxenia, extenditur, et docet et dirigit rectitudinis lineam ad predicta montana flumenque prefatum. Insuper [etiam]^*^ omnes piscarias, que ad me pertinent, per octo dies prefatis canonicis confratribus meis solutas et quietas in unoquoque anno habendas attribuo, scilicet a Septuagesima usquo in Pascha, in quacumque ebdomada accipere voluerint; ita tamen quod, si in hiis '" diebus, in quibus piscari inceperint, mare turbatum fuerit ne- que pro velle suo piscarivaluerint, inaliis, quibus elegerint, eis persolvatur et recompensetur. Necnon '" B, aliiplures. '»• B, esl aulem. "'»♦ A, f» 68, v* ; B, f» 77, vo, ^i» B, perhiheret, ^»« B, canonicorum, '" B, Gitk. ^" Capharuth, •»«» B, Achon. '«» B, prior Sancti Abrahe, "' A, fo 69, r*> ; B, f» 79, r*. '« B, Gebul. '» B, Helcar. ^»* b, Symonis. '« B, elofigantur. "• B, Tyberiadis. '»' SuppI66 d'apr68 B, '» B. his* H73 CARTULAIRB DD SAINT SEPULCRE. 1174 totam angariam ot auxilium omnium piscatorum A debent. Ut autem hoc omni tempore ratum incon- meorum per unum diem ipsis annuatim concedo. Preterea ut navem unam in mari Galilee ad piscan- dum assidue habeant cis similiter dono.Hujus ita- que donationis testes sunt : Domnus Willelmus, patriarcha et Fulco supra- dictus, rcx. Willelmus, archiepiscopus Naza- renus. Anselmus, episcopus Bethleem. Pe- trus, prior Sancti Sepulcri. Achardus, prior Templi. Arnaldus, prior Montis Syon. De Tiberiade^^vero eiusque confinio testes sunt : Goffridus, capellanus Tiberiadis ''^^, Guala, vi- cecomes. Guarmundus. Paganus de Monte Regali. Mangoth. Ricolf. Hugo de Badalone. Thomas de Bethsan. Ut autem supradictum donum firmum sit,sigillo j. meo presentem cartam confirmo. Ego Fulco, per Dei gratiam rex Iherusalem, si- gillo meo supradicta dona confirmo. LXXV ^'>. PRIVILEGIUM BERTRAIVDI, MILITE "'* TEMPLI M4GISTRI, DE REMISSIOiNE CL BISANTIORUM"^, QUOS lAM DICTE MILICIE ANNUATIM PERSOLVERE SOLEBAMUS. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii ctSpiritus Sancti, amen. Nolum sit omnibus, tam futuris quam praesenti- bus,quod ego Bertrandus,per Dei gratiam magister militie Templi, communi assensu et voluntate to- cius nostri capituli, Nicholao, eadem gratia Domi- nici Sepulcri priori, et universo canonicorum eius- dem Sepulcri capitulo dimittimus "'* ct in perpe- tuura libere et quiete habendum conccdimuscLbi- C 35ancios,quos ad sustcntationem nostram annuatim persolvebant. Hanc autcm dimissioncm ct conccs- sionem illis facimus pro tribus casalibus cum omni- bus pertinentiis suis tam in tcrris quam in rusticis; si quos etiam rusticos ad ista casalia pcrtinentcs alicubi adquirere poterimus,n{»bi8 concedunt,exce- ptis illis rusticis *^^^, quos habcnt in casalibus suis. Quorum casalium ista sunt nomina : primum dici- tur Bubin, secundum Caphardin, tercium Betel- canzir ''•. Facto sic fine et concordia inter nos et illos quod pro hac donatione, vidolicct trium casa- lium, que nobis concedunt,predicti cl bizancii nec per nos nec per successores nostros ulterius exi- gentur, quia ''^'^ ab hac cxactione ccclesia gloriosi vulsumquc permancat, presentis scripti pagina,8i- gilli quoque nostri impressione communimus et con- firmamus,nam ct eorum,quorum nomina subscri- pta sunt.attestationibus corroboramus : Willelmi videlicet, senescalci. Fratris Gaufridi Fulcherii. Fratris Thome Ilermoini. Fratris Berengarii de Castello Perso.Fratris Galterii Beritensis. Fratris Odonis de Avalone. Fra- tris Boneti. Fratris Mainardi. Fratris Amal- rici dc Berno. Fratris Gaufridi, capellani. Fratris lohannis, capellani. Fratris Radulfl Tyberiadis "^^®. Fratris Hugonis de Corbelio. Fratris Leonis. Fratris Stephani de Iherusa- lem. Fratris Hugonis de Vaudemon. Fratris Willelmi de Filisteda. Fratris Bricii. Fratris Ilysmionis. Factum est autem hoc in presentia domini Amal- rici patriarche, qui et ipse testis est. LXXVI ^*o. PRIVILEGIUM EIUSDEM DE CONCESSIONE DECIMARUM. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Universitati omnium,tam posterorum quam pre- sentium,notum fieri voluiius quod ego Bertrandus, militie Templi Dei gratia dictus magister ''**, et omnis prcfate militic conventus domino Nicholao, Dominici Sepulchri priori,etuniver8ocanonicorum eiusdem Sepulcri capitulo medietatem omnium de- cimarum, quas in locis ad cos vel ad eorum eccle- siam perlinentibus possidemus vel possessuri su- mus, vidclicct vini ct olei, frumenti et siliginis, ordei,avcne,fabarum,cicerum,Ientium, sussimanni, risi,milii,annuatira tara cis quara et suis successo- ribus omni nostra et successorum nostrorum ca- lumpnia et contradictione remota et absque ullo de- ceptionis ingenio fideliter redderc concedimus. De- ceteris vcro aliis oranibus rebus ipsi nobis decimas, sicut in privilogio, quod ipsi nobis fecerunt, conti- netur, integre haberc et possidere concesserunt. Si vero aliquod casale ad firmara pro annona seu pro bisantiis ''*- alicui dederiraus, rao lo prcdicto deci- mas eis dabiraus. Hoc autera, ut scraper ratum et stabile pcrraaneat,scripto presentis pagineetsigilli nostri irapressione coraraunimus ct confirmamus, nara et eorura, quorum nomina subscripta sunt, Sepulcri libera in perpctuura pacificectquieteper- ]) attestationibus "*' corroboramus manebit.Ea propter pretaxati fratres nostri canoni- ci ^^ Dominici Scpulcri predicta tria casalia,videli- cet Bubin, Caphardin, Betclcanzir, libere et quiete, salva medietate decime sue,sicut in ceteris decimis habent, nobis nostrisque successoribus in perpe- tuum habenda sine orani sua et 8uc[c]essorura suorum contradictionc conccdunt.Si vero aliquis de tribus predictis easalibus calurapniara nobis inferre voluerit.paccra nobis deoranibushorainibus facere •*« B, Tyrindc. •'»« B, Tyberiadis, «^' A, f 70 Willelrai videlicet, senesralci. Fratris Gaufridi Fulchcrii. Fratris Thome Ilermoini. Fratris Bercngarii de Castello Perso. Fratris Galterii Beritensis. Fratris Odonis de Avalone. Fra- tris Boneti. Fratris Mainardi. Fratris Amal- rici de Berno. Fratris Gaufridi, capellani. Fratris lohannis, capellani. Fratris Radulfi T\'beriadensis. Fratris llugonis de Corbelio. Fratris Leonis. Fratris Stcphani de Iherusa- •''* B. milirie. '^^ B, bizanciorum, "^** •*' D, lyruiae. •'" c, lyoenaais. •" a, r ju] r"; B, f" ^O, r*. "• iv miiine. '^ d, oijMncwrum. — B.dimittimus. ''^^ B, rusticLs illis. '^'^^ \l Bethelcatmr. '" B, ^r. ''^* h,concationici. '^^^ Tyberiadensis. ^*« A, l>> 70; v" B, fo 80, V «^» B, magister dietus. '♦* B, bizanciis. '^'^ B, attestacionibus. 1175 AD 60DEFRIDDM APPEND. IK -- MONUM. DE BELLO SAGRO. 117« lera. Fratris Hugonis de Vaudemon. Fratris Willelmi de Filisteda, Fratri& Bricii. Fratris Ysmionis. LXXVII ". PRIVILEGIUM WILLELMI, PRIORIS TERCII, DE FEODO SANCTI LAZARI. In nomine sancte et individue Trinitatia. Ego WillelmuSjDei gratia prior tercius Dominici Sepulcri, posteris nostris scriptum retinore curavi hec et multa allia.Quidam Petrus Sancti Lazari fra- ter Dominici SepuIcri,moriens in manu et consilio canonicorum predictiS.^pulcri filiam suam cum ma- tre conjuge regendam dimisit, rogan«» misericordi- ter ut filie suc, que infra annos erat, temporo con- jugii mlsererentur, ila sciiicet ut feodum Sancti Lazari, quem ipse ab eis tenuerat vivens, puellc in matrimonio redderetur, ita dumtaxat ut servitium '*•*, quod idem fecerat, coniunx "^*^ puelie pia cano- nicorum conccssione suppleret, et mater puelle in- terim, si eorum consilio concordaret, de eodem feodo austentarctur.Igitur nos post multum tempo- ris petitioni ''^"^ fratris defuncti condescend[ent]e3 ■^**, puellam nubilem cuidam nostro nutrito famulo, Petro nomine, legaliter copulare studuimus. Quod mater ejus nequissima audiens,post longas obiur- gationes et contumelias ab ea nobis illatas voluntati nostre et consultui filie sue adquiescere noluit, do- lens in vita sua feodum amittere. Unde fratres,cum domno patriarcha S[tephano] in capitulo consilio accepto,fiIiam cum matre ante se venire fecerunt. Quam ego coram patriarcha et convcntu et matre sua ct victrico suo et patrinis et pluribus aliis laicis alloquens utrum huic suo honori et saluti concor- dare veIlet,respondit nullo modo se illi viro Petro, nolenle matre, nupturam, ct libentius hostiatim mcndicando panem qucrere quam, matrc dimissa, ipsum coniugem accipcre. In huiusmodi autem tractatu coram astantibus in manu nostra feodum in eternum non qucsitura reddidit ; solummodo ma- ter vivens cum victrico feodum possideret. Feodo vero a puella sic deliberato, hanc misericordiam cum victrico et matre eorum supplicatione fecimus ut unicum filium, quem habebant, post patris et matris obitum in ecclesia Sancti Sepulcri victum et vestimentum habiturum susciperemus. Si quis autem feodum predictum puelle prefate, cassato sano capitulo, reddere ct ecclcsiam nostram sua possessione spoliare presumpserit, divine ultioni subiaceat. Uuius delibcrationis sunt tcstes.qui pre- scntes aderant : Anselmus, canlor. Azo. Cislebertus. Petrus Bernardi. Gaudentius ''^^. Pctrus, elemosina- rius. Aimericus. Gaufridus Actus. Potrus de Vendosme. Borcngarius Parvus. Facta fuit hcc deliberatio et carta anno ab incar- m A tione Domini mgxxix, indictione vii, S[tephaiio] ve nerabili patriarcha presidente in poQtificali sede Ihero8oIimorum,qui eam proprio sigiUo iQsignivit, et Balduino secundo rege ibidem regnante. LXXVIII '50. PRIVILEGIUM EIUbDEM DE EMPTIONB YINEE, QUI FUIT PETRl DE SANCTO GAUTERIO. Quoniam exigente mole carnia humane, que co- tidie oculis "''^^ mortalibus coneideramus, leviter oblivioni tradimus,ego WiIIeImus,Dei gratia [priorj ■^" Dominici Sepulcri, posteris nostris scripium re- tinere curavi, que patent fratribus nostris profu- tura. Notifico cunctis fidelibus quod ego emi a Pe- tro de Sancto Gauterio ot coniuge et filio suo vi- neam quandam cum terra adiacenti circumsepta, |. que venientibus Iherosolimis in egressu Mahuroerie prominet in sinistrali convaIle,de pecunia ''^ hele- mosine nostre, perpetuo iure possidendam in ne- cessariis pauperum« precio cxl bisantiorum, libe- ram ab omni calumpnia et consuetudine, excepta decima, que nostro iuri cedebat, quam in capitulo postea remisimuSj communi consilio fratrum, qui sigillo suo plumbeo kartam '''^ preeentem iasigairi prer^perunt.Uuius emptionis sunt testes : Goisbertus, prepositus. Aimericus, helemosi- narius. Petrus Clementis. Anselmus, capel- lanus Mahumerie. Gaufridus Acus. Petrus de loppen. Petrus Guitart. Bernardus, qui filiam ipsius Petri de Sancto Gauterio habe- bat. Rogerius Lombart, et multi alii. Facta fuit carta hec anno ab incarnatione Do* C mini mcxxix, indictionc viii, secundo patriarcba- tus venerabilis Stephani patriarche Iherusalem, et regnante rege Balduino secundo in eadem civi- tatc. Ego Petrus de Sancto Gauterio, huius rei vendi- tor, istam cartam confirmo. Ego Audearz "^*, Petri coniux, firmo "^**. Ego Androas, istorum filius, concedo et cob« firmo. Ego Petronilla, ipsorum filia, concedo et con- firmo. LXXIX '^^ privilegium petri prioris de vinea, qub fuit so- roris odierde. In nomine sancte et individue Trinitatis Patrisel rv Filii et Spiritus Sancti, [amen] "*. Ego Petrus, Dei gratia Dominici Sepulcri prior, una cum fratribus omnibus notum facimus, tam presentibus quam futuris, mulierem quandam, Odicrdam^^^^nomino^habitatricem Mabumerie, cum effecla est gratuita soror conventus Sancti Sepul- cri, vineam unam,quam habebat, eidem conventui possidendam tradidisse. Quam cum filius egus An- dreas post ejus obitum vi et contra voluntatem no- •^** A, f>7^,ro; B, f«, 8i,v<». "^^^ B, servicium, '*« B, eoniux. '" B, pcticioni. '^*» Restitue d'aprcs B, '^^ B, Gaudcncius. '«« A, f", 71, \\ B, (^ 82, v«. '^^ B, ocuUs. '''^^ SuppI6e d'apr6s B. •" B, pecunia. ''^^ B, cartam. "« B. AudearU-. ^ss ^ confinno. '"»7 A, P» 72, r°, B, r 83, r». ■»»« SuppI66 d^aprts B. 7M B, Odiardam. GARTUIAIHE DU SAINT SEPULGRE. 1171 Hxulto iam tempore tenuisset, iudicio archi- A porum, Roberti videlicet Nazareni et Fulche- rensis, et episcoporum, Bernardi Sidoniensis irgonis Ptolomaidensis, Helye "^** Tyberiaden- [UQ^ Rogerii Ramathensis, et aliorum qui in- punt '", ex sententia nobis cum fructibus ab ipeptis adjudicata est. Quia vero misericordie •us debemus insistere^et raalum pro malo ali- ddere non debemus, pietatis intuitu eidem 0 perceptos fructus remisimus, et prenomi- vineam ei tantum dumvixerit concessimus, elicet ratione ut eam bene excolat. et quic- )qu8 ei exinde dederit partes duas sibi reti- t^rciam vero nobis reddat, salva omnino decime portione "^^ ; ad obitum vero predicta vinca ab occlesia nostra libcre in ^ uum possideatur. Testes autem huius rei hii Qtmbertu^, subprior. Godefridus, thessaura- rius "^**. Nicholaus, cellararius. Obertus lop- pensis. Robertus de Acchon "'^^, Alexander. Bertrandus. Ademarus ^*®. Willelmus, pre- positus. Lambertus Flandrensis. Aimcricus. Fulco. Bertoldus. lohannes Anglicus. li^conibus : iir^rdus. Giraldus. Hugo. luddiaconibus : ^illelmus Berithensis ^*"". lohannes Pietavien- 818 ''•'. Willelmus de Yspania LXXX '". "^PRIVILEGIUM PETRl PRIORIS DE DOMIBUS, QUB DNT SUPER VOLTAS CONCAMBH HOSPITALIS. C omine sancte et individue Trinitatis Patris et 1 Bpiritus Sancti, amon xtn. sit omnibus, tam prescntibus quam futu- liQd ego Petrus, divina disponente c!ementia uci Sepulcri prior, una cum consensu et vo- e omnium fratrum nostrorum cannonicorum ) et concedimus Arnulfo, filio Berualdi "* Sy- iuisque heredibus iure perpetuo possidendas I que sunt super voltas concambii Hospitalis, mt super furnum nostrum, qui est in via, acit ad montem SyoD,et stationem unam,que cta predictum furnum, sub censu annuo, no- idelicet bizanciorum, in dominice resurre- } octavis Sepulcro Dominico persolvendo ; ea t ratione ut, si ex inferiori parte superioribus n UQ, que sunt super voltas, nosLra negligentia lum accesserit, emendetur a njobifi ; quod si Q^gligentia a superiori ad inferiora dampDum 9rit, ab ipso omendetur. Quicquid autem edi- iper hoc, quod edificatum est, edificaverit, et adveniente tempore alicui vendere voluerit^ una marcha argenti vendatur levius quam aliis veadere potuerit ; quod si noa emere nolueri» mus, cui voluerit burgenslum vel Suryanorum ^'^' vendendi potestatem obtineat, ita dumtazat ut qui emeri 8ta[tu]tum censum, ut preOxum est, in do- minice resurrectionis octavis Sepulchro Domini abs- que nostra aliqua exactione persolvat; si autem prefixum diem pertran8ierit,no8domo8etquicquid ibi fecerit absque calumpnia possideamus. De sta- tione autem, que est iuxta furnum, cuius superius fecimus mentionem,8i per eam ei dapnum advene- rit, nos nulla ratione ei respondere debemus, sed ab ip80 emendetur. Glavem siquidem cisteme sue potestati comittimus, ita ut procurator furni in refl- ciendis parietibus furni, si opus fuerit, scamis et ceteris utilitatibus, que ad ofQcium furni pertinent, quantum opus fuerit de aqua accipiat. Ut autem hec nostra concessio presentibus ac futuris tempo- ribus sui vigoris obtineat firmitatem, cum istia subscriptis testibus nostri sigilli munimine robora- tur : lohannes Vaecarius. Fulcherius, aurife:^. lor-^ danus, clericus. Herbertus, numularius. Sai-* bertus. Rainerius de Arrat "'. Petrua Bordi- nua. Willelmus, drogomannus. lohannes, fi- lius eius. lohannes de Podio. Robertus Go«^ cus. Actum anno dominice inoarnationis mcxuv, in- dictione vi, mcnse aprilis. Scriptum per manum Donati, diaeoni et scribo Sepulcri Domini. LXXXI "^^*. PRIVIL^GIUM AMALRIGI PRIORIS DS VINEIS, QUAS NEME8 SURIANUS ET FILll BIUS ET FIL«I FRATBIS 8UI ^^* HABENT APUD CALANDRIAM. In nomine sancte et individue Trinilatis Patriaet Filii et Spiritus Sanctiy amen. Quidquid ^^^ aliquis sancte ecclesie pcelatuB nutu aui capituli alicui concedit, provide tenaci soriptura vinculo oportet memorie tradi, ne decurrentiiMja temporibus, quod prius suo decreto terminatum fuerat, postea in contrarium surgat, et iurgia et re- plicationes forte inde generentur. Und9 ego Amal- ricus, gloriosi Sepulcri prior,et totus eiuadem cano* nicorum conventus Nemes Suriano '''^'^ et filiif sqis et niiis fratris sui Antonii terras, vineas, qua« te- nent apud Galandriam, et quas ipse et filii eius et filii Antonii fratris sui ibi videlicet in posterum ac- quirere poterint, perpetuo iure possidendas conce- dimusy ea videlicet conditione ''^* ut aingulis annis medietatem fructus terre, videlicet onuiium a»no[Ba] rum '^'^' et vinearum et arborum, quaa ipai iam edi- ficavarunt vel in posterum edificabunt, canonicis prefati conventus fideliter reddant. Et ut vero heo nostra coneessio tam preaentibus quam futuris tem- U Sydoniensis. ^«* B, Helie. "^** B, interfueranl. '" B, porcionem. "^** B, thesaurarius, "'•• B, Achan» iiemarius. ''•^ B, Berytensis. "'«« B, Pictaven^is. "^«^ A. ^72, v* ; B, F» 84,' r*. "^"^^ Manque dans A- 9ernardi. "* B, Syrianorum. "» B, ^rraz. "^^* i, P> 73, v», ct fo 98, x^ ; B, fo 84, v*. "» Les mots l fratris sui man^uent dans B. '^^* B, Quxc<^uid. "' B. Syriano. ■»'• B, cwidkUme. "''• Restilu^ 8 B. 1179 AD GODEPRIDDM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. tm poribus sui vigoris optineat '«^ firmitatem, presen- A Bertoldus, natura liber et ingenuus, omnia quc- cumque presenti dle iure possideo, tam in agris quam vineis.villis et hominibus vel quibuscumque aliis possessionibus, iure Suevorum, libere omnia, sicut ego ea possideo, pro remedio anime mee cun- ctorumque parentum meorura dono et concedo abs" que omni contradictione Dominico Sepulcro, ea videlicet conditione ut,quamdiii ego vixero, easdem Bupradictas possessiones a dominoWillelmo patriar- cha et Petro, priore Dominici Sepulcri, pro benefi- cio habeam, et unoquoque anno ad contirmandum idem supradictum donum x solidos publice monete pro censu reddam, et, si forte mihi in animo vene- rit ut omnia relinquens in ecclesia Sancti Sepulcri Iherusalem vel in eam, que est in den Kendorf, di- XII, in idibus mensibus ''•• martii '^*'^, regnante i> vine religioni me subdara, dominus patriarcha et • • I • __ • Tl 1 »^ a • «■«T»! ^^ * T\ ' * ' O 1* ' A. A. • 1 • tem paginam nostri sigilli munimine roboramus '•*. Hinc sunt testes : Dominus Aimericus, subprior. Giraldus, pre- centor. Raul. W^illelmus Normannus. Baldui- nus. Godofridus "^" Nicholaus. Ademarus. Petrus Sepulcri Willelmus de Baruih.Hugo. lohannes Hulricus. Willelmus Ispanus ''''. Petrus do Latina, Pctrus Boloniensis. Anno dominice incarnationis MCLi,indictione xiii, LXXXII '^8*. PRIVILEGIUM PETRI PRIORIS DE DOMO, QUE FUIT HO- MINIS CUIUSDAM, DERNARDI NOMINE, ET UXORIS SUE AOISE ^". Anno ab incarnatione Domini mcxxxv, indictione Iherosolimis Fulcone, rege Francorum tercio, Wil- lelmo vero patriarcha summi pontificatus gerente apicem,ego Bernardus cumuxore mca Haoisaabs- que controversia et alicuius hominis calumpnia, prefato annuente patriarcha,vendidi ac iure perpe- tuo possidendam tradidi Petro,priori Sancti Sepul- cri, et canonicis eiusdem eorumque successoribus domum meam pro cc bisanciis^queestposita infra muros Iherusalem, ut ipsi liberam potestatem ha- beant eam vendendi, donandi, et quicquid de ea voluerint fatiendi '^, Habet autem predicta domus ab una parte domum eorumdem canonicorum,que fuit Willelmi drugomanni, ab alia ecclesiam Sancli Karitot, ab alia viam publicam, ab alia vero domum Theodori. Quicumque vero Deo et homini odibilis atque rebellis hanc venditionem violare ^ temptaverit, et super hac rcdit«m aut calu[m]pniam adversus ecclesiam Sancti Sepulcri et advcrsus ca- nonicos eiusdem maligno spiritu inferre ausus fue- rit, anathematis percursus '^^ iaculo, divine ultioni perpetuo puniendus subiaceat, et in fiscum regium auri libram persolvat. Huius venditionis testes Bunt : Seybertus '•«, iudex. Petrus, fabcr. Tustanus. Sinardus '•*. Petrus de Petragora. Bernadus et Fuloo, omnes isti aurifabri, huic fuerunt venditioni. Et Ruhelandus Bruto '^»*. lohannes, subdiaconus '^^, hanc cartam scripsit cum litteris rasis in quinta linea mense et anno quo supra '»*. LXXXni '•«. D PRIVILEGIUM BERTOLDI DE DONO OMNIUM POSSESSIONUM SUARUM ET DE CONFIRMATIONE ECCLESIE, QUE EST IN DEN KENDORF. In nomine Patris et FiliietSpiritus Sancti,amen. Notum sit omnibus fidelious, tam clericis quam laicis, tam presentibus quam futuris, quod ego prior Dominici Sepulcri,qui tunc tcmporis ecclesie Sancti Sepulcri prefuerint, absque omni contradi- ctione me recipiant,et omnia supradicta iibere pos- sideant. Confirmo etiam hoc presenti privilegio do- num, quod quondam ecclesie Dominici Sepulcri donavi, ecclesiam videlicet, que est in den Kendorf, cum omnibus pertinentiis suis. Et si ego devians supradicta bona alicui vendere vel donare voluerim, nullo modo post hoc primum et legale donum po- testatem habeam. Et omnia supradicta confirmans propria manu subscribo : Willelmus. Huius donationis testes sunt nobiles, in quorum presentia hoc donum factum est, quorum nomina sunt hec : Sifrit, Drutwin, Dederich, presbiteri. Conra- dus de Conronbach '^•*. Volframus de Bern- husin "^'^ Hugo de Bliningin ^•'. Reinboldus Hecel de Benrenhusim. Wolthodo "'^^ et Rai- naldus de Custordingen. Rudolfus de Rinuel- den. Rudigerus de Bodoboro. Arnoldus de Spira. Et quoniam proprium sigillum non habui,omnia, que prescripta ^^ sunt, sigillo Dominici Sepulcri et canonicorum eiusdem confirmari inpetravi. Acta •*** sunt hec omnia in capitulo Dominici Se- pulcri, anno incarnationis dominice mcxlii, indi- ctione v, x kalendas maii. LXXXIV Mi. PRIVILEGIUM RODERIGI DE DONO CUIUSDAM VILLE QUE APPELLATUR PASSEREL, GUM XXXI GASALIBUS. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Evangelica institutione edocti, patres nostri nar- raverunt nobis sanctam Dominice Resurrectionis ec- clesiam a quibusque fidelibus ceteris excelientius venerandam, qui eam idem Dominus noster Ihesus •781 n' ^i^^^^^' J'! B> roboratur. "^" B, Godefridus, -^^ B, "iyspanus, '^•* A, fo 74, r^ ; B, r> 85, vo; Dans B la rubrique est ainsi conQue : De domo Bemardi et Haose uxoris sue^ quam vendiderun^ carwnicis Sancti SepulcrL "«« B, metisis. '^«^ B, ^arcii. '^w B, faciendi, ^" B, percussus. ''»• B, Setbcrtus. J^^ B, Sivardus. ''»« B, Britto. '« B, ajoute qui. ''•* Ces cinq derniers mots manquent dans B. ■^w A, fo 74, v<» ; B, P» 86, r». '^w B, Coronbach. ^«^ B, Berenhusim. ''•« Cette signature et la suivantc manquent dans B. ^w B, Wollodo. «»« B, prescripta. ••>> B, Facta. «^t b, P> 75, r« ; B, f» 87, 1181 CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1189 B Christus non prophetarum sibi,non martyrum san- guine consecravit, sed sua presentia et proprii re- spersione cruoris resurrectionisque[et] *°' ascensio- nis gloria quasi firmis etcoherentibusprivilegiis ac supervenienti prerogativaspetialemsibiac propriam dedicavit ; nec dubium, cum ad ^iusdem lesu Christi iaudem et gloriam eidem ecclesie honor im- penditur, quin Pater et Spiritus Sanctus in eo pari- ter honorentur, et cum quibus unus esse Deus et Dominus essentialiler predieatur.Proinde ego Rode- ricus Petri, licet indignus, terre, que vicina est ecclesie Beati lacobi, comes, ob anime mee paren- tumque meorum atque uxoris, mee salutem sive remedium tam sancte tamque gloriose Sepulcri Do- mini ecclesie villam, nomine Passerel, in terminis castelli ouiusdam, quod Trana dicitur,sitam, cum XXXI casalibus eorumque pertinentiis perpetualiter et sine calumpnia '^* possidendam concedo,tali vi- delicet conditione ut,quoad vixero, predictas man- siones cum suis habitatoribus,que,ut dictum,apud nos casalia nuncupa[n]tur, quiete possideam,duaS' que argenti marcas ad conservandam . huius doni mei stabilitatem et memoriam Sepulcri Domini ca- nonicis annis singulis mittam ;cum autem viam uni- verse carnis me contigerit ingredi, prescripta villa in ius ecclesieSepuIcri Domini fratrumque in ea CQmmorantium libera pertransibit. Et ego quidem Rodericu8,cum secundo Sepulcrum Domini visitas- sem, hoc dovotionis mee donum presentia et privi- legio domni Willelmi patriarche, qui tunc tempo- ris Iberosolimitane preerat ecclesie, cupiens robo- rari, adductis coram testibus, signum, quod pre- sens carta in inferiori sui margine representat, ad huius rei confirmationem manu propria anotavi,et apposito^ quod multis lacrimis et precibus extorsi, domni patriarche sigillo, testium feci nominasub- terscribi. Interfuerunt enim huic donationi mee amici et compatriote mei : Arissa Varich de Ripa Migno.Iohannes Aris de terra Sancti Martini Latronis. Rodericu8,ab- bas de terra de Pcna Regine. lohannes Ti- rant, germanus episcopi de Toy. Nimuranna de Lunia. Helvitu Sanizh *°* de terra Sancti lacobi. Pctrus Yspaniensis ^^, frater Templi militum, et alii non pauci. Facta est autem presens inscriptio anno Domini Mcxxxviii, indictione prima. LXXXV8o\ PRIVILEGIUM FULCONIS, REG18 lERUSALEM*®' TERCIl, CUM ESSET RECTOR AC BAIULUS ANTIOCHENI PRINCI- PATUS, DE QUADAM DOMO, QUE EST lUXTA BALNEUM, QUONDAM TA?ICREDI DICTUM. . In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Fiiii et Spiritus Sancti, amen. Ego Fulco, Dei gratia tercius rex Latinorum Ihe- rusalem necnon et rector ac baiulus Antiocheni "<»5 SuppI66 d'apr68 B. «^* b, calumpniam. «o« B. Saniz, f^ 88, r*. *08 Manque dans B. "» B, mcxxxiv. *»<> B, xxm. 76 f , ro ; B, f> 88, r<>. A principatus filieque Boamundi innioris, concedo et conflrmo donum, quod Osmundus deMonteGa* ron, Sancti Petri canonicus, Sancti Sepulcri cano- nicis pro redemptione anime sue donavit, scilicet domum unam cum bordello sibiadiacenti iuxta bal- neum, quondam dictum Tancredi. Qxiod si quis eam aliquando qualicumque causa auferre vel de- trahere ab eis voluerit, sciat hanc cartam sigillo nostro munitam in memoriale eternum. Anno ab incarnatione Domini mcxxxiii •<*•, indi- ctione xii, epacto xxiv ^*®. Data in palatio "'^ Antiocheno,per manum F[ran- conis] cancellarii, videntibus subscriptis baroni« bus : Rainaldo Mansuerio ^**, constabulario. Leone, duce Meopoli. Widone de Merlon. Thoma, vicecomite. Godefrido, filio Renbauth. LXXXVI "8. privilegium eiusdem de confirmatione quarumdam POSSESSIONUM QUAS ECCLESIA SANCTI SEPULCRI HABET IN ANTIOCHIA. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris ei Filii et Spiritus Sancti, amen. Ego Fulco, Dei gratia rex Iherusalem tercius La- tinus necnon baiulus et tutor Antiocheni principa- tus, notum esse volo tam presentibus quam futuris quod canonici Sancti Sepulcri Domini nostri lesu Ghristi querimoniam in curia Antiochie quarumdam possessionum sue ecclesie, quas diu amiserant, in territorio Antiocheno fecerunt ;quod nos diligenter perscrutantes, comperimus per secreta[rio]sctfide- ^ les testes domini scilicet Antiocheni et patriarche, ita esse ut ipsi ostendebant. Unde ob honorem et reverentiam sancte Crucis, ouam tunc pro delibe- ratione christianitatis Antiociiiam nobiscum detu- leramus, et pro redemptione animarum domino- rum Antiochenorum, Boamundi primi scilicet et secundi, et aliorum orthodoxorum, habito consiliq domini patriarcheet episcoporum etbaronum simul- que burgensium, communi intuitu omnium, nec- non iusticia dictante,in integrum reddimus eis,sic- ut inventum est a secretariis nostris, ut, sicut eccfesia Sanctissimi Sepuicri in tempore Grecorum prefatas possesiones habuit, ita amodo omni re- mota calumpnia cum omni tranquillitate perpetuo iure possideat. Huius nostre concessionis testes D sunt : B[ernaldus], Antiochenus patriarcha. R]adul- phus], Mamistranus archiepiscopus. S[te- phanus], Tarsiensis archiepiscopus. S.. Arthasiensis episcopus. A^nselmus]. Be- thleemita episcopus. A archidiaconas. lohannes, Bethleem canonicus. De baronibus : R[ainaldus] Masuerius. 0[uidonej de Merlo, E de Moszou. G[aufridus] de Guircha. «0« B, Hyspaniensis. «o^ A, f- 76, ro ; B, »»» B, palacio. »» B, Mansuerio. •»» A, ftsj AD GODEFRIDUM APPBND. II. — MONUM. DE BBLIX) SACRO. M84 W de Verno. Leo dux. Thomas, vice- A lelmo patriarcha •", omni fratrnm conventu,et ip- comes. De burgensibus : G[odefHdus], filius Raimbaldi. W Ave- samus. B Bcrriensis. Data Antiochia, iv nonas augusli, per manum Franconis cancellarii, anno incarnationis dominice Hcxxxv, indiclione xiii, epacta iv, coneurrente primo. LXNXVII "*. PRIVILEOn M B'S0NIS, BOAMUNDl PRINCIPIS ANTIOCHENl ' CAPELLAXI, DE DONO DOMORUBI, QUAS IN ANTIOCHIA • HABEBAT, CUM POBfERIO AD EAS PERTINENTE. In nomine sancteet individueTrinitatis Patriset Fili et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus '"^tam presentibus quam fu- j^ turis, sancte matrie ecolesie filiis, quod ego Riso, Boamundi, Antiocheni principis magnique Boa- mundi filii, quondam capellanus,ecclesie Dominici Sepukri fratribusque in ea canonicam vitam pro- fessis aut professuris domos meas cum pomerioad eas pertinente, quas a Willelmo medico lxiv bi- zanziis •" emisse me recolo, perpetuo iure possi- dendas concedo, et, ut eadem libertate, qua mihi a predioto Boamundo date et concesso sunt, in ea- rum possessione fruantur,in presentia domni Wii- Mm\, Iherosolimitani patriarche, presentis pagine inscriptione hoc donum meum inviolabile et ratum manere deoerno. Ut autem earumdem domorum si- tus a ceteris certissime disnoscatur '", domibus Pontii, Antiocheni thesaurarii, via solum publica sius patriarche clericis : Humberto, capellano. Amelio, diacono.Baldui- no, cancellario. lohanne, et ceteris qnam- pluribus. Quodsi deinceps aliquis, diabolico instinctu vei mundane cupiditatis tabe corruptus, donum hoc [injfirmare "® aut nullare "* tcmptavcrit, bis ter- ciove commonitus si non resipuerit, perpetui ana- thematis gladio feriatur. Facta est presens inscriptio anno Mcxxxviti, in- dictione prima. LXXXVIII "». • PRIVILEGIUM RAIMIINDI PRINCIPIS DB DONO ET C0NCE8- SIONE MOLBNDINORUM ET ALIARUM P0SSE8S101IUM QUAS ECCLESUSANCTI SBPULCRI HABET IN ANTIOCHIA. In nomine summi et veri Dei Patris et Filii ct Spiritus Sancti, amen. Naturalis prudentis animi sollercia *^ ab initio conservandum "* instituit,ut operosa rci bene geste veritas usque adposterorum celebrem noticiam iure emanare debeat ; inde enim et digna ipsius rei fir- mius vigetfirmitas,et pia posteritatis emulatio quo- dam collaterali exemplo ad potiora semper inarde- scit.Necessarium igitur universis presentibus et futuri3,innotescereducimus quoniam ego Raimun- dus, Dei favento clementia princeps Antiochenus, et domina Costantia •", mea uxor illustrissima et qui pro nobis mortuus est,immo et resurrexit, per omnia debitores, reverentissimo eiusdem Domini nostri Ihesu Ghristi Sepulcro quedam sua iura pe« intercedente, oontigue habentur. Et ut ab huius G nes Antiochiam constituta, que niminim, cum ab doni mei votiva concessione tocius controversie sorupulus auferatur,^otum sit omnibus quod in eisdem domibus mihi, quoad vixero, habitaculum ad manendum retineo, ac cuidam servo meo,quem de infidelitate ad baptismi gratiam evocavi, came- Fam,quam ex concessione mea ad inhabitandum in prefatis domibus optinet, quamdiu vixerit mihique fideliter servierit, possidendam concedo. Gum vero (iKvina dispositio et terminus, qui preteriri non potest, me et iilum ex hac luce subtraxerit, sicut 8upradicttim***C8t,eccle8ie Sepulcri domini eteius- dem eanonicis domus et earum possessio in perpe- tuum subiacebit. Eit ut hec, qui prescripta sunt, pata et illibata permaneant,ad eorum corroboratio- antiquo in usus prefati loci gloriosissimi cessissent, novis tamen temporibus tum proptcr diutine priva- tionis casum,tum propterterrarumlonginquitatem iamiam quasi ignotam "* indicabantur, libere ct quiete omni prorsus calumpnie sive cuiuslibet exactionis molestia exclusa, in eternum possidenda restituimus, damus et concedimus^ Que omniapar- tim ex propriis nominibus,partim ex locorum situ designare curavimus : primum duo edificia molen- dinorum extra portam Pontis ad occidentem consti- tuta, quorum superius edificatum lingua Arabica Funeidecnuncupatur,alterum vero inferius iam diu iacet dirutum ; quandam etiam vineam dudum a Brunone plateario possessam ; hec autem memo- nem et certitudinem demonstrandam privilegium d rata extra urbem •"menia.QueverosulbsequtiBtur, domni Boamundi de concesea mihi prediotarum do- morum dono, venditione seu libertate conscriptum Dominice Resunrectionis ecclesie fratribusque re- Hqui, ac ppesentem paginam de huius doni mei ve- ritate conscriptam sigillodomni Willelmi patriarche corroborari humiliter postulavi. Factum est autem hoc donum et eius inscriptio anno Domini MCxxxvm,presentceodemdomnoWil- intra •** eiusdem ambitum urbis continentur : in primis apotheca quedam ante balnea, que Arabice nominantur Omar, sita ;unB quoque domus deserta ante eeclesiam Sancte Menne, ex nomine antiquo Beruti dicta, et domus alia iuxta ecclesiam Sancti Petri, que vocatur Serice ;item domus alia ante do- mum Serice locata, olim a quodam Greoo,.SaIomo- ne nomine, Sancti Sepulcri canonico, possessa^om- «»♦ A, f> 77, r» ; B, P> 89, r*. «» Manque dans B. •*« B, hmntiU, "^ B, dino$catw, •" B, scriptum. ^^ B, patriarcka Willelmo, •» Restitud d*apr^ B-. •« B, aviUare. »" A, f» 77, v* ; B» f» 90 ; r; •» 0. iollertia "* B, observandum, •" B, Constancia. ••« B, ignota. ••*' Gorrigez urbis. *" B, inter. 118S CAPITUIAIRE DU SAINT SEPULCUE. 1186 ncsque domos sitas ante hospitale nominatum He- j^ Antiqua patrum tradit auctori-tas ut> quotiens **■ bcneboleit, a furno. Sancti Georgii discoperti ®" usquo ad viam que vergit ad ecclesiam Sanctorum Gosme et Damiani.Iterum nec illud pretermittimus quoniam pari nostre donationis auctoritate quedam alia ex beneflciis fldelium noviter collata perpetua pace et jure tenenda Sancto Dominico Sepulcrodo- namus et eoucedimus : domum scilicet quandam de helemosina Osmundi,canonici Antiocheni,ante bal- nea domini Tancredi constitutam ; domum quoque Gamalielis presbiteri,Sancti Sepulcri canonici,pro- pe ecclesiam Sancti Leonardi, et aliam domum cu- iusdam Iaici,Benedicti nomine, ante ecclesiam San- cti Symeonis.Hec igitur omnia et singuia memorato Domini glorioso Sepulcro^ sicut supra diximus, in eternum donamus, presenti quoque privilegio pre- digne rei celebris institutio equitatis meretur eflica- tiam manifestis profecto memorialis pagine apici- bus eo attcntius premuniri debeat, quo et circuui- spectius oblivionis calcare insolentiam et tociafl in- cursum calumpnie perpetuo intendit precavere. Presentibus igitur et eorum posteris necessario in« notescimus quoniam ego Raymundus,preclaris si- quidem Pictavorum ortus natalibus, cum ex super- no munere Antiocheni regni solium optinuissen^', a (d) **** sacrosancta Iherusalem loca tercio n^ei principatus anno, Domino prosperante^adoraturus ascendi. Ibi vero inter cetera humano reparationis gaudia singulari polius gloriosissimi Sepulcri visita- tione delectatus, a domno Willelmo, ejusdem san- cte civitatis reverentissimo patriarcha, sed et a _ , ,. ^ — ^ — ^ ^^.^ ^.^ - _ ^ , — munimu8,sigillo etiam nostro insignimus, et testi- domno Petro, vencrabili Dominici Sepulcri priore. bus necessariis coniirmamus. Factum est autem hocprivilegium anno incarnati Dei Verbi MCXL,indictione ]ii,mense aprilis, quarto quoque anno principatus domini Raimundi, Antio- cheni principis invictissimi. Testes subscripti : Domnus Gaudinus^^^, Mamistanus archieplsco- pus. Domnus Hugo, Gabulensis episcopus. Aymericus *^*, decanus Antiochie. Willelmus Brachetus, et Aimericus, atque Willelmus Pictaviensis, capellani scilicet palatii. Wil- lelmus Petri, cIericus.Petrus,canonicusTem- pli. Godofridus ^^*, canonicus Sancti Abrahc. Drogo et Goisbertus, Tcmpli milites. Rogerius de Montibus, constabularius. Galte- necnon ab omni ipsius loci sancto conventu super quibusdam iniuriis diu penes Antiochiam excellea- tissime Dei et hominis Christi Ihesu sepulture irro- gatis devotum et humilem clamoris eiTeetum •** sus- cepi, pari etiam omnium prece crebius in Domioo oxoratus ut memorato inefTabilis misterii loco cele- berrimo sua plenarie iura, quorum eatenus iniusta privatione graviter multatus fuerat, ob mee anime remedium misericorditer restituerem. Verum ego, cum tantorum pie petitioni •** intercessorum nec possem nec deberem adversari, quippe qui iustam cuiuslibet oppressi vocem,nedum communem tante reverentie cIamorem;ex debito clementer admittere cxigor, usque adeo eorum vota diligentius ^^ sum rius de Surdavalle. Garento de Saone. Fulco C prosecutus,ut quicquid de iusticia Dominici Sepulr de Buiguin. Willelmus Fraisnelli. Leo Maio- poIus,dux Antiochie. Gaufridus de Guirchia. Petrus Armoini, castellanus. Guiterius de Moceon. Richardus deBelmont ^^. Robertus, filius Gaufridi. Paganus de Fai. Garnerius de Burgo. Hugo de Boleira. Abo de Bo- lins *'^ Cheale de Mausiaco. Basilius, came- rarius, et Oliverius, frater ejus. Garinus Malmuz, marescalcus. Godofridus ^''^, filius RaembaIdi,vicecomes. Raimundus marescal- cus. Theodorus, notarius. Georgius,magister secrete. Si quisvero hocprivilegiumlegitime factum,dia- bolo instigante,vioIare quoquomodo presumpserit^ ira Dei super eum veniat. Data Antiochie, per manum Odonis cancellarii, XIII kalendas maii. LXXXIX «36. PRIVILEGIUM RAIMUNDI,PRINCIPIS ANTI0CHENI,DE JUDI- aO **^ IN IPSIUS CURIA FACTO DE INIURIA, QUAM CON- VBNTUS ECCLESIE SANCTI PAUU DIUTISSIME CANONICIS SANCTI SEPULCRI SUPER INIUSTA CUIUSDAM OARDINI POSSESSIONE INTULERAT. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et cri in mea manu consistebat,totum libentissime ex tunc in eternum Christo Domino et eius ad perear nem sue resurrectionis memoriam servitoribus grar tis reddere, sed et de aliis omnibus quotquot ad suum ius pertinere(n)t, que scilicet in alienos pos- sidentium usus cesserant, me eis devotissime in mee curie audientia iusticiam exccuturum promit- tercm. Ea propter, ipso mee a Iherosolimis regresr sionis anno, prediotus Dominici Sepulcri prior et Wlgrinus prepositus,assumpti8 secum aliquot sui^ fratribus, prima die mensis februarii Antiochiam venientes, non multo post de mei promissi execii- tione me vivaciter requirendo convenerunt, ut et «^ nominatim de quadam iniuria,quam conven- rv tus ecclesie Sancti Pauli super iniusta cuiusdam gardini et aliquante terre possessione ipsis diutis- sime intulerat,neque enim usque ad illud temporis, cum sepius suam calumpniam pretendissent,iu8ti- ciam quandoque consequi potuerant,de illa inquam tam ob(s)tinata iniuria equitatis audientiam eis ac- comodarem. Ad hoc itaque exequendum domnum Robertum,cenobii Sancti Pauli abbatem,et univer- sum conventum diligenti opera studui premoneri. Quorum omnium una vox et eadem fuit sententia r Filii et Spiritus Sancti, amen. "» B, discooperti, «^o ^, Gaufridus. «^» B, Aimericus. •" B, Godefridus. ^^ B, BelmurU. "*B, MoHm- »«» B,{Godefridus. "« A. P» 79, r« ; B, f^ 91, v«. "' B, iuditio. *» B, quociens. "9 b^ obtinuissem. Restituee d'apr^8 B. •♦» B, ajfectum. »♦• B, peticioni. »*» B, diligenter^ »♦♦ B, ei tU. mo i!8t AD GODEFRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1188 Imius videlicet rei discusBionem nullatenus ad se- c^'-iris curie examen,sed ad solum domni patriar- cho Antiocheni et ipsius ecclesie spectare arbitrium; de iure enim ecclesiasticototaillapossessio proces- 8erat,presertim cum eam dominus sanctc memorie Bernardus patriarcha olim pro commutatione do- mus Stephani, thesaurii ecclesie Sancti Pauli, dedisset, datam etiam autentica sui privilegii san- ctione, quod apud sc habebanti cum domini augu- ste recordationis Boamundi iunioris convenientia conflrmasset. Ceterum cum iilud privilcgium, me exigente, in medium fuisset prolatum, et in con- spectu circumstantis curie ad fmem usquc aperte et distincte retractalum,tanta nimirumuniversiscoau- ditoribus eius patuit dignaconfutatio,ut,quibusdam aliis,quibus seipsum impugnabat, pretermissis^nec unius testis,sicut rerum bene gestarum veritas exi- git, quantulacumque assertione fulciretur. Sic tan- dem voce privilegii omnino cassata, ex communi consequenter curie intuitu diffmitum estquoniam, quandoquidem cenobii Sancti Pauli monachis nuila prorsus ad habendamecclesie audientiam ratio sub- petebat, sine omni subterfugio tam ipsi quam et Sancti Sepulcri canonici alterutras sue cause aile- gationes in publicum mee curie conferre debe- ba[n]t ***, ibique eorum controversias et recto iu- dicio dirimiet dictanteiusticiaterminari oporterct. Quiaveroprefatoscanonicosdiutius noUem detinere, proxima quippe pascho soliempnitate imminente, certum xv dierum terminum utrique parti prefigere statui. In quo monachi constanter mihi resistentes nullum aliud placitandi terminum se quoquomodo suscepturos aftirmabant,nisi quem communis curia ex deliberatione iusticie iliis designando proferret. Cum ergo eorum voci benigne assenssissem, una- nimi tocius curie consideratione quadragenarii nu- meri elongatio est utrisque accomodata ; cujus spatii '^^ fmialis terminus tercio kalendas aprilis, septima quoque feria, que tunc temporis vigiliam dominice diei ramis palmarum precessit,accurrisse dinoscitur. Sane in dic constituta ^*"^ et monachis ecclesie Sancti Pauli et Sancti Sepulcri canonicis in loco extra Antiochiam,qui ad pontem Ferri dici- tur, ibi enim eo tempore in castris commorabar, mei coram *** presentia ad sue cause negotium ve- nientibus, mihi quippe commodius est visum pro- pter plenioris consilii habendam sufficientiam,usque dum Antiochiam intrassem, illud opus debere dii- ferri ; unde et usque in diem terciam terminum con- sultius prolongavi.In ea iterum die monachis et ca- nonicis in Antiocheno palatio coram me in sue cause disceptationem intentis,eandem itidem causam us- que in sabbatum paschalis ebdomade protelavi ; non enim in tam arto temporis spatio sufficiens meo- rum obtimatum consilium convocare potueram. Cum vero post Domini pascha dies prefixi termini •*» B, deberent. *^ B, spacii, »*'^ B, consliluta, •" B, prctenti. »" B, peticiani. «" B, disserende, Micanonici. W7 g^ executuros. B A advenisset^ omnemque curie ordinem mecum ad eam audientiam congregassem,prima diei hora,ca- nonici Sancti Sepulcri ad suum negotium Gonvene- runt,monachis quippe ecclesie Sancti Pauli nequa- quam vel tunc vel postea per totam diem conspectui nostro apparentibus.Gomperta itaque eorum mora, quid me deinceps super eo negocio agere deceret barones astantes affectuose consului.Qui nimirum, communicato consilio, responderunt ut, quoniam ecclesia Beati Pauli sub mee defensionis spe consi- stebat, viva meorum nuntiorum voce monachos »*• ad constitutam causeaudientiam exgratiadebere[ro] invitare ; meis quoque nuntiis id ex mei parte mo- nachis intimandum precip[cr]em quoniam, nisi ad ipsius diei nonam placitaturi venirent, tantumdem eis obesse »^* sufficeret quantum si proiata iudicii sententia eos omnino confutasset. Nec mora ; as- sumptis de medio ceterorum baronum Guiterio de Mozo et Ricardo de BeImont,abbatem et monachos, sicut mihi suggestum fuerat, diligenter appellavi. Qui omnes,nulIa legalis exonii excusatione preten- ta ^^*, se nec coram me venturos nec mee curie iu- dicium subituros una voce responderunt. Verum ego,tam pertinaci eorum responso acccpto,ne quid forte quasi minus iuste per precipitationem fierct, canonicos usque in diem terciam equanimiter ex- pectare exoravi ; qui et ipsi satis pacifice concesse- runt. Porro die tercia expectata, soli canonici iu- sticiam exigentes presto afTuerunt.Quorum profecto iuste petitioni »*^ benigne assentiens, totum diCfe- rende *** iusticie pondus maximc ex ipsius rei con- C ferendis circonstantiis »^» mee curie imposui. Una- nimi igitur et communi omnium baronum consulta- tione est approbatum quoniam canonici. qui nun- quam diem vel causam subterfugerant,plenaria sui iuris possessione iusto iudicio debebant investiri, hoc tamen modo designato ut ipsi [post] "*' investi- turam tam monachis ecclesie Sancti Pauli quam etiam cuilibet calumpnianti quicquid mea curia adiudicaret exequerentur. Eo itaque modo et con- ditione prefatos Dominici Sepulcri canonicos me- morato gardino et reliqua terra adiacenti, suo sci- licet iure, xvii kalendas maii,libere et quiete inve- stivi.Qua statim investitione recepla, domnus prior et ceteri canonici »'** sese ecclesie Beati Pauli iusti- ciam exequturos »»^ gratis obtulerunt ; sed nec unus r\ affuit, qui eos in aliquo impeteret. Item nolumus quasi neglectum sub silentio preteriri quoniam se- pedicti canonici Grecos testes,moribus et senio ma- turos,in medium produxerunt,qui omnes non vul- gari coniecture opinione,sed certa visus attestatio- ne se illam^de qua loquimur,Sancti Sepulcri iusti- ciam iuxta curie decretum comprobaturos assere- bant.Cum vero eorum testimouia non nisi suoloco esset necessarium audiri,presertim parte alteraab- sente, producti tamen testes, suo fortassis c[e]l6ri »♦» copam mei, »*• B, monachis, **^ Corrig. abesse, ^^B^circumstanciis. »«» Suppl66 d'aprd8 B, •»• B, 1189 CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1190 obitu iusticiam gloriosi Sepulcri posse deprimi for- A remus iura Dominici Sepulcri, que temporibus an- midantes, quod ore veraci et corde memori erant confirmaturi, lotum ad plenum litteris annotatum reliquerunt, ut in posterum, si necessitas forteexi- gerit, pro viva voce scripti non desit auctoritas. Teslium quoque nomina sunt hec : Gregorius, ec- clesie Sancte Marie cantor; Thomas, subcantor ; Michael, filius Molkem*^*; Abraham, filius Sucar. Omnibus tandcm non sine honcrosa differendi ^^^ prolixitate, Deo auctore, ad perfectum deductis, ego R.iimundus, Dei nutu princeps Antiochenus, scd et domina Constantia principissa, mea uxor illustris- sima, legitimum facte investitionis *®° donum San- ctissimo Domini Scpulcro pari assensu etdonatione in eternum quicle possidendum damus et conccdi- tiquorum Grecorum et subinde Turcorum eidem Se- pulcro deservierant, inter cetera inveni in cnpite pontis porte, que de Comite nuncupatur, super ri- pam fluminis Orontii, duo loca ad molendina, unum edificatum et aliud vastatura, que diu predecessores canonici Dominici Sepulcri libere hereditario iure, sicut prediximus, quiete possederant. Unde diligenti examinationescrutatacum domino Raimundo, prin- cipe ciusdem civitatis, atque cum antiquis Suria- nis ^''^, qui fideliter nobiscum curam adhibuerunt, operam communi consilio dedimus ut in molendinis illis, nomine Funeidec^ qui iam partim reedincati crant, duas rotas a parte fluminis tribus Surianis accomodaremus, scilicet Nichefore, Michaeli, Nicho- mus ; principali quoque huius privilegii nostrique n le, sibi et suis legilimis heredibus manutcnendas sigilii conflrmatione decoratum perpetua stabilitate premunimus. Factum est autcm hoc privilegium anno incarnati Dei Verbi mcxl, mense aprili, indictione iii, quarto quoque anno principalus domini Raimundi, Anlio- cheni priucipis invictissimi. Testes subscripti: DomnusGaudinus, Mamistanusarchiepiscopus. Domnus Hugo, Gabulensis ^*^* episcopus. Ai- mcricus, decanus Antiochie. Willelmus Bra- chelus, ct Aimericus, atque Willelmus Picta- viensis, capellani scilicet palatii. VVillelmus, Petri clcricus. Petrus, canonicus Templi. Godofridus **", canonicus Sancti Abrahe. Drogo et Goisbertus, Templi milites. RogeriusdeMontibus, constabularius. Gaiterius in feodo villanie ; ita ut omnes expensas ad earum- dcm opcra necessarias, tam in ferro et iigno quam in lapide et omnibns utensilibus, ipsi per se aptent, tam in aqua quam extra aquam, tam in domo mo- lendini quam extra domum ; sed exclusam a parte fluminis, sicut melius potuerint, communi utilitati omnium rotarum, que in domo fuerint, edificent; et utipsi de duabus rotis predictis medietatem de omni adquisitione, quam fecerint, tam in annona quam in farina vol plscibus seu aliis, habeant, et de sua mediclatc custodem earumdem, scilicet molendina- rium, precio conducant, et concanonico nostro seu fratri, qui propter nos ibidem domina [bijtnr"*, aliam partem reddant, eo tenore ut insimul partis conservate nullo modo absque nostro famulo, qui de Surdavalle, Garento de Saone. Fulco de C clavem tenuerit, dividantur. Quodsi quolibet infor- tunio molendinus ille vastabitur, predicti Surianide suo rotas illas cum molendino et toto suo apparatu reediflcent, et sicut fecerant conservent ; sin autem illud reediflcare noluerint, moniti sub trino testimo- nio in perpetuum exeredentur. Iterum si molendi- narius eorum furto convinctus •''* fuerit, quot mar- cibans'"' subripuit^ tot bisantios emendet; et si de suo non habuerit, canonicus vel famulus noster de parte Surianorum bisantios subputatos pro dampno extorqueat. Sed et si Suriani illi villaniam preedi- ctam vendere seu in vadimonium ponere alienis pre- sumpserint, non eis liceat nisi communi consilio ca- pituli, quia caritative et absque pecunia vilianiam illis dedimus. Hec itaque firmiter manebunt sub pre- Boino. Wilielmus Fraisnelli. Leo Maiopolus, dux Antiochie. Gaufridus de Guirchia. Petrus Armoini, castellanus. Guiterius de Mozo Ricardus de Belmont"^^. Robertus, filius Gau- fridi. Paganus de Fai. Garnerius de Burgo. Hugo de Boleira. Abo de Molins. Chalo de Masiaco*^^.Basilius,camerarius,et01iverius, frater eius*^^. Garinus Malmus**®, mares- calcus, Raimundus, marescalcus "^ Gotefri- dus ^^^, vicecomes. Theodorus, notarius. Gcorgius, magistcr secrete. Data Antiochie, xiii kalendas maii, per manus Odonis cancellarii. XG 8«9. pRiviLEGiUM PETRi puioRis DE DUOBus MOLENDiNis, QUE j) ccpto cauonici nostH, qui supor omuia dominabitur. HABET ECCLESIA SANCTl SEPULCRI IN ANTIOCHIA. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Ego Petrus, Dei gratia prior Dominici Sepulchri, notifico cunctis fidclibus, tam presentibus quam fu- turis, quod veniens cum quibusdam concanonicis nostria ab Iherosolimis in Antiochiam, ut investiga- Factafuit carta anno dominice incamationis mcxi, indictione iii, in quarto anno principatus domini Raimundi, venerandi principis^ et sue coniugis Con- stantie. Hinc sunt tesles : Wlgrinus, prepositus Sancti Sepulcri. AU que''^^ Aimericus, eiusdem canonicus. Ni- »«« B, Molkim. «^» B, disserendL ««o B, iuvesticionis. ««' B, Gabulanus. »«« B, Godefridus. «w B, Bel- munl. "* B, Masiago. *«' B, eiua frater. ^** B, Malmuz. **^ Le nom de ce t6moin manque dans A. «w B, Godejndus. ««» A. f» 82, r* ; B, f^ 96, r». »'» Manque dans B. «^» Restitu6 d^aprds B. »'« B, ean- victus. »^3 Ce mot paratt se rapprocher de Tarabe markeb, qui signifie bateau ; il siniiOe peut-6tre lea bateaux charg6s de grains, dont le meunier d^toumerait les frais de mouture, *^* fianque dans B« im AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. «m cbola, Gamaliel, Garnen[u8]^ atque Ro« A. bertus, concanonici. Item Angerius '"^, abbas dc Sancto Georgio. Benedictus, cantor. Guido Sylvester, concanonici eiusdem. loscerandus^ capellanus. Tbeodorus, notarius. XCI «". pmVILEGIUM RAIMUNDI, TRIPOLITANI COMITIS DE DONO DOMUS, QUE APUD MONTEM PEREGRINUM EST. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris ct Fiiii et Spiritus Sancti, amen *'^, Quamplurimis atque autentica firmitudineinexpu* gnabilibus divinarum seculariumque testimoniis Bcripturarum liquido patet, quiadecet Gdelium cle- mealiam principum ser\'orum Oei equis petitioni- bu3 *''' adquiescere, et iusta Deoque grata dcsideria, ut ad effectum promoveantur, devota mente annuere. ^ Unde, sedulo atque rationabiliter boc expostulante lobaone pie memoriey (ilio atque canonico ecclesie Sancti Sepulcri, Raimundus comes atque Christiaue mibcie '^^ excelientissimus princeps iu partibus Sy- rie, sollerter sciens quia preci um redemptionis anime viri est iuste adquisita possessio eius, pro redem- ptione anime sue suorumque parenlum, communi favore et consilio suorum virorum,deditDeoetglo- riose ecciesie Sacrosancti Scpuicri Dommi nostri IbesuCbristi, queest Iberosolimis,domum quandam in Monte Peregrino, que domus antiquo tempore in- mundls paganorum supersticionibus dedita f uerat, quatinuSj omni gentilitatis nefario ritu inde profu* gato, iam nunc Deo dignum fieret perpetuum babi- taculum. Cuius domus cbristiana religione in Chri- sti ecclesiam salubriter translate cultoribus, eodem C lobanne rogante, concessit comes Raimundus eccle- siam Sancti Georgii, que est in montanis^ cum suis appenditiis ^S in evidentia et audientia decani de Poscberiis et capellani sui Pointii '** de Griiione et Rostagni de Port et Bernardi, prioris de Betbleem. Insuper quoque, dum proptcr bellorum ingruentiam non quantum vellet presenti efQcatia dare posset, quod potuit iecit, scilicet firmiter concessit ut, quando divina voluntas, cbristianis desideriis satis- fatiendo"*, eorum potestati*** traderetTripolitanam urbem possidendam, prescripta ecdesia Sancti Se- pulcri baberet et perpetuo iure possideret eam, que post principalem ecclesiam in totaurbe predicta ex- cellentior et dignior futura esset.Gui ecclesie promi- sit, immo quantum in fiiturum potuit rata constitu- j) tione concessit tantum de honore vel reditibus^ quantum xiii clericorum inibi famulantium Deo usi- bus honeste suffioere posset. Gui interim iuxta humanam necessitatem mortis debitum persolventi inclitus nepos eius, Guillelmus iordanis, Christiane militie ductor, hereditario iure in bonorem successit. Qui quelibet ab ttVunictih) Raimundo bene incepta sive instituta non soium in- contaminata servare, sed etiam ad debitum perfe- ctionisfiaem sollicite perducere studens, dona dXqah promissiones ab avunculo Raimundo Sancto SepuK cro factas per buius preceptionis decretum legititiie roboravit. Et insuper sue suorumque parentum pro- videns animabus, prenominatam ecclesiam propriis largitionibus multiplicare satagens eiusdempremissi lobannis rogatu, dedit ei quandam villam, nomine Buiora, cum omnibus ad se pertinentibus, tam in af- boribus quam in aliis universis, Preterea pta afl^ ctione exuberans, concessit eidem eccicdie hberam facultatem adquirendiet perp6tuoiureposdid6ndi,8i quid de honoribussui*^ terrarii perbenniter in bis partibus remansuri dare velleat. Quatinus autem huius [nostre] *•• donationis autentica dispositio pe^ petua imcommutabilitate inter "''^ omnem iniquaEA voluntatem atque illicitam presumptionem inconta- minata atque inconvulsa permaneat, ego Willelmus lordanus, Ghristi servus atque Christiane militie [ductor], proprie manus mee supposito ••• signo id corroborare studiosissime atque pia mentis effectione curavi. Signum comitis Guillelmi. Pro anima autem incliti atque fldelis Dei famuli Raimundi, huius quoque donacionis ••• inceptoris atque auctoris, bec quicumque legitis atque auditis Deum suppliciter orate. Facta est autem huius donationis legitima corro- boratio anno ab incarnatione Domini nostri lesu ChristiMCvi, menseaugusto,xikalenda8septembris, sub testimonio universi populi ad de[di] cationem ecclesie Sancti Sepulcri, que est inMonte Peregrino, convenientis, nominatim autem sub evidentia et au- dientia**** borum, qui scripti sunt, virorum : Aicardi scilicet Arelatensis et decani de Poscbe- riis. Stephani de Brino. Gaufriii'" de Pen- nis. Willelmi Petri, constabularii. Willelmi Raimundi constabularii. Willclmi Beralli. Raimundi de Balcis. Ego vero Raimundus, Pontii ••* filius, comes per Dei gratiam Tripolitanus, omnia, quecumque prede- cessores mei, sive venerabilis comes Raimundus sive Willelmus lordanus, predicte ecclesie Sancti Sepulcri dederunt pro salute animarum suarum, vcl quicumque alii dignitati et boriori meo perli- nentes in helemosimam [sepius] ••• nominate eccle- sie dederunt aut daturi sunt de suis iustis possessio- nibus, concedo et sigilli mei impressione in perpe- tuum confirmo et corroboro. XCII •»♦. PRIVILEGIUM CECILIE, COMrmSSE ••' TRIP0LI8, QUJE B •u •« Restitu6 d^apr^s B, Maimundi constabularii, Willelmi, •'• B, Ansgerius. •" A, f^ i , P» 97, r*. •'• Manque dans B. •^» B, peticionibui. •«<> B, militie. ••* B, appendieiis. » B, sutisfaciendo. ••♦ B, posteritati. ••• B, suis. ••« Suppl66 d^aprfts B. "^ B, intra. »•• B, sub- 7sHo. ••• B, donaUonis. ••• Manque dans B. ••* B, Gaufredi. •" A, f^ 83, r* et 87, v* ; •"B, PancH. w A, f 84, r*; B, t» 99, r». ••• B, omitisse. »•• B, Poneii. ••• Suppl66 daprfe» B. CARTn^AlRE DU SAIiNT SEPULCRE. 1194 S8IT UT COQUKRENT QUICUMQUE VELLENT IN A ), QUEM HABEMUS APUD MOXTEM PEREGRINUM. me conditiones miseria pressi acmole con- lis quasi aitcra lege nature ad peccandum proni, in tantis proturbationum^''® fluctua- I positi, necessarium valde duximus et utile )rum Dei, qui ei familiarius assidua et felici ur copula, bencficiorum et oratiorium suf- Dnfugere, ut quod per nostra non confidi- Item pereorum meritaapud Deum obtinere ur**' ; quod tunc ritc perficilur, cum cx ha- bi nostroillorum supplemusinopiam ; mutuo i munere carnalia nostra eis impendentes, 'vtLf que meliora sunt, id est spiritualia, ab npimus. Idcirco ego Cecilia comitissa pro nime domini mci, Poncii comitis, et pro sa- ^ mc mee et filii mei, Raimundi comitis, ipso > assentiente, rogata etiam a regc Iherosoli- Fulcone et a regina Milissende, conccssi in im elemosinam*^'' in manu \Vlgrini,prioris ?eregrini, canonici Sancti Sepulcri, ut qui- voluerintcoquerein furno,quem habent ca- refati Sancti Sepulcriapud Montem Pcregri- sere et sine omni calumpnia coquant. concessionem fecimus ego et filius meus, Laimundus*®®, anno ad incarnatione Domi- Kix, teste : ildo, episcopo Tripolitano. Petro de Podio aurentii. Petro Raimundo de la Balma. Iq- Blino de Calmont •^. Silvio Roberto. Petro e Podio, priore de Hospitali. Magistro Albe- LCO, priore de Bethleem. Willelmo Apieres, C i^ceario Montis Peregrini. Et Homudeu "^*. XGllI ^K lOM RAIMUNDI, TRIPOLITANI COMITIS •^', DE ITATE QUAM HABEMUS IN PORTU TRIPOLIS. [nine aancte et individue Trinitatis Patris et Spiritus Sancti, amen •^*. laimundus, Dei gratia Tripolitanus comes, 3rna coniux®*^^ mea, eadem gratia Tripolis sa, regis Iherusalem filia, (iliis sancte matris , presentibuset futuris, notum volumusha- nemoriter in hac carta retineri quod domni li, divina gratia Iherosolymorum patriarche, ochia revertentis, ac suffraganeorum ipsius, i, Tyrensis archiepiscopi, ct Roberti, Naza- :hiepiscopi, acBernardi^Sydoniensisepisco- Q :umque multorum petitionibus ^* inducti, , Sancti •^*' SepulcriDominict fratribus in ea servientibusetservituris libertatem inportu rripolis afferendi, eiciendi, deferendi inde que nsibus suis necessaria fuerint, quiete et absqueullafexactionc^^J damus alquc conroilimus. Et pro remedio animarum nostrarum ac parentum nostrorum eisdem iure porpetuo coufirmamus om- nia illa dona, tam in casalibus quam in terris et N-i- neis et olivetis et villanis ceterisquc possessionibus, que dominus Raimundus, comes Sancti Egidii, et Willelmus lordani, nepos eis, et Bernardus •°* co- mes atque Pontius ^'° comes, pater meus, aliique barones seu terrarii fideliter dederunt ecclesie Do- minici Sepulcri ct canonicis eiusdem loci, cuncta concedimus, laudamus atque sigillo nostro firma- mus, necnon •** Sanctum Georgium, Huius autcm doni existunt testes : Giraldus, episcopusTripolis. lohannes, canoni- cus. Magister Gillebertus®'* . Rainerius, con- stabularius. Pctrus de Podo Laurcntii. Wil- ieimus Rainoardi. Gauscolinus ®'^ de Cavo- monte. Willolmus PorcclIeti.Saxo. Pontius ••* de Sura. Geraldus ®'^ IsncIIi. Brunellus, da- pifcr. Raymundus ®*^ Lamberti. Pontius*" Giuraldi.Stephanus, monacus.Otrannus, can- cellarius comitis, qui hanc dictavit. Hoc privilegium factum oat anno ab incarnatione Domini mcxl, tnense ianuarii, indictione iii. XCIV «»8. ITEM ALIUD EJUSDEM ET DE EODEM, SED UNIVERSALIS'*'. In nomine sancte et individuc Trinitatis. Ego Raimundus, Dei gratia Tripolitanus comes,et Hodierna, eadem gratia Tripolitana comitissa regis lerusalem filia,notum voiumus habcri et memoriter in hac carta retineriquod Wilielmo, Iherusalem Dei gratia patriarche, et canonicis Sanctissimi Sepulcri pro animabus nostris et parentum nostrorum dona- mus, laudamus atque conccdimus libertatem no- stram ^ in portu nostro Tripolis, quod oleum suum et omnes alios redditus, quos de omni terra nostra habebunt, de portu nostro sine omni mercedelibere deferant, et omnia illo, que voluerint •** emere ad- versus ^ ecclesie et canonicorum Sanctissimi Se- pulcri, similiter de portu nostro libere deferant. Nunc •*' demum omnia iila dona, que Raimundus comes Sancti ^Egidii, et Bertrandus comes atque Pontius'**comes dederunt ecclesie Sanctissimi Se- pulcri et canonicis eiusdem loci, concedimus atque laudamus et sigillo nostro confirmamus, necnon*** Sanctum Georgium. Huius doni sunt testes nostri barones : R[ainerius], constabularius. P[etrus] de Podio Laurentii. W[illelmu8] Porcelleti. Willelmus Rainoardi. Saxo. Bertrannus ^® Umberti. Gaucelinus de Cavomonte. P[ontiusl de Suira'".Brunellus. G[eraldu8] Isnel. 0[tran- 'iertuhationum, ^^^ Manque dans B. **« B, helemosinam, ^^ B, Raimundus comes, ^ B, Calmunt, rniodei. ^^ A, f^ 84, v» ; H, f° 100, r». «o^ r^ comitis Tnpolitani. ««* Manque dans B. ^^B, coniux. ticionibus, »»7 Manque dans B. ^ Suppl66 d^apr^s B. «o» b, Bertrandus. »»o B. Poncius. •" w. »*« B, Gislebertus. «^» B, Goscelinus. »»♦ B, Poncius. •" B, Giraldus. »»« B, Bainwndus. oncius. «»8 A, f' 85, r» ; B, (« 100. v°. "» B. universalius. ^^ Manquo dans B, »" u^ voluerit. «(jon de B qui donne ad usus est bien pr6f6rable. •*• B, Tunc, ••♦ B Poncius. •** B, yreter. ertrandus. »" B, Sura. PATEOft. CLY. ^ 1195 AD QODEPRIDUM APPEND. IL — MONUM. DE BBLLO SAGKO. im nus], cancellarius, qui hanc cartam dictavit. A Hec cst facta carta •** anno ab incarnatione Do- Hec carta facta est anno ab incarnationeDomini mini mcxliii, indictione vi. MCXL, mense Decembri. Et adhuc huius doni sunt testes : Robcrtus, archiepiscopus Nazareth.Fulcherius, archiepiscopus Tyri. Bernardus, episcopus Synodis. Guido Beriti. Helias, cancellarius regis. Balduinus, cancellariuspatriarche Ihe- rusalem. lohannes, canonicus Tripolis. Rai- naldus, capellanus Nazareth. XGV W8. PIIIVILEGIUM RAIMUNDI, COMITIS TRIPOLITANI DE CONFIIIMATIONE OUAUUMDAM DOMORUM®'^. In nomine sanctc et individueTrinitatisPatriset Filii ct Spiritus Sancti, amon. Prcter hoc aulem voltam illam,quam domnus Wl- grinus. dc Guidone emit, Sepulcro domini et canoni- cis in eodem locoDeo servicntibus bona fidesiae ma- lo ingenio, pro remcdio animarum nostrarum, lau- damus ct concedimus iure perpetuo habendum et tenendum. XCVI •«. PRITILEGIUMDOMINEADALAlS,UXORlSMUGONISEBRAfCl"^ DE XII BIZANTIIS, QUOS ANNUATIM NOBIS [haBEReJ ^ CONCESSIT. Anno Domini mcxxxv, ego Adalais, uxor que fui Hugonis Ebraici •**, imprimis ad honorem Dei et Sancti Sepulcri et pro anima domini ac mariti mei. Quoniam memoria istius seculi lal)ilis estnec eius p Hugonis Ebraici®^^, etpro salvationc mea ac filio- • I ^ nnn i i _i_ 1 '11 -D .i. • t x'_ _« • status semper ^^^ essc potost,ob hoc illarum rerum, que ante nos aguntur, homines presentes et futuri TripolitaneteiTC veram et plenam noticiam habeant, dignum et utile ost ea scripto mcmorie commcn- dare, quatinus, si fortc post olapsa temporum cur- riculain aliquodissensio evcnorit, notificatione scri- pture notificctur. Igilur ego Raimundus,Dei gratia comes Tripolitanus, Etllodierna, comitissa Tripoli- tana, et Raimundus, filius nostcr, notum volumus haberi ac memoriter in hac carta retincri omnibus hominibus, presentibus et futuris, quod dominus Wigrinus, Sanctissimi Sepulcri canonicus, domos quasdam emit in civitatenostra de Willelmo de Sira Lxxxi bisanciis, assensu et benivolentia nostra et baronum nostrorum ^'*,quas,proremedioanimarum rum meorum et pro animabus nostris, et quia cano- nici Sancti Sepulcri receperunt me et animam ma- riti mei ct omnes filiosmcos inillorum consortioet orationibus ac fraternitate, dono et confirmo una cum filio meo, Willelmo Ebriaco, ut isti •***canonici habcant de nostroxii bizancios per unumquemque annum aut cxx rotula olei, et ut fatianl **** annivcr- sarium per unumquemque annum Hugonis Ebriaci, quod est vi die intrante octobre vigilia sanclorum marlirum Sergii et Bachi, ctut filiorum ac fiiiarum nostrarum ipsa die commcmorationem de illorum animabus fatiant^*'. Testes: Guidofressus.Guiniguisus,Stephanus. Bertran- nus**'. Segnoretus. Paganus, ferrarius. Peregrinus interfuit ad hecomnia,etiussu domine nostrarum ct parentum nostrorum ecclesic Sanctis- C et filii eius, W'illelmi Ebriaci,posuit hoc sigillumel simi Sepulcri ct canonicis in codem loco Deo ser- scripsit hec. vientibus laudamus et concedimus bona fide sine [malo] ingenio. Nunc demum pro amore domini Wl- grini quoddam fructum®^' terre de lambulo®*' no- stro et voltura turris ecclesie Sanctissimi Sepulcriet canonicis similiter donamus et concedimus pro re- medio animarnm nostrarum. Et ut firmum sit hoc privilegium impressione sigilli nostrl permaneat confirmatum. Huius autem privilegii existunt te- stes : Rainerius, constabularius, cum n.atresua. Ra- dulphus Caslan, frater Templi Salomonis. Petrus de Podio Laurentii. Willelmus Rai- noaldi. Et filius eius, Saxus. Et frater eius XGVII »*^. PRIVILEGIUM RAIMUNDI COMITIS DE OMN BUS POSSSSSIO- NIBUS, QUAS HABEMUS IN HOXORE TRIPOLITANO. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam prcsentibua quam fulu- ris, quod ego Raimundus, Dei gratia comes Tripo- litanus, pro amore Dei et salute anime mee et requie parentum meorum, necnon rogatu domini Willelmi, Dei gratia patriarche Iherosolimitani, Petri, Domi- nici Sepulcri prioris, totiusque ipsius ecclesie capi- tuli, concedo atque in perpetuum inconvulse con- firmo et sigilli mei impressione corfoboro omnes Raimundus. Goscelinus de Galvo Monie. Ro- n posscssiones, quas in toto comitatu nostro Tripolis bertus Silvii. Pontius de Sira.Brunellus, da- pifer. Giraldus Isnelli.Stephanus, monacus. Pontius Giraldi. Ilermengardus. Pellicius. Albcrtus, caincrarius.Willelmus, cappcllanus comitisse. Otrannus, cancellarius, qui hanc cartam dictavit. glorioso Sepulcro predecessores nostri donaverunt, videlicet domnus Raimundus, Sancti Egidii comes, Willelmus lordanus comes,Bertranduscomes, Pon- tius comes et barones etiam seu alii fideles : impri- mis ecclesiam sancti Sepulcri, que est in Monte Pe- regrino, cum suis doinibus et integra sua curia; •>« A. f^ 85, v® ; B. f 101, r*. ^^^ Dans B la rubrique est ainsi conQue: Itetn eiusdem de domibus, quas domnus Wlgrinus emil apud Tripolim de Willelmo de Sira. ''^ Manque dans B. •** Le mot emit 86 trouvc r6p6t6 ici dans les deux manuscrits. «^* |^^ frustum. ®^' B, stahulo. ^^ B, Hec carla facta esL ^ A, ^ 86, r«. B, 102, r". »36 b^ Ebriaci. »37 Supplee d'apr^s B. »«» B, Ebriaci. »»» B, Ebriaci, 9w B^ predicU, »♦* B, faciant, »** B, faciant. ^^ B, Bertrandus. »** A, [^ 86, v« ; manque dans B. CARTULAIIIE DU SAINT SEPULCRE. 1198 9 m etiam cum domibus sibi perlinentibus, ita A habendos ccclcsie concedimus.lsta omnia supradi- )t ut absque nostra aut heredum nostrorum idictione valeant ibi coquere omnes, quicum- >luerint, ad utilitatem et proficuum domus e ecclesie, secundum quod mater mea^Ceciiia ssa, coram nobis prescntibus et iliud idem nantibus, donavit atque concessit; domos quas in Monte Peregrino et Tripoli habent ex am montis, ex utraque parte vie veteris,sicut ic possident, a muro usque ad conductum ; lum etiam.Libertatem quoquc in portu nostro is afferendijdeferendi indc omnia,que usibus ecssaria fuerint, quiete et absque consuetu- ut ulla exactione damus atque concedimus ; .umqueperportas civitatis necnon et per uni- 1 terram nostram eademlibertatcctquietudine ^ aus. Ecclesiam Sancti Georgii in montanis uis casalibus atque cunctis aliis suis pertincn- lemadmodum probatur dinosciturve eam de- ;omes RaimundusSancti Egidii predicte ecclc- isale Huiola cum viiianis suis et pertinentiis t 8U0 integro oliveto,quod Willelmus lordani idonavit in dedicatione ecclcsie Sepulcri,que Monte Peregrino; tria alia casalia, que sunt ntanis, cum vilianis et pertinentiis suis, scili )din,Bedula, Benehara,que comes Bertrandus : ecclesie dedit, et ex alia parte montane ca- [edera cum vill[an]isetpertinentiissuis,quem imus Ermengardus donavit; gaustinam insu- ue dicitur Loisan^ quam Raimundus de Rai- jdit ; casale Helmedel cum villanis 9t pertinen- cta et alia cuncta, que iuste canonici inantea sunf adquisituri seu donationequorumcumque hominum vel emptione aut aliqua commutatione vel ad pre- sens possidcnt, memorate ecelesie Sancti Scpulcri presenti privilegio prflemunimus, et, sicut prephati sumus,nostro sigillo insignimus,utliberereetquiete absquc exactione aliqua et servicio in eternum pos- sideant, tcstibus etiam subscriptis illud idem sanc- cientes, ut censuro nostre monimentum inviolabile permaneat,quatinus ut nec per nos vel successores nostros in aliquo tempore queat violari. RaineriuSjConstabularius.Petrus de Podio Lau- rentii. Gocelinus de Cavomonte. Saxo. Giral- dus Isnel. Brunollus, dapifer. Ramundus Lamberti. Pontius Giraldi.Stcphanus,mona- cus. Otrannus, cancellerius. Facta carta anno ab incarnationc Domini mgxliii indictionc vi. XCVIII »*«. PRIVILEGIUM BKRTRANDl, TRIPOLITANI COMITIS •*'', DE TRIBUS CASALIBUS, ARDIN, HABELA ^^, BENIHARAN. Anno dominicae incarnationis mcxii, kalendis **' decembris, ego Bertrandus, inclitus comes, Rai- mundi Sancti Egidii [filius], reddo et laxo Do- mino Deo et ccclosie Sopulcri Domini nostri Ihesu Christi, que sita est in castro Montis Percgrini, tria casdlia, scilicet Addin *"'^, Habcla "^», Bc- niaran •"^cum omnibus pertinentiis suis, que olira donavi ad prefatam ecclosiam pro rcmedio anime Guillelmi lordanis, consanguinei mei, in presentia Is prope Guibelacard, quod dedit Ribod; ca- C domni Balduini, regis Iherusalem, et archiepiscopi Albariensis ct Arnulfi archidiaconi aliorumque pro- borum virorum, et in manu domini lohannis, qui tunc temporis erat prior ejusdem ecclesie,quod om- nibus hominibus manifcstum cst,slcut carta decla- rat.Manifestum est quia ego Bertrandus,comes pro- scriptus, peccatis meis irruentibus, tradidi iniuste prescriptum honorem in meo dominio et potestate. Nutu Dei actumestquod capitulum Iherusalem ele- git unum defratribus suisinprioratu ecclesie Mon- tis Pegrini, scilicet Arnaldus "^ qui missus est a nobis ut honorem supradicte ecclesie adquisitam conservaret et perditam acquirat. Illo venionte et honore perdito mihi proclamante,divino suggerente timore, consilium accepi a Domino, ct cum omni- lafarsequel in territorio de Gibelet,quod voca- ^e Pontis Sici,quod Stephanus de Brolo de- 1 casali de Bocumbe villanum unum cum arrucata terre, quem donavit Raimundus de »na; in casale, quod dicitur Aer, villanum cum una carrucata terre.quem dedit Bernar- erat ; in casale etiam Derie villanum unum cum carrucata terre et x jarras olci, quas debet Ivere annuatim dominus quicumque fuerit ca- que dedit Petrua de Podio Laurentii, conce- uxore sua; et villanum unum cum una cai;ru- erre,quem dedit Petru8,nepos Rogerii consta- ii, in casale Ardin ; et in casale de Buissera ivillanum cum unacarrucataterre,quem dedit rdus; incausali ^*^Sorbe villanum unum cum n bus nobilibus mois, submonente pietate et remedio arrucata tcrre, quem dedit Gaufridus de Pen- n territorio de Nophis xii quoque Bizancios VL littras olei,quos donavit supradicte ecclcsie xia pro anima Vgoni Ebriaci, viri sui, una (ilio suo,\Villelmo Ebriaco, annuatim in sem- lum reddendos; unum quoque villanum cum bussuis pertinentibus,etterras alteriusvillani, ,dedit Willelmus de Boschet; villanos supradi- sorumque heredes cum terris suis perhenniter Ctorriez c(wa/. »*« A, f 89, r^; B, D» 104, v*. des mss. est fort douteuse; peut-6tre faut-ii lire : mno mcx, ii kalendas, ^^ B| Abdin, •»« B, BeniUarcn, ^'^^ B, Arnaldum. »«♦ B, heredibw, •". Manque dans B, anime mee et anime patris mei atque matris mee omniumque parentum meorum, rcddo et guirpisco ego Bertrandus comesctfiliusmeusPontiussub tali tenore et stabilitate, quod nec ego ncc filius meus Pontius nec ullus ex eredibus ®^* mois nec ulla po- testas non •^'^sit ausus dirrumpere nec alienare hunc honorem prescriptum, sed sit libere et absolute nunc et semper Domino Deo et iamdicte ecclesie Sancti Sepulcri sine inganno et malo ingenio.Insu- »♦» La B, Ba- »*"' B, comitis Tripolitani, »*» B, Bahela. wi 1199 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUiM. DE BELLO SACRO. laoo per etiara omnes donaliones iam factas et corrobo- A. ratas a patre meo,8cilicet Raimundo,comite Sancti Egidii,et a Willelmo Iordano,consobrino meo,cum omni conventu, qui ad de[di]cationem ^^^ supra- dictc ecclesie, fuit, ego Bertrandus comes laudo et confirmo, et filius mcus Pontius,sicut scriptumest in privilegiis predicte ecclesie ; et ^^"^ in antea liec gulrpicio et predicta laudatio firma et stabilis per- mancat omni tempore. Et propter hanc guirpitio- nem et evacuationem suprascripti ^^^ honoris, pro benedictione et revercncia ecclesie Sancli Sepulcri, dodit Arnaldus prior cquum bonum ct mulum op- timum domno Bertrando comiti. Facta carta huius guirpitionis '•'"^ a BerLrando comite comfirmata, et a Poncio filio suo laudata,et ab episcopis consignata, eta laicis corroborata. Si ^ quis contra hancdonationem etguirpitionem^^^vel laudationem ad inrumpendum venerit, quicumque sit, sive cgo prcscriptus comes, sive lilius mcus Pontius®^',sive ullus ex heredibus meis vel propin- quis, aut aliqua potestas, an ulla sacrilega perso- na, qui hunc prescriptum honorem auferre vel mi- nuere voluerit ab ecclesia Sancti Sepulcri,imprimis iram Dei omnipotentis incurrat, et a lumtnibus ®** ecclesie ut depredator e.\trinsecus ®" fiat, et cum luda traditore in inferno particeps fiat, et cum Da- than et Abiron ^^^ supplicium eternura sustineat,et excoraraunicationi[subiaccat]^®5 sanctorura aposto- lorura Petri et Pauli et oraniura episcoporura et pa- triarche Iherusalem et episcopi Tripolitani et archi- episcopi Femie et episcopi Biterrensis, et insuper anathema maranata ^^^ sine fine permaneat. C Signum Bertrandi, coraitis S. Poncii, filii sui. S. episcopi A[berti] ^" Tripolitani. S. ar- chiepiscopi Feraie, Po[tri] ^^^S. episcopi Bi- terrcnsis, A[rnaldi] ^^^. S. Rogerii, constabu- larii. S. Udalardi de Pontiano S. Pontii ^"'^ de Grilionc. XCIX »"». PRIVILEGIUM BALDUINI, REGIS QUARTI, DE CONGESSIONE TERRE lOIIANNlS GOTHMANN » In noraine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, araon. Notura sit oranibus,tara presentibus quara futu- ris ^"^quod ego Balduinns,per gratiara Dei in san- cta Iherusalera Latinorum rex quartus,casalia sub- scriptis nominibus nuncupata, videlicet Bethaha- n tap '•'■'', Derhassen, Derxerip, Guli, Vastinam Leo- nis, cura orani integritate, gastinis scilicet ct ap- pendiciis suis, ubicuraque in longura sive in latum protendunLur, que lohannes Gothmannus, laudan- tibus et conccdenlilj'.i9Uxoresua Armandala et filio suo Anchcrio eiusdcinqiic uxorc Stephania filiaque predicti lohannis Helisabeth, uxore videlicet Hugo- nis, Cesariensis domini, nec non et ipso iam dicto Hugone omnibusqae aliis, ad quos preseDtis vindi- tionis videtur pertinere concessio vel in posterurn prescripte possessionis vendite hereditaria posses- sio, canonicis Dominici Sepulcri pro m et cccc bi- zanciis vendidit, prece ipsius lohannis Gothmanni filiique. sui Ancherii quarapluriraura persuasu8,at- que fraterna dilectione, qua meraoratis canonicis iamdudum astringor, ex debito inclinatus, eidem videlicet canonicis in ecclesia Dominice Resurre- ctionis Deo nuncibidemservientibusetinposterum scrvituris laudo, concedo ct confirmo. Hoc autem, [quod] ^■^* prcscriptus lohannes et filius cius Anche- rius canonicis, de quibus agitur, in pactis habue* runt, silentio ®"^ preteriri nolo, videlicet quod si ia pretaxatis casalibus,gastinis quoque vel eorumdem attinentiis^'*,ul]a prorsus ex qualibet parte calum- pnia nunc aut in futurum cmerserit,sepe iamdictus lohannes et eiusdem filius Ancherius nec non etip- sorum hereditatie successores in perpetuum prefatis canonicis illara penikus ex contracta conventione sadare •'^', sopire et ex toto tollere debent.Ut igitur ccclesia Dorainici Sepulcri et eiusdem conventus, tam presens quam futurus,hec omnia,que seriatim expressa sunt et comracuiorata, libere, quietc et sine calurapnia oraniura horainura,et absque omni servitio^^*,exactioneet dominio nunc et in futurum habeant, et iure perpetuo in eternum possideant, presenti pagine subscriptis testibus sigillique mei suppressione ^''^ denotata confirmo. Factum est autem hoc anno [ab] incarnatione *^^ Domini mcl.xi, indictione ix. Huius quidem rei testes sunt : Araalricus, coraes Ascalonitanus, Humfredus de Torono,constabularius.Philippu3 Neapo- litanus. Hugo de Hybelino ^"^ llugo Cesa- riensis. Balduinus dc Insula. Galterins, de Sancto Auderaaro castellanus et Tiberia- dis ^*" dorainus, Gormundus ^^^ Tvberia- densis. Glarerabaldus, vicecomcs Acconen- sis. Guillelmus de Hursa. Guido de Mane- riis. Data Accon, per manura Stephani, domini Ra- dulfi, Bethlemite ^^* episcopi regisque cancellarii, in hoc officio vice fungentis, xi kalendas decem- bris. C 985. PRIVILEGIUM I0HANNI8 GOTHMANNI DE VENDITIONE TERRE. In nomine eahcteet individue TrinitatisPatriset Filii et Spiritus Sancti, amen. Quoniam humane vite instabilitate, caduca enim *'« Restituc d'apres B. »" 3^ ^^; 053 [s.prescripte, »»• B, guirpicionis, ®^' b.guirpicioncm. •" ^,Poncius dlius mcus. »" B, linwiihus. «'^^ B, exlratieus. ^^ B, Abyron. ^54 Suplee d'apr6s B. '^* B, mardnatha, 7 B, A[lbcrli\ episcopi. »«« B, P[etri] Femie. »«» B, A[nialdi] Biterrensis. *^o B, Poneii. >"* B, f^ 90, ro; B. f^ 106, r». »'* tam futuris quam presentihus, "^^ B, Bethaatap. »'* Suppled d'apres B. »"" B, si- lentio. »^« B, attinenciis. »" B, sedare. »'8 B, servicio. '^^^ B, subpressione. »8« B, incamationU, »•* B, Ybelino. w» B, Tyberiadis. »«3 ^^ Guormundus. «♦ B, BethUemite, »" ^ fb go, v»; B, £" 107, r*. CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. laos eotidie tendit ad defectum, rerum memoria A •um a mente cito dilabitur, scriptis eam com- ire imitanda patrum sancxit auctoritas. Lau- 8 igitur eorum sanctiones ego lohannes Goth 18 pro modulo virium mearum imitari cu- universitati omnium, tam presentinm quam rum, presentis scripture monimento notum dIo quod ego iamdictus lohannes Gothman- ludantibus etconcedentibus uxore meaAman- t filio meo Ancherio cum uxore sua Stephania, aoque mea Helisabeth, uxore vidolicet Hugo- sariensis domini,nec non ct ipso iamdicto Hu- >mnibus(iue aliis, ad quos presentis vcnditio- (etur pertinere concessio,vel in posterum sub- ) possessionis vcndite hereditaria possessio, i subscriptis nominibus nuncupata, videlicet p Lp ** , Derassen •*'', Derxerip, Culi, Vastinam I, cum omni integritatc, gastinis scilicet et diciis suis, ubicumque in longum sivc in la- Wtenduntur, dominis ct fratribus meiseccle- Dminici Sepulcri canonicis, domno videlicet lao priori ceterisque omnibus Deo nunc ibi- «rvientibus et in posterum servituris,pro m et )izanciis vendidi, ut ea iure perpctuo habeant ssideant ita prorsus ab omni^^^ hominum ipnia ct servitio, exactione et dominio soluta, et quieta, et propter prescripta casalia nul- mnino cuilibct homini servicium pcrsolvatur. iquidem, ingcnli me urgente necessitatejibc- is vidclicet et redcmptionis de paganorumca- ite,consilio et conscnsu domini regisBaldui- cuius fcodo fuit prcscntis venditionisposscs- C 11 etiam auctoritate privilcgii sui confirmavit itemque paginam sigillo meo^®^ muni^it, ca- de quibus agitur. cum omnibus pertinen- 8uis prelaxatis canonicis vendidi,cooperante n in omnibus et per omnia filio meo Anche- i qua igitur super prefatis casalibus vel eo- 3m attinentiis nuncaut in futurum calumpnia erit, nos et nostri successores eam movebi- •*, et cx toto pacilicabimus; sic '^^ igitur dum mus nos. Nobis vero humano more deceden- illi, ad quos horcditas nostra post nostrans- conventui Sancti Sepulcri obligati in perpe- tenebuntur ut,si quid dampni proptermotam ipniam eidcm conventui contigerit, predicto ntui c'b illis in integrum restauretur, et ven- n 3retaxHta rata in pcrpetuum permanerct. No- jitur ut auctoritati huius mei privilcgii aliquid 5t, rogavi dominum meum regem Balduinum Bsentera paginam sigilli sui impressione cor- aret,quod tandcm sedulis tam meis quam filii ^ncherii et amicorum mcorum precibus obti- llunivit ergo dominus meus, sicut euperius presentem paginam suo sigillo*^^; confirma- vit etiam quodam alio privilegio, sub nomine ipsius scripto,hanc meam sepefatis canonicis venditionem. Ego autem,anime mee procavens,atquc iam tociens dictis canonicis sollerti considerationc in futurum prondens.presentem paginam,nc ab aliquo succo- dentium mihi in posterum concuti aut impugnari posfet, per cirographum®^*, ut pars superior indi- cat, conscribi prccepi. Huius rci testes sunt : Odo do Sancto Amando, castellanus Turris David •^*. Marmio. Radulfus Bornio. Adam Niger et Fulco, frater cius. Thomas Patri- cius. Petrus Hermenius. Baharam. Gaufri- dus TuronensiSjSenescalcusdomni Amalrici patriarche. Briccius ^**. Rainaldus Sicherius. Gcraldus Aldenarius. Albertus Lombardus. Willelmus Beraldus. Arbertus Tortus. Wil- lelmus Normannus. Factum est autem hoc anno ab incarnationc Do- mini mclxi. indictione ix, iii nonas decembris. CI ^\ PRIVILEGIOM DERNARDI DITURICFNSIS DE QUADAM DOMO, QUAM DEDIT ECt:LESIE SANCTI SEPULCRI. Notum sit omnibus hominibus.tam futurisquam prcsentibus, quia ego Bernardus Bituricensis et uxor mea Ahoys ecclesio Sancti Scpulcri et cius- dem canonicis, corum Dei gratia fratrcs cffecti,pro saluto nostra et parentum nostrorum domum nos- tram et quecumque habcmu8,tcrram etiam, quam prope portam Sancti Sepulcri pro censu duorum bisantiorum acquisivimus, hcreditario iure possi- denda sub sequenti conditione donamus : in domo nostra,quamdiu vixerimus, cetera nostra possiden- tes, supradictorum canonicorum defensione mu- niti,permanebimus; cumautcm quis nostrum mor- tuus fuerit, tertiam partcm omnium canonici ha- buerint; qui vero supervixerit ad ccclesiam cum sua alia parte terlia, si voluerit, ierit, et ab ca vi- ctum et vestitum inde acccporit; sin autcm, in do- mo sua eril, ot de proprio vixcrit, et post obitum suara partom tcrtiam cum preccdenti ccclesia abs- queullo impcdimento habuerit; terciam autem par- tcm cuidam filie nostre,fraternitati eorumsimiliter consortiale, cum ad nubilem etatem vcnerit, sive etiam nupserit, aut c bizancios ipsi canonici dede- rint; quesi sine heredibus obierit, totum pcnitus sine ulla calumpnia ecclesie remanebit^etsi infan- tes alioa ex nobis ipsis, omnibus aliis remotis, ge- nuerimus, in teitialantum paite filie cum ipsa su- pradicla participare constituimus; preterea si,mor- tuis nobis, debitum quodlibet remanserit, de no- stris et filie partibus communiter reddendum pre- cipimus. Pro lali igitur institutione dominus Pe- trus, prior Sancti Scpulcri,et cuncti cum eo cano- nici fratres suos et participes omnium bonorum suorum spiritualium nos in perpetuum fore conces- B, Bethaaiap. ^*' B, Derhassen. ^^* B, omniiim, ^^ B, suo, ^^ B, pertinenciis. ^* B, rcmovehimus mquc dans B. '■^'^^^, siyiilo suo. ^^^ B, cyrographum. "*B, Turris David casielianus. "^* B, Brictius, f^ 92, ro ; manque dans B. 1203 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. IMi serunt, et ter in anno, in natale videlicet Domini A Bu[r]8ardo, quam Georgius emerat a PetroBritanno et in Pascha et in festum Ihcrusalom,iustam unam vini cum duobus panibus ob fraternitatis recorda- tionem habendam permiserunt. Testes sunt : Domnur^ patriarcha Wiilelmus. Et Fulcherius, capellanus cius. Et Amelius, diaconus. Et Aschetinus, vicecomes. Et Umbertus, aurifa- ber. Et Hcrbertus cum barba. Et Giraldus, Sancti Sepulcri diaconus, qui hanc cartam composuit. Et Willelmus dc Babilonia. CII »w. PRIVILEGIUM PF.TRI, PRIORIS 8ANCTI SEPULCRI, ET CANONICORUM DE VENDITIONE EIUSDEM DOMUS. Anno ab incarnatione Domini mcxxxv, indictione xiii, Petrus, Sancti Sepulchri prior, cetusque fra- trum eiusdem loci canonicorum domum, quo fuit B Bernardi Bituricensis, et aliam, que fuit Willolmi drugomanni,predicte domui contiguam,Petronille, mulieri Ungarice, ccccxl bisenliis vendiderunt in hospitalem domum sue genti,utipsa eas tamquam proprio censu emptas sibi, ut dictum est, sueque genti vendiias ctcrnalitcr possidoat. Quod si ipsa vel ejus successorcd Ungarici, nocessitate qualibet ingruente, prefatas domos in posterum venderevel invadiaro voluerint, priori et canonicis Sancti Se- pulcri venalos vel invadiandas ofTerant; si vero prior et canonici easdcm domos ita ut alii emere noluerint, cuicumque voluerint sine contradictione vendant ot invadiant. Pronominata autem mulier prebendam quatuor hominum de refectorio Sancti et Geifrido, socio suo, pro lxxx bisanciis inter om- nes consuetudines. Bornardus iste emit hanc do- mum in tempore Garmundi patriarche et Baldoini regis secundi, quando ivit pugnandum ad Burse- chinum, coram Anschetino,vicecomite Iherusalem, qui reclitudinem indc acccpit, teste : Odone, socero Piselli^ et Bertrano Alobroge, et Roberto sine barba, et Andrea, suo genero, et Fulcone Berruer, et Stephano Alvemensiy et Pagano Stulto^et Wiilelmo Groaeo, plaeea- rio, et Alberto, filio A[nschetini] vicecomitis, et Eudeberto RuiTo, et Baldri de Tempio, et Rogero de Baios, et Soiberto, et Radulfo de Baugenci, et Cudener, et Berengero, et Ra- dulpho Fabri, et Theaudo, et Brunet, cam- biatore, et Roberto, ianitore porte David^ et Petro Fabri. Hanc cartam fecit Ogerus clericus in turre David, Hanc domum emit Bernardus a Georgio et a Bur- sardo sinealiqua calu[m]pnia ad vendendum et ad dandum ad suam voluntatem fatiendam. (nde est testis Marages, filius Bursardi, qui fuit ad potationem huius rei. CIV »00«. PRIV!LEGIUM, QUOD FECIT PETRUS, PRIOR SANCTI SEPULCIIRI BERNARDO ET UXORl 8UE. Notum sit omnibus, tam futuris quam presenti- bus, quod ego Petrus, Dominici Sepulcri prior, et omnis conventus eiusdem quandam domum cum Sepulcri accipiebat cotidie; sed, pro salute anime r« ... n j * • • r i •* i ^ . . ^ , . * .. .. n . . ^ una statione Bornardo et uxori sue, m fraternitate sue, sicut soror ccclesie ncccssUati fratrum provi- dens, partem prebendarum rcmisit,ita utdeinceps duabus contonta probendis, una unius canonici et altoraunius sdrvientis permanoat. Facta ost uutcm huius carte inscriptio, domino Willelmo sanctc Ihcrosolimitane ecclesie palriar- chatui presidente, Fulcono nobilissimo rcgo re- gnante. Iluius rei tostes suiit : Rogerius, Ramathensis episcopus. Anselmus, Bethleomita episcopus. Acardus, prior Tem- pli Domini. Arnaldus, prior Montis Syon. llenricus prior Montis Oliveti. Robcrlus, ab- bas Vallis losaphat. Chosmas Ungaricus, heremila, Bonefatius, socius eius. Symeon nostra susceptis, possidendam tali conditione con- cedimus : quamdiu vixerint, totam domum et sta- tionem habuerint, exceptis duabus eiusdem cameris etetiam slabulis,que pro Lamberto Ptolomensi ho- spitundo et pro suiscustodiendis in nostra potestate sub eorumdem custodia retinemus; si autem ipsi propria relinquere et cum omnibus suis ad noa ve« nire voluerint, deinde victus et vestimenti necessa- ria eis impendemus ; sed cum alter eorum obierit, totius peccunio medietatem habebimus, et qui su- pervixerit cum alia sua medietate ad nos^si volue- rit ultra nocessaiia a nobis suscepturus, venerit: sin autem, per omne tempus vite sue in domo fue- rit, et, cum obierit,domum et stationem solutas et Unerancus, archidiaconus. Roardus, viceco- • * x • u* j- • •x ° ^ . , . ^ „ .. 1. r. . n Qu^etas ct omnia sua nobis djmisent; nec non 8i mes. Raimondus, maeister Hospitalis. Rai- ^ • n . u u « • * u- • i j , ^ . . 1» mfantem ex se hahuennt cum obierint.duaspartes naldus de Pons, et complures alii. v- r • x n • • i» *• ' ^ corum peccunie nobis reliquennt,etterciam mfanti dederint; infans vero in domo sive stationealiquam calumpniara non fecerit nec habuerit. Preterca li vir, mortua uxore, aliam duxerit, aut mulier, mor- tuo [viro], alieno nupserit, quamdiu vixeri[n]t, do- mum et stationem similiter possederint; sed cum uterque mortuus fuerit, alienus maritus sive aliena coniux domum seu stationem non habucrint,sedad nos solute et quiete cum peccunia mortui domus Quicumquc hanc convcntionem inlirmare vel violare temptavoril,apud Dcum et homines anatho- ma sit. GIII »«». DEEMPTIONE CUIUSDAM DOMUS, QUAM EMT BERNARDUS CASTELLI RADULFI A GEORGIO RAICO. Bernardus Gastelli Radulphi et Havidis,uxor eius, emerunt unam domum de Georgio Raico atque »»• A, fo 92, v^; manque dans B. »»9 A. I^ 93, r^; manque dans B ^^ A, ^ 93, yo; manque daixs B. M CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1908 jtatio rcdierint; sed pcccunia hoc modo distri- A cgoMabiliaprorcdemptioneanimemaritimeietlUil )tur : medietatem aliene coniugi sivealieno viro querint, et, si infautem sic alienis habuerint, iem peccunie sue unam nobis, alteram infanti, ,iam marito dcderit. 'aeta est carta ista anno ab incarnatione Domini Lzxiii, indicliono xi. uper retentioue camerarum et stabulorum^quos Lamberto hospitando relinuimus, ipso Lam- to defuncto,solutum facimiis; uxor tamen ipsius dberti, quamdiu absque viro fuerit, in eis simi- r hospitabitur. Testes sunt : Umbertus aurifaber, et Hol- dreuB, et Turstanus Angelus, et lohannes Galiga, et Milo Curvesarius, et Petrus Petra- goricus, et Helias, frater eius, et Roberlus |^ Cocus, et Petrus de Ramata, ot Bernardus, aurifaber.et Giraldus^diaconus et canonicus Sancti Sepulcri, qui hanc cartam compo- suit. aiVILEGlUM RICARDI lAFERlNI DE QUADAM DOMO. otum sit omnibus dominice vinee cultoribus d ego Nicholaus, prior Sancti Sepulcri, aasensu iisnostri capituli,domum, quam tenuit Bernar- Dursarius, Ricardo laferino ct heredibus eius re et quiete in perpetuum ad possidendum et tndandum concedimus,sic nempe ut per singu- annos Ricardus predictus vel eius successor no- nostrisque successoribus kalendis martii xiv bi- sioscensualiterpersolvent.Addimus etiam quod, mei et animemeeetcorporis inopiarclevandadediet concessi canonicis Sancti Sepulchri,confratribus et dominismeis,ortum meum invitamea,et postdeces- sum meum domum meam, utrumque iure perpetuo possidendum.Nectotum fuit gratis; ipsi enim michi proinde c et lxxx bisantios recorapensaverunt,et in orto claudendo niaceria,et in cisterna, que ibi erat, curanda xl bisancios dispendcrunt, ct victum mi- chi, quamdiu viverem, communi consilio determi- natum concesserunt, scilicet cotidie panem unum canonicorum et dimidiam litram vini temperati^t scutellam de coquinato,in die vero dominica et ma- gnis sollempnitatibus recentis frustrum carnis vel de cibo, quem domini comedcrent. Hoc autem factum cst anno ab incarnatione Do- mini mcxxxii, vn kalendas iulii,rege Fulcone Ihero- solimitano regnante et Domino Willclmo patriarcha presidente. Huius itaque rei sunt testes : Dominus Willelmus patriarcha. Et canonici Sancti Sepulcri : Petrus, prior. Petrus de Barcilona. Hugo, pre- positus. Gaufridus de Constantinopoli. Ra- dulfus Pariiiacensis. Petrus Bcrnardus. Gar- nerius do Cenomanne. Guido. Giraldus. Pe- trus Clementis. Eurardus,et ceteri canonici. Anschetinus, vicecomes. Hainaldus de Ponti- bus. Gaufridus Acus. Tosetus. Hildredus. CVII 1003. PRIVILEGIUM ANDREE ET HOSANNE. Notum sit omnibus, tam futuris quam presenti- omum illam vendere voluerint, primum nobis ^ ^"8» ^^^^ ^go Petrus Bcrnardi, canonicus Sancti ilem offerent; quam si retinere voluerimus, 'oham argenti levius habebimus; sin autem,cui- ique dare seu vendere voluerint, omnibus mili- s atque ecclesiis penitus exceptis, salvo prcno- ato censu, licentiam habeant. ctum est hoc iv nonas martii,anno ab incarna- e Domini mclx. Huius rei testes sunt : Nicholaus, prior. Arnulphus, subprior. Bernar- dus,cantor. Godefridus, thesaurarius. Ebrar- dus. Ilbertus. Petrus de Sepulchro. Petrus Clemens. Achilles. Hugo de Nigella. Petrus de Latina. Potrus Lumbardus. Rainaldusde Ochis. Robertus Antiochic. e laicis : Sepulcri, consensu Petri prioris et concanonicorum meorum^ concessi Andree et Hgsanne, uxori eius, edificare domum dc proprio super terram Sancti Sepulcri,que est in Iherusalem, in parteregis, cir- cumdata ab una parte domo Sancti Scpulcri, ab alia domo liospitalis, que fuit Garsic, ab alia vero parte est circumdata domo, que fuit Robcrti Gala- tine : tali conditione ut cani habeant et possideant donec vixerint, et reddant ii bisancios pro redditu Sancto Sepulcro in unoquoque anno ; si autem An- dreas mortuus fucrit, liceat prefate uxori eius ma- nere in domo dum vixorit, duos bisancios, ut di- ctum est, singulis annis rendendo; similiter vero Andree faccre liceat, si post uxorem supervixerit ; Pisellus, aurifaber. Baldoinus Borne. Petrus D P^st mortem vero utriusque domus illa tota et .. l1*T>t •• Salomonis. Robertus Cocus. Uldretus, au- rifaber. Giraldus Salomonis. Petrus Petra- gore. CVI 100«. )U0DAM ORTOjQUEM DEDIT MABILIA ECCLESIE SANCTI SEPULCHRI. 1 nomine sancte et individue Trinitatis Patris et i et Spiritus Sancti, amen. ciendumast et dignum memorietradendumquia quieta remancat ccclesie. Preterea concessimus ci ut de cisterna nostra, que est ad pedes gradus, quoquo die sufTitienter aquam accipiat. Huius pacti testes sunt : Holdredus, iudex. Albertus de Virduno. Ricar- dus. Rogerius,magister clientum Sancti Se- pulcri. Arnuldus Fellarius. Petrus Porcellus, Halbert de Falconberga. Bernardus Ri- quitie. «* A, f» 94, T^ ; manque dans B. 18 B. lOOS A, f» 94, v*; manque dans B. ^^ A, f» 94 bis, r<» ; manque iiffj AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. -^ - ■-- ^ Actum anno ab incarnatione Domini mcxxxvi, A. indictione xin, xvi kalendas decembris. Scriptum per manum lohannis Pisani, qui eo tempore ad Sepulchrum clericulos docebat. CVIII »»0*. DE VENDITIONE DUARUM STATIONUM ECCLESlE SANCTI SEPULCRI. In nomine Patris et Filii ct Spiritus Sancti, amen. Ego Alois cum viro meo Girardo et filiia mcis Rogerio, Alboim et Marco ct Amelina, vendimus conventui Sanctissimi Sepulcri duas stationes cum 8U0 solario pro c et lxx bisanciis iure perpetuo possidendas, certis terminis preGxas : est enim a parte orientis communis via, ab occidente atrium Sancti Sepulcri, a meridie domus Michaelis, a sc- |^ ptemtrione domus Guisle Sancti Ahrahe. Factum est siquidem hoc anno ab incarnatione Domini mclv, indictione iii, xv kalendas septembris, vencrabili fratre Fulcherio in lerusalem presidente venerabili patriarcha, rege Baldoino quarto. Huius autem rei testes sunt : Petrus Salomonis, Gibertus Papai8,regie maie- stati iurati.Albertus Lombardi.Giraldus Alde- narii. Robertus Cocus. Willelmus, nepos Ai- merici, prioris Montis Oliveti. CIX »00». HECORDATIO CONVENTIONIS ET DONATIONIS, QUE FACTE FUERUNT INTER MARIAM DE SANCTO LAZARO ET RO- GERIUM. Breve recordationis conventionis et donationis, que facta est quondam inter Mariam dc Sancto C Lazaro, uxorem ciiiusdam Rogerii, clicntis Sancti Sepulcri, et Bernardum, clientem patriarche, fra- trem Petri, prioris Sancti Sepulcri. Nam prefata Maria predicto Bernardo quandam fiiiam suam in matrimonium tradidit in presentia capituli Sancti Sepulcri et legalium virorum,quam filiam habuerat de priore viro, nomino Petro,dotans eam dote cen- tum bisantiorum, et vestiens eam, ut ita dicam, in dorso et in locto, dansque etiam illi usumfructum cniusdam vince,quam pater puelle plantaverat. In- super autem eidem Bernardo in ipsis sponsalibus coram testibus et fideiussoribus quartam partem cuiusdam domus, que sita est in platea Templi in lerusalcm iuxta domum Bentulini, post mortem BUam concessit; aliam partem vcro cuidam, quem h babebat, rcservavit illio, post cuius filii mortem aliam quartam partem prefatus Bernardusciusque heredes sine lite et contentione iure perpetuo habe- ret et possideret Quain domus donationem, anno- rum interlabente currir-ulo, predicta, denegavit se fecisse Maria ; undr inler ipsam et gencrum non mi- nima orta ost controversia; que postea diffinita est in capitulo Sancti Sepulcri coram domino patriar- cha Willelmo et Petro subpriore et Anselmo can- tore et GofTrido thesaurario et magistro Roberto, canonicis Sancti Sepulcri, et coram Ansehetino, quondam vicccomite lerusalem, et Rainaldo de Pontibus et Goiffrido Acu : tali videlicet condHione ut iam dictus Bernardus quartam partem domQS, qnam ipsa Maria cum Rogerio secundo viro aequi- sierat, post mortem eius libere et sine aliqua possi- deat calumpnia ; aliam vero quartam partem post mortem filii similiter sine contentione babeat. Facta est autem hec carta.Willelmo iubentd pa- triaroha, anno ab incarnatione Domini mcxxzv, in- dictione xii, regnante in lerusalem Fulcone, rege Francorum tertio. Huius autem conventionis sunt te8tes : Petrus, prior. Petrus do Barcinona. Willelmus Normannus. Godefridus. Wlgrinus. Eurar- dus. Gervasius. De burgensibus. Oldreus. Milo. Bentulinus. Bernardfus Lemovi- censis, Petrus Petragorici. ArnulfuB de Gor- ranti. Bernardus Bituricensis. CXi««. DB C0NCE8SI0NE CClOSDAM DOMDS FACTA BEI^SCfiLIIifO ET IXORI SUE. In nomino Patris et Filii et Spiritus Sanoti, amen. Notutn sit omnibus commanentibus in civitate sancta lerusaiem quod ego Amalricus prior, cum plenario capitulo ecclesie Sanctissimi Sepulcri, con- cedimus Benscelino etiixori eius Bode beredibusqae suis domum Rogerii et Marie Sancti Lazari, qiiam habent de Sancto Sepulcro, quc sita [est] inter do- mum Leodegarii molendinarii et predicte Gode, in dextra parte platee, qua itur ad Tcmplnm; ea con- ditione eis concedimus ut,sopitis omnibud quoreliB inter nos et illos ante habitis, videlicet de tcrra ^t vinea et omni feodo, quod tenuit ipsa Goda et prfe- decessores sui apud Sanctum Lazarurb^pro quibtis unam medietatem domus Hbere et quiete pDSsideD' dam eidem Benscelinoetuxori eiusGodeher^ibu»- que suis concedimus, et ut habeant pro libitu suo et voluntate potestatem vendendi eam sivo donandi quibuscumque voluerlnt, pro medletate vero altera annuatim capitulo Sancli Sepulcri ad Pascbtb qua- tuor bizancios ipsi sive heredes sui persolvent; si veroannuatim in Pascha predictoconventui quatuor bisancios non persolverint, capitulum preOomina- tum XV diebus post Pascha habebit Uberam potes- tatem accipiendi domus predicte medietaterii. Hanc autem concessionem, videlicet de medietate do- mus illius, eo tenore Benscelino et Gode uxori eius heredibusque suis facimus ut, si medietatem illam, nocessitate aliqua compellente, aliquando vendere voluerint, salvo debito censu, quem ecclesie pfe- taxate singulis annis persolvere debebunty quibus voluerint eam vendant aut doneiit,excepttd Temp^- 100* A, fb 94 biSj Y*; manque dans B. ^^^ A, P> 94 bis, v*»; manque dans B. *<»« A, f* 95, V*; manqtie dans B. 1909 CARtULAIRE DTJ SAlNt SlilPtJLCRfi^ ISfO rlis et Hospitalaribus et aliis quibuscumquc mona- A. Bteriis,si autem oam venderc voluerint,primumca- pitulo prefato eam preseniabunt ; qnam si emere voiuerit, una marca argenti minus quam alicuial- teri vendent. Hec autem concessio inter canonicos Sancii Se- pulcri et Benscelinum uxoremque ejus Godam in presentia domini patriarche Fulcherii facta fuit, anno ab incarnatione Domini MCLiv,et ipsorum ca- donioorum, quorum nomina subscribuntur. Videlicet domini Amalrici, prioris. Arnaldi, subprioris. Giraldi, precentoris. Godefridi, thcsaurarii, Nicholai, elemosinarii. Beltoldi. Petri Sepulcrarii. Stephani, prepositi. Con- stantini.Petri de Golgota. Petri de Nazareth. Salomonis. Ymberto de Baro. Symoni. Hu- gone de Tolosa. Arberto de Arcu. ludas, et alii multi. Fulcherio existente patriarcha,regnante Haldoino rege, tesiibus : Domno Philippo. lohanne de Valentina.Gerva- sio. Petro Burdillo. Hoc totum factum est in quadam feria v mensi!^ iulii, ab incarnatione Domini mcxlix. CXIII io<«. ALIA DONATIO MAR[TfNO]. Ego Hugo,Dei gratia de castello San^ti Abraham, do unum cortillum Mar[tino] et suo beredi pro duobus bisantiis ; et in hoc primo anno deditmihi quatuor pro duobus annis; per unumquemque an- Bernardi. Barduini. Willelmi de Baruth.Hu- p num postea dabit mihi duos bisanlios pro supra- gonis de Nigella. lohannis Pictaviensis. Wil- dicto cortillo ; et ut ipse potestatem habeat dandi, VI ndendi et invadiendi, ipse et heres eju8,8alvo ta- men supradicto censu. Willelmus de Alcsne8,fllius Radulfl deAlesnes, lelmi de Yspania. Rainaldi.Pctri de Bolonic. Laicorum vero : Otonis de Verdun. Rainaldi Seeher. Peiri de Peregore. Willelmi Patroni.Benedicti.Alberti Lombart. CXI ^^\ HB tlESTlTUTIONE CUIUSDAM FEODI ROGERIO DE SANCTO LAZARO. Anno ab incarnatione Domini nostri lesu Christi MGitxxv, indictione xiii, iii kalendas inlii, regnante ili lerusalem Fuicone, Francorum rege tortio,Wil- leimus patriarcha et Petrus, prior Sancti Sopulcri, oommuni consilio et consensu canonicorum eius- dem, feodum, quod amiserant, ilogerio de Sancto Normannus, de Sancto Abraham.WiJlelmus de Babilonia. Titger et pater ejus, Augerius. Willelmus Bornicus et filins eius, Bartholo- meus. Et ego Willelmus seripsi. Omnes isti testes suprascripti audienint et vide- runt. CXIV "»«. DE HERKDITATE, QUAM DEDIT MARTINUS CAROAMA EtCUb- 81E S. £EP(JLGRI. Notuin sit omnibus, tam futuris quam presenti- bus, quod ego Martinus Garoana dono, trado^con- Lflzaro et uxori ejus Marie tali tenore restituerunt, C cedo omnem hcreditatemmeamcanonicisDominio! qnatinus ab eo die usque ad duos annos domum, quam babebant in lerusalem, venderent, et omnes rM,qua8cumque et ubicumque haberent,cum con- Bilio canonicorum super terram Sancti Sepulcri vel ad Sanctum Lazarum vcl in lerusalem reducerent, ei 8i infra terminumeosmoricontingeret,omnisre3 eonim in possessione ecclesie remancret;verum,8i infrfii duos annos^ut supradictumest,domumipsatn non venderent, aut in manibus canonicorum non redderent, et res suas, ubicumque haberent, supep terram Sanoti Sepulcri non reducerent, et feodum ei fraternitatem et amititiam domus irrecuperabili- ter perderent. CXII »o<». DB DOMATIONE FACTA MARTINO KT UXORl 8UE. Noseant tam presentes quam futuri quod ego Atifredus Deigratia deSanctoAbrahamcastellanuSy c^ utor mea donamus et concedimus Martino et UXOH sue et heredibus suis unum eortillum pro duobus bisantiis in unoquoqueannoreddendis,taIi cdfttentu quod habeat potestatem vendendi et in vftdimonium niittendi. Hoo totum factum est in presenti regalia curia, testibus : l)otnino Roart Bedsceliilo, vicecomiie. Brictio. Rainaldo. Sicherio Petraguoricense. Petro Scpulcri,laudante atque consenticnte hoc idemfilio meo Bonneto, eo modo quo feci eamdem donatio- nem, vivente et consentiente prima uxore mea no* mine Teiza, ut videlicet post meum deoessum tota hereditas mea in ius atque ditionem concedat eccle- sie Sepulcri,ut canonici Sepulcri habeant potesta- tem faticndi ex ea quicquid ipsi voluerint sine ali- cuius contradiclione;ego vero, dum vixero, heredi* tatem meam pos&ideo, ita quod michi non licet il« lam vendere sive inguadiare; et si prolem ex ista uxore, quam accipio, babuero, neque uxor neque prolcs mea in hereditatem partem proolamare de- bet. Huius rei testes sunt : Petrus Peregorc. Petrus Bernardi. Briotfus. Rainaldus.Sicherius.VVillelmus NormanQUs. Petrus Salomon et Constantinus, frater eius, Radulfus, burgensis. Factum est hoo anno incarnationi8 dominioe MCLii, indictione xv, Fulcherio patriarchatum et Balduino qu&r!o regnum optinente, felioiter. CXV »0»«. PRIVILEGIUM CANONICOROM SANGTISEPULGRIETBONBTI. Omnibus sancte matris ecclesie filiis patend 6t liquidum fiat quod controversia, que diu ventilata fucrat inter canonicos gloriosi Scpulcriet Bonetum, *«>' A, f» 96, ro ; manque dans B. *«» A, f>> 96, v<» ; manque dans B. *w» ^, P» 96, v«; manque dansB. «•«0 A, r> 97, F ; martqu^ dans B# »w» A> f* 97^ t* j ftittnque dans B. D 1111 AD QODEPRIDUM APPEND. H. — MONUM. DE BELIO 8ACR0. Mlf filium Martini Caroene, pro doraibus, quas pator A ipsius Sancto Sepulcro donavit, per manus probo- rum hominum lerosolimorum infcriusnominatorum ad finem concordie perducitur. Pro hac vero con- cordia tenenda ego N[icholaus], Sancti Sepulcri prior, communi assensu totius capituii,Boncto pre- fato et eius heredibus quandam voltam illarum dom[u]m ex integro desuper et subtus iure per- petue hereditatis habendam concedimus,sicnempe ut quicquid ex paterno iure scu materno sive quo- libet modo clamabat vcl clamare poterat, nobis omnino dimittit. Addimus etiam quod Bonetes et eius hcredes per singulos annos nobis et successo- ribus nostris duos bisantios in Ramis Palmarum sensualiter persolvent ; et si forte contigerit pre- dietum Bonetum, nullo herede superstite, ex hac « luce discedere, volta illa cum omni intcgritate in potestatem et dominium nostrum redibit. Actum est hoc vi idus iunii,annoabincarnationc Domini mclx. lluius rei testes sunt : Arnulfus, subprior. Godefribus, thesaurarius. Eurardus. Petrus Clemens. Petrus de Sepul- cro. Achilles. Bernardus, cantor. Rainerius. nugo de Nigella.Petrus de Latina.Rainaldus de Lochis. Petrus Lombardus. Robertus Antiochensls. De laicis : AlbertusLombardus.AlbertusTortus.Robertus, Cocus. Robertus de Pinqueniaco. Willelmus Normanni. CXVI «0". DE VENDITIONEGUIUSDAM D0MU9,QUAM VENDITMORAGB C CANONICIS SEPULCRl. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futu- ris, quod ego Morage Raiz, coactus necessitate debiti regis, vendidi, assensu etiam ipsius regis et consensu heredum et parentum meorum, quamdam partem domus mee,in qua molendinum habueram, a fundamento in altum quantum edificari potest, canonicis Sancti Sepulcri libere et quiete iure per- petuo possidendam pro cxx bisantiis et xii modiis frumenti. Hanc autem emptionem fecerunt ad augmentandas stationes, quas fecerunt in excam- bitu terre, quam habuerunt de Hospitali iuxta do- mum meam. Taiis autem pactio fuit inter me et canonicos, quod per omnes partes sue terre, que iungiturdomui mee,ipsihaberentliberampotestatem j) faciendipilariossuossubtus murosmeos, etponendi capita voltarum suarum in eisdem muris ; et clau- dentur omnia foramina sive inferius elinferius*^*^, que in murismeis suntversussuampartem^scilicet po[r]tas, fenestras, conducta, et si qua sunt alia;et quando predicti canonici vel aliquapersona percos in sua terra iuxta domummeamlaborarevoluerint, me vel meos ammonebunt, et per me et per meos murus meuB sustentabitur ; et si forte mea domus vel murus ceciderit, nichil inde mihi vel meis res- pondebunt. CXVII »«»♦. PRIVILEGIUM CONCORDIE DE DECIMIS DB CASALIBUS EMANUS FACTE INTER CAN0NIC08 SANCTI 8EPULCRI ET nOSPITALES. In nomine Patria et Filii et Spiritus Sancti, amen. Quoniam, impediente labe peccaminum, morta- lium pectora citius in oblivionem dilabuntur, ego Willelmus, divina dispositione lerosolimis sextus Latinorum patriarcha, et Petrus, gloriosi Sepulcri prior, totusque eiusdem canonicorum conventus scriptum retinere studuimus quod fratres Uospitalis ecclesie Sancti lohannis Baptiste,communi assensu regis Fulconis etprincipumejus,convcntionedeter- minata cum Roberto dc casale Sancti Egidiiyfirma- verunt terram deEmauscum suiscasalibusetomni- bus eorum pertinentiis,eo videlicet tenore ut cano- nicis Dominici Sepulcri medietatem decime de omnibus annonis,scilicet de tritico et oleo,de fabis et ciceribus, de lentibus et pisellis cunctisque aliis leguminibus, de vineis et olivetis, fideliter et sina dolo reddant, et fratres Hospitalis alia omnia, que inde provenire poterunt, pro regimine suorum ca- pellanorum et ecclesiarum retineant, in quibus ecclesie oblationes, nuptias, purificationes, confes- sionem et visitationes infirmorum, baptisteria et cimiteria habeant;sed et de terra etde ceteris c^sa- libuB in ipsis montanis adiacentibus, scilicet de casale Uuldre et de Porcel et de Gadfrido Agulle et de Anschetino et de Bacheler et de Girardo Bocher, que ipsi possident, vel de aliis, que in eisdem montanis iuste acquirent, similiter medie- tatem decime eisdem canonicis pacifice reddant.Si autem aliquod casale seu terramde eisdem quibus- libet Christianis vel Sarracenis ad Ormam dederint fratres Uospitalis pro annona vel bisantiis vel pro aliqua peccunia, similiter prefati eanonici medie- tatem dccime, veluti iam diximus, habeant. Hanc conventionem seu concessionem facimus Raimundo, magistro prescripti Hospitalis^et successoribus eius et fratribus ibidem Deo servientibus, Stephano videlicet de Antiochia, Petro Willelmo, llaimundo de Palatio, Stephano Lauret, Arnaldo Guasconi, Stephano diacono, Stephano de Capella, Petro thc- saurario, Girardo pincerna, Bernardo Guasconi, ceterisque omnibus presentibus et futuris. Quod si qui eorumdem fratrum de Hospitali higus conven- tionis totum machinando vel partem subtrahendo fraudaverint, bis vel ter commoniti, anathematis gladio, nisi emendaverint, feriri censemus. His vero conventionibus et concordie ego Willel- mus patriarcha interfui, et eas concessi, salva dig- nitate mei patriarchatus. Factum fuit hoc anno incarnationis dominice "" A. f» 98, f> ; manque dans B. "»» Corrigez superius. '^^** A, f> 98, v« ; manqne dans B. CARTULAIRE DU 8A1NT SEPULCRE. 1914 u, indictione iv^presidenle venerabili Willelnio A ^iu^ celerique fratres, videntes penuriam aque, atriarchali cathedra et dominante inclito rege 5one in regali apice. Huic sunt testes : Gaufridus, abbas Templi, Petrus, DominiciSe- pulcri prior. Godefridus, thesaurarius.Ame- ricus, eiusdem ecclesie canonicus Willel- mus, prepositus. Garnerius. Lambertus,alii- quc canonici. Et dominus Roardus,de cuius feudo est ipsa terra. CXVIII "1». P^kCE RLFORMATA INTER CANOMCOS SANCTI SEPULCRI BT MONACOS 8ANCTE MARIE MAG[dALE«e]. uoniam mens humana tot mundanis intenta in ipsa rapitur, abantiquispatribusstatutumestut reique testes in cartascribantur.Undcomnibus ste matns ecclesie filiis, tam presentibus quam n iris, controversiam terre Ramathc et Hadesse r canonicos gloriosissimi Sepulcri Latinos et lacos Sancte Marie Magdalenelacobitasdiuven- Am communi consilioproborumhominum leru- m inhabitantium, gratia divina cooperante, ad m concordie perduxisse notum sit ; et ut uius rela controversie inter eos m perpetuum sopia- utrique parti complacuit memorie litterarum c concordiam|commendari.Ouorum consilio hec et concordia facta est, hi subscribunt ; Amulfus, vicecomes.Frater Lco et Templi.Adam Niger.Fulco,frater eius. Robertus de Retest. Petrus Harmenius. lohanncs Raimundi, Ro- bertus Banchelini, Salem.AIbertus Lombart Abertus Tortus.Petrus Petragoricensis. Rai- naldus Siccarius. GXIX «018. riLEGlCM EUSTACHII GRANERII DE QIODAM MOLEN* DINO. I nomine Domini nostri Ihesu Christi. nno ab incarnatione eius mcxvi, ego Gonstan- , Sancte Quarantene servus, atque Willelmua ixe rogavimus dominum Eustachium Grane- a et uxorem eius quatenus nobis terram lerent, quam quondamhabitatoresSanctissime rantene possederant ; quod facerc, Deo inspi- «, non recusaverunt Reddiderunt autem nobis radictam terram, et unum molendinumin ipsa a manentem per manum domini Arnulfi pa- rche, ita ut in unoquoque quarto decimo die necessarium duximus deprecari dominam Emam, uxoremsupramemoratiEu8tachii,utrememoraretur anime viri sui, atque pro Dei amore nobis in una- quaque edomada aquam accresceret. Illa vero, ut audivit inopiam nostram, pietate commota, conce- dentibus fiiiissuis Eu8tachioetGalterio,permanum viri sui domini Hugonis, principis loppe, petitioni nostre assensum dedtt, ita ut omni septimo die» videlicetdie sabbati,cum precedente nocte,diIatione procul posita, aquam iure perpetuo haberemus. Huius rei sunt testes : Domnus Guarmundus, patriarcha. Barisanus. Paganus de Osca. Ysaac, fratcr Rainaldi de Bruge. Godefridus Flamens. lohannes de Bclram. Et ego Arnulfus, vicecomes Iherico, interfui istis donis, et feci istam cartam dictare et scribere per manum domni Eustachii atque domini Galterii [et domne Eme] *°" et viri eius domni Hugonis, principis loppe. Si quis hanc cartam violare voluerit, de libro vi- ventium deleatur. Factum est secundum donum buius privilegii vi Idus aprilis, domno Guarmundo venerabili viro le- rosolimorum cathcdre presidente, anno ab incar- natione Domini mcxxiv. CXX "»«. DE gommutatione duorum casalium, megina bt MEZERA. In nomine summi Dei Patris et Fili et SpirituB C Sancti, amen. Ego lohannes Patricii notum fieri volo, tam pre- sentibus quam futuris, quod commuto duo mea casalia' scilicet Megina et Mezera, cum omnibas pertinentiis suis cum duobus casalibus ecelesie Dominici Sepu1cri,scilicetCaphermelic et Anquina, cum suis pariter pertinentiis per manum domini Petri, venerabilis prioris Dominici Sepulcri,totiu8- que capituli.Hancautem commutationem facio nutu et assensu domini Fulconis regis atque domine Milesendis regine filiorumque eiu8,nutuet assensu quoque Babini domini mei et Petrosi cognati mei, hoc idem consentiente atque laudante uxore mea Bruna atque Thoma et Eustachio cum aliis filiia meis ; ut deinceps predicta duocasaliamea,8cilicet I nocte aquam sine dilatione haberemus.Huius D Megina ct Mezera,cum omnibuspertinentiis suisex i sunt testes Dominus Arnulfus, patriarcha. Anselmus de Turre. Hugo de Nellis. Ardonetus, Azo de Drouino. Aimericus de Fraisno. Aaluns de Belram. Arnulfus, vicecomes Iherico. iietum est primum donum huius privilegii iii as maii, domno Arnulfo patriarcha lerosolimo- i cathedre presidente. iBt obitum vero domini Eustachii, ego Constan- commutatione duorum casalium,8cilicetCafermelio et Anquina, sint iuris atque ditionis ecclesieetcol- legii Dominici Sepulcri, unde habeant potestatem iatiendi exinde quicquid ipsi voluerint sine ulla calu[m]pnia vel contradictione alicuius dominimei sive parentum meorum sive alicuius Ghristiani. Quod si de predictis casalibus, que ego lohannes Patritii pcenominato modo commuto ecclesie et coHventui Sancti Sepulcri, me vivente sive post ^» A, fo 99, v» ; manque dans B. *<>»« A, r> 99, yo ; manque dans B. "i7 Les mots viri eius, qui sui- . .i indiquent clairement que le copiste a oubli6 ceuz qui sont r^tablis ici entre crocbets. ^^** A, fo v« ; manque dans 6. his AD GODEFniDUM APPEND, H, — MONUM. DE BELLO SACRO. HU mortem meam aliqua conlroversia ab aliqiiohomi- A nulfl monachi, agitabatur, in presentiamea coram num orta fuerit, ego et heredes mei, vel ad quos- cumque hereditas per successionem devencrit.per- petuo obligati manebimus ut, quicquid dampni propter motam calumpniam contigerit,pub esliraa- tione bonorum virorum ecclesie et conventui in in- tcgrum restaurolur. GXXl »^»^ m: donatione cuiusdam vixeh, quam r.,dulfus fontanellis dedit caufrido agu. DE baronibus meis terminatafuit.NampredictusGuido casale, pro quo prefata controversia erat, videlicet Gibul,in montanis situm,cum omnibuspertinentiis suis, quod apud solis occasum casaleHubelethabet propinquum et casaleDersoetetDerlauhaetKafrael apud aquilonem Cocquet, canonicisSanctiSepulcri ex toto inpaceremisit,atqueprorecognitioneverita- tis et iuris Sancti Sepulcric biienciosabeisdemca- nonicis in caritatem accepit. Preterea ad confirma- tionem rei privilegium,quodhabebat,mihi tradidit. Ac ego, dictis et testimonio baronum meorum ac legitimorum et antiquorum virorum Tyberiadis ve- ritate coffnita, per illud privilegiumcanonicosSan- mei uxorisque eius, uiie sciiieot mee, aiiorumque ^. ^ i • j j- i i- ?u i -i. ^ ' . /^ i. .j » . cti Sepulcri dc prcdicto casali Gibul cum omnibus )rum, concessi Gaufrido Acu, quia ^. ... . . .- • %t x xl i .,. ., ... ... * „ pertincntiis suis mvestivi. Nuncautem,utnec gesta familiaritcr michi servivit, unam B « . . ., * u * firma et inconvulsa semper permaneant, hanc pa- ginam sigillimei impressioneconfirmoetcorroboro. Huius rei testes sunt : Herbertus, episcopus Tyberiadis.Giraldus,the- saurarius. Giraldus, canonious. Domnus Fulco. Guarmnndus. W[illelmus], marescal- cus. Galterius, vicecomes. Ivo. Lodevicus. Baldevinus de Culniliz. Fulco de Petrona. W[illelmus] de Sucka. Vivianus. loannes. Hugo Grassinus. CXXIV »0«. PRIVILEGIUM DONATIONIS, CONFIRMATIONIS ET LIBER- TATIS GASALIUM ET PISCARIE IN CIVITATE TABARIE ET TENIMENTO EIUSDEM. Notum sit omnibus, tam presentibusquam futu- ris, quod ogo Radulfus de Fontanellis, cousilio et assensu uxoris mce ad Gaufridi do Parenti, generi fllie scilieot mee, aliorumque amicorum meorum, concessi Gaufrido Acu, quia diu bene ac vineam, que iuncta est domini patriarche, secus viam que ducit Dethlehem,a leva eiusdem vie parte non multum distans ab lerusalem.Concessi siqui- dem ei hanc perpetuohereditarioiurepossidendam cum libera etiam potestate vendendi seu dandi cuicumque voluerit, et hoc sine omni conditiono et omnis servitii debito. Hoc quippe mado dedi ei predictam vineam libere, absolute et quiete possi- dendam. Huius vero doni hi sunt testes : Anschetinus, vicecomes. Rainaldus de Ponto. Bonet de Tolosa. Porcellus.Cerardus Boche- rius. Soherius deBaruth.PetrusProvintialis. Bachelcrius, et alii multi. CXXII ><>w. DE PROMISSIONB, QUAM FECIT BALDUINUS SANCTE EG- C CLESIE lEROSOLIMITANE. Ego, Balduinus.profiteoretpromitto coramDeoet angelis cius a modo et deinceps Icgemet iustitiam pacemque sancte Dei lerosolimitane ecclesle popu- loque michi subiecto pro posse et nosse facere et conservarc, salvo condigno misericordie respectu, sicut cum consilio fidelium nostrorummeliusinve- nire potuerimus, patriarche,pontificibus quoqueec- clesiarum Dei condignum et canonicum honorem exhibere atque ea, quc ab imperatoribus et regibus et principibus ecclesiis sibi commissis collata et reddita sunt. CXXin loti. GASALIS PRtVILEGlUltf C0Pn"R0VERSIE ET DTFFINmONIS GEBUL. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Quoniam volventibus annis cuncta hominumge- sta, nisi memorialis pagine apicibus tradantur, oblivionem facile incurrunt, ideo egoWalterus,Dei gratia princeps totius Galilee,hanc cariam fieripre- dpiens, notum facio, tam presentibus quam futu- ris, quod controversia illa.que aliquandiu interca- nonicos Dominici Sepulcri et Guidonem,filium Ar* In nomine sancte et individue TrinitatisPatriset Filii et Spiritus Sancti, amen. Cum omnes catholici viri ac precipue potentes, divino munere prediti, universas ecclesias Dei ho- norare ac exaltare debeant, spetialius tamen eccle- siam gloriosissimi Sepulcri, ubi Dominus passus occubuit, et tertia die resurgendo salutem bumani generis reparavit, sublimareacbenificiissuisditare dcbent, quatenus, peracto huius vite cursu.gaudia eterne vite omnimetacarentiapossideremereantur. Quapropter ego Gualterus, Dei gratia princeps to- tius Galilee, assensu uxoris mee Eschive, concedo et confirmo donum, quod dominus Willelmus de Buris, predecessor meus felicis memorie, ecclesie gloriosi Scpulcrietcanonicisibidem Deo regulariter n militantibus, concessioneFulconis regis ethoredum suorum, Radulfi de Ysis et Symoriis,donavit, vide- licetduo casalia, Gebul et Helkar, integrecumtota terra, que ad eadem pertinet,libereet quietcct sine omni calumpnia aut impedimcnto» sine exactione, perpetuo iure possidenda. Horum autem casalium terra sic dividitur : incipit enim eius longitudo a casali Ilubelet, quod vergit ad occidentem,el a ce- teris casalibus, scilicet Dersoet et Derlauha et Ka- fra et adversus aquilonem usque ad casale Go^ket "*• A, fo 101, r« ; manque dans B. ^^ A, f» lOi^ r» ; manque dans B, "" A, f« 101, vo ^mancjuef dWMf B. "" A, fo 102, r« ; manque dans B. i3i7 GARTIILAIRE DU SAINT SEPULCRE. m» tendit, et sic ad flumen lordaniselongatur ; latitudo vero ad divisionem Bethsan et Tyberiadis nsqnc ad cavam, que est proxima casali, quod diciturHuxe- nia, extenditur. Insuper etiam omnes pischarias, que ad me pcrtinent, prefatis canonicis Sancti Sc- pulcri, prout Wiileimus de Buris eis dederat, solu- tas et quietas in unoquoque anno habendas confir- mo, sciiicet a Septuagesima usque in Pascha, in quacumque ebdomada accipere voluerint ; ita tamen quod, si in his diebus, in quibus pischari incepe- rint, mare turbatum fuerit, neque pro veWe suo pischari voluerint *^*'*, in aliis, quibus elegerint, eis persolvatur et recompenselur. Necnon totam anga- riam ct auxilium omnium piscatorum meorumper unum diem ipsis annualim concedo. Preterea ut navem unam in mari Galiice assidue habeant ad piscandum eis simiiiter concedo. Huius rei tesLcs sunt : Herbertus, episcopusTyberiadis. GiraMus, the- saurarius. Domnus Fulco. Garmundus. W[illelmus], marescalcus. Galteriua, vice- comes. Ivo. Lodevicus. Balduinus de Cunilz. Fulco de Petrona. Willelmus dc Sueka. Vi- vianus. lohannes. Rodbertus Neapolitanus. Hugo Grassinus. Factum est autem hoc et sigillo meo confirma- tum, Amalrico patriar«ha existente et Amalricorc- ge regnante, anno ab incarnatione Domini mglxv. CXXV ^o". DE SEX CARRUGATIS TERRE HAG PARTE FLUMIMS CAYPHE. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futu- ris, quod ego Rogerius de Caifa et lohannes, frater meus, dedimus canonicis Sanctissimi Sepulcri sex carrueatas terre ita determinatas : tres videlicet citra flumen de Cayfa prope fontanas, et tres ultra fincm sitas supri ripas, quantum sex paria boum laborare et excolere poterint per omnes sationes, scilicet tres ad seminandum, et aliasHres ad garan- tandum. Adicimus ad hoc et concedimus ut has predictas terre carrucatas habeant solutas, quietas et francas, et ab omni exactione et pravo usatico liberas, et possideant iure hereditario evo perhenni et per cuncta secula, amen.Uuius rei sunt [testes]: Hernesius, Cesariensis archiepiscopus. Bone- facius, Gesaree canonicus et Cayphe capel- lanus. Willelmus, regis marescalcus. Wil- lelmus de Montegisart. lohannes, frater eius. Uenricus de Gilcbeleth. Kogh, filius Ma- nasse. Hunbertus, miles Pagani. Vivianus, vicecomes. Clemens, dapifer domini Cayfe. CXXVI «025. DE DONO ET LIBERTATE TYREiNSIS ECCLESIE A VENE- A RABILI ARCHIEPISCOPO PETRO FACTA CANONICIS SANCTI SEPULCni. In nomine sancte et individuc Trinitatis, amen. Notum sit omnibus, tam preseutibus quam fuiu- ris, quod ego Petrus, divina pietate et non meritis Tyrensis ecclcsie archiepiscopus eteiusdem eccle- sie capilulum Deo et ecclesie Sancti Sepulcri eius- que vencrabili priori, dominoNicholao,et universo ipsius conventui ecclesiam Beate Marie, que Tyri prima fuit sedes, salva nostre mntricis ecclesie di- gnitate, concedimus. Totam quoque cuiusdam ca- salis decimam, quod vocatur Derina, de omnibus, que modo possident vel per so vel per suos homi- nes, liberc habcre pcrmittimus ; ct si forte de ce- tcro aliquid, quod de prefalo casali dicunt esse, j^ acquisicrint, incadem maneat concessione. Necnon et quatuor carrucarum terre decimam, quas Bal- duinus, secundus Latinorum rcx, ecclesie Sancti Sepulcri iuxta prefatum casale donavit, annuimus. Item et aliam decimam de quodam viridario,quod est clausum persecum berquilio inter murum Tyri et eius antemurale, eodem modo eis in perpetuum habere concedimus. Huius rei testes sunt : Dominus Mainardus, Dei gratia Beritensis ec- clesie venerabilis episcopus. Dominus Gual- tcrius, Tyrensis ecclesie decanus. Dominus Wiilelmus, eiusdem ecclesie archidiaconus. Dominus Aimo, eiusdem ecclesie cantor. Dominus Rainaldus,eiusdem ecciesiethesau- rarius. Dominus Matheus, canonicus. Domi- nus Odo, canonicus. Dominus Philippus, C canonicus. Dominus Willelmus, canonicus. Dominus Girardus, canonicus. Data in Tyro, per manum Alberti, Tyrensis ec- clesie cancellarii, anno ab incarnatione Domini MCLXIII. CXXVII "«. PRIVILEGIUM DB SAYFA 'O**^. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futu- ris, quod ego Vivianus dominus de Cayfa, et filius meus Paganus, pro salute nostra et omnium paren- tum nostrorum, donamus giorioso lesu Christi Se- pulcro et canonicis eiusdem loci et concedimus in perpetuum in villa deserta, inter Cayfam et Palma- n ream sita,ab antiqua porta ville ex parte Palmarea iuxta superiorem viam usque ad lapidem, ultra me- dietatem ville pro termino fixum, et ab eodem la- pide usque ad lapidem supra carublerium crucesi- gnatum, item ab eodem lapide crucesignato per collem usque ad fundum cave, relictis antiquis sq- pulcris infra eorum terminos *°**. Donamus etiaip universam terram et eius planitiem integram a pre- dicta villa secus viam publicam usque ad duos ca- *^ Corrigez po/umw/. *^** A, f 102, v® ; manque dans B. "*« ^, f» 103, r<»; manque dans B. **■* A, f* 103, v® ; manque dans B. ^*^" Corrigez Cayfa, *®** Cette phrase est ^videmment incompl^te : le copiste a omis de d^signer Tobjct m6me deladonation.Ilfautdonc suppl6er un mot, peut-dtre ^rrami ou casale. 1219 AD 60DEFHIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SAGRO. im nihlorios. Ex hinc planicie relicta non multa per A dupUcem et antiquum invium et per spinam et ca- rubleriosdensioresusque ad magnam cavcam,cuius aque Quunt in Palmaream,eis concedimus ; ab hac prefata cavea usque ad alteram cavcam, que est deserte ville et eorum edificationi propinqua,usque ad superiora cacumina montium recta linea eorum termini nostra donatione absque ullacontradictiono concluduntur. Addimus etiam predicto dono unum hortum intra Palmaream, in quo due cisterne conti- ncntur. Hec omnia donamus Sancto Sepulcro et eius canonicis soluta et quieta, franca et libera, et ab omni exactione et pravo usalico immunia, et ut ipsi canonici habeant ea cum exitibus et regressi- bus suis,et possideant iure hereditario evoperhenni. Ad hec etiam adicimus et concedimus quod, si res p mobiles emere vel vendere aut extrahere seu intro- mittere domui necessarias, quecumque sint ille, voluerint, tam in villa quam extra villam, tam in mari quam in terra, libere et sine uUa datione con- suetudinaria aut premio fatia[n{t. Domos autem et terras sive quaslibet hereditates sine nostra licen- tia emere, vel donatas nisi per annum et diem re- tinere, non concedimus. Huius rei testes sunt : Amalricus, patriarcha. Hernesius, Cesariensis archiepiscopus. Bonefacius, Gayfe capella-v nu9. Rogerius de Cayfa, et lohannes, frater eius. Willelmus, regis marescalcus.Giraudus de Conins. Henricus de Gilebelet. Balduinus, consanguineus Rogerii. Clemens Rufus, da- pifer domini Cayfe. Vivianus, vicccomes. Anno ab incarnatione Domini mclxv facta est C oarta. Ego Vivianus, dominus predictus de Cayfa, cum uxore mea Bcatrice et filio meo Pagano cum uxore 8ua Hodierna hanc cartam fieri iussimus et sigilli nostri impressione confirmavimus. cxxviir. PRIVILEGIUM DE OBLATIONIBUS ET LIBERTATE ECCLESIE SANCTI SEPULCRI EIUSDEM ECCLESIE CANONICIS PER- TINENTIBU8. {Vide in Ccelestino lll ad an, 1198.) CXXIX «w». PRIVILEGIUM DE COMMUTATIONIBUS VINEARUM CUM QUI- BUSDAM BURQENSIBUS MAHUMERIE FACTIS. Notum sit omnibus, tam futuris quam presenti- bus, quod Arnaldus, Dominici Sepulchri prior,con. j^ silio et assensu capituH, fecit apud Mahumeriam quasdam, que subscribuntur, commutationes cum quibusdam iam dicte ville burgensibus. Quamdam etenim fecit commutationem cum Gui- berto Papasio de quadam videlieet vinea, quam pre- fatus Guibertus libere habebat et possidebat iuxta ecclesiam Montis Gaudii,cimiterio videliceteiusdem ecclesie coniunctam ; pro hac igitur vinea dedit ei pro commutatione in extrema parte magne vinee, que est iuxta viam superiorem, quandam partem vinee, certis metis designatam et divisam, sibi et hercdibus suis habendam et possidendam, salvasola decima ; que etiam vinea iuncta est vinee eiusdeai Guiberti, de qua dat decimam et terraticum. Hoc autem fecit prescriptus Guibertus consilio et as- sensu Usanne, uxoris sue, que heres erat pretaxate vinec. Simiii modo aliam commutationem fecit cum Gauterio Carpentario de quadam vinea, que est coniuncte prenominate vinee, quefuit Guitberti Pa- pasii ; pro qua vinea dedit ei in altera parte magne vinee, juxtam ^^ magnam viam, quandam partem vinee, metis designatam, libere et quiete sibi et he- redibus suis habendam et possidendam, salva sola decima. Eodem modo dedit in eadem magna vinea Ainardo Cavallom quandam partem vinee, iunctam parti vi- nee Gauterii Carpentarii, metis similiter termina- tam, et salva decima, pro vinea videlicet, quam isdem Ainardus habebat iuxta vineam, que fuerat Gauterii Carpentarii. Hanc etiam vineam prescrip- tus Ainardus, nimia paupertate compulsus, nec ha- bens unde uxorem suam et liberos sustentare et educare posset, ad eorumdcm sustentationem et nutrimentum, ac eorum assensu^ et consensu etiam domini iustoque iuditio et intuitu curie, Martino Carpentario Montis Gaudii pro xxvi bisantiis ven- didit. Aliam quoque fecit commutationem cum filiabus Pontii Faverii et couiugibus earum dequadam terra culta habentem iugera xxx, que est in territorio Kalandrie, de qua decimam et lerraticum dabant; pro ea igitur terra dedit eis duas petias vinee in valle Sancte Marie, unam habentem iugera iv et al- temm iugera ii que quidem fuerunt fratris Petri de Rametis, de quibus ipsi et heredes eorum tertiam partem et decimam dabunt. Dedit autem et Stepha- no Pastinace vineam, que fuit fratris Arnaldi, tali quidem pacto ut incultam terram prescripte vinee pertinentem plantaret, et de utraque singulis annis medietatem et decimam redderet. Item aliam fecit commutationem cum Helya et Amico, genero suo, de quadam parte orti eorumy que est iuxta berquilium ; que pars ab alia parte, quam ipsi sibi retinuerunt, metis divisa est ; pro qua dediteisquandampartemterre illius inculte, quam super concordia Roberti de Retest ipse et alii cano- nici adepti fuerant ; que etiam terra afinis est terre ipsius Helye. Itemque aliam fecit commutationem cum Hospi- tali, quod est Mahumarie, de quadam parte cuius- dam orti, que tenet a berquilio Sepulcri usque ad berquilium eiusdem Hospitalis : pro qua parte de- dit iam dicto Hospitali duo iugera vinee, que fuit fratris Stephani Ortalis, salva sola decima. Item notum fieri volumus universis quod frater Robertus Porcarius donum, quod olim de seipso ww A, f» 107, v^ ; manque dans B. ^^^ Corrigez iuxta. IS2i GARTULAiaE DU SAINT SEPULCHE. 1222 et de universis rebus suis ecclesie Sanctissimi Se- A pulcri fecerat, cum forte quadam die domnus Ar- naldus prior apud Mahumeriam es8et,assistentibu8 etiam coram eo in plenaria curia pretaxate viile bur- gensibus, in conspectu et in audatia *^'* omnium confirmavit, et baculum, quem in manu tenebat,in manum domini prioris Arnaldi porrigens.de cunctis rebus et possessionibus suis eum investivit ; dom- nus vero Arnaldus baculum accipiens,eumdemque prolinus fratri Roberto corara omnibus extendens, casdem res, dum vivcret, custodiendas et ad hono- rem Sanctissimi Sepulcri regendas et propagandas ei commisit et commendavit. Frater vero Robertus quomodo et qualiler res et possessiones illas habue- rat et adquisierat singillatim de singulis ibidem re- ferre et enumerare cedit,dicens : « Terram coniun- B « ctam terre Roberti Ungari dedit micbi prior Giral « du8 cum uxore mea, que prius desponsata fiierat « Umberto, qui, quoniam terram prcdictam sccun- « dum statutum morem colere non poterat, et ter- « ram et villam deseruerat ; quandam aiiam terram <« predicte terre continuam dedit mihi in commu- M tatione prior Petrus, qui postea factus est Tyren- « sis archiepiscopus. pro quadam tcrra, quam ego u emeram a Galterio Bela; juxta eandem terram « dedit michi isdcm prior Petrus aliam terram ai « terraticum et deciraam. » Item fieri volumus notum omnibus, presentibus et futuris, quod prior Arnaldus et dominus Rober- tus de Retest, apud Mahumeriara quadam die pari- ter se convenientes, dixerunt ad invicem : « Eamus « et videamus metas et divisias agrorum nostrorum C « et terre nostre.» Placuit igitur ambobus ; egrcssi Bunt ut viderent et peragrarent terrarum fines et metas.Elegcrunt autem quendara Sarracenum anti- quum, Pedem Tortum nomine, qui preiret; ipse enim sciebat terrarum divisias et terminos.Precepit autem ei dorainus Robertus, cuius horao rusticus ille erat, ut veritateni diceret,et per certos et iustos terrarura terrainos eos duceret, minando ei pedem bonura facore incidi, si mentiretur, et si aliquando a via recta deviaret. Preivit igitur rustipus ille, et demonstrationera, quara eis ostendit, et sicut ivit, utrique placuit.Huic ergo derao^strationi interfuere de canonicis Dorainiei Sepulcri : Dominus Petrus, elemosinarius. Dorainus Ber- nardus Antiochenus. Et frater Pisanus. Pe- n trus ludeus. Et lohannes, interpres. Arber- tus. Stephanus. Interfuit etiara filius sepe- dioti Robcrti. CXXX «wi. DB CONFRATERNITATE BALDUINI DE TORNACO. Notum sit oranibus quod A[raalricus] prior cete- rique canonici Sancti Sepulcri receperunt Baldui- num de Tornaco in confraternitate sua^et propterea concesserunt ei in natale Domini, in Pascha, in Pentecoste, in festo sancti Augustini, in festo Om- niura Sanctorum, prebendam sive lerosolimis sive Mahumeric, taraquara uni ex illis. Prefatut vero Balduinus solvit et diraisit absquc sua et heredum suorura calurapnia et contradictione ecclcsie Sancti quicquid super rebus vel hereditato fratris Roberti Sepulcri Porcarii iuste seu iniustecalurapniebatur vel calumpniari poteratConcessitetiam isdem Bal- duinus sepedicte ecclesie post mortera suara quar- tura et deciraara vinee,que est in terra fratris Ro- berli Porcarii habentera iugera vi, quam videlicet vineam libere et quiete possidebat.Propterea conceB- serunt ei pretaxati canonici,dum viveret,terraticum et deciraara vinee,quam habebat iuxta Gabaon ; post mortem vero eius decimara et terraticum prescripte vinee pretaxati canonici habebunt. Balduinus vero secundum hunc tenorem utramque yineam dare vel vendere poterit cuicumque placuerit. CXXXI *w«. DE SACRAMENTO BURGENSIU.M MAIIUMERIE. In nomine Patris et Filii ct Spiritus Sancti,amen. Anno ab incarnatione Doraini MCLv,indictione iv, tertio idus februarii, sub Fulcherio, patriarcha lerosoliraitano, et Balduino, rege lerusalem Latino- rura quarto,iuraverunt burgenses Mahumerie fideli- tatem conventui Sanctissimi Sepulcri huiusmodi formara habentera : « Ego lohannes Guitardus iuro fidelitatem Deo et « Sanctissimo Sepulcro et conventui eiusdem Sanc- « tissimi Sepulcri ad custodiendum et manutenen- « dum vitara et raerabra eorura et honorera eorum « et omnia, que ad Sanctum Sepulcrum et adpre- « dictum conventum pertinent, salva fidelitate regis « lerusalem.Sic Deus me adiuvet et istud sanctum « evangelium. » Quorum burgensium noraina subsequens pagina declarat : lohannes Guitardus, Andreas de Sancto Gauterio, Petrus ludeus, Petrus de Alvernia, Rai- naldus de Barlet, Gaufricus Claire, Humbertus de losaphat, Arnulphus, lopensis, Aimericus Guitardt, Petrus Orgerius, Giraldus Rufus, Robertus Faber, Martinus Carpentarius,Albertus Faber,Petru8 Pro- vintialis, Hugo de Sancto HeIya,HeIyas Lumbardus, lohannes Catalanus, Bartholomeus, Robertus Mal- vais, lohannes Pissot, Willelmus de Fabrica, Fru- mentius, Willelmus de TuBchet, Anselinus Lom- bardus, Girbertus Burgundio, Odo Francigena, Pontius Bonari, Willelraus Clericus,Giraudus Lam- berti, Maurinus, Stepbanus de Linedan, Maius, Bernardus Burgundio, Bruno Pictaviensis, Willel- mus Provintialis, Aimericus Pictaviensis, PetruB Bonet, Godefridus Lombardus, Radulfus Senus Ceraentarius, lohannes Cortiliarius, BernarduSy Pontius Milii, Bernardus Corveser,R&in&Idus Gaite, Girbertus, Robertus Plantayigna, Arnaldus Tardi, Bernardus de Io8aphat,Petru8 de Ramatba,Duran- du8 Machon» Petrus CataIanus,GaIlardu8 filius Ar- naldi,Bernardus Corve8er,GaIteriu8 Machon,Ghri8- 1091 Corrigez audientia. »wi ^^ fo^ 109^ yo j manque dans B, *^ A, f>, 109, y* ; manque dan9 B. 1323 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM DE BELLO SACRO. im B lianus, Glementius Droco, Radulfus de Curia Babi- A 'onia, Willelmus Ruffus, Robertus frater Guidonis Patriarcha, Bernardus frater Rainaldi Gaite, Ber- nardus frater Bartho[lo]mei, Petrus Carpentarius, Petrus de Balneis, Stephanus pater Gilcberti, Ste- phanus fih*us Garsendis, Robertus Francigena,01i- verius frater Petri Boni, Bonus Valct Durandus, Pontius Provintialis, Godoet,Gaufridus Monocuhis, Laurentius, Willelmus Bucca Cava, Aimcricus Ma- gnus, Bruno, Valentinus, lohannes Provintialis, Theobaldus,Willelmu8Boteller,TheobaldusRuffus, Petrus de Alvernia, Bernardus gener Bernardi de Gerim, Willelmus Gasco, Stephanus Bituricensis, Bernardus Lombardus,Bcrnardus deSancto Albino, Galterius Parvus,Bernardus de Monte Gaudii,Gau- terius Dominicus de Monte Gaudii. Factum est siquidem hoc in claustro et in capi- tulo Sanctissimi Sepulcri, Amico decano iuramen- tum dctcrminante, coram idoneis testibus sic nomi- natis : Rainaldus Sicher. Symon Ruffus.Petrus Pelra- goricensis. Gaufridus Turonensis. Alhertus Lombardus.PontiusGaagne.PetrusdeSancto Lazaro. Umbertus Faber *<^3*,Robertus de Neapoli,magis- ter Lucas Veneticus,Segnoret,Albertus Francigena, Raimundus Tortus, Clementius Machon, Gilbertus Machon, Willelmus de Pissot, Willelmus Turonen- sis, Martinus Gasco, Petrus Pictavinus, Stephanus filius Petri ludei^ Andreas de Valle Cursus, Ainar- dus Cavaillum, Raimundus Teisserant, Pontius Borgoniensis, Petrus Bodinus, Stephanus filius C Andree de Sancto Galterio, Ambrosius, Giraldus Forner,Otgerius de casali Sancti Egidii,Aldebertus, Gaufridus Bocher,GiraldusCorvesier,Arnaldus cum barba,Willelmus de casali SancteMarie,Rampnulfus frater Petri Ioppen8is,Conslantinus,Aimericu8 Pic- taviensis,Petrus filius Rainaldi de Barlet,Arduinus, Willelmus de casali Sancti Egidii,Umbertus Bituri- censis, lordanus filius Petri aurifabri, lohannes de Cava,Vincentiu8,Raembaldus,Bernardu8 cum testa, Radulfus, Giraldus de Belinas, Petrus Lcmovicus, Arnulfus, Constantius Bocher, Lambertus Borgo- niensi8,Galterius Carpentarius,Rainaldus de Monte Alberti, Lambertus Bituricensis,Pontius,PetrusBi- turicensis. CXXXII »<«5. jj DE QUADAM TERRA MAHUMERIE, QUAM ROBERTUS DE RETESTA HABUIT, CONTIGUA CASALI SALOME. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Quoniam multis supervenientibus curis et vite instabilitate humana memoria a mente cito labitur, super calumpnia in canonicos Sancti Sepulcri a Roberto de Retesta multotiens habita de terra Birre, 108V Xous les noms qui suivent, et qui dans le manuscrit sont separ6s par un alinea des noms qui pi^ cMent, designent probablement les bourgeois 6tablis h la Mahomerie post^rieurement k Tann^e 1 155» et dont on exigea le m^me serment. *^' A, f« 111, r®; manque dans B. *^* Gorrigez parti, *^ A, i* 114 yo manque aans B. quas nunc Mahirmeria nuncupatur^que eat contigHft casali suo, quod Salome dicitur, qualiter sopita fuerit,placuit utrique patri ^^^, canonicorum acili- cet et eiusdem Roberti, ut memoriale hoc inde fie- ret,quatinus a presentium vcl posteriorum memo- ria non excideret. Notum igitur fieri voluraus om- nibus, tam presenlibus quam futuris, quod, ubi ventum est ab utraque parte, videlicet dominorum canonicorum et prefati Roberti, super predictam terram illam, Dominus prior et sui ostenderunt ex divisione regis Balduini primi et dono quod terra illa Sancti Sepulcri esaet, imipo et te^tcs in me- dium produxcrunt,qui parati iurare fuere hoc esse vcrum.Ubi vero Robertus hoc audivit,communicato amicorum suorum consilio^remisit supradictam ca- lumpniam donino priori et suis pro honoreSancti Sepulcri et pro amore eorum. Quia vero Robertus bcnignum sc crga dominos exhibuit,dominu8 prior et alii frAtres concesserunt ei ut burgensea Birre, quibus placet,excoIerent tcrram eius non solum in frumento et oleo et legumine,verum etiam in vineis et in arboribus et in omnibus que terra reddere po- test; decimas redderent canonicis Sancli Sepulcri, Roberto vero redderent ea,que pepigerant se ei red- dituros ; ipse quoque Robertus redderet dominis ex parte sua decimas. Super burgenses vero prefatos nullam dederunt neque sibi neque heredibus auis potestatem vel dominium exercere, nec violentiam inferre, aut forifactum vel exactionem exigere, nec aliquid aliud propter hoc,quod supradictum pst. Huius autem conventionis testcs sunt : Radulfus Strabo. Adam Niger et fratereius, Fulco. Symoji, burgensis lerusalem. Bcddui- nus de Torrai. Petrus loppensi^. Arnulfus, filius eius. lohannes Guidardus, et multi alii. CXXXUI »037. PRIVILEGIUM SAPHARORIORE, QUOD C\SALE VENDIT GIBELINUS ECCLESiE SANCTI SEPULCRI. Quoniam rerum gestarum memoria litteris con- servata plures removet contentiones, ideo notum fieri voluraus,tam futuris quam presentibus, quod Gibelinus miles, filius Anchetini, canonicis Sancti Sepulcri Latinis quoddam casale, quod appellatur Saph[ar]oria,cum omni terra sibi pertinente et uni- versis appenditiis suis pro clxxx bisantiis et pellitia quadam vendidit, et tam eis, quam eorura succes- soribus, iure illud hereditario in perpetuum libere et quiete possidendum concessit,dans eis legitimos fideiussores, Hugonem scilicet generum et Willel- mum Normandum.Quod si suis forte vel successo- rum temporibus suorum aliqua super hoc ex qua- libet parte calumpnia emerserit, ipse Gibelinus et Hqgo, gener suus, et eorum filii filiorumque filii nec non et heredes lUorum universi calumpniam fSSi GARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1226 itiatn penitus cassabunt ot pacincabnnt.llncautcm approbaverunt et concesaerunt Agnes, uxor Gibe- lini, et fllius eorum Anseiinus, cui dederunt cano- nici perpetuam concessionem v bisanciorum ct unum ensem. Huius itaque venditionis testessunt: Iohanne8,dapiferregis.Guudefridu8,dominus*®'* patriarche. Petrus de Petragoro. Symon Ru- fus. Britius. Albertus Lombardus.Balduinus de Tomac. Robertus de losaphat. Goncessionis vero Agneti8,uxoris Gibelini,et fllii eorum Anseiini testes 8Qnt i Brictias. Willelmua Eeraldi. Albertus Lombar^ du8. Et de iuratis krusalem : Symon Rufus. Rainaldus Sicherius. Albertus Tortus. Guibertus Papais. Arnulfus, iuratus de llabumeria. CXXXIV »w» PRIVir£GIUM ROBERTI PORCARII DE MAnUMBRIA. Notum sit omnibus,tam presentibus quam futu- ris, quod cgo Robertus Porcarius de Mahumcria dono me ipsum et omnia quecumque haheo vel deinceps habere potero, Deo et conventui Sanctis- simi Sepulcri pro anima mea et animabus paron- tum moorum, vineas, torras, doinos, et auruui et argcntum,et omnia mobilia,deniquc omncsposses- siones hrreditatis iure perpetuo possidenda. Facta est carta ista anno ab incarnationis Do- mini mgxv, indictione iii, Fulchorio in lerusalem prcsidente venerabili patriarcha, rege Balduino quarto. Huius autem redditionis et donationis testes sunt : Amalricus, Dominici Sepulcri prior. Arnaldus. subprior. Giraldus, prccentor. Radulfus Pa- risius Willelmus Normannus. Godefridus, thesaurarius. Nicholaus, helemosinarius. Ste- phanus, prcpositus. Pctrus Sepulcharius. Constantinus, cellarius. Bertoldus. Bernar- dus camerarius. Balduinus. Mainerius. Pe- trus Glemens. De diaconibus : Willelmus Beriti. lohannes Pictaviensi. Hugo. Petrus. Dc subdiaconibus : Willelmus de Ispania. Rainaldus do Lochis. Petrus. Robertus de Antiochia. De fratribus : Robertus de Mahumeria. Frater Henricus, et omnes alii. CXXXV »0*0. PRIVILEGIUM HOMINOM DE MAHUMERIA SCPER VINEIS. Notum sit omnibus, tam futuris quam presenti- bus.quod ego ArnaIdus,Sanctissimi Sepulcri prior, A tolusquc convcntushominibiis doMahumcriavincas nostras,vineamsciIicct domini Hugonis dcHor30,et vincam, quediciturdoniini Radulfi Parisiaci, ipoiset heredibus eorum habendas in perpeluum cencedi- mus, talitenoreutunusquisqueexpartcsu »mediam partem frugum, tam in raceniis quarn in fructibus arborum,tam in seminibusquamin complanlatio- nibus, et decimam, quantum ad ipsum pertinet, curie Sancti Sepulcride Mahumeria,velin quocum- que loco in Mahumeria dlspensator Mahumerie ius- scrit, deferat. Et si aliquis vineam suam vendere voluerit, cum nostro consilio vendat, et mediam partem prccii nobis persolvet ; nec tamen Templa- riis vel Ilospitalaribus sive alicuiecclesievelmiliti- bus vel alicui, unde dampnum ccclesia incurrere n possit, vendcre licebit. Kt si aliquis horum homi- num de supradictis vincis partem suammale colue- rft, dispensator Mahumerie, adiunctis sibi quatuor vel quinque idoneis testibus,ad cum veniet,et male cultam vineam ostendct, et, si einendarc noluerit, dimidiam marcham argenti reddct, et alteri vinea dabitur. Si aliquisautem virorumistorumterram ad plantandam vincam acripcre voluerit, nisi *o** liccbit planiare, nisi in terra Sancti Scpulcri, Preterea si canonici prcdicti villam suam arDplificarevoIuerint, in vineis supradictis sinc interdictione et restaura- tiono mansioncs dabunt cuicumque voluerint. Huius rei, domino Amalrico, lerusalem patriarcha,in cu- ius presentia hoc factumest, assentiente, testes sunt eiusdem ecclesie canonici,quorum nomina subscri- buntur : C Predictus prior Arnaldus, Nicholaus, subprior, Godefridus, thesaurarius. Gamaliel. Hbertus. Petrus Sepulcri. Achilles. Bernardus Antio- chie. Petrus Clemens. Hugo Nigelle. Petrus Latine. Petrus Lombarz. Rainaldus de Lochis. Robertus Antiochie. De hominibus Mahumerie : Frater Pisanus, dispensator domus. Fratcr Un- garus. Robertus. Arnulfus. lohannes Guitar- dus. Petrus ludeus. Andrcas de Sancto Gal- terio. Uugo de Sancto Helia. Martinus de Monte Gandii. Ambrosius. Robertus Iners. CXXXVI »053, DE CONVENTIONE FACTA GUM QUIBUSDAM MANSURIS IN RAMATUES. D Pateat omnibus hoc audientibus quod ego Nicho- lauB, prior Sancti Sepulcri, totusque conventus da- mus Guidoni CameIario,GiraIdoCapreIIoetHugoni de ioppe, et heredibus suis aliisque venientibus ad manendum infra casale nostrum de Ramathes, in loco qui dicitur Nova Villa, plateas ad edificandum domos libere sine quolibet censu possidendas et *•* Lc mot dominus ne prescnte ici aucun sens ; il faut vraisemblablement covriger doineslictis ou dotni- H3, v^ ; manque dans B. Patrol. CLY. ^^ 1237 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONDM. DE BBLLO SACRO. 4228 terram adplantandum vineas etarbores,sicutosten- A 8um est iliis per manum domini Petri de Sepulcro, Damus etiam Guidoni unam carrucatam terre, Hu- goni aliam, Giraldo etiam duas ad bene laborandum, itaquoddefructusegetumetleguminum,queminde habebunt, quartum etdecimamsingulisannis nobis donabit ^**** ; de fructu vero vinearum et olivarum, quas ibi plantabunt, quintam et decimam habebi- mus. Damus etiam Giraldo et Hugoni magnam par- tem oliveti, quod Willelmus Beritensis sibi plantari fecit, de cuius fructu quartum et decimam nobis reddent. Prcdictam vero nostram partem, scilicet quartam, quintametdecimam, ad voltas nostrasdc Nova Villa adportabunt. Furnum vero et moicndi- num et alias consuetudines secundum Mahumerie usum illis predictis et aliis venienlibus ad manen- -^ dum concedimus. Item damus Girabio Caprello et Hugoni de loppe et heredibus suis vineam nostram de Ramathes ad bene laborandum ; de cuius fructu dabunt nobis medietatem et decimam. Si autcm quilibet eorum vel heredum suorum aliquid de sua possessione vendere voluerit, primum nobis venale offeret; quod si emere noluerimus, dcinde licebitei vendere consimili suo burgensi ibi manere debenti, qui nobis supradicta attendat et comploat. Actum est hoc xiii Kulendas apriis, anno ab in- carnatione Domini mclx. Hujus rci testes sunt : Nicholaus, prior. Arnulfus, subprior. Bernar- dus, cantor. Godefridus, thcsaurarius. Ilber- tus Eurardus. Petrus de Sepulcro. Achilles. Petrus Glemens. Rainerius.Hugode Nigella. Petrus de Latina. Rainaldus. Petrus Lom- C bardus. GXXXVII »0**. PnifU^inil CUIUSDAM domus, quam niciiolaus, prior SAICCTI SAPULCHRI, DEDIT STEPHAKO PAB.NAIE. Pateat omnibus hoc audientibus quod ego Nicho- laus, prior Sancti Sepulcri^ assensu totius capituli nostri, illam domum, quam dominus Petrus dc Se- pulcro a Nicholao et eius uxore Pontia emit, Ste- phano Pasnaie et heredibus eius iure perpetuo he- reditatis habendam concedimus, tali tenore ut Stc- phanus et eius heredes nobis nostrisque successori- bus per singulos annos in purificatione beateMarie quinque bisancios persolvent.Addimusetiam quod 8i domum illam vendere volucrint, primum nobis venalem ofTerent ; quam si emere noluerimus, £) deinde suo consimiii burgensi ibi manere debenti vendere licebit, salvo prenominato censu et nostra donatione. Aclum est hoc iv nonas aprilis,anno ab incarna- tione Domini mclx. Huius rei testes sunt : Nicholaus, prior. Arnulfus, subprior. Godefri- dus, thcsaurarius. Ebrardus. Ilbertus. Petrus de Sepulcro. Petrus Clemens. Achilles. Ber- nardus Antiochie. Raineriu^. Uugo de Ni- gella. Petrus de Latina. Rainaldus de Lochis. Petrus Lombardus. Robertus Antiochenus. cxxxvni »0«. DE DONATIONE CUIUSDAM DOMUS, QUE EST IN MAHU.MERIA. Pateat omnibus hoc audientibus quod ego Nicbo- laus, prior Sancti Sepulcri, asscnsu totius capituli nostri, damus Dominico, qui vocaturPatriarcba,et heredibus eius unam domum in Mahumeria sitam, quam dominus Petrus de Sepulcro emitdequadam femina, nomine Armellina, iure perpetue hereditatis possidendam,tali tenore ut Dominicus predictusct heredes ipsius nobis nostrisque succssoribus an- nuatim in purlficatione Gcnctricis Deisex bisancios censualiter persolvent. Verumtamen si casu acci- dente contigerit quod domum illam vendere volue- rint, salvo prenominato censu et nostro iure, suo consimili burgensi vendere liccbit; sed primumno- bis venalem offerent. Actum est hoc ni nonas aprilis, anno ab incar- natioue Domini mglx. Hujus rei testes sunt : n Nicholaus, prior. Arnulfus, subprior. Godcfri- dus, thesaurarius. Eurardus.lbertus Petrus de sepulcro. Petrus Glemens. Achilles. Ber- nurdusAntiochie.Rainerius.HugodeNigella. Petrus Lombardus. Robertus Antiochie. CXXXIX «0«. DE CONCESSIONB CUIUSDAM DOMUS, QUESITA EST III VILLA MAHUMERIE Omnibus sancte matris ecclesie filiis liquescat quod e[g]o Nicholaus, Dominici prior Sepulcri, to- tusque convcntus Suardo et eius heredibus unam domum cnm omnibus pertinentiis suis,que sitaest in villa Mahumerie, quam dominus Petrus de Se- pulcro ab Acardo et eius uxore, Bella nomine, emptione habuit,iure perpetuo habendam heredita- tis concedimus, tali tenore videlicet quod Suardus et eius heredes nohis nostrisque succcssoribus per singulos annos in purificationc beatc Marie octo bisancios ccnsualiter pcrsolvent. Addimus etiam quod si Suardus vel eis heredes domum illam suo consimili burgensi vcndere voluerint, salvo preno- minato eensu et nostro iure, non cis ab aliquo flet impedimentum. Actum est hoc xu kalendas aprilis, anno ab in carnatione Domini mclx. Huius rei tesles sunt : Nicholaus, prior. Arnulfus, subprior. Godefri- dus, thesaurarius. Ebrardus. Ilbertus. Petrua de Sepulcro. Petrus Clemens. Achilles. Rei- nerius. Hugo de Nigella. Petrus de Latina. Rainaldus. Petrus Lombardus. CXL «0"-. PRIVILEGIUM TRIUM VASTINARUM, QUAS VENOIDIT ABBAS SANCTI SABE CANONICIS SANCTI SEPULCRI. Notum sit ominbus^ tam futuris quam presenti- *<>♦» Corrigez donabunt. "** A, f^ 114, r^»; manque dans B. *<»** A, f» 114, v« ; manque dans B, lOM A^ fb {\l^ yo j manque dans B. *o*^ A, f^ 115, r« ; manque dans B. CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1230 lod cgo Milclus, Dei gratia ccclcsie Bancti A bbas, et universus conventus monachorum a nostrorum terram illam, videlicet tres va- Kafarrus et Vctus Betor et Deirfres nomina- am M[elisenda] regina digne memorie pro ina XXIV panum emptorum, quam usquein lum nos et successores nostri singulis sabba- •edemptionem anime suc celebrare debemus, B nostre et nobis erogasse dinoscitur, Nlcho- ori et cononicis Latinis ecclesie gloriosissimi ici Sepu]cri,communi*assensu totiuscapituli pro quingentisbisanciis minus viginti vendi- le quibus bizanciis statim ab Almarico, le- litano rege,quandamterramnobis utiliorem, . casale nomine Thora, cmimus. Preterea in- it omnibus quod nos, statutam clemosinam p ima memorate regine in perpetuum solito elebraturi, predictam terram clemosinam,ut pim et latum extcnditur, quam priori etca- } Sancti Sepulcri solutam et liberam vendidi- ntegre cum villanis suis ct pcrtincntiis ct iis, que sui iuris esse noscuntur, ab omni ca- ia vel aggressione iniusta in omni curia dc- 3 debcmus. CXLI »ow. TIONE CUM PRIORE ET CANONICIS SANCTI SEPUL- ACTA ET BALDUINO, DOMINO SANCTI EGIDII, SU • JOMIBUS ET CETERIS *°*^. )mine Domini nostri Ihesu Ghristi, amen. m sit omnibus Dei fidelibus, tam presentibus uturis, quod cgo Balduinus, Dei gratia domi- salis Sancli Egidii, una cum Stephania,con- ^ ea, in presentia domini Roardi ^^*^^, castellani em, soceri mei, et aliorum proborum viro- uorum nomina inferius sunt scripta*°''*, as* 1 dedimus emptioni, quam Domiuus Petrus ; canonici Dominici Sepulcri fecerunt de domi- '^edifitiisetvineiscumomnibuspertinentiis le abbas et monachiMontisThaborhabebant, dono predecessorum meorum quam emptione iquisitione, in predicto casali, ut ea omnia Bt quiete teneant et possideant in perpetuum ani calumpnia, ea frantitia *°^* et libertate bates et monachis Montis Thabor tcmporibus essorum meorum et meo tenuisse noscuntur. ja calumpniam, quam fatiebamus **'* predi- Qonicis de quadam domo, quam ante emptio- 1) am habebant in predicto casali, pcnitus re- us et ut eam quiete et sino calumpnia dein- neant et possidcant concedimus. Ut autcm sio ct assensus noster in posterum a nemine perverti seu quomodolibct violari, presens scriptum duplex pcr aphabctuin *"'^' exinde fieri ct per medium partiri fecimus, unum quorum prior et capitulnm Sancti Sepulcri habent, alterum uos in signum et memoriam geste rei retinuimus. Unde isti sunttestes : Roardus, castellanus lerusalem, socer meus^An- selmus de Brie, Symon de Bethleem, Andreas de Caypha, milites. Gaufridus Turonensis *®**, Robertus de Pinkcn[iaco,] lohannes Raimundi, Willelmus Patronus, Radulphus, frater domini Willelmi, Tyrensis archiepiscopi. Bernardus Proet, Burgenses Jerusalem, Arnulfusde Maho- meria. Et Guarinus *^^^ Neapolitanus de Tem- plo, serviens domine rcginc Maric. Factum cst hoc anno dominice incarnationis MCLXXv, indictione vi, xv kalendas ianuarii. CXLII *058. PRIVtLEGIUM DOMINI GUASINI, ABBAT»S MO.NTIS THADOR, ET PETRI, PRlORIS SANCTI SEPULCRI *^". In nomine Domini, amen. Notum sit universis sancte matris ecclcsie filiis, tam prosentibus quam futuris, quod ego Garinus, Montis Thabor abbas, consensu domini Letardi, Nazareniarchiepiscopi, priorio Lancelini ettotius ec- clesie notre capituli assensu et pari voluntate,cum Dominice Resurrectionis ecclesie priore Petro et universo eiusdem conventu tali concordie pacto convenimus, quod ecclesiam nostram, quam apud casale Sancti Egidii cum oblationibus suis et iurc parrochiali aliorumque omnium ad eampertinen- tium et cum medietate universarum decimarum eius- demcasaliset aliorum duorumTurbasaim*<>^videli- cet et Dere, quas ex concessione felicis memorie domi- j^jioei W[illelmi] patriarcheab eisdem eensualiiure pro unius rote cereo tenebamus, remotione loci et magnitudine expensarum pregravati, Petro prioriet' canonicis eiusdem ecclcsie, de cuius iure procede- bat, bono animoet concordi voluntatereddidimus ; vineas vero ncstras, domos et'®" edifitia *^' et cete- ra mobilia nostra, quo tam laboris nostri exercitio quam pretio *°** conquisivimus, eidempro M *°*^ bi- sanciis vendidimus, et pro recognitione earumdem vinearum, domorum et edifitiorum *°** nobis et ec- clesie nostrc annuatim tres rotas incensi et cereum unius rote in festo transfigurationis Domini debent persolvere *°". Huius transactionis testes sunt : Letardus, Nazarenus archiepiscopus. Badulfus, Sebastensis episcopus. lohannes, prior eiusdem ecclesie. Petrus, cantor Tyrensis ecclesie. De canonicis autem Sancti Sepulcri : lohannes Pictavensis, Ugo ^^ de Nigella, Rainai- dus de Lochis, Constantinus, et Petrus, cantor, ky r* 115, y^ ;32, t^, *°*^ Dans B la rubrique est ainsi conQue : Assemtts Balduiniy casalis Sancti de emptione facfa a monasterio Montis Thabor. *^*^ B, Ricardi, *^** B, conscripta, *<^-^* Manque dans B, francicia, ^^^* B, faciehamus. ^^^^ B, alfabetum, *°** La signature de ce t6moin manque dans B. Garinus, *®" A, f^ 116, r° ; B, f^ 33, r°. *^*» Dans B la rubnque est ainsi conQue : De vossessionibus Thabor, que sunt apud casale Sancti Egidii, *^ B, Turbasym, *^* Manque dans B. *^ Manque dans B, edificia. »^«* B, precio. *<»" B, pro duobus M. *^« B, eaificiorum. ^^^ B, persolvere debeni. *<^, B, 123( AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. ISM Bacerdotes. Odo *^* et Gaufridus, diaconi. Pe- j^ trus Mahumarie ^^'^^ et Uobertus Rome, sub- diaconi. De monachis vero Montis Thabor : Lancelinus, prior. Petrus dePodio, thesaurarius. Martinus. lohannes Yspanus *®"*. Stephanus, cantor. Aimericus. Dominus. lohannes de Na- zaret. Enardus. Pandulfus. Willelmus Provin- tialis *^^*. Marcellinus. De clericis Nazareth : GeralJus, archidiaconus Nazarcnus. Tibaldus, ca- nonicus Sydonensis *°"^. lohannes, canonicua Nazarenus. Galteriusde Gapella. lohannesGori- thensis ^^'^. Gibertus, capellanus domini archi- CXLIV »0-^ PRIVILEGIUM AMALRICI, QUINTI REGIS LATINORUM, D3 DONO ET LIBERTATEECCLESIE SANCTISEPOLCRI*»^. In nomine sancte et individue TrinitatisPatpisel Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam futuris quam presenti- bus *o''*, quod ego Amalricus, per gratiam Dei in sancta civitate lerusalem Latinorum rcx quintus, predecessorum meorum felicis memorie, ducis vid©- licet Godefridi fratrisque ipsius Balduini, lerosoli- morumregisprimi,Balduini,etiam secundi regisnec non et Fulconis patris mei et bone memorie Balduini fratris mei, civitatis eiusdem regis quarti, vestigiis inherere desiderans, pro salute meaac meorum tam episcopi Nazareni, Et lordanus Mercator. Facta est hcc transactio anno dominice incarna- r vivorum quam defunctoram connrmo et com,boro tionis MCLXxv, indiclione V,, xv kalendas novembris. " eccles^e Domin.ciSepulcn •»■» e.usdemque canonicis ^ nunc ibidem Deo servientibus et m postcrum servi- CXLIII »0-8. DE QUADAM PACE REFORMATA INTER CANONICOS SANCTI SEPULCRl ET MONACOS DE LATINA. Ego Willelmus, Dei gratia Acconensis ecclesie episcopus, a domino papa A[lexandro] delcgatus, fui coguitor cuiusdam cause, que vertebatur inter canonicos Sancti Sepulcri et monacos de Latina su- per dccimas cuiusdam casalis,quod vocatur Monto- ple, quam monachi dicebant suo iuri pertinere, ca- nonici vero e contrario asserentes eamdem tamquam sibi dobitam possidebant. Dic itaque experiendi utri- quepartistatuto, allegationibus hinc inde diligenter turie quecumque in tempore et a tempore ducis Go- defridi iuste ac rationabiliter dono, concessione, commutatione vel emptione infra regni mei fines usque in hodiernum diem impetravit. Soriatim igi- turquevcl a quibuspretaxata ecclesiadono, conces- sione, commutatione sive emptione huc usque opti- nuit, ut sequentia declarant, ponere libuit. Primus itaque dux Godcfridus xxi casalia cum pertineotiis suis, subscriptis nominibus nuncupata, Ainquinc, Armotie, KefTreca, KefTrediP^*®, Bubin,que duo cum quadam gastina, Bethchamzir nuncupata,caDonici prefati militibus Templi pro cl bisanciis *<**, quos annuatimsoivebantaddefensioncm terre, dederunt, auditis et cognitis^tandempersufHcientesetiuratos q Hubim, Haram, Kalendrie, Bentiligel, Birra, que a testesmichifidesfacta est quod procedenti tempore, dum hec eadem questio inter prefatas ccclesias co- ram patriarcha Fulchcrio tractaretur, abbas Ameli- nus dcLatinaipsamdecimamcanonicisin pacecon- fitens ei[s] deberi reliquit, una vice coram domino patriarchapresentibus quibusdam fratribus suis et non contradiccntibus, altera vicc in plcno capitulo Latino nuUo de fratribus contradicente. Cognitaita- que tam soUerapni renuntiationc, canonicosDomi- nici Scpulcri ab ista impetitione monachorum absol- vo,eteosdempredictamdecimamiuste usqueinper- petuum possidere iudico. Interfuerunt huic carte testes : Hernesius dominus, Gesariensis archiepiscopus. Dominus lubaldus, Bibliensis electus. Daniel, cantor. llutinus, thesaurarius. Metgister Mona- chus. Magister Rogerius. Guido, canonicus. Willelmus, Petrus, presbiteri. Girardus, Ilober- tus, Bernoldus, Fulco, diaconi. Guido de Me- nicrrf. ManfcbS" deillis caaalibus,Ca- allc et Ainquina,pro duobusmemorati lohan- lalibus, Megina scilicet et Mezera, utrimque •iliter factam confirmo. Insuper etiam dimi- domum Mainardi, domum Garsionis, domum Galterii Tronaior, domum Bernardi Bursarii, domum Herluini, domum Mabilie, domum Ro- gerii, fratris Sancti Sepulcri "^*, et stationem, que fuit VVillelmi "^' Bastardi, partemque illam, quam idem Willelmus "'^* in mensis mummulariorum "^*^ babebat, et doroum Martini Caraoane, quas omnes pater meus iam totiens dictus ab omni exaction» li- beras et quietas canonicis Sancti Sepulcri "<*® con- cessit suoque privilegio munivit,eidem ecclcsie con- firmo. Insuper etiam terram,infra septa lerusalem sitam, et domos et stationes suas ad fatiendum in his **<*' quicquid illislibueriteosolumnodocxcepto quod nulli alii nisi soli regi in predicta urbe facere artem*^'^] illius possessionis, quam primus |> licet, prefatis canonicis adeo liberas confirmo, ut luinus pro excambituepisoopatus Bethleemi Sancti Sepulcri ecclesie ^^^^ dedit confirmo. in8uper,nomine Dcrina,in territorio Tyrensi 8upra magnum fontemy de quo conductus n procedit,cum omni pertinentia sua, et in linis prefati casalis circa montana quantum atuorpariaboum dcannoinannum excolere ;, et ortum, qui estinter murumet antemu- riexparte maris,que omniavidolicetsecun- . Balduinus Dominico dedit Sepulchro,coofir- rro medietatem casalis Ficisse, nunc casale Jepulcri *°^* nuncupati,quam cum omni per- . 8ua Eustachius Garnerius ^^®^, concessione lalduini, regis secundi, libere et perhenniter un ecclesie Sancti Sepulcri ^^^^ donavit, et quicumque sive cambiatores, sive mercatores, sive cuiuscumque operis aut artificii actores easdem a prefatis canonicis conduxerunt "'^ aut conducere voluerunt "^*, libere, quiete et sine omni disturba- tione vel impedimento oflicium *"° suum ibi pera- gant. Inter oetera vero tria casaJia, quorum aliud Capharuth,aliud autem Gith et aliud Porphiria vo- catur, que Rogerius, Liddensis episcopus, ex pos- sessione Sancti Georgii cum omnibus appendiciis ^^^* suis et medietate decime messium casalium illorum et aliorum omnium decima tota et integra ecclesie Sepulcri *"*Domini iure perhenni tenenda concessit, et quartum casale, Kefrescilta nomine, quod prefatus Liddensis episcopus cum omni inte- gritate sua et consimili decima, qua predicta duo, 9rram illam,quam Galterius, prefati Eusta* C ecclesie pretaxate pro concambio tamen decime aSfCirca idem casale canonicis Dominici Se- '^ultrafiumen habendam usquead terminos to8,qui usque ad bodiernum diem apparent, pedicte confirmo ecclesie.PretereaeccIcsiam . po88e8siones,que sunt Accon,quasLamber- Qxorque eius *°^*.Agnes,coneessu regis Ful- ntria mei, ecclesie Sancti Sepulcri *^^"^ dede- Dfirmo.NichilominusquoqueetcasaleMimas labus carrucatis terre plenariis ex dono pre- nberti Als,quas patcr meus pretaxate confir- eclesie, confirmo. lardinum, quod [fuit ^^**] li de Portu, quod filius eius Raimundus, in ipne sua factus frater Dominici Sepulcri *^*', ii^firmo.Duo quoque casaIia,GebuI et Helcar, castelli Arnaldi etdecime cuiusdam casalis de Ho- spitali, nomioe Bulbul,in perpetuum possidendum constituit, ratum decerno. Querelam insuper illam, que de Surianis inter regem Balduinum, fratrem meum, et Dominici Sepulcri *"' canonicos extitit, quam etiam,velut in eorum privilegio plenius con- tinetur et nomina predictorum Surianorum in eo- dem conscripta sunt, prefatis canonicis liberam, quietam et prorsus absolutam remisit, confirmo. Nichilominus etiam calumpniam illam, que in ter- minis finium territorii casalis Dominici Sepulcri "**, quod dicitur Bethsuri, inter Milisendem reginam, matrem siquidem meam, et Sancti Sepulcri *"* canonicos aliquandiu versabatur, liberam et quie- inibus adiacentiis 8uis,et piscariab per octo ]) tam et sine quolibet vel a me vel a successoribus aogariam per unum diem,et navem assidue, odum quo Willelmus de Buris ecclesie Sancti .j 1100 canonicis concessitetsuo patrisque mei ;io roboratum est, eidem ecclesie confirmo. vero in civitate Iherusalera **o* sitas, vide- imum Bernardi canonici, domum Eurardi , MUisende. *<«• B, Sepulcri. "m B, tocius. meis vel a quibuslibet aliis impedimento sive moie- stia eoclesie Sancti Sepulchri **" ex toto remitto,et absoiutam prorsus confirmo. Verumtamen casalia illa, Bethel scilicet, Odemamel, Dehyrsabeth, Cor- teis,Deirmusim, Huetdebes, que cum omnibus vil- lanisetcumomniintegritate et pertinentiis suisiam »o" B, Sepulcri. ««»« B, Palricium. "•» Suppl66 d'a- "«0 B, Bcthlehcmiiicl ^o«i b, ecclesie Sancti Sepulchri. "»« B, Sepulchri. *««« B, Granerius. "»* ichri. *">»« B, Sepulchri. »ow l^, sua. «o»'' B, Sepulchri. »»« Supple6 d^apr^s B. *om b, Sepuicn. kpukhri. *'«»* B, lerusalem. ^>o>D, Sepulchri. "^ B, Ouillelmu "»* B, Guillelmus. »^<>* B, nu- mm. "08 B, Sepulchri. "«^ B, eis. "<» B, conduxerinL "^» B, voluerint. *"<> B, offitium. "" ^itiis. *"» B, Sepulchn. »«'' B, Serulchri. »"* B, Sepulchri. »"«* B. Sepukhri. "»« B, Sepul- 1235 AD 60DEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BBLLO SAGRO. iS36 totiens dicti canonici ex Hugone de Hibelino pre- A cio "" comparaverunt, ecclesie Sancti Sepulcri "*' confirmo. Insuper et casale, nomine Gcladia, quod ego ipse dedi pro cxpensa et missione, quam ad capiendam Ascalonam canonici Sancti Sepulcri fecerunt, eidem similiter confirmo. Insuper et ca- sale, Beitatap nomine, quod prefati canonici a lo- hanne Gomanno et Ancherio, ipsius filio,emerunt, cum omnibus gastinis et pertinentiis suis,ut in pri- vilegio Baiduini regisjfratris mei,plene continetur, similiter corroboro.Prelerea ista duo casalia, vide- licet Cafaruth et Vetus Bethor,et gastinam Derfres, a matre mea Melisenda regina abbati et monachis Sancti Sabe pro salute anime sue erogata,que iam dicti canonici Sancti Sepulcri "*® ab eisdem mona- chis Sancti Sabe precio *"^ comparaverunt,ecclesie -^ sepedicte confirmo.Insuper donationem terre,quam Vivianus,dominus Cayphe,assensu Pagani filii sui, in civitate veteris Cayphe interius *"** et exterius ecclesie Sancti Sepulcri *"* dedit, et terram, quam duo fratres militcs,Rogeriu8 et lohannes, iuxta fiu- men Cayphe eidem ecclesie dederunt, confirmo. Demum cunctarum oblationum, que ad Sepulcrum "*^ Dominiveniunt et venient, medietatem in om- nibus et per omnia, prout venerabilis Arnulfus pa- . triarcha, primi regis Balduini consilio, prefatis as- signavit canonicis, eidem Sancti Sepulcri ecclesie **•♦ confirmo. Cere autem, que ad ecclesiam vene- rit,duas partes ad luminaria eidem confirmo eccle- sie. Oblationes insuper omnes, que ad vivificam Crucem veniunt, exceptis que sola die sancti pa- rasccve flunt,aut si patriarcha secum illam pro ali- C qua necessitate detulerit, eisdem canonicis con- firmo. Decimas quoque totius civitatis sancte Ihe- rusalem "-^ locorumque sibi adiacentium,quas pa- triarcha supramemoratus illis concessit, exceptis solummodo funde decimis, eisdem eonfirmo cano- nicis. Ecclesiam tandem Beati Petri in loppem, quam iam tociens **" dictuspatriarcha cum honore suo integro et cum tota, que sancti matri ecclesie pertinet "", plenaria dignitate prefatis concessit canonicis, predicto modo confirmo, et ecclesiam Quarentene "*• cum pertinentiis suis eisdem cano- nicis corroboro. Hec igitur omnia, prout superius memoratasunt,ecclesieiamsepedicteeteiusdemme- morato conventui nunc et per successionem ibi- dem Deo famulanti libere, quiete et sine omni ca- q lumpnia et impedimento in posterum habenda et iure perpetuo possidenda concedo, et presenti pa- gina subscriptis testibus sigillique mei subpres- sione ***• denolata confirmo Factum est autem hoc scriptum anno ab incarna- tione Domini mglxiv, indictione xii. Huius quidem rei testes sunt : lohannes, Paneadensis cpiscopus. Ricardus, Andriensis episcopus. Radulfus "**, prior Sebastensis "'*. Galterius, princeps Galilee. Humfredus de Torono, constabularius. Et fi- lius eius, Umrredus. Girardus Sydoniensis. Philippus Neapoliianus. Hugo, Cesariensis dominus. Guido Francigena, senescallus "^*. Fulco Tyberi[a]densis. Gormundus Tyberia- densis. Henricus Bubalus. Odo de Saocto Amando, pincerni. Willelmus "", mare- scalcus. Roardus **'* Neapolitanus. Baldui' nus, vicecomes Neapolitanus. Anselmus de Brie. Roardus **^ loppensis. Paganus de Voh. locelinus Pessellus "•*. Ottho de Ris- berge. Data Ascalone,per manum domini RaduIfi,Bethle- hemite episcopi regisque cancellarii, xvii kalendas augusti. CXLV »<3\ PRIVILEGIUM EGREGII REGIS lOHANXIS ET N0BILI8SIME REGINE MARIE DE FRANCIGIA MAGNI lARDINI. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus,tam presentibus quam futu- ris,quod ego lohannes, per Dei gratiam Latinorum Icrusalem rex decimus et comes Brene, et domina Maria, uxor mea, illustris regina, conc^dimus et confirmamus tibi Santio, Dominici Sepulcri priori, et toti eiusdem ecclesie capitulo,presenti et futuro iardinum illum,qui est prope Accon, qucm emistis a Willelmo Pomaran[o], et domos et terram, que sunt in ambitu eiusdem iardini,ettotum illud quod est de iardino, sicut illud emistis a predicto Wil- lelmo Pomarano.Insuper omnia iura,que in eodem iardino habere debemus, pro salute animarum no- strarum et antecessorum nostrorum vobis damus atque remittimus.Concedimus etiam vobis etdona- mus ut absque omni exactione fructum et herbas predicti iardini super equitaturas nostras "*• per civitatem Accon libere vendatis absque contradi- ctione, et ipsum iardinum cum suis pertinentiis pacifice et iibere in perpetuum possideatis. Ut au- tem hec nostra concessio, donatio et confirmatio rata in eternum et inconcussa permaneat^ presen- tem cartam sigillo nostro et testibus subscriptis precepimus communiri. Huius rei testes sunt ; Gualterius de Montbeliart, regni Iherosolimi- tani conestabularius. Radulfus Tyberiadis, regis senescalcus. lacobus de Durnai, regis marescalcus. Aimarus, dominus Cesaree. Philippus de Ybelino. Guido de Monfort. Garnerius Alemannus. Roardus, dominus Cayphas. Amion d'Ays. Thomas de Mauga- stel. Daniel de Molembec. Adam Goste. "" B, intus, "" B, Sepulchri. "« "" B, preUo, »'» B, ScpulehrL »"• B, Sepulchri. ^^^ B, pretio. "*» ] B, Sepulchri. "** B, ecclesie Saneti Sepulchru "« B, lerusalem. "*« B, tociens. "" B, nuUri peftinet ecclesie. »»*« B, Quadrantene. »»*« B, suppressione. "«» B, Radutphus. "" B, Sebastenus. "»« B, senesad- cus. »33 B, Guillelmu^. "»♦ B, Rohardus. "»» B, Rohardus. "^e b^ Pesellas. "»' A, A» 125, r»; manque dans B. ^»* II faut probablement corriger vestras. 1237 CARTULAIRB DU Factum est hoc Accoii) anno dominice incarna- tionis Mccxi, kalendis iulii, [per manum] nota [rii] Balduini. GXLVI. PRIVILEGIUM DE LIBERTATE, QUAM CONCESSIT DO- MINUS PAPA ALEXANDER PRIORI ET CANONICIS SANCTI SEPULCRI IN ECCLESIIS lEROSOLIMITANIS. (Vide in Alexandro III ad an, \\%\.) CXLVIL DE DIGNITATE PRIORI ET CANONICIS SANCTI SEPUL- CRI CONCESSA A DOMINO PAPA ALEXANDRO IN PRIMIS LOCIS. (Vide ubi supra.) CXLVIII. UT PRIOR ET CANONICI SANCTI SEPULCRI LIBERAM IIABEANT POTESTATEM ORDINANDI DOMOS ET PHIO- RATUS HOBEDIBNTIARUM. {Vide in Innocentio II ad an. 1143.) CXLLX. DE CANONICIS HOBEDIENTIAM TENENTIBUS. [Vide uhi supra.) CL. PRIVILEGIUM DE ECCLESIA SANCTI EGIDII DE ROMA. (Vide in klexandro III ad an. 1181.) CLI. DE DECIMIS TEMPLARIORUM. (Vide in Ccelestino III ad an, 1198.) CLII **3». SACRAMENTUM PATRIARCHB. Ego, patriarcha Ierhosolimitanus,ab hac horain antea fidelis et obediens ero beato Petro sancteque apostolice Romane ecclesie el domino meo pape Innocentio suisque successoribus canonice intranti- buB. Non ero in consilio aut in facto ut vitam per- dant aut membra, aut capiantur mala captione. Consilium vero,quod mihi credituri sunt por se aut per nuntios suos sive perlitteras,nulli manifestabo ad eorum dampnum, me sciente. Papatum Roma- num et regalia sancti Petri adiutor eis ero ad reti- nendum et defendendum, salvo meo ordine, contra omnem hominem. Legatum apostolice sedis, quem pro certo scivero eius essc legatum, cundo et re- deundo honorifice tractabo, et in suis necessitati- bus adiuvabo. Vocatus ad synodum veniam, nisi prepeditus fuero canonica prepcditione. Apoatolo- rum limina singulis quadrienniis visitabo aut per me, aut pcr nuntium meum, nisi apostolica licentia remaneam. Possessiones ad monsam mei patriar- chatus pertinentes nec vendam, nec donabo, nequo impignorabo, neque de novo infeudabo, vel alio modo alienabo, inconsulto Romano pontiOce. Sic Deus me adiuvet ct hec sancta evangelia. CLIII *»*o. IN ACCIPIENDO PALLIONE. Ad honorem Dei omnipotentis et beate Marie Vir- ginis et beatorum apostolorum Petri et Pauli et do- SAINT SEPULCRE. 1838 * A mini pape Innoc^ntii et Romane ecclesie necnon ecclesie tibi commisse tradimus tibi pallium de oo]> pore beati Petri sumptum, plenitudinem scilicet pontificalis offitii,ut utaris eo infra ecclesiam tvam certis diebus, qui exprimuntur in privilegiis eccle- sie tue ab apostolica sede concessis. CLIV "♦». SACRAMENTUM REGUM lEROSOLIMORUM 1141 Ego Aimericua, divina permissione rex lerusa- lem ^**^ coronandus, promitto tibi, domino patriar- che Monacho, tuisque successoribus, sub testinionio omnipotentis Dei et totius "** ecclesie, quod ab hac die in antea ero fidelis adiutor vester et defen- sor et omnium personarum regni lerosolimitani "*•. Possessiones Iherosolimitane ecclesie omniumque B ecclesiarum ad eam principaliter respectum haben- tium, quas olim habere consueverunt et in futuro nostris temporibus juste sunt adepture,eisdem ma- nutenebo et defendam. Canonica privilegia debitas* que lcges atque iustitias "** earumdem et pristinas libeiiatum consuetudines et usus tam earum quam universi populi terre, sicut rex Amalricus et rex Balduinus, filius [eius] **" tenuerunt, conservabo, et defensionem, quantum potero, adiuvante Domino, exhibebo, novasque superinductas maxime post excidium terre exterminabo, prout rex Ghristianus et fidelis in suo regno unicuique episcopo et ecclesie sibi commisse atque populo per rectum exhibere debet. Sic me Deus adiuvet et hec sacrosancta evan- gelia. fj Deinde imposita capiti "** regis corona^ accipicU patriarcha manum eius dexteram^ et promitUU in hunc modum : Et ego tc iuvabo coronam tuo capiti [a nobis] "** impositam iuste manutenere atque de- fenf^cre, salvo meo ordine, dato ei osculo. Cetere vero persone eodem modo ei promittant et dent ei osculum. CLV »w. PRIVILEGIUM CASAIIS FENIGULI DE LIBERTATE BT FINIBUS TERRE. In nomine sancte et individuc Trinitatis, amen. Gum omncs catholici viri ac precipue potentes divino munere prcditi universas ecclesias Dei ho- norare ac exaltarc dcbcant, specialius tamen eccle- siam gloriosissimi Sepulcri, ubi Dominus passus T\ occubuit, ct tertia dic resurgendo salutem humani generis reparavit, sublimare ac benefitiis suis ditare debent, quatenus, peracto huius vite cursu, gaudia eternc vite omni metu carentia possiJere mereantur. Quapropter ego Hugo, Dei gratia Gesaree Palestine dominus, assensu uxons mee Ysabel et consilio pro- borum mcorum hominum, dono concedo Petro priori et Latinis canonicis Sancti Sepulcri montana con- tigua iardino de Feissa, ubi fons de conductu oritur, *»«» A, fo 128, r»; manque dans B. ***« A, fo 128, r<> ; manque dans B. "*» A, f» 128, v*; B, ^ 129, vo. ***' B, Sacramenlale regum. ****'' B, Iherusalem. "** B, tocius. ^^'^ B, Iherosolimitani. "*• B, iusUcias, »«" Suppl66 d'apr6s B. »*^^ B, capitis. "*» Supplees daprds B. «»*« A, f^ 129, ro; manque dans B. 1239 AD GODBPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. lais incipit autem ex altera parte divisio terre huius a A Via, que venit de Braicaet versus caaale Sancti Se- fmlcri,et vadit versus orientem pcr caveam,que est nter duos montes, per torrentera videlicet, qui in yeme fluit, quousque venitur ad parvum montem Bitum inter predicta montana et montana de Broi- quet ; et sic ab alveo torrentis versus parvum mon- tem supradictum etpercrepidinem illiusparvi mon- tis, ut cruces designant,vadit supradicta divisio us- que ad parvum monLiculum,qui Calcis Pornax ap- pellatur; et exinde versus meridiem usque ad alium pionticulum non longe hinc, ubi antiquus calcis fornax fuit,divisio ista protpnditur;ct sicperdeve» xum montis recta linea versus spinam in planitie si- tam,queterramcasalis Dominici Sepulcri Faisseet CLVII. PBIVILEGIUM QUOD PATRIARCOA NON PQSSIT FACEM CANONICOS, NISI VOLUNTATE PRlOmS. (Vide in Mexandro IU an ad 1181.) CLVIII. PRIVILF.GIUM OUOD PATRIARCHA NON DEBEAT HABEBE NISI TERTIAM PARTEM CERE ECCLBSIE SANCTI SEPULCRI. {f^ide ubi supra.) CLIX. DE DECIMIS, OUAS HOSMTALES TENENTUR REDDEBE ECCLESIE SANCTI SEPULCBI. (Fide in Alexandro III ubi supra,) CLX *»". PRIMLEGIUM DE ECCLESIA. OUE EST APUD REAPOUM. In nomine sancte et individue Triailatis Pfttria Sabarim Hospitalis dividit, terminatur. Insuper di- « et Filii ot Spiritus Sancti, amen. «•• n I rxv» AWk minrvt nnAlnvnfi r»n n /^n 1 01 Unnnl-i C/^mi I #«*»i A fw^ «^ 1 •»• a •• «•l T^n« «t».w»4'i m Q.t%nd visionem, quam preiaxati canonici Sancti Sepulcri cum Georgio et fllio eius Balduino fecerunt,concedo et confirmo. Pretcrea donum avi mei Eustachii et patris mei Galterii, quod predictis canonicis feoe- runt, et divisioncs, quas ipsi consignaverunt eon- firmo et me defensurum promitto.Insuper adicimus ad hoc hanc libertjitem canonicis ccclesie Sanoti Bepulcri, quod ipsi in tota terra mea, tam in civi- tate Cesarea quam extra, vcndere vel emere, pon- deraro vel mensurare et deportare tam mari quam terra libere et quietc ab omni usatico et exactione possint. Ipsi vero canonici pro prefate terre dona- tione ei divisionum confirmationeetpredicta liber- tate quadringcntos bisanciosmichi caritative impen- dunt. Preterea hoc rctinui, ut, si aliquo terapore A[malricu8], Dci gratia Sancte Reeurrectionis Chrisii patriarcha, P[etro], eiusdem ecclesie priori, et universis canonicis, tam presentibus quana fuiu- ris, in perpeiuum. Quoniam sacrosancta Dominice Resurrectionis ecclesia quadam speciali prerogativa sanctitatis merito ab omni populo Ghristiano deTO" tissime veneratur, et pio intuitu humane Feparatio- nis ab uaiversis Deum colentibus fons et origo universalis ecclesie veraciter predicatur, nos, qui supradicte ecclesie, Deo annuente,pre8idomus,eam propensiushonorare etin amplificatione rerum sua- rum voluimus studiosius inaudare. Dilecti itaque nostri filii Amalrici, illustris leresolimorunj regis, precibus inclinati, vesirifique iusti» et Deo placitis postulationibus nichilominus annoentes, assensu antiquum conductum predicti fontis reficere vo- ^ pariter et consilio venerabiiis fratris nostri Hugo- » •« <*i 1 1T\1I « . .^ m. v^ • • 1 1 •• _ _ _ t* *;!_• T\ — A_^ luero ot ipsum fontem ad casalc Bubalorum ducere ad canamcllas fatiendas.absquecontradictiorepre- diciorum canonicorum michi liceat ; ita tamen ut de una macera singulis annis dimidium quintale, et, si amplius, prefate ccclcsie integrum quintale pcrsolvam.Ut hcc igitur omnia, quc prenoiavimus, eo ordine, quo proposuimus, firma et inconcussa permancant, appositione sigilli mei corroboro. Facta est hec carta anno ab incarnatione Domini MGLXvi, indictione xv. Huius rei testes habentur, quorum nomina sub- scripta videntur : Rainerius, episcopus Sebastensis. Et Radulfus, proposiius. Toannes, cantor Cesarensis. Sy- nis, Templi Domini abbatis, concedimus tibi,Petr« prior, et successoribus tuis necnon et canonicis Sancti Sepulcri, tam preeentibus quam eorum poe- teris canonice substitfujcndis, ecclesiam, quam apud Neapolym in terra, quam prefatuspcx ad hoo scilicet vobis dedorat, fundasti», cum omni pleni- tudine iurig parrochiali8,et patriarchali auctoritat« nobis a Deo concessa hoc confirmamu» ; 8tatiioiit«e ut, quia ecclesia illa ad titulum Dominice Pterio- nis eiusdemque ReeurrcctioniB fundata dinoccitur, plenariam habeat potestatem baptisare, muliereta partu Deo et ecolesie reconciliare, infirmoe per oi- vitatem absolvendo communicare, mortuoe eepe- lire,et omnium ex propriis exponaie laborum deci- mon, canonicus. Arnulfus, subprior. Petrus [) mationes cum omni integritate usibus vestris eine Lombardup. Fratcr Adam. Frater Vitalis. Petrus de Mahumeria. Petrus Costa, viceco- mes. Engilbertus de Aria. Carolus Hamcli- nus. Rodbertus dc Cossia. Georgius. Baldui" nus, filius cius. Si vero alium conductum mihi libuerit facere et ah'o modo fontcm ad predictum casale educere, niichi non contradicatur. CLVI. PniVILEGIUM ECCLESIE DOMINICI SEPULCRI. (Vide in Alexandro III ad an, 1181.) "" A, f» 136, r« ; manque dans B. omni calumpniain pcrpetuumretinere.Si quavero ecclesiastica socularisve pereona hoc privilegium, contraillud temere veniendo^vioiarepresumpserit, a corpore ac sanguine Domini noetri Iheau Ghristi aliena existat,et illi pene.qqam Dominus omnibu» maledictis minatur, nisi resipuerit, et ad emen- dationem vonerit, perhenniter Bubiaoeat; omi- ctis autem illud eervantibus eit pex et miserieori- dia a Domino Ihesu Ghristo in hoc seculo et in futuro. Ut autem hoc privilegium noetrui» firmumy 11- 1841 CAHTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1S41 xuaiy stabile et inconvulsum permaneat,placuit il- lud plumbei Bigilli nostri impressione communire, et subscriptorum testium veredico testimonio con- Grmare, Testes vero huius rei sunt ; DominuB illustris rex Amalricus. Radulfus, Bethleemita, Raineriu8,Liddcnsi8,Kaineriu8, Sebastensis, episcopi. Rodulfus, prior Seba- stensis. Hamericus, prior Montis Oiiveti. Guilricus, decanus Ncapolis. Rodnlfus, ar- chidiaconns. Amalricus, cancelhrius. Ma* gister Eraclius. Robertus de Pichinec, Gau-< fridus Turonensis. Balduinus, vicecomes Neapolys. Magister Stephanus. Data lerusalem^ anno ab incamatione Domini M4:lxviii, a captione lerusalem lxix. CLXI »58. DB LGGLESIA SANCTI NICDOLAl, QDE HST hXTRA MUaOS lOPPEN. In nomine sancte et individue Trinitatis Patriset Filii et Spiritus 8ancti, amen. Amalricus, Dci gratia SancteRcsurrectionisChri- sti ecclesie patriarcha, dilectis filiis P[etro], cius- dem occlesie priori, etuniver8iscanonicis,tampre« sentibus quam futuris, in pcrpetuum.Quoniam sa- crosancta Dominici Resurrectionisecclesiaquadam speciali prerogativa sanctitatis merito ab omnipo- pulo Christiano devotissimeadoratur^etpio intuitu bumane reparationis ab universis Dcum colentibus fons et origo universalis ecclesie veraciter predica- tur, nos, qui supradicte ecclesie, Doo annuente, presidemus, eam propensius honorare et in ampli- Gcatioae rerum suarum volumus studiosius insu- dare.Vestris itaque iustis etDeo placitispostulatio- nibuB annuentes, concedimus tibi,Petre prior,6uc- cessoribusque tuis necnonetcanonicisSanctiSepul- cri,tam presentibus quam eorum posteriscanonice 8u[bJ8tituendi3, ecclesiam Sancti Nicholai, que ex- tra muros urbis loppen, a parte septentrionali, in aggere Sancti Nicholai supra marc constructa est, cum omni plenitudine iuris parroobialis,et patriar- chali auctoritatenobisaDeoconcessa confirmamus, Btatuentes ut, quia prefata Sancti Nicholai ecclesia ex domo ei coneessione dilectissimi filii nostri Amalriei, illustris lerosolimorum regie, ad titulum Dominice Passionis eiusdemqueResurreotionisper- tinepe dinoseitur, plenariam habeat potestatem ba- ptizare, a partu Deo et ecclesie reconciiiare, inflr- moB per civitatem absolvendo oommunioare, mor- tuo8 sepelire, et omnium rerum 6uapum,terrarum et vineamm, quas modo habet vel in futurum,Deo anxiliante, habere poterit, deoimationes oum omni integritate usibus vestris sine omni oalumpnia in perpetuum retinere.Si qua vero eoclesiastica secu- larisve persona hoo privilegium noetrum contrail- lud veniendo violare presumpserit^aoorporeetsan- gniae Domini nostri Ihesu Ghristi aliena existat,et illi pona, quam Deu8 omnibus malediotis minatur, B A nisi resipuerit, et ad emendntionem venerit, per- henniter subiaceat ; cunctis autem illud servantibus sit pax et misericordia a Domino Ihesu Chrtsto Ir hoc scculo et in futuro. Ut autem hoc privile- gium nostrum firmum, fixum stabile et incon* vulsum permaneat, piacuit illud plumbei sigilli impressione munire et subscriptorum testium ve- ridico testimonio confirmare. Huius rei testes sunt : Radulfus, Bethieemita ; Rainerius, Lidensis ; Rainerius, Sebastensis, episcopi. Radulius, prior Sebastensis. Haimericus, Montis Oli- veti prior. Radulfus, archidiaconus.Amalri- cus, canc^llarius^ Magister Eraclius. Hugo de Iberusalem. Robertus de Pichinec. Gau- fridus Turonensis. Data Iherusalem^ anno ab incarnatione Domini MCLXviii, a captione sancte civitatis lxix. CLXII. PRIVfLEGIUM lOPPRNSIS EGCLRSIB {Vide in Alexandro lll ad an). CLXIII "53. DB LIBEBTATE EGGLESIB SAIfCTI SEPULCRI, QUB TROIE SITA EST. In nomine Patris et Filii et Spiritus [Sancti], amen. Anno dominice incarnationis clxxi, mense fe- bruarii, indictione iv,WilleImu8,Dei gratiaTroiane ecciesie humiiis episcopus. Sanota et venerabilia loca, quanto apud Dcumet apudhomineedignioria et cariora esse dinoscuntur, tanto a fldelibus ma- C tris ecclesie Deum timentibus maiori karitatis af- fectu veneranda esse et protegendaet aboneretem- poralis servitutis, si insisterit, relevanda aucto- ritate tam veteris quam novi testamenti comproba- tur. Inde est quod sancto Moysi a Domino prece- ptum est quod nonnisi discaltiatis pedibus ad ru- bum succensum acccderet. et Helie magnifico pro- phete quadragesimale ieiuniiim indictum est, ut sanetificatus ad montem Dei Orcb transire posset. Hoo David rex et propheta considerabat, quando^ dieebat : Domin^, dilexi decorem domus tue et lo^ cum habitationis glorie tue, Huic etiam rei Christus Dominus, evangelice gratie promulgator et nostre redemptionis auctor, attestatus est, cum facto fla- gelio de testiculis vendentes et ementes de templo jQ saneto suo eiecit, diocns : Domus mea domus ora- tionis vocabitur. Huius itaque eonsiderationis su- gillatio menies sublimium potestatum frequenter humiliat et eompellit ut inhiislocissanctasanimas serviiio Dei dedicatas et mancipatas pjurimum ti- meant et honorent,et iustis earum posiulationibua diligenter intendant. Propterea, vir vinerabilis Pc- tre, sanete congregationis Dominicl Sepulcri prior, honestatis et prudcntie tue fatrumque tuprum di- gnis petitionibus annuere decrevimus^ eoque faci- liores vestris desideriis nos exhibemus, quod et "•• A, f> 137, r» ; manque dans B. "»» A, ?> i39, r^; mwwiuo dans B, 1243 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. 1244 loco 8ancti8sirao,a quo chrisliane religionis sancti- A intuitu et pro remissione peccatorum meorumante tas per omnes mundi terminos exordium traxit, vos deservire cognoscimus, sicut scriptum est: De Syan exibitlex et-verbum.,. Communicato itaque universo capituli nostriconsilio,annualem censum, videlicet unam untiam auri, quam ecclesia vestra, que apud Troiam sita Sanctum Sepulchrumappel- latur, annuatim quathedre nostre solvere debebat, coram fratribus nostrisassentientibusetcollaudan- tibus in perpetuum remisimus, hoc autem condi- tionis debito resorvato, ut singulis annis unam li- bram cero et aliam incensi nostre sedi solvatis; et si quis huic nostre remissioni obviare presumpse- rit, gladio anathematis nostri feriatur. Ut hec au- tem nostra remissio in perpetuum stabilis perma- presentiam sacre curie regie mea spontanea volun- tate donavi,tradidi et concessi in perpetuum ec^lc- sie Dominici Sepulcri domum meam, quam Mes- sane habui, cum omnibus pertinentiis suis, sicut eam tenui, et de propriis expensis cam edificare feci. Et est contingua muro civitatis extra magi- stram portam, que ducit ad Sanctum lohannem Hospitalis. Que domus constat intcr domum tin- ctoris, domum que fuit olim Boni Prolupo,muruni civitatis et viam publicam. Ipsam itaque domum cum introitu et exitu et omnibus pertincntiis,8icut eam tenui, assignare feci domino Petro, venerabili priori ipsius ecclesie Dominici Sepulcri,et duobus concanonicis suis fratri Achilli et fratri Balduino, neat, te, Guillelme de Baiocis, notarium nostrum, ^ recipientibus eam ad opus ecciesie ipsiusDominici hoc breve ecribere precepimus, et hoc signo crucis nostra propria [manu] facto munivimus, et sigillo nostro roboravimus, subscriptis nostris canonicis testibus, in urbe Troia feliciter. Ego Willelmus, tertius Troianus episcopus. Ego Willelmus, Troianus decanus. Ego My- sandus, archidiaconus Troie. Ego lohannes Landulfi, Troiane ecclesie precentor. Ego Thomas, archipresbiter Montis et canonicus Troie. Ego lohannes Mannus, canonicus et sacerdos. Ego Castorius, Troianus canoni- cus. Ego Theobaldus, canonicus. Ego lo- hannes Rao... Ego Gar..., canonicus dia- conus. Ego Alfexicus, canonicus et thesau- rarius. Ego Nicholaus, canonicus et sacer- do8. CLXIV "5*. PRIVILEGIUM ECCLBSIB SANCTI SEPULCRI, QUE SITA EST APUD TROIAM. Anno dominice incarnationis MCLXX,mense mar- tii, indiciione iv, vi die mensis intrante, ego Ragi- naldu8,capellanu8 Willelmi,tertii Troiani episcopi, abrenunciavi incensui uncie auri unius, quam ha- bebam in ecclesia Sancti Sepulcri, que Troie sita est, in manibus prenominati episcopi. Unde, sola gratia mediante, Petrus, prior Sancte Resurrectio- nis, cum fratribus suis dedit mihi uncias auri v et dimidiam, presentibus : Willelmo, Troiano decano. Et Musando ar- Sepulcri. Ut aulem hec mea donatio in pcrpe- tuum inviolabilis habeatur et firma.hanc certam per manus Roberti, mci notarii, scribi iussi, et signo sancte crucis propriis manibus roboravi, et subscriptos testes ut se in eadem carta testarentur rogavi. Ego Nicholaus, Dei gratia primus Messanensis archiepiscopus, interfui et eoncedo et af- firmo. Ego Thomas, Cassanensis episcopus, interfui et subscripsi. Signum manus Bart[olomeiJ de Placza, magne regis curie magistri iustitiari, testis. Ego Gualterus de Moac, regie private masuede magister conestabulariua, testis sum. Signum manu lohannis Burd[onis],magne cu- rie magistri iustitiarii. Ego Persicus, filius Saducti,maiorisregiecurie magister iustiarius. Ego Robertus, filius predicti domini Ansal- di, sacri palatii castellani, hec concedo et affirmo. CLXVI. PRIVILEGIUM ALBXANDRI PAPE TBRTII. {Videin Alexandro III ad an 1184.) CLXVIII »". PRIVILEGIUM, OUOD FECIT AMALRICUS, PATRIARCHA lERUSALEM, CANONICIS SANCTI [SEPULCRl], DB OBLATIONIBUS **". In nomine sancte et indivldue Triuitatis Patritf et chidiacono. Et lohanne ***' Landulfi, can- tore. Et magistro Thoma archipresbitero ^. Filii et Spiritus Sancti, amen. Montis. Et lohanne Manni,et aliis bonisho- ^ rAin.«inin«a n«i m.n*i« SAni minibus. GLXV "M. DONUM CUIUSDAM DOMUS ECCLESIE SANCTI SEPULCRI. Anno dominice incarnationis MCLxxi,mense apri- lis, indictione iv, regnante domino nostro glorio- siftsimo Willelmo secundo, rege Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue,anno v feliciter,amen. Ego Ansaldu8,sacri palatii castellanus, sanctissime regie maiestatis gratia concedente, divini amoris [A]malricu8, Dei gratia Sanete Resurrectionisec- clesie patriarcha, dilectis filiis Petro priori et uni- versis eiusdem ccelesie canonicis, tam presentibus quam futuris, in perpetuum.Quoniam sacrosancta Dominici Resurrectionis ecclesia quadam speciaii sanctitatis prerogativa merito abomnipopuloChri- stiano devotissime veneratur,et pio intuituhumane reparationis ab universis Deum colentibus fons et origo totius ecclesie veraciter predicatur, nos, qui supradicte ecclesie,Deo annuente, presidemus, eam **»* A, fo 140, v«» ; manque dans B. *»" Le ms rep^te les mots et lohanne, *»*« A, r> 140, v» : mienque dans B, "" A, P» 29, r», et 123, v«. "" La rubrique manque dans B. i CARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1916 ensiuB honorare et vos, qui in eadem divinis A et terras^quas infra lerusalem vel extra possidetis ; tentes obsequiis regulariter Domino militatis, rno aCfectu tanquam tpeciales filios diligere et tionis "'^' nostre gremio confovere atque in iificatione rerum vestrarum volumus,Deoauxi- e, studiosius insudare.Vestris itaque dilecti in ino filii, iustis et Dco placitis postulationibus enter annnentes, et predecessorum nostrorum is memoric, domni Arnulphi et domni Wil- i patriarcharum vestigiis inherentes,eorumque ita, quia et iusta et apostolice auctoritatis pri- lis vobis sanccita esse noscuntur^piaaviditate entes, omnes possessiones ct universa bona, tam ex eorumdem dono ot concessione quam 1 regum vel principum liberalitate aliorumve item omnes furnos lerusalem, exceptis duobus, unumHospitalisetunum de Latina,etspetialiter"** illum fornum, quem vobis reddi[di]mus "*• testi- monio domni Petri.Tyrensisarchiepiscopi, quem a vobis commodatumtenueramus ;pretereaecclesiam et cimiterium *"" extra portam David iuxta viam, qua itnr Bethleem ; dimidiam etiam partem illius possessionis, quam primus rex Balduinus ^*^' pro excambitu episcopatus Bethlemitici prefate Domi- nici Sepulcri ecclesie dedit:omnesdecimascivitatis lerusalem et totius *"* episcopatus eiusdemyexceptis deeimis funde ; viginti et nnum casalia, que dux Godefridus cum pertinentiis suis ecclesie vestre de* dit ;villas etiam, quas edificastis,ut Magnam Maho- um largitione seu etiam emptioneaut commu- « meriam *"* et Parvam et Bethsuri, et alias omnes 11** *1 1*1a _1* ■« M ^^ J'^ 1. * 1_* 1*T J**1 1*«1 i ae vel aliis quibuslibct modis citra marc aut in presenfiarum possidctis, aut in posterum et canonice, prestante Domino, adipisci pote- auctoritate nobis a Deo concessa vobis vestris- mccessoribus canonice in pretaxata Dominici Icri ecclesia substiiuendis firma in perpetuum ibata manere sanccimus,concedinius etconfir- us,acpresentis scripti privilegiocommunimus. umquidem hec propriis duximus exprimenda )ulis : imprimis medietatem omninm oblatio- ,que ad Sepulcrum ***° Dominipertinebunt vel entur *'•* ;sed decera duas partes ecclesia**", 1 ad luminaria concinnanda, alteram vero ad tium canonicorum, semper habebit, tertia **" tantum nostrts successorumque nostrorum quas edificaturi estis, ubi Latini habitabunt, cum integritate iustitie ^*"^* et iuris parrochialis ; item Tecur cum omnibus pertinentiis suis, et ecclesiam Quarantene cum suis ; Geladiam, et terram, quam emistis a lohanne Gomanno, et omnia casalia cum pertinentiis corum, que emistis ab Hugone de Hy- belino ^*''^ ; ecclesiam Sancti Petri in loppem cum honoris et dignitatis suo integritate, et decimamy quam recipitis in toto comitatu illo a rege et a reli- giosis hominibus [et ab omnibus] ^*^* Ghristianis ; quicquid possidetis apud Ascalonam etin confinio eius, apud Neapolim et in omnibus finibus eius ; quicquid possidetissubpotestate et dominio domini de Assur "'% apud Cesaream et in toto archiepi- scopatu eius, castrum Feniculi, domum iuxta Cai- 18 cedet.Vivifice nichilominus Crucis,que qui- C phas *"', Gebal, Lecara ;cuncta etiam^ que in toto custodie vestre deputatur, oblationes omnes, ita sola die parasceve, aut cum nos vel succes- nostros necccssitas **^^ cam in expcditioncm rtarc compulerit; necnon et magnum altare, estin chorovestro,cum omnibusoblationibus Q provenientibus vobis confirmamus.Carcerem ue et altarc cum omnibus,que ibidem offeren- iltare Sancti Petri et Sancti Stephani et inven- m cum altaribus et oblationibus cunctis ; al- quod est ad capud ***' Sancti Sepulcri "**, chiale cum [oblationibus **^^] suis ;cathedram, st pone magnum altare, et omnia,que ibidem quocumque prescriptorum altarium missam ircha celebraverit, ad manum suam sive pe- archiepiscopatu Nazareno et in episcopatu Acco- nensi "^* atque in toto Tyrensi archiepiscopatu, et omnia nichilominus, que in "•* universo patriar- chatu et regno Iherosolimitano possidetis> vel pos- sessuri estis ; item quicquid apud Montem Peregri- num et in toto episcopatu Tripolitano, in Antiochia et in toto patriarchatu et in principatu eius habetis, vel in futurum, Deo donante, adquirere poteritis ; preterea omnes possessiones, quas ultra mare ha- betis^ ut in regno regis Sicilie,videlicet in ipsa Si- cilia, in Calabria,in tota Apulia :primum ecclesiam Sancti Sepulcri apud Brundutium cum omnibus pertinentiis suis, apud Barolum ecclesiam Sancti Sepulcri **•* cum omnibus pertinentiis suis, eccle- ^fferentur ;omnes etiam oblationes compassi, j) siam Troiecumomnibuspertinentiissuis ;quicquid in medio chori vostri est ; plateam vero, que ter portam ecclesie et columpnas et aliam im inter easdem columpnas etHospitale Sancti ni8,sicut in longum et latum protenditur;do- ttBuper,8tationes,terras et qui[c]quid in quar- )cclesie et nostro habetis, et de cetero iuste rere poteritis, et omnes alias domos,stationes Rome ot in omnibus finibus eius, in Tuscia etiam [et] "" tota Italia "'^ habetis, vel habituri estis ; omnia insuper, que in toto regno Francie et uni- versis eidem iure subiacentibus provintiis "'Snec- non et in cunctis regnis et comitatibus Hyspania- rum,8eu ubique locorum in partibus ultramontanis sepedicta Dominici Sepulcri ecclesia possidere di- B, intuicionis. "*o B, Sepulchrum. **•* B, dcfferentur. "•• B, ecclesia vartes. "•* B, tercia. "•^ essitas, *»«5 ^ capiU. «*«« B, Sepulchri, "" 8uppl66 d apr6s B. »«• B, specialiter. "»• Resti- aprfes B, *»'o B, cymtterium. "'* B, Baldewinus. *«" B, tocius. *»" B, Mahomariam. "^* B, e. "^» B, Ybelino. "'« 8uppI66s d'apr68 B. "" B, Assur. »"« B, Cayphas. *"• B, Aconensi miu. i»«o Manque dans B. "•» B, Sepulchri. "•• 8uppl6e d^aprfts B. "" B, Ytalia. "•• B, ciis. M» AD GODEFRIDUM APPBND. IL — NK)NUM. DE BELLO SACRO. im noaoitur^ vel in futurum, largiente Domino, adqui- A Notum sit omnibus hominibus, tam preseatibil* rere pdterit ;hec et alia cuncta, que in prescriptis patriarchatibus, episcopatibus, regnis, tcrris seu provintiis *"' cis mare aut ultrasepe iam nominate Banctissimi Sepulcri ecclesie et vobis fidelium de- votio "*• contulit et couf^ret intuitu divino, et que etiam emptione vel aliter, ut prediximus, adepti e8tis,autde cetero iustis modi8,opitulante Domino, edipieci poteritis, et omnos nichilominus bonas et antiquasecclesie vestre consuetudines vobis vestris- que 8ucccs?«oribns perpetualiter et irrevocabiliter sine aliquo retentu confirmamus et corroboramus, Balvanimirumpatriarche lerosolimitani debita obe- dientia et reverentia*. Sanede his et aliis possessio- nibus etbonisvcstrisliberam disponendi, communi quam fu(uris,quod ego AmaJricus.Dei gratia8aneta Resurrectionis ecclesie patriarcha, intuitu pietatis et helemosine,pro salute animo mee dono et firmi- ter concedo tibi, Petre, prior Dominici 8epulcri, eiusdemque capitulo acccclesie atque succeBsoribut vestris in perpetuum iuri8dictionem,quam habebajB) in vinea,que fuit Petri de Sancto lacobo, cuius poFf tionem, quam idem Petrus in ipsa vinea habebat. vos constat ab eo emisse ;que videlicet vinea habet ab oriente et septentrione vineam deLatina,abocci- dentestratam regiam, queducit a domo leprosoruio Sancti Lazari versus iacum Legerii,a meridie viam, que ducit ab ecclesia Sancti Stephani ad eamdexn stratam ;libere et quiete tenendam et habendam^ad ^ tamen consilio et ad honorem Dei et ecclesie vestre -o iibitum vestrum tam de memorata vinea quam de profectum, habebitis facultatem. Obeunte vero vel transfretante patriarcha lerosolimitano^prior et ca- nonici, qui pro tempore in eadem ecclesia fuerint, domum, ut iustum cst, et familiam patriarche, et •mnia, que ad ius eius spectant,intus et extra fide- liter custodient et regent, donec alter secundum Deum Bubstitutus fuerit, aut doncc ipse rediorit, si transfretaverit. Porro medietatem possessionum, que intor noa communes, ut in Anglia, in Datia,in Alemannia, Polonia, Rutenia, Avagia, Hungaria» Gonstantinopoly ^*^"^ et in omnibus finibuBeius, in quibus medietatem expensarum ponere debemus, medietatem vobis confirmamus. Si quis autem hoc privilegium nostrum violare prcsumpserit^ilii pene Bubiaceat,quam Deus omnibus maledictis promisit, nifli a aua temeritate resipuerit ;gratiaautomet paxG a Deo patre et Domino Ihesu Christo sit ista custo- dienti et sancte lerosolimitane [ecclesie] "" jura tuenti.Ut autem hoc privilegium nostrum firmum, flxnm, etabile et inconvulsum permaneat, placuit illud plumbei sigilli nostri impressione munire et BubBcriptorum testium veridica testificatione con- firmare. Huius rei teBtes sunt : LetarduB, NaBarenus ;Hernesiu8 **^*, Cesareen- sis, arohiepiBCopi. W[illelmus], Acconen- Bifi **^; Bernardus,Liddensi8,AbsaIon,quon- dam AscalonenBis,epi6Copi. Renaldus, abbas Montis 6yon. Raimundus^abbas Templi Do- mini. Guido, abbas Sancte Marie de Latina, BernarduB, prior Montis Oliveti. Eraclius, archidiaoonuB Iherusalem. Amuifus *'*^ ca- jq mense lunio. pellanus. GaufriduB, dapifer. Robertus de Pinkegni. Data Eihrusalem *^*', anno ab incamatione Do- raini hclxix, CLXVnr"w 8EP0LCRI DB QUADAM terra et aliis pertinentiis suis fatiendum ;ita tamen quod tam vos quam successores vestri versa vice intuitu pietatis die obitus mei pro mei commemora- tione introduccre debetis ad refectionem trededm pauperes et tredecim clericos alios,qui psalmos pro mea requie decantarent ;deinceps vero annuatim in perpetuum die anniversarii mei tredecim pauperes refitietie,etdieSancti Michaelisad oapellam noBtram et succedentium in patriarchatum singulis iugiter annis duos cereosprecii unius bisancii deferri fatie- tis in eademaccendendos.Utautem istacompactio, donatio, etiam concessio ex utraque parte rate et inviolabiles omni tempore permaneantjpresens con- scriptum in memoriale sempiternum sigilli mei appositione communiri ac roborari mandavi. Factum est hoc anno ab inoarnatione DomiBi iiCLXxvii, indlctione viii,regnante in sanota leruBa" lem Bald uino,Dei gratia Latinorum rege sexto.HuiuB rei testes sunt : De oanonicis Sancti Sepulcri Baoerdotibue : Hugo de Nigella, Constantinus, diaconuB. OdPt Ragerius, subdiaconus. RobertuB d^ Romftf PetruB BarohilonensiB. De familia mea : Galfredus, dapifer. Girardus, capellanus. Pe^ trus, clericuB. Willelmus, crueifer, qui heo conscripBit. Aldebertus, pincerna,tuBO tem* poris preceptor domus mee. Petrus Lom<- bardus. Datum per manum magistri Monachi cancelUnif CLXIX "»♦. DB DUOBUS QVIirTARIlB RACEMOBUMy QVE lULDIIIIfllB, REX 8BXTD8 BAIfCTK CiVITATIS lERUSANBV, BEDiT ECCLBSIE &ANCTI 8EPULCRI. DOlirM FACTCH ECCLESIE SANCTI VINEA. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Fiiii et SpirituB Sancti, amen. In nomine sanote et individue Trinit^tis Patris «t Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam futuriB quam preaenti* bus,quod ego Balduinus,per Dei gratiam in aancta civitate leruBalem Latinorum rex sextuB, dono et "•* B, provinctis. »"« B, devoceo. *"^ B. ConstarUinopoli. "" Suppl66 d^apr^s B. *"« B, Hernerius. "w b. Aconensis, *»•* B, Amulphms. "«» B, fcruiato»». "•* A^ P* 1*7, v« manqijiB «. LITTERE REGIS SICILIE "^*^. W[illelmus], Dei gratia rex Sicilie ***•, ducatus Apulie et principatus Capue, prelatis ecclesiarum, comitibus, iusticiariis, baronibus, camerariis, baia- lis et universis, quibus presentes littere ostense fuerint, fidelibus suissalutem etdilectionera. Divine maiestatis intuitu, in cuius nomine vota nostra diri- gimus, et omnem regiam dispositionem feliciter ]) conmunimus, sacrosanctas dcclesias, monasteria et loca venerabilia per regnum nostrum undique con- stituta dignum ducimus reverenter colere, rationes earum dePendere, iura fovere, et ipsarum paci et quieti misericorditer providere. Inde est quod per hoc presens scriptum univorsitati vestre mandamus atque precipimus quatinus domibus, qnas ecclesii^ Sancti Sepulcri habet in Apuiia, hominibus qaoque "»5 II laut vraisemblablement corriger : Sanctum. "•* A, f* 14d, r»; manque dans B. *»" A, fol 149, V; B, f 33, V*. "«8 Cette rubrique manque dans B. "»» B, Sycilie. *>~ B, Sepulchrum. ««« B, myste- nnm. »»• B, ipsa. ««» B, bulla plunU)ea. *««* B, SyracuMni. «" B, Sycilie, ^^ A, f> ibO, r* ; B,P 34, r«. "07 cette rubrique manque dans B. "w g^ Sycilie. 1251 AD GODEPRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DE BELLO SACRO. IS5S oaruixi aut obedientiis vel iustis possessionibus ot A salmasvictualiuminterfrumentumetordeum, quas teiiimentisipsarum nullum iniustumvel iniustitiam *- '^ inferatis, vel aliquatenus inferri permittatis, nec eas in iure vel rationibus suisiniustis vexationibus fatigetis, scituri quod, si quis huic mandato nostro temerarius obviator extiterit, nostri culminis indi- gnationem incurret. Dala Panormi, xxv die mensis aprilis, indictio- nis XI. GLXXIIl *"o. DONUM BALDUINl RUFI ET UXORl[s] SUE ARTEMIHE *'". Quoniam vetustate, que mater est oblivionis, ho- minum facta seu dicta deleri vel nulla esse credi possunt, nisi litteris commcndentur, cgo Balduinus Ilufus et ego Artcmilia, eius uxor, scripto memorie ipsa ecclesia de cabella molendinorum suorum, que habet in tenimento Pla[tie], annuatim curie nostre solvere tenebatur. Ad huius autem nostre remis- sionis et relaxationis memoriam et robur perpetuo valiturum presens privilegium per manus Nicholai de Petrali, notarii et fidelis nostri, scribi et maies- tatis nostre sigillo precepimus communiri, anno, mcnse et indictione suhscriptis. Datum Pla[tie], anno dominice incarnationis mccx, mense septembris, xiv indictione, regni vero domini nostri Frederici, Dei gratia gloriosi regis Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue, anno xiii feli- citer, amen. CLXXV ^«*». commendamus quod in presentia domiui P[etri], ^ privilegiumtroiane ecclesieetcanonicorum sancti Sanctissimi Sepulcri venerabilrs prioris, et magistri " sepulcri a willelmo, quondam pontifice troiano. In nomine Domini nostri lesu Christi. Anno ab incarnatione ciusdem mclxxxii et xvii anno regnante domino nostro Guillelmo, gratiaDei Sicilie et Ilalie rcge invictissimo, inclite et gloriose memorie quondam sanctissimi regis Willelmi Clio, vicesimo mensis iulii xv indictionis, Guillelmus, Dei gratia quartus Troianus episcopus, fratri Guillelmo, venerabili canonico Sepulcri Domini, priori Sancli Sepulcri in civitate Troia, et Sancte Resurrectionis ecclesie in perpetuum. Cum universis locisvenera- bilibus ex generali debito christiane professionis, in quibuspossumus, teneamuradesse, ecelesiam Sancti Sepulcri Domini debemus diligere specialius et fovere, ubi vita nostra est in Christo abscondita, C unde et cum ipso resurgente in gloria resurrexit ; et in aliis quidem locis venerabilibus membra Christi pie devotionis obsequio veneramur, in ecclesia vero Sepulcri Domini ipsum caput universalis ecclesie Christum singulari veneratione prosequimur, pas- sionis eius, qua redempti sumus, celebramus me- moriam, et resurrectionis ciusdem, qua ipsi con- regnaturi sumue, gloriam predicamus. Uuius excel- lentie specialis, qua prefata ecclesia Resurrectionis Dominice preminet universis, digna consideratione indi.cti, volumus aliquid in eius temporale commo- dum providerc, cuius semper beneHcium spirituale scntimus. Nostra igitur bona et spontanea voluntate simulque dilectorum fratrum nostrorum, canoni- corum Troiane ecclesie, precibus et assensu con- Robcrti, concanonici sui, et aliorum fratrum eccle- sie Sancti Sepulcri mcdietalem totius domus nostre, sicuti est ex parle Sancti lohannis superius et infe- rius, perhennitcr tribuimus, ut nos confratres et orationum ac beuefitiorum **** suorum participes fatiat *"^; ita quod ipsam domum, quamdiu vixeri- mus, nobis sine invadiatione aut venditione liceat obtinere ; si vero unus cx nobis obierit, alius in fraternitatem supradicte ecclesie ex toto debet re- cipi, si voluerit; sin autem, cum fructu domum obtineat, quamdiu vixerit, et post mortem suam libere et absolute eidem ecclesie revertatur. II ee autem donatio facta est et concessa anno ab incarnatione [Domini] *"* mclxxviii, indictione xi. Huius rei testes sunt isti : Henricus, sacerdos. Frater Raimundus. Ber- nardus Mercator. Stephanus Corvesarius. Et dominus Saxo. Raimundus Provintialis ^***. Rollandus"**. Gerbinus Pisanus. Et domina Calva. CLXXIV '«^^ PRIVILEGIUM LlBERTATiS MOLENDINORUM SICILIE. Fredcricus, divina favente clementia rex Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue. Que sacrosan- ctis ecclesiis et locis venerabilibus largiuntur, et hominibus sunt accepta, et saluti profitiunt anima- rum. Nos itaque attendentes venerandam religionem fratum Dominici Sepulcri, in quo rex regum et salvator in se sperantium corpus suum placuit hu- manitus sepeliri, ob reverentiam eius et meritum n cedimus, etdonamustibisupradictofratriWillelmo, honestatis eorumdem fratrum, pro remedio quoque animarum felitium augustorumparentum nostrorum bone memorio et salute nostra nec non et intuitu probitatis fratris Alexandri, prioris ecclesie Sancti Andree de Pla[tia], que est obedientia predicti Do- minici Sepulcri, de consueta nostre liberalitatis gratia remittimus, et perpetuo rolaxamus eidem ec- clesie Sancti Andrce de PIa[tia] triginta et octo priori Sancti Sepulcri de Troia, et per te sacrosancte ccclesie Sepulcri Dominici in perpetuum tcrram unam, que actenus fuit nostro Troiane ecclesie, iuxta civitatis nostre ambitum constitutam, quam tibi et venerande ecclesie Sancte Resurrectionis Dominice una cum eisdem Troianis canonicis fra- tribus nostris, existente nobiscum magistro legista in hoc negotio nostro advocato, tecum vero existente "«• B, iniusticiam, "»o A, P> 150, v ; B, f» 34 v«. "" Cettg rubrique manque dans B. "" B, btne- ficiorum. *"3 b, faciat. *«♦ SuppI66 d'apr6s B. "» b^ Provindalis. "" B, Rodlandus. "" B, ^ 151 r» ; manque dans B. "" B, f^ 151, r* ; manque dans B. GARTULAIRE DU SAINT SEPULCRE. 1254 D, Troic rcgiili indice, eiusdem advocato A Sancti Sepulcri, conccdimus, donamus et 8 iure porpetuo sino aostra nostrorumque )rumcontradictionevelcalumpniapossidcn- 3eram similiter et integram, ecclesie cui liir utilitatibus modis omnibus profuluram, modum subscriptis finibus designatur : a tarte desuper est sccus terra Bartholomei de 0, a secunda vero parte descendcndo et illonem, qui est inter lianc terram et terram j ecclesio Sancti Sepulcri, a quarta dcnique ^ceudendo estviapublica, quaitura civitate len Accloy. Ut autem hec nostra concessio et perpcluam ct inviolabilem optincat fir- a, presentem in paginam permanus Maraldi CLXXVU '^^ DB GASALI PENDEKIO. In nomine sancta et individue Trinitatis PuUis et Filii spiritus Sancti amen. Notnm sit omnibus, presentibuset futuris, quod ego Aymericus, Dei gratia Latinorum Jcrusalem rex nonus et rcx Gipri, dono. concedo et confirmo Deo et tibi Monacho, venerabili Dominici Sepulcri pa- triarche, tuisquesuccessoribus eiusdemquecapitulo in Gypro casale dictum Pendache cum omni iure, quod in eo casali habucram et habere debueram^ in perpetuam possessionem libere et quiete sine ullo scrvitio hKbcndum, tcnendum et possidendum,cum omnibussuis pcrtincntiis in terris, aquis et villanis, et cum omni iure suo,ct cumomnibusconsuetudi- lotarii, conlici iussimus, sigilli nestri appo- n .. ., i. ' i. , » . « . « . , . . D nibus eidem casali pcrtm »ntibus, excepto fonte nn. frntrnm nnftlrnnim rflnnnirnnim anh- ^ » r ac fratrum nostrorum canonicorum sub mibus corroboratam. Quam traditionem et •nem si qua in posterum ecclesiastica sccula- irsona temcre perturbare presumpserit, et > terciove ***• CLXXXVI "»> PRIVILEGIUM DE L.\CR1D0N IN CYPRO. imine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. msitomnibus,tam prescntibusquamfuturis, go Hugo, Dei gratia rex Gypri, dono, concedo irmo Deo et ecclcsie Dcminici Sepulcri, ca- I videlicet eiusdem presentibus et futuris, in iam elemosinam pro animabus patris mei ris mee omniumque antecessornm meorum in •io Paphi prastiam, que dicitur Lacridon, cum 18 suispcrtinentiis interris, aquis et villanis, C omuibus iuribus et consuetudinibus eidem pertinentibus, et q u i nque villanos cum eorum as et liberis habitis et habendiSyCt cum om- Borum rebus, cum stagiis eorum atque che- Qominaveropredictorumquinquevillanorum nt: Vassilius dc Liquetima, Vassilius filius Vassilii de Liciuctiina. Ut antcm hec mea 3 rataet inconcussa iure perpetuo permancat, tem paginam sigillo meo plumbco muniriet iptorum virorum tesLimonio corroborari feci, n hec sunt nomina: dterius Gesarcnsis,concstabulusGipri. Ayme- ricus de Rivet, sencscalcus Gipri. Rainaldus Suessionensis, marcscalcus Cipri. Galterius Sancti Georgii cum deccm circumiaccntibus carru- catis terre, quas Hospitali Alamannorum prius do- naveram, et exceptis donis, que ego et frater meus rex Guido hominibus nostris donavimus. Ut autcm hec mea donatio rata et inconcussa iure perpetuo pcrmaneat, prcsentem paginam scribi ac sigillo mco plumbeo muniri subscriptorumque virorum testi- monio corroborari precepi, quorum hec sunt nomina : Aymericus de Rivet, senescalcus Gypri. Raine- rius, bibliotecai-ius. Raynaldus Suession- nensis. Rustanus Aymar. Rainaldus de Balma Guillelmus de Balma> frater ejus. Symon Paphensis. Balduinus Usserius. Factum esthoc anno dominice incarnationis mcci^ mense martio. Datum Nicossic, per manum venerabilis Alani, Nicossensis archiepiscopi et Gypri canceliarii, eodem anno et eodem mense. GLXXVIII «»". litti:re domixi o. PATRIARCHE lEROSOLIMITANI. G. . . . *"' miseratione divina patriarcha lero- solimitanus humilis ct indignus apostolice sedis le- gatus, clero et populo in lerusaiem commorantibus salutem in Domino. Uni[ver8i]tatem vestram scire volumus quod nos dilectos filios, abbatem Montis Oliveti etdecanum loppensem, in lerusalem misimus pro nostris negotiis expediendis ac nostris requi- deBethsan.GormundusdeBethsan.Galterius n rendis iuribus et servandis, quicquid per ipsos vel de Sancto Bertino. Simon Paphensis. Petrus alterum ipsorum actum fuerit ratum habituri, man- Chape. Galterius iuvenis. dantes et rogantes qnatenuseosveiitisreciperevice ;um est anno ab incarnatione Domini mcdx, nostra. novembris. Datum loppen, Kalendis ianuarii. Le reste manque dans le manuscrit. *"<^ A, f» 152, v« ; manque dans B. "" A, f» 153, r» ; iie dans B. "" A, f<» 153, v» ; manque dans B. **** Gette initiale peut d^signer Gibelinus, lus, appele aussi GoffreduSy ou enfin Giraldus, qui tous trois r^unirent k la qualite de rches de J^rusalem celle de 16gats du saint siege. En rabsence de toute indication chro- que, je suis port6 k croire qu'il s'agit ici de Giraldus, et qu'il faut rapporter le document k 16- ot ce pr^Iat, m6content de la tr^ve conclue entre Fr6d^ric II et les Sarrasins, avait refus^ d^ r6- le si6ge patriarcal dans les murs de J^rusalem. 1^89 AD TJODEPrilDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. tm GLXXIX »"♦. 1'UIV1LE0IUM DE PALAFRUGELLO ET TURICELLA DB MONTE RASO. Hoc est translatuin fideliter tpanscriptum.Mani- festum sit omnibus quod nos P[etrus], Dei gratia rex Aragonum etcomesBarchinonen8is,bonoanimo et spontaneavoluntalecupientes executioni mandare quod dominus [Alfonsus] clare memorie rex,pater noster, ob remedium anime sue gloriosissimo Sc- pulcro Domini in suo testamentolegavit,laudamus, concedimus et donamus ac tradimus in perpetuum cum hac scriptura perpetuovalituraDomino Deoet eidem Sepulcro Domini et vobisomnibus canonicis et fratribus eiusiem loci, presentibus et futuris, Palafrugelhljn ct turiccllam deMonte Raso et Lau- frigum et Esclainanum, loca nostra sive castella, cum omnibus terminis et pertinentiissuis beremis et populatis,cum aquis omnibus et rivis et pascuis et piscariis maris et terre, cum firmamentisetpla- citis et caloniis et c-mnibus questiis et cunctis fru- clibus, proventibus, exitibus ct expletis.cum vena- tionibus et inventionibus, accidentibus et excaulis quibuslibet, cum hominibus et feminis,quiibisunt vel erunt aut esse poterunt,et cum omnibusmelio- ramentis et augmentis,queibi facere potueritisullo modo, cura omnibus etiam, que nos vel prcdeces- sores nostri vel aliqui aliiinpredictislociseteorum tenimentis unquanx habuimus, tenuimus vel acce- pimus aliqua ratione vel causa. [Jec autem omnia et singula damus et concedimus Sepulcro Domini, et per tc,dilecte noster B[eren]g[ariel,prior domus B ^ Osconsi episcopo. Domino Exainenio G&rBelii. Domino Garsia Romero.Domino Miohaeled^ Lueia. Raimundo, reposit[arioj. En ego de Avzar, et multis aliis elerieis et laioi^ de curia et creatione nostra. Signum Petri^Dei gratia regis Araganorum etco* mitis BarchinonensYS. Ego Ferrarius de Guardia,notariQs domini regis, hoc scribi feci mandato ipsius^ loco, die et annis preflxis. CLXXX. DE DKGIMIS ET POSSESSIONIBUS lERICHO* {Vide in Alexandro Ili ad an. 1181). CLXXXI »"«. PRIVILEOIUM BFRNARDI, UDDEN81S ECGLRSIE EPI8C0PI. In Domine sancte et individue Trinitatis Pairis et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibu8,tam presentibus quam fulu- ris, quod pro bono pacis et concordie integritate conservanda facta est conventio et coneordia inter domnum Bcrnardum,Liddensis ecclcsieepiscopuiA, et domnum Pctrum,Dominici Sepulcri priorem,de communi voIuntat« ipsorum,assensu ulriusque ca- pituli,presente et coliaudante domno patriarcha A- malrico,mediantibus IIeraclio,tunc temporisarchi- diacono Jerosolimiiano,ct magistro monacho,domoi patriarche cancellario. Domnus quidemBernardus, Liddensis episcopus,ex integro medietatem decime cuiusdam casalis, nomine Bormenaynytam in mes- sibus quam in vino, oleo, bestiis, volatilibus et in omnibus a)iis,unde decima dari consuevit,que sua Sancli Scpulcri de Barchinonia, tradimus et eva- C prius universa erant,donavit Dominici Sepuleri ec- cuamus per secula cuncta eidem Sepulcro Domini et canonicis et fratribus eiusdem substitutis et substituendis ad habendum quiete et possidendum plenarie et tcnendum potenler et potcstative, ad omnes voluntates vestras, sicut melius et plenius et sanius et utilius dici et intcUigi polest, ad coin- mune bonum domus Sancti Sepulcri et fratrum et canonicorum eiusdem,8ine aliquo vinculo et re- tentu nostro atque nostrorum. Volumus igitur et mandamus (irmiter etdistricteuniversishominibus et feminis predicta loca et terminos eorum inhabi- tantibus etinhabitaturisquatenusprefato priorido- mus Sancti Sepulcri deBarchinoniaetsuccessoribus suis et his,quo8 ipsi mandaverint vel statuerint,in clesie et Petro priori omnibusque caaonicis et eo- rumdem succeseoribus in perpetuum.Domnusvero Petrus prior,con8ilio et assensu omnium canonieo- rum ecclesie Sancti Sepulcri, coneessit Liddensi ecclesie et episcopo Bernardoeiusquesaccessoribus inedietatom omnium decimationum quatuor ossa- lium scriptorum in privilegio Rogerii, quondam Liddensis episcopi^ Capharuth videlicet et Git, Ke- phrecylta et Porfilia, ut, cum prius Liddensis ecele- sia, faciente Rogerio episcopo, non perciperet inde nisi medietatem decimarummessiumtantufli,prout continetur in serie privilegii eiusdem episcopi, qui duo ex illis donaverat, Gapharuth et -Oit, et duo cambierat,KephrecyltaetPorfylia,quamdonationem omnibus et peromniatamquamdominisvestrisspe- n et cambium etiam nos rata etflrmahaberou8,iama cialibus et perpetuis obediatis, et eis teneamini de universis et singulis, que nobis aliquo modo fatie- batis et donabatis, plenarie et fideliter respondere, alio mandato nostrovel alicuius baiulivel hominis nostri rcquisito numquam.deinceps vel assensu. Datum Ccsaraug[usti], die lune prima post pen- tecosten, era mccl, per manum Ferrarii, notarii nostriy testibus et presentibus : Domino R[amundo], venerabili Cesaraug[u8- tensi] episcopo Domino G venerabili tempore istiusnostre conventionis factereciperetex integro medietatem omnium decimationum tam in messibus, vino, oleo, bestiis et volatilibus.exeeptis duntaxatcanonicorumpropriisnutrimentisomniom bestiarumetvolatilium cuiuslibetgeneris,quemodo habent et in posterum habituri sunt in supradictis quinque casalibus Bermenaym,Capharutb,Git,Re- phrecylta et Porfilia eorumque pertiErentii8*,de qni- bus propriis nutrimentis decimas in perpetuum ex pactione non solvent ; de aliis vero omoibuB, tam *«♦ A, f^ 153, V" ; manque dans B. ^"» B, ^ 102, v» ; nanque dans A. 1957 GAHTULAIHE DU SAINT SEPULGRE. i^ de laboribuacaQOuicorumquamuliorum supradicla X riori8parilcrctcxicriorisliominisinGhrislosalutem quinque colentium, medietatem Liddensis ecclcsia integre percipiet. Donavit etiam prenominatus epi- scopus Bernardus ex communi capituli suiconsen- sUfintuitu pietatisethelymosino, ecclesiasedificatas et hedificandas in illis quinque casalibus plenarie cum omni iure parrochiali ccciesie Dominici Sepul- cri, re*tenta sibi suisque successoribus obedientia parrochialium sacerdotum, qui inibi pro bene pla- cito prioris ac canonicorum Dominici Sepulcri sub- stituentur, retenta etiam vocatione ad synodum; crisma et oleum ab episcopo Liddensi accipient ; con. secrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum,qui ad sacros ordincs fuerint promo- vendi, ab eodem episcopo et succeasoribus suis re- et pro diurnis laboribus postmodum eternc salutis felicitatem. Divine legis eruditione, fratres dilectissi- mi, salubritcr informamur, sanctorumque nichilo- minus patrum sanctissimis documcntis satis racio». nabiliter irradiamur ut, quod ab aliis nobis fieri nolumus, hocet nos pariteraiiis facere omnimodis caveamus. Nos etenim fratres, qui in domo paupc- rum, in qua pauper et inobs nomen Domini lauda- bunt, paupertatis sumus professores, et pauperum fratrum non vite morito sed divine dispensationis dono existimus provisores, aliena nulla iniuste ap- petere, sed propria nostra, si qua fuerint, cunctis in- digentibusdebemus Gdeliter erogare. Nam iuxia Sa- lomonis vocem,qui secundum datam a Dco sibi sa* quirent, et impetrare debebunt; interdictos et ex- *> pientiam interceterasuorum proverbiorumarchana * 1 T * 1 * 4 AA£ * * 1 V * ■ * ^^ l_ * t V\ * * I ■ * I communicatos a Lidensi "*® episcopo pro interdictis et excommunicatis sacerdotes eorumdem quinque casalium habebunt; celera vero alia quelibet iura eis ex dono reliquit. Ego Bernardus, Liddensis episcopus, communi assensu capituli mei, et ego Petrus, prior Dominici Sepulcri, assensu capituU eiusdem ecclesie, hanc conventionem fecimus anno dominice incarnationis MCLXXi, indictione iv, presidenle domno Amairico venerabili patriarcha, regnante illustri Amalrico, lerosdlimitano rege quinto. Huius conventionis testcs sunt : De capitulo Domtni Sepulcri : Ugo de Nigella. Reinaldus de Lochis. Petrus Calvus. Petrus, cantor. Arnulfus, subprior. Balduinus, thesaurarius. — Presbiteri. De diaconibus : Dalmatius. Savinus. Rogerius. De subdiaconibus : Odo. Ingerradus et Petrus. De capitulo sancti Georgii : Oislebertus, cantor. Franco. Petrus, preceptor. — Sacerdotes. De diaconibus : Willelmus. Petrus Testa. De subdiaconibus : Gerurfus. lohannes et Papion. Interfuit etiam huic conventioni : Domnus Rainaldus, Ebron cpiscopus. Domnus Eraclius, lerosolimitanus archidiaconus. Et hoc ipsum commemorat : De rapinis alienis ekmo^ sinam facere non est of/icium miserationis, sed emo- lumentum sceleris; quod enim male ab aliquo adqui- ritur, nulli umquam bene tribuitur. Quocirca, fra- tres karissimi, universitati omnium vestrum man- damus, et mandando in Domino commonemus, et insupcr per summam sanctamque obedientiam au- ctoritatc in hoc ipso nobis a Deo data vobis iniun- gimus ut, quascumquc elemosinas, quascumque possessiones et ecclesias, hospitalia atque muuici- pia,vel quicquid aliud numerari poterit,quod, ante- quam ad manus nostras devenissct, de iure Domi- nici Sepulcri fuerat vel esse debuerai, huc usque negligenter forte et inscicnter tenuistis, isto nostro accepio vel audito mandato, presentium latoribus J^ libere etquiete relinquatis,etabsqueomnicalumnia soluta dimittatis; sed neque ulterius de elemosinis prefati sanctissimi Sepulcri vel possessionibus sibi adscriptis quicquam auferre, minuere vel habita re- tinere presumatis. Ilec itaque ex communi totius capituli nostri decreio ab omnibus vobis summopere observari volumus, et observandum in veritate San- cti Spiritus vobis omnibus mandamus, ne, si aliter feceritis, Deo et nobis rcpugnare inveniamini. CLXXXIII ^"8. {Sine rubrica,] F [ulcherius], divinc nutu pietatis sacrosancte Christi Dei nostri Rcsurrectionis ccclesie patriar- cha, et A[malricus], eiusdcm ccclesie . prior, cum omni fratrum conventu universis fratribus suis, magister Monachus, canccllarius domini pa- a quicumque has litteras legerint, vel eas audierint triarche. CLXXXII '^\ [Sine rubriea.] R[aimundus],Dei gratiaChristi paupcrum servus humilis et Sancti Hospitalis Iherusalem custos fide- liSjCum omni fratrum conventu universis fratribus suis, quicumque haslitteras legerint,vel eas audie- rint, clericis videlicet ac laicis, tam vicinis quam longepositis,sub titulo Sancti Hospitalis lerusalem ubique terrarum manentibus in hoc instanti, inte- "** Le manuscrit porte en un seul mot. Allidensi, i^; manque dans A. Pathol. CLY, V clericis videlicet ac laicis, tam vicinis quam longe positis, sub titulo ac pro honore Dominici Sepulcri ubique terrarum militantibus in hoc instanti, inte- rioris pariter et exterioris hominis in Christo salu- tem et pro cotidianis laboribus post huius vite de- cursum eternam pcrpetue salutisfelicitatem. Divine legis eruditione, fratres dilectissimi, salubriter in- formamur,ctsanctorum nichilominus patrum san- ctissimis documentis satis rationabiliter irradiamur ut, quod ab aliis nobis fieri nolumus, hoc et nos »«T B, f" 127, r«; manquo dans A. "« B, folio 123, 128, r«; manque dans A. «*?o A, ^ 137, r»| manque dans B. i^Gl BALDUINI I HIEKUSOL. llbXi. PRIVILEGIUiM. 1262 Ante domiim Roardi castellani unus furnus. Furnus ante ecclcsiam Sancti Marlini. Furnus in domo, quo vocatur Gileberti de Pingeny. Furnus de vieo Montis Syon. Furnus ante ecclesiam Sancti Thomc Aleman- norum. Furnus Sancti Egidii in vico Tcmpli. Furnus ante Bocheriam. Furnus de la Tannerie. Furnus Rainaldi in vico Kocatrice. Furnus Anastasie. Furnus de Repois. Furnus de ludaria ante portam Sancti Helyc. Alius in ludaria retro Sancte Agnetis versus Orientcm. Furnus novus in ludaria. Furnus Martini Karaoan. Furnus ad caput vici Girardi de Lisscbone. Furnus in vico dc Tresmailes. Furnus de vico Sancti Stephani. Furnus de Coiumba. Furnus de Ruffeide iuxta sanctum Kariton. Furnus antc portam Sancti Sepulcri. Furnus de Cecilia. Furnus Sancti Pastoris. FiNlS PRIVILEGIORUM EGCESIE SANCTl SEPULCRI. BALDUINI I HIEROSOLYM.^ REGIS PHIVILEGIUM PRO ECCLESIA BETHLEHEMITICA. (Anno 1110.) [WiLLEi.MUS Tyriensis, Hist. iib. xi, cap. 12.] Divina inspirante gratia gens Francorum admo- g nila, Hierusalem civitatem sanctam, diuque oppres- sione paganorum fatigatam, ubi mors, qua; primo prevaricante pare.ite genus humanum invaserat, morte Salvatoris est dcstructa, a spurcilia prajdicta liberavit. Obsessa est namque civitas haic cultu di- vino digna,septimo Idus Junii,a gente praifata; et Idibus Julii, Deo pro ea pugnante, est capta. Capta auteih civitate anno Domini millesimo centesimo dispositione divina snggerente, placuit clero atque Raimundo Sancti Egidii,Robcrlo Northmannioe, et Roberto Flandrensi comitibus, Tancredo,ctcaeteris primatibus, cum universa Francorum multitudine, ut piissimus et misericordissimusdux Godefridus, charissimus frater meus eidem prajsideret ; ipse vero, vir Deo dignus, sancta; civitalis gubernator, primo principatus sui anno pcracto, Deo propitio, ^ tertia die sequentis, in paccquievit.Cui ego Baldui- nus ab exsultante clero, principibus et populo, pri- mus rex Francorum, nutu divino, excellentiam Ikthlehemiticse EcclesiaB,nativitatcm Domini nostri Jesu Christi prflefulgida mente pertractans,in qua primum venerabiiiter caputmcum diadematcorna- tum effulserat, ut episcopali dignilate donaretur, mihi per omnia placuit. Igitur quod cordc caste con. ccperam, indesinenter excogitans, tandem ad aures Arnulfl archidiaconi, viri clarissimi,et Hierosolymi- tani capituli usque perduxi, eumque et idem capi- tulum, ut super hac re mihi consulercnt, obnixe rogavi. Qui tam justae petitioni mea3 obsequentes, .tumpro Uierosolymitanasedey qucepostea quasior- D bataparentcvidcbatur, tum prohocnegotioRomam pcti dccrcvcrant. Ilanc itaquc legationem Arnulfus arrhidiaconus, ct Aichardus eodem tempore deca- nus suscipientes, Romam perrexerunt : et sancto Spiritu cooperante, apud domnum Paschalem se- cundum, universalis Ecclesiajpontificem, de utroque negotio honestum invenientes consilium, Hierusa- lem remearunt. Domnus vcro Paschalis papa.Gibel- linum Arelatensem archiepi3Copum,virum sapientiiB radiis coruscum, omnique morum honestate fulgi- dum, cui id legationis Arnulfo atque Aichardo pr(B- sentibus injunxeral, post eos Hierusalem direxit. Propterea a me, clero simul et populo gaudenter susceptus, pro prscepto domni Paschalis paps et mea bona voluntate,et asscnsu Hierosolymitani ca- pituli, ac totius favore consilii, et propria delibera- tione omniadispensans,in Hethlehemitica Ecclesia, Aschetinum,virum illustrem eamdemgubernantem, quem Hierosolymitanum capitulum ejusdem Eccle- siae cantorem, me cum meis proceribus et populo volentc Ascalonaj elegerat atquc statuerat episco- pum, obtinere primatum episcopalem decrevit ; Bethlemiticajque sedi, pro preecepto et considera- tione nostra, Ascalonee, ecclesiam parochiali jure subjugavit. Tandem ego Balduinus, Dei gratia rex Hierusalem,Latinorum primus, jam dicta laetus ob- nixe firmavi. Villam etiam Bethlehem, quam Eccle- siae concesseram, pro salute animae mcae, et miseri- cordissimi ducis iratris mei Godefridi, atque om- nium parentum meorum : et unum casaie^ quod e8t in territorio Accon, nomine Bedar; aliud etiam iS63 AD GODEPRIDUM APPEND. 11. — MONUM. DB BELLO SACRO. 1264 quod est iD territorio Neapolilano, nomine Seylon : A aliudquoqueadjacensBethlehem.quod diciturBeth- bezan : et duo casalia in terrilorio Ascalonitano, unum videlicet Zeophir, et aliud nomino Caicapha, cum suis pertinentiis episcopo, ejusque succossori- bus firmiter ac libere tenere ac possidere praecepi, dedi atque concesssi. Praefatam quoque Ecclesiam a calumnia qua HierosolimitanaEcclesiaeam vcxabat, commutatione terrarum ac vinearum quaB in cir- cuitu Hierusalem in meo dominioerant, absolutiss- mam reddidi. Statuimus autem quod si quis cleri- cus, vel laicus, nefandissima cupiditate ductus, il- lud quod pro petitione mea de Bcthlehemitica Eccle- sia, nativitatc Domini ac Salvatoris nostri praBcIara, Spiritu sancto juvante, a domno Paschale^ Romanas sedia summoac venerandopontifice^pcrGibelinum ^ ejusdem legatum, Arelatensem achiepiscopum ro- boratum est, post decessum meum violare praesum- pserit, invasionis crimino, nisi commonitus resi- puerit, obligetur, ac totius regni nostri expers effc- ctus, graviter judicetur. Praeterea concedo quod quicumque meorum optimatum, vel aliquis militum scu burgensium,Deiafinatu8Spiritudesui8 redditi- bus, pro sua suorumque animabus, dare eidem ec- clesiae voluerit, libera sit sibi piaB voluntatis crse- cutio, et in perpctuum valeat facultatum suarum le- gitime facta donatio. Facta cst autem haec conces- sionis, vel confirmationis nostrae inscriptio, rerum- que gcstarum designatio, anno ab Incarnatione Domini millesimo centesimo decimo,indictione ter- tia, prnesidente Romanae Ecclesiffl papa, domno Paschale secundo: Hierosolymis vero GibelinoAre- latensi archicpiscopo, sedis apostolicaB vicario,in pa- triarcham elccto.Sunt ergo istius assertionis testes: Arnulfus archidiaconus, Aicardus decanus, Eustachius Garnerius. Anselmus turris David custos, Radulfus de Foritaneto Pisellus vicecomes, Simon ducis filius, Anfredus vip religiosus, Gerardus camerarius, Et alii quamplures. REGIJM JER(JSALEM, PRINCIPUM, PRyELATOKll EPISTOLJ; VIGINTI SEX AD LUDOVICUM FRANGORUM REGEM, HUJUS NOMINIS SEPTIMUM, GOGNOMINE JUmOREM, (BoNGARS, Gesta Deiper Francot, I, p. 1172.) b[aimundi] principis antiogheni. Illustriviro LuDovico,Dei gratiaregis Francorum, devotissimo domino suo atque diligentissimo, R. eadem permissione princeps Antiochenus, licet in- dignus, salutem et dilectionem. Oppressiones et paupertates hujus terr®, excel- lentiesime domine, frequenter audistis, et, ni Deus avertat, frequentius auditurus estis,Qua paupertate et anxietatesubstineatur, vobis linguanec manu di- cere vel scribere psssumus, quamvis benigna Dei olementia temporibus nostris ampliata sit Aures qnidem omnium Christianorum quotidie apertae sunt et erect«,per nos liberationem expectantes ; et in- terrogantes sicut Joannesin vinculis positus redem- ptionem Jesu Christi per nuntios ah eo interrogabat (Matth. XI, 2). Scientes vero cor vestrum ab libera- tionem hujus terrae essesaepius intentum, quotidie adDeum pro vestra exaltatione flexis genibusorant, ut ipse sicut velle, sic posse vobis pracstare dignctur, in manibus cujus corda regum sunt, ut terra hajc per vos visiteturet amanibus impiorum liberetur. Ego autem de vestris naturalibushominibusnatus D et nutritus, ad jussumvestrum adimplendum para- tus sum. Sunt etiam hic dus fili® principis Rai- mundi, qua ad nubiles annos pervenere, facie et corporenimis pulcherrimse, pro quibusexcelientiam vcstram humiliter imploramus, quatenus eas in terra vcstraad honorcm generis earum, nuptialico- pulaviro dare dignemini, quia in in hac terra ardu- tate ejusdem terraj, et earumconsanguinitatemari- tare non posseraus. PraDtcrea vestram exoro humi- liter discretionem, quatenus de patrimonio meo, quod mihi et meis injuste et vi, ctiam sicutomni- bus procul dubio patet, abstulerunt, ut jus et ratio postuIat,sic deducere dignemini.Esse vestrum quod audire desideramus,saBpiusnobis dilectio vestra re- scriberc dignetur.Nos autem per misericorciam Dei sani et incolumes sumus.Milo de Nealphis, mileset homo vester, vobis apertissimeesse hujus terrae ore narraverit. II GlBBRTl MAGISTRI HOSPITALIS. LuDOviCQ potentissimo domino, Dei gratia Fran- ccrum regi gloriosissimo, Gibertus, Christi paupe- rum scrvus, ct Dei pietate Hospitalis Jerusalem ma- RBGUM, ETC, EPP. AD LUDOV. JUN. 1960 , salutem cum omni conventu fratrum, et se- A i in Ghristo. itia nostrae infirmitatis Dominus agnovit, do- pie rex, quod res et possessiones quas pere- sancto desiderio iter Hierusalem arripientes, videndi sanctam Christi resurrectionem sub i manus vestrae, salvas et illflesas consistere. 0 altitudini vestrae supplicamus, quatenusde sdam malefactoribus, qui terram cujusdam viri, videlicet Guillermi dc Donperre incendio 1 perversitate cremaverunt, ipso Hierusalem mente,talem indejustitiam placeat facere,quod jui audierit, amplius non praesumatconsimile» B III. AMALRICI REGIS HIEROSOLYMORUM. >ovico, per Dei gratiam Francorum regi glorio- 10, Amalricus per eamdem Jerosolymorum rex, im. tr®credimusinnotuisseserenitati,charissime^ rum exrelationevcridica, quoniam postquam, tisnostris exigentibus, princeps Antiochenus cis captus fuit, et omnes sui aut captivitate orte perditi et pessumdati sunt,eximproviso venit repentinus interitus. A sfficulo etenim in- 18 terraemotus, castclla, turres, municipia, iferetamin montanis quam in planis, tamin 'hia quam in onmibus ei adjacentibus, tunc inis, tunc in montanis, solo adaequavit, et in- rabilem, proh dolor! Christianorum utriusquo multitudinem morti improvisae addixit, et ex- t, et, ut verius dicamus, tcrratenus absorbuit. G mulum autem miseriaj et in summam deso- is omnimodae, viam universae carni? ingressus eu, heu! ille rex inclytus et egregius, clypeus titudo, post Deum, Ecclesiae Oricntalis, et pue regni Jerusalem unica et irrefragabilis t fiduciasalutaris, vcster vcstriquo rcgni prae- ilis, nosterque dominus et frater rex Chistia- lus Balduinus. Gujus ideo inconsolabilior et lentior est transitus, dolor et desoIatio,quod, iictore, in ipso et per ipsum omnium universi- iristiana habebat promptum adjutorium, et i singula infestantia sufficientiam. Inde, inde imirum, dilectissimc, quod vestrae majestati am lineamenta de capite pendentia inclinan- astentamentum nostrum et fidei deificapbasem jj n inexpugnabilemque civitatera, serenitatem im fore in Ghristo cognoscimus, et humilita- lostram, vcstram cssc curam peculiarem in no profitemur. Qufle ergo vel quanta fuerit charitatis abundSintia et pcrfectio in piae me- B amico vestro regc Jerusalcm praetaxato, Dei ;ausa et illius invictissimo amore; in nostra omnibus appareat et Ecclcsia? Orientalis deso- le. Sicut cnim de preedecessorum vestrorum ius prosapiae vestrre piissima intentione vcris- didicit sanctitas vobis innata, ex morc ct pro- ) laudabili, scmpcrconsuevit rcg^.iim cui pr®- estis in Domino, civitatem sanctam et regionem et universam adjacentem, et universos fidei catholica charactere insignitos,protegere,fovcre, manutenere ac corroborarc. Si itaque Spiritus consilii Serenitati vestrae magnificae inspiravit velie iterum, ad migo- rem coronam vestri, visitare locum ubi steterunt pedes Domini corporaliter, modo instanter saltem in hac Ghristianitatis magna necessitate etanzietate multimoda, venire non denegetis, nec dififeratis. In vcstra sanctitate enim omnium vota conveniuDt,et, pro nutu vcstro et amico imperio, nos et regnum nostrum totum exsudabimus digne Deo. De cstero vestr» commendamus paternitati prcsentium lato- rem, magnae honestatis virum, et venerabilem, Ma- mistriae archipraesulem,ad omnia bene agenda stre- nuum, quatenus eum benigne recipiatis, et ei sicut ori nostro credatis. Illi enim, ne epistolarem ezce- deremus brevitatem, secreta nostra ut vobis viva voce edisserat, commisimus. Valete. IV. a[mALRIC|] PATRIARCHiE S. RE8URREGT10N18. A., Dei gratia Sanctae ^esurrectionis Ecclesie pa- triarcha, charissimo filio Luoovico, eadem gratia illustri Francorum regi, salutem et cunctorum ho- stium triumphum. Quoniam paterni regni solium conscendere vos fecit divina dispensatio, pro gratia vobis collata di- vinam interpellamus clementiam ante passionem et resurrectionem Dei et Domini nostri Jesu Christi, ut idem Deus et Dominus noster vitam vestram pro- spcre prolonget ac foveat, et post hujus vitae termi- num vitam vobis tribuat sempiternam. Quia vero sub vestra tutela pauperes Christi quiete conversari et fructificare cognoscimus, pro filiis nostris paupe- ribus leprosis, qui extra muros Hierusalemperpetuo infirmitatis suae dctincntur et damnati sunt carcere, de quorum cruciatu ct ardore non tantum dicere possumus quantum oculis vestris vidistis,subiimi- tatcm vestram rogamus attentius, commendantes vobis latorem praesentium oorumdem pauperum fra- trem, quem excellentiffi vestrae pro sua necessitate transmittunt, quatenus, ea audita, prout vobis vi- sum fuerit, et Deus vobis inspiraverit, eorumdem necessitati, qui humani aspectuset humanae prorsus ketitiae sunt expertes, occurrere dignemini, ut pro his et pro aliis beneficiis a remuneratore bonorum omnium Deo, et in praesenti victoriam, et post per- actam temporalis regni administrationem, aBterns beatitudinisacciperemereamini portionem. In pra- fato siquidem loco ex divcrsis mundi partibus infir* morum et pauperum Dei circumfluit multitudo. Et quoniam ad suste ntandam eorum miserabilem et ino- pem vitam, multa eis sunt necessaria, et multoram cvidenter indigent auxiliis, Orientalis Ecclesiamul- tis tribulationibus et paganorum incursionibus op- pressa, eis ex toto in necessitatibus subvenire non potest. Unde bcnefactores eorum universos omnium orationum et beneflciorum vestrorumy et eonim 1267 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. |2W maxime quae in sancta civitate Jerusalem fiunt, et de caetero fient, participes et consortes facimus. V. EJUSDEM. A., Dei gratia SanctaB Rosurrectionis Ecclosiae pa- triarcha, charissimo in Christo filio LoDoviCo, ea- dem gratia Galliae victorioso et illustri, ab eo salvari qui dat salutcm regibus. Sinccra qua vos araplectimur verac charitatis dilectio, et debita patriarchalis officii quae no- bis incumbit sollicitudo, nos compellit et ad- monet Ecclesiis nostris providere, et, in qui- bus secundum Deum possumus, totius Christia- nitatis profectibus et utilitatibus invigilare. In me- dio siquidem nationis pravae et perversac positi, ab infidelium tyrannide singuJis fere diebusimpu- gnamur, etassiduas inimicorum Christiani nominis insidias et pericula sustinemus. Quanto igitur ma- jora et vicinioranobis imminent pericula, tanto ma- gis nos providos et sollicitos oportet et ab illis con- silium et auxilium quaBrere qui et abundant, et conferre noverunt et dare consueverunt. Habc- mus autem in finibus patriarchatus nostri, in ci- vitate Paneadensi, quae dicitur Bclinas, ecclesiam quamdam tam roverenda antiquitate colcbrem, quam multis et multorum miraculorum insigni- bus decoratam ct cxallatam. Quaj scilicet ec- clesia in illo loco Caesarea Philippi olim fundata fuit, in quo primum et solum Christus Filius Dei vivi,.aPetro apostolorum vertice per.fidci rectas confessionem manifestissime pra^dicatus etdeclara- tus est, cum prac omnibus et pro omnibus procla- mavit : Tu es Chrislus, Filius Dei vivi (MaUli. xvi, 16). Ii quo etiam loco hujus beatae confcssionis re- tributionem audire ox orc Dominico sibi dicente : Tu es PetruSj et super liane petram wdifiealw Eeele- siam meam {ibid,, 18), et claves rcgni ca^Ioruni, po- testatomque ligandi atquosolvendireciporcipsepro- meruit. Haecigiturecclesia, quondam tam inclytaet omni veneratione etobseqnio digna, aTurcis, Chri- stiani nominis inimicis, nunc fere eversa,et peccatis nostris exigontibus, tamiIlustrisoIim,tam prajclara civitas, quae nostne Hierusalcm propugnaculum et antemuralecunctisfidelibusessc dignoscitur,nomon inane duntaxat remanet. Est enim in spurcissimae gentilitatis sita confinio, et barbara ferocitate ipsius impugnata, et assidua captivitate et morte filiorum suorum optimis quibusque dostituitur, et minorata singulis fere diebus periclitatur. Novissime autem temporibus nostris suscilavit Oeus spiritum servi sui I. venerabilis fratris nostri, in eadcm civitate de novoordinati otconstituti cpiscopi, qui multo corpo- ris labore, multa rorum suarum imponsa, eamdera ecclesiam ad pristinum statum revocare cupiens, per varia pericula maris et tcrrse transitum faciens, ad genua charitatis vcstrac tandem elapsus est, ut calamitatem et mondicitatcm tantae et tam roveren- diasimac ccclcsiae vobis insinuct, ctcondonationeset relaxationes,qua8 consilio venerabilium fratrum no- A. strorum archiepiscoporum, episcoporum,abbatum quoque et prioru nad tantara ecclesiam revclandam fecimus, vobis ostendat. Ea propter regalem maje- statem vestram assiduis precibus humiliter exora- mus, quatenus venerabilem fratrem nostrum praedi- ctae civitatis episcopum,quem honestas et probitas ipsius satis commcndat, Dei gratia et nostra reve- rentia, benigne recipiatis et honoretis, etin suisju- stis petitionibuseun.dem misericorditer exaudialis. Valete. VI. r[aIMUNDI] DUCIS NARBONiE.COMmS TOLOS.EjMARCHIONIS PBOVINCIiE. Domino suo Luoovico, Dei gratia Francorum regi, R. dux Narbona>,comcs Tolosae et marchio Provin- n cisB, debita; fidelitatis obsequium. Pro negotio supor quo legati imperatoris Constan- tinopolitani, cum nostris ad honorem regni veslri, sicut credimus, nobiscum convenerunt, legatosno- stros cum logatis domini A. summi pontificis, ad Gra?corum impcratorem transmisimus. Porro discre- tioni nostra) placuit legatos nostros ab itinere ad vestram priesentiam evocare. Unde quia in omnibus vcstri consilii prudentiam nobisducempraBfiximua, et vostram sequonloj? auctoritatem legatis GraBcorum nos obligavimus, procamur iterum, quoniam jam sera osset poenitentia,exceIIentiam vcstram regiam, uttaies lcgatos ad imperatorem Constantinopolita- num mittatis, per quos negotium spcratum ad glo- riam et sccuritatem regni vestri, Deo propitio ad ef- fectum valeat perduci, et ad nos optata commoda C pervenire. Interventu namquectinstantia discrcto- rum et fidelium legatorum consucvcrunt raagna et ardua negotia optatum et prosperum finem sortiri. Valcte. vn. R. DE DALMO, FIDELIS IMPERATOIUS CONSTANTINOPO- LITANI. Lldovico, Dci gratia excellentissimo Francorum rogi, R. DE Halnko, do numero lidelium domini E[m- MANUELis] Conslunlinopolitani imperatoris semper augusti, sinceraj fidelitatis obsequium. Logationis ncgolium supcr quo Adrianopolitanus abbas, et prior Hospitalis Constantinopolitani, cum logatis domini R. Sancti .Egidii comitis, vestram visitavore prajsentiam : mihi cum eis pariter lan- n quam imporii fidulissimoadominomeoE.inclyto et sancto imporatore injunctum fuit. Proinde quiaipsi apparatu moo et providentia,jam ad dominum meum imperatorcm marino itinere rcdire cocperunt, fidcli- tatis dobito,quam vobis oxhibere tanquam domino desidero, confidenter consulendo rogo, et rogando consulo, ut legatos vestros ct litteras ad dominum meum E. imperatorem sanctum, sine cunctatione et mora mittatis. Scio enim quia fraterno amore et gormanacharitatepersonamvestram,honoremrcgni vestri, et gloriam diligit, et indissolubili vinculoet germano ronsortio vobis sociari et uniri exoptat. Vi- vat et valeal per multa tempora sublimitas ve- 1369 REGUM, ETC, EPP. AD LUDOV. JUN. 1270 stra, et me inter fideles regni vestri numerare di- A gnetur. VIII. a[malrici] regis hierosolymorum. LuDovicOjDei gratia regiFrancorum illustrissimo, a priscis jam temporibus sibi dilectissimo. A., per eamdem gratiam Hierosolymoram rex «alutem et veri amoris indicium. Quoniam a longe retro temporibus terram sanctam Hierusalem regnique Hierosolymitani exaltationem cordi vobis fuisso novimus^piam serenitatis vestraB devotionem bumiliter exoramus^ut quod diu gesta- stis in corde, adimplere curetis opere, et praedict» terrs subsidium providere mente sollicita studeatis, et negotii illius pro quo venerabilis arcbiepiscorpus Mamistrensis Galliarum partibus destinatus cst me- ^ mores sitis, quoniam in instanti,plus quam lingna queat exprimi, necesse est fieri. Praeterea ex quo Mamistrensis archiepiscopus a nobis discessit, fer- tur quotidie imperatorem advenire.Qui statim cum venerit, verentur omnes Orientales una nobiscum, absque omni dubio ipsum illam babere, quoniam in tanta debilitate prostrata succumbit, quod non aliunde sibi venerit auxilium, eamdem Antiocbiam Turcis aut Grsecis cedere indubitantur necesse est. Mente igitur devota, corde sollicito, cursu concito imperatorem illum de quo magis timemus, praeve- nire studeatis, quia non in terram alienam, verum in eam in omnibus et per omnia vobis erit ex- posita venietis.Et tam nos quam omnes alii jussio- nibus vestris obtemperabimus. IX. C B. DE BLANCESFORT MAGISTRI MiLITiiE TEMPLI. LuDOviGO, divina gratia illustrissimo Francorum regi, B.DE Blancesfort, eadem gralia pauperis mi" litice Templi magister dictus, cum universo ejus- dem militiae conventu,omnimodum cum debita re- verentia famulatum in Domino. Orientalis regni perturbationemgraves eventus in. textos infortuniiSjScripto vobis intimare operae pre- tium duximus,cum prosperorum nuntiandi facultas universaliter fere nobis denegetur.Ne vcro majesta- tem vestram prolixa improperiorum nostrorum re- latione amaricare videamur, capitulatim vobis ea scribere inviti compellimur.Ecce persecutores veri- tatis ac fidei^inspecta angustiarum nostrarum mul- titudine^ insoliti furoris audacia adversum nos ar- j) mantur.lpsos namque R. principis Antiochi(B exal- tat captivitaSyCsdesque suorum et magnatum prin- cipatus factffiin principis captione.Hincab eis terra depopulata ipsos laetificat.Hinc nutu divino,nostro- rum exigente mole peccaminum, terraemotu dissi- pat£ munitiones,eversa castella quamplurima^ in- numerique quos dirutorum murorum collisio op- pressit, multiplicato eorum furore adversum nos multo acrius solito accendit. Ecce iterum praedicta gravia,multa graviora,ac flebiliora flebilibus novis- sime subsecuta sunt. Rex namque Balduinus, qui omnivit«8uaetempore,murus stetit incxpngnabiiis pro domo Israel, naturffi persolvens debitum,viam universae carnis ingressus est,scilicet damnum die- bus nostris incomparabile.Haec ct his similiaEccle- siac persecutores attendentes, ab extremis eorum finibus in unum convcniunt quasi vir unu8,adver- sus sanctuarium Dei,delere de terra memoriam no- stram, Ecclesiamque fidelium, quod absit! infinita eorum multitudinisoppressione depravare conantur Super hoc Dei ac vestrum auxilium consilium et subsidium, ingemiscentes postulamus. Regnum et- enim Hierosolymitanum,licet plurimum propriis vi- ribusdestitutum sit,necesse est tamen quatenus, An- tiochiae principatui omnino desolato manum con- solationis extendat, viresque quas, ut ita dicam, non habet, viriliter,largiatur. Sed quid egenti pr«- stare poterit, qui egestate afflictus in seipso angu- stiatur? Oppressionem igitur Orientalis regni,et Ec- clesiae,ipsa conscientia vestra diligenter inspiciat^in passionis resurrectionisque loci subsidium inflam- metur. Oramus obsccrando quod possumus, quod ipsi quderimus,Dominicffi anobis locus impetret re- surrectionis.Singula improperiorum nostrorum,at- tenuationis nostrae, elationis inimicorum passionis ac resurrectionis Christi, malorum vobis scribere numcrositas impedit; quaenoslatorumprssentium, scilicet fratrum nostrorum relationi fideliter com- mendavimus, ac sub eorum testimonio reservari dignum credidimus. X. EJUSDEM. LuDovico,Dei gratia illustrissimo Francorumre- gi, B. domus Templi magister dictus, quamvis in- dignus, cum ejusdem domus conventu, servitium cum dilectione. Nobilitati vestrae notum fieri volumus quod domi- nus Guillcrmus de Donner,postquam ad Orientales partes transfretavit, ut Dominicum visitaret sepul- crum,cajteraque oratoria circuiret, quidam ejus vi- cini suam terram crudeliter invaserunt, igne eam pessime dcvastantes.Unde serenitatem vestram mo- dis omnibus deprecamur,quatenus hoc,quantum ad vos pertinet, fieri non permittatis,scd ultionem in eos qui hoc prxsumunt faciatis, ut cxteri, vestram justitiam audicntcs,tantum scelus ulterius commit- tere non attentent.Magnum siquidem detrimentum in hoc poterit Orientalis Ecclesia sustinere, quia multi sic suaperdere metuentes,transfretare dubita- bunt. Majestati vestrae grates indesinenter exsolvi- mus de bcneficio nobisetfratribus nostris impenso. XI. GILDERTI CUST0DI8 HOSPITALIS HIERUSALEM. Illustrissimo atque excellentissimo domino Ludo. vico, Dei gratia regi Francorum benignissimo,GiL- BERTUs, eadem gratia sancti Hospitali? Hierusalem custos, licet indignuSfCum omni fratrumconventuy salutem et sacrarum orationum Hierusalem nter- nam participationem. Inter caetera charitatis opera quibus ad regna fit ascensus coclestia, eleemosyna prscipue summum i27 1 AD GODEPRroUM APPEND. II. — MONDM. DB BELLO SAGRO. 1912 locum obtinet,omni iam Veteris quam Novi Testa- A menti pagina verum super hoc perhibente testimo- nium.Hujusitaque devolionis intuitu,regalis vestr» majestatis magnificentia, Spiritn sancto divinitus illu9trata,sanctissimam domum paupcrum Uospita- lisHierusalem^placentem Deo et per omnia accepta- bilem, devote diligere, manutenere, vestrarumque beneflciis eleemosynarum larga manu ditare ac re- crearesemperconsuevit.Supcr quo non estdubium quin propter sincerura vestraebenignitatis afTectum, quem specialitcr pro regno ccelorum adipiscendo erga Deum,et erga omniaquaesibi pertinent,in toto regno vestro consistcntia,charitative exhibetis. Tot barbarae gentes, tantaeque diversorum populorum nationes,vestraB dedie in diem subjungenturditioni. Dignum enimetjustumessejudicamusutqui Deum t» diligit ejusque mandatis puro corde obtemperare ni- titur,in bonis et de bonis Domini gaudeat, teneat atque victoriose fossideat. Si enim protoplastus Adam, quia inobediens fuit voci Dominicae, mun- dum cum omnibus in eo creaturis adversarium at- que contrarium sibi habere promeruit,ita si aliquis fidelis voluntati Doniini beneobediens aliquando in. venitur (quod raro contingit), tam mundum quam omnia mundana beneplacito suo debethaberesub- jecta, et sine omni obstaculo invenire parata. Ut igitur divin® bonitatis clemcntia, sine cujus nutu nihil boni fieri potest,h(Bc praedicta, rex illustris- sime, juxta vestri affectum animi,concedere digne- tur,Deum scmper prae oculis habete. et ea quae Dei sunt in regno veslro salva et secura custodite, et praecipue et specialiter praedictam domum sancto- C rum pauporum Hospitalis Hierusalem, in qua vere Christusinmembris suis suscipilur,sicutve8trisas- pexistis oculis, diversisque modis servitur, solitae vestrne pictatis more diligite, manente, et ab omni hoslili manu tanquam bonus patronus protegendo defendite,ut beatorum prccibuset intcrcessione pau- perum,quibus regnum coelorum a Christo traditum est, in praesenti prosperitatem mentis et corporis pacem in regnovcstro ettranquillitatem,de hostibus triumpbum, post hujus vitas transitum, stolam immortalitatiscum eisdem pauperibus in regno cod- lorum fcliciter adipisci mereamini. Amen. XII. A[MALRICr] REGIS HIEROSOLYMORUM. LuDOVico, Dei gratia Francorum regi gloriosissi- j) mo et incomparabili viro,diIectissimo suo,A.gratia ejusdem Hierosolymorum rex, salutem,et dilectio- ncm. Lacrymabilem et luctuosum de domino ac fratre nostro inclyto rep:e IJ. rumorem, heul heu! vobis pcr praesentia scripta inlimamus.denuntiantes vobis quoniam in die Scolastica; virginis, vocationo divina migravit ad superos.Vcrumtamen nosregno ipsius, quod nobis haercditario jure obveniebat, nunc potimur, et sine omni impedimento atque in bona omnium hominuin nostrorum voluntate inso- lio regni nostri consolidati suoius. Quia vero, illu- strissime, tota Christianitas in Oriente vehementer attrita et gravius solito oppre8sa,nimium atqueni- mium laborat, tum ex infortunio R. illustris quon- dam principis Antiocheni, qui ut jam vos dudum audisse arbitramur, rediens ab expeditione,captus fuit,caesis aut captis fere omnibus illis qui in comi- tatu ipsius erant,tum et ex terraemotu,qui in pr»- teritoAuguslo, totiusprincipatusAntiocheni castel- la,turres et municipia ferc omnia funditus evertitso- loque coa^quavit, rogamus serenitatem celsitudinis ve9traB,ut pro terra illa quam Dominus sua corporali praesentia visitare, illustrare et consecrare dignatus est,quam etiam.ut liquido con8tat,regnum vestrum spurcitiisinfidelium potentereripuit,etcultui divino vindicavit, sollicitus sitis,et,dum licet atque vacat; notum faciatis omnibus quo animo, quo cordis af- fectu quaintimasinceritate Dominicum sepulcrum hucusque dilexistis.Scilotenamque qnoniam ab ini- tio, ut a praesentium latoribus certius audire pote- ritis,consilio quidem vestro,et festino auxilio, tan- tum opus,nec consimile fuit.Et si vobis in mentem veniret Dominicum sepulcrum adire^non in terram alienam,verum etiam in eam quae tota vestraestet erit tempore quidem nostro vobis exposita, procul dubio veniretis.Nos enim ut tantum tamque subli- mem dominum,vos modis omnibus honorare, dili- gcre et omnia quae vestri juris aut sunt aut fuorunt. Data ad fontem Sephoriae, vi Idus Aprilis, XII. B. DE BLANCESFORT MAGISTRI MILITL« TEUPL1. LuDovico, Dei gratia gloriosissimo Francorum rcgi, et domino suo excellenti, B. de BLANc.,eadem gratia pauperis militiae templi ministerhumilis, et totus fratrum suorum conventus,orationum munus cnm salute. In venerandae celsitatis vestrae praesentia saepenu- mero relatum credimus, qualiter, quandiu et qua intentione sub salutiferaj crucis vexillo et cum do- minoregemilitaverimusinjEgypto; sienim scelera- tissimus ille Norodinus,intervenienteSyrac{onis au- dacia, regno Babyloniorum,ut affectabat.potiretur, multiplicatis viribus tantus incumberet Christi re- gno ut pcr piraticamclauso mari,periculosum etiam fugae locum non concederet timidis et ignavis. Ea enim erat intentionum suarum summa, eaque gra- tia miserat in Babylonem Syraconem,ut infinitam Babyloniorum multitudinem,vel vi dominationis,veI simulatae pacis astutiasecum ascisceret, et in aboli- tionem Christiani nominis,duopotentis8ima regna, Babylonis scilicetet Damasci foederaretinvicem.Ve- rum respexit nos desupcr divina clementia, dedit- que eulloribussuisChristus noster non incruentam de infidclitate vijtoriam. Supra memoratus etcnim Turcus,quem adipiscendi regni gratia missum pr»- signavimus,BerbcsiumvalidissimamciviiatemiEgy- pti,quam etiam obfirmavcrat et muniverat triginla millibus bcIlatorum,in triumphalis tandem ligni virtutc coactus est reddere servis cruci8,et nonsine magno suorum detrimentopulsusestapatria,quam 1S73 REGUM, ETC., EPP. AD LUDOV. JUN. 1274 quidem triduo amplius tardante succursu, nullo A mtrasse, Syraconem,Noradinicome8tabulumquiad erat conlradicente in dominium possessurus. Nos autem post haec omnia revertentes, invenimus pro peccatis nostris terram sanctam satis ac desuper desolatam,Paneademque civitatcm^qua non cratin toto regno munitior, furto sublatam et rcdditam Turcis per manus proditorum, Antiochiam quoque miseram ac miserabilem, eversionem sui jam pro- ximam,et stragem suorum inenarrabilem insolabi- libus lacrymis deplorantem;de quaquidemjamnon cst dubium quin aut in GraecorumautinTurcorum manus veniat, et in proximo, nisi ei divina misera- tio vestraque superexcellensimmensitassuccursum provjderit festinatum.Neque enim potest rexnoster A., magnus licet, Deo gratias, ac magnificus ad de- partes illan declinaverat ut eas sibi vindicaret, in Berbesio obsedisse.Ipsc mense finem dante, et se- quente jam intrante fixeruntibi tentoria.Quoaudito Noradinus indignatus animo et mente confusus, eadcm tempestate litteris etlegatis suisomnes par- tes quas nomen ipsius audierant et tremebant con- traxitjCt castellum,quod dicitur Harencetin finibus AntiochiaB ct Alapiae situm est, olim tumaci et su- perbia obsedit.Applicatis machiniset petrariissuis, tot ct-tantis vulneribus obsessos invaserunt, ut fe- re cibariis et aqua carenles amplius tolcrare non valerent.Cum autem haec itaque agerentur,princep8 Boemundus, qui Antiochise praesidebat, curam novi principatus sui viriliter agens,comiteTripoIitanoet fensionem Antiochiae et Tripolis,llicrusalem etBa- j. domino Torosio, duceque Marmistensi,et de fratri- bylonis quae servit cum filiissuis.etcui potissimum metuendum est, quadripartitum agmen ingercre, quas omnes potest Noradinus, uno et eodom tem- pore, 81 velit, superabundantibus canum suorum copiis infestare. Proinde noverit magnitudo vestra diiectum fratrem nostrum,famulumquoque etami- cum vestrum, fratrem Heustan cane.m pro exone- ratione et relaxatione sua cogente corporisinfirmi- tate,toties supplicasse,ut jam non possemus ei salva pietate contradicere.Mittimus ergo in locoejus prae- sentium latorem,fratrem VValterum.virum pruden. tcm et discretum, gemina quoque ingenuitate.avo- rum scilicet et morum bene conspicuura, quem et nos his praesentibus,tanquam praesentialiter, vobis et mandato vestro commiltimus et submittimus,et bus nostris qnam pluribus sibi accersitis,fratreset homines suos, tanqaam bonus MathalhiaB niius, succurrere proposuit.Tantos etenim milites et Tur- copolos et pedites coadunavit, quod nunquam no- stris temporibus ab illis partibus tam pulchra coa- dunalio fidelium adversus infidelcs armata proces- serit. Factum est autem dum atlversus crucis ini- micos XII die excunte Auguslo, armati procede- rent,eos in primo conflictu fugavenmt,sed in mul- titudine gentium confisi et plurimum resistentes, nostros sustinuerunt et disconfecerunt, principem et comitem ceperunt,licet multi eorum corruissent in gladio. Quid ultra? victoriam habuerunt, sed cruentam. Praeteroa huc atque illuc per terramdis- currentes Harcnc ceperunt et Antiochiam obsede- quasi manu ad manumtradimus,rogantesutipsum C runt.Non est enim qui eorum immanitati resistat; Dei amore et nostro in agendis nostris, quae et ve- stra suntjVestra ope fulciatis,ct benigno favoreve- stro, tanquam famulum vestrumpropriuminomni- buset peromniasustentetis.Nam et ipse sicut diu- turna ejus conversatione cognoscetis,est etiam per 80 honorari dignissimus. XIV. 6. FDLCHERII PROCURATORIS DOMORUM MILlTIiG TSMPLI. LuDOVico, Dei gratia Francorum regi sanctissi- mo,domino et amico suo max. frater G. Fulciierii domorum pauperis militiae Templi procurator indi- gnu8, salutem, mittere rem, si quis qua caret ipse potest. Antiochenee terrae de8olationem,Hierosolymorum n turbatum regnum, graves eventus, importunos ca- 8U8,Chri8tianitatis plagas continuas,lugubres vobis intimare compellimur,cum prospera nuntiandi de- 8it facultas.Importunitatis tamen ctimproperii no- stri singula, vobis scribere malorum numerositas impedit,dum vix aut nunquam prospera nobiseve- niant. Praetermissa igitur tanti infortunii multitu- dine,graviores nostros eventus vobis revelarc sata- gimu8,cum iinguam loquentislacrymae desolationis impediant. Anni autem istius mense JuIio,contigit regem nostrum A. et magistrum nostrum, c«te- rosque terr» sanctei proceres fines Babyloniorum de sexcentis militibus et duodecim millibus pedi- tum, vix pauci qui nuntiarent evasere. Elevatum igitur cornu inimicorum nostrorum, humiliata est in laboribus virtus nostra. Supplices etenim flexis genibus cordis,charitatis vestrae pedibus provoluti, a liberalitate vestra auxilium postulamus et exspe- ctamus.Interpellet vos ipsa conscientia vestra,mo- veat vos sincerae charitatis affectus, redemptionis nostra; locus, terra sancta, urbs fortitudinis, Ecclc- sia primitiva. Semel ac saepius vobis talia manda- vimus,nunc autem impensius ac impressius.Nobis equidcm orationes, ac rogare ; vobis autem ope- rationes ac rogata pcrficere divina gratia praesti- tit. XV. a[malrici] regis hierusalem. LuDovico,per Dei gratiam Francorum regi excel- lentissimo,Patri in Christo charissimo.A.,peream- dem Hierosolymorum rex, salutem, et ab eo qui omnium regum est Rex regi. Quoniam ex regia majestate vos posse scimus,et ex devotiono pi© voluntatis vos desiderarenonam- bigimus, omnibus necessitatem patientibus auxilii vcstri interventionem proficere,idcirco per praesen- tia scripta, dencndam omnibus Christianorum qui in terra sancla Hierusalem sunt, erectis Turcorum cornibus depressionem, sablimitati vestrae, licet 1278 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONDM. DE BELI.O SACRO. lS76i cam jam forte audieritis, exponere dignum duxi- mus. Nobis apud iEgyptum cum Syracuno dimi- cantibus, et per virtulem Dominicse crucis inde eum,maxime si ibi permansisset,universitati Chri- stianitatis nociturum, expellentibus, factum est ut comes Tripolitanus et princeps Antiochenus cum multo exercitu ad liberandum castellum prope An* tiochiam situm, nomine Ilaring, quod Noradinus cum innumera multitudinc obscderat, ipent,et au- xilio divino hostibus eorum adventui cedentibusli" berarent.Accidit autem ut dum praefati princeps e** comes, non contonti tanto Dei beneficio, supcrbe hostes aJ loca naturaliter munitissimainsequeren. tur, ipsos ab hostibus capi, et omncm fere eorum exercitum partim capi, parlim occidi. Additus est praeterea huic dolor dolori.Namtraditorummanus, prsfato Noradino, cum adhuc in iEgypto essemus, Panudium, quod vulgo Belinas dicitur, tradide- runt. Sic itaque quasi in angustia* pendulo, sancta laborans terra, vestrum et vestrorum potissimum, quod sibi efficacissimum fore speramus, nobiscum implorat auxilium. Valete. Data Antiochise sccundo Idus Januarii. XVI. n. 0L1M PRI0RI8 DE MONTE TUADOR. Excellentissimo regi Francorum, H., non nunc, sed quondam prior de monte Thabor,licet indignus, S. intimaeque dilectionis effectum cum salute in Christo. Quoniam sui est, uniuscujusque est domino suo status est seriem habitudinis suae litteris declarare, idcirco mea epistola, quamvis magna intersit loco- rum distantia, pra3tulit ad vestras posse venire manus, et nihil est de quo laetior esse queam qua usque ad vestri praBsentiam,Deo concedente,super- vencrit. Considerato a minimo etiam vestraj curi» clerico, sciatia me in curia domini imperatoris Gonstantinopolis prae omnibus suis familiaribus primatum tenere,ibique quoniam vestrorum mini- mis praesentialiter nequeo famulari,cum omniaaf- fluentia bonorum plurimum egere.Etinde estquod flexo capite vestram imploro benevolentiam,ut im- peratori Constantinopolitanovestraslitteras mittere dignemini, quatenus ad vos,ut ad meum charissi- mum dominum, omni occasione remota,me venire dimittat,et si unquam aliquodservitiumquodvobis placeret fecerim, modo maximc appareat. G. etiam et R. de MerIo,mei videlicet propinqui,flexis geni- bus vestrsB benevolentiae integritatemexspostulant, ut quod vobis litteris meis manifestatur,facerenon dcdignemini.Et insuper vestrinominisexcellentiam efflagito, ut huic bajulo quam citius poterit ad me reversuro, non tamen pro mei merito, sed pro ve- stri clementia,manu aliquantulum larga subvenire faciatw. Valete. XVII. PETRI PRI0RI8 H0SP1TALI8 C0N8TANTIN0P0LI8. Illustrissimo Deigratia Ludovico regiFrancorum, P.,frater Jcrosolymitani Hospitalis etprior ecclesias A beali Joannis Constantinopoleos, DuntiuBque ssn- ctissimi imperatoris,E. N. et utriusque vitae felici- tatem. Noscat celsitudo vestra, domine reverendissime, quod ex partedomini nostri imperatori8,advo8pro- pric missi sumu8,et expraeceptoimperialihabemus quatenus vestram citius quam domini papas visite- mus praesentiam. Quapropter vestram obnize de- precamur benignitatem, quatenus velitis ac praeci- piatis ut secundum dispositionem domini iropera- toris hoc implere valeamusabsquescandalodomini apostolici, quia nuntius ejus nobiscum est, et ad curiam illius nos primitusirecompeIlit,quodnulia- tenus, doncc vestram vidcremus majestatem, face- remus. Valeat diu celsitudo vestra. g XVllI. A. PATRIARCHiG DOXINICiE RESCRRECTIONIS ECCLfiSIiE. Invictissimo Dei gratia Ludovico Francorumquo piissimo regi, A , eadem gratia sancta; Dominic» ResurrectionisEcclesiae patriarcha, unacum N. prio- re, et universo canonicorum inibi Deo famulan- tium conventu, salutem et debitas orationes in Christo. Piae celsitudinis vestrae bonitas et mansuetudo, fama loquente, ut experti sumus, vobis veraciter innotuit, quod in causa servorum Dei studiose con- currat, et religiosis viris sinceritatis suae soIaUa subministret. Imprimis igitur libertati veatrffi im- mensas gratiarum actiones persolvimus, quia sicut multorum relatione suscepimus, res Dominici se- pulcri cujus servi sumus, licet indigni, amoris re- C spectu divini ubique, quantum potestis,augere non desistitis. In his ergo quae ad Deum sunt ante sa- crosancta loca passionis et resurrectionis Dominicas jugiter pro vobis existentes, fraternitatis nostrae ac beneficiorum nostrorum vos consortem statuentes, dilectum fratrem et canonicum nostrum S.latorem praesentium, benignitati vestrae propensius com- mendamus, humiliter rogando, quatenus ei ob re- verentiam gloriosissimi sepulcri,in quibus indigue- rit,auxilium vestrum Iargiridignemini,et tam eum quam res sibi commissas suo vestra sublimitas fa- vore manutenere dignetur. Insuper vestrae probita- tis excellentiam obnixe deprecamur,quatenu8 prae- dicto S. canonico, Hospitale quoddam vel almum quemlibet locum sub protectione alarum vestrarum, ]) ubi ad honorem Dominicae resurrectionisrefugium habere possimus,pro saluteanimas ve8traB,omniumr que nobilium parentum vestrorum, concedere dig- nemini. Valeat tantus rex fortissimus. XIX. HUGONIS ABBATI8 S. MARliG ADRlANOPOLtS ET PRIORIS S. JOANNIS CONSrANTINOPOLIS. Excellentissimo atque magnificoregi FranciaeLu- Dovico, HuGo Dei gratia Sanctae Mariae Adrianopo- lis abbas,et prior Sancti Joannis Constantinopolis, ejus fidelissimi. salutem, et in regimine sibi com* misso placere summo Rectori. Non lateat personam vestrae magnitudinis, Pater REGUM, BTC, EPP. AD LUDOV. JDN. 1278 idissime, quia si importunitas tcmporis non j constringcret,no3 cgrcssi csscmus cx parti- ovinciae. Sed sciatis, in rei vcritate, quoniam parat;e sunt apud Narbonam, et propter ru- i, nolumus ut omnibus patcat iter nostrum. revo noscat magnitudo vestraB inajcstatis,Pa- erentissime,quia multum contristati sumus, idimus nutitios vestros sine litteris ad rcgcm . Quia vos bcne scitis quoniam nos ituri et uri sumus pcr ipsum cum pecunia, et per viam ire nec reverti possumus. Et istud est iim regis Sicilia), sicuti imperatoris ctvestri 3 scimus quia vos diligitis cum. Unde roga! ersonam vestra magnitudinis,ut pcr nuntios 3 dirigatis ei littcras talcsquod sint honorabi" tro regno et sibi,et sic credat legatis vcstris si vos loqucretis cum ipso. Et, si placet ve- iagnitudini,mittite nobislitterasquam citius ;i8,ut nobiscum possimus deferri per pr«esen- atorcm littcrarum,et noc unum diem moram vobiscum.Valeatcclsitudovestrasanctissima. XX. AMALRICI REGIS HIEROSOLYMORUM. ovico, pcr Dei gratiam Francorum regi sere- io,Patri et amico suo charissimo, Amalr. per m Hierosolymorum rex, salutem. ^estrai patcrnitatis clementia et rcgno vcstro liter sperat sibi auxiliumetconsilium Orien- IcclesicE toti Christianitati lugubris miseria. st nimirum quod de innata vobisbenignitate lum confisi, cum pro omnibus tcrrae sanctae 3 vestrae supplicamus putcruitati, praecipue itribus templi,vestram e.^oramus majcstatem, lus solito more illos commendatos habeatis ue, qui quotidie moriuntur pro Domino et D, et per quos possurnus, si quid possumus. j enim tota summa,po8t Dcuin, consistit om- eorum quf-e sano llunt consilio in partibus i8.Unde quidquid eis feccrit rcgia vestrama- et muniflua dcxtcra pietalis, nostraB per- dipsum maximc a^stimctis vos impendisse. • XXI. im\NDI DE BLANCAFORT, MAGISTRI MILITLE TEMPLl. ovico, Dei gratia inclyto ct vcnerabili regi )rum, domino suo charissimo, Bertr. de VFORT, eadem gratia militiac tcmpli magister ,de regno ad rcgnum fchciter transferri. t ct quanta nobis et prafjdeccssoribus no- ,e munificentiffi vcstra» largitate collata sunt 3ia, si per singula pcrscqui tcntabimus, nec potcrit ncc lingua sufficcre. Nam cum ab e «etate vestra libcralitas circa domus nostras 5ationemlaboriosadevotioncstuducrit,adhuc, *atias,in eodem suo tenorc pcrdurat,Deo pro- t vita comite in posterum duratura. Et ut 5ta tempora replicemus, raro vel nunquam \ invenietursanctadevotio destitis8e,quin semper aut sua nobis propensius ingereret, aut aliena benigni sri favoris assertione nostris usibus applicaret.Pro quibus omnibus reverentia et honorificentia fratri G. Fulch. a vobis exhibita, quia grates condignas referre non possumus, referendas illi soli commit- limus, qui quod oculus non vidit,nec auris audi- vit in aeterna recompensaturus est claritate. Idem namquo frater, G. Fulch. in universitatis nostraB pracsentia genibus provolutus,vestram circa se stu- diositatem tantis extulit prsconiis, ut pene intra * credulitatem,etsupra admirationemfieretuniversis. Unde et hic et ubique nos et nostra omnia, vestr» supponimus et exponimus voIuntati.De cstero su- per oppressione sancts terrae,et maxime Antiochiad n quid loquamur? ad quos ibimus? quos implorabi- mus. Vobis enim toties dictum cst ut sit facilius re- pulsam ex taedio quam ex pietate lacrymas promereri. Antiochias tamen res adeo confractae ot ad tantam re- dactae sunt pauperlalem ut ad eam recipiendam in suam,collectis undique copiis,venire velit etaccin- gatur imperator.Quippe ea namque per tot infortu- niorum gradus ad hanc servitutum perducta est summam, ut immanitati Graecorum seu Turcorum ad primum concursum pateat exposita. Adhucta- men ad vos respicit misera mater et apostolica sedes Antiochcna, amaritudine et moerore confccta. Va- lete. XXII. AMALRICl REGlS HlEROSOLYMORUM. LuDOvico, per bei gratiam Francorum regie C gloriosissimo, et amico suo serenissimo, Amal- Ricus, per camdem Jerosolymorum rex, salu- tcm. Quoniam vestram personam et regnum vestrum diligimus, et vobis servire parati sumus, et specia- liter de vobis ct de regno vestro speramu8,succe8sus nostros vestrae notificare majestati dignum duxi- mus. Sciat ergo vestra excellentia quod intravimus iEgyptum cum gente quam habere potuimus. Ter- ram enim nostram pro posse nostro munitam pro Noredino reliquimus,qui omnes quos potuitevoca- verat a Baldac et ab Euphrate, et ab omnibus ter- minis eorum.Ante civitatem vero iBgypti nobilissi- mam quae dicitur Bulbeis, congressi fuimus, cum yEgyptiis turmis utrinque dispositis et fronte ad n frontem locatis. Deus autem,cujus non est victoria in multitudine, multitudinem inimicorum suorum convertit in fugam,et infinitis morti dati8,et de me- lioribus et majoribus terro; muliis captis,in campo illo pernoctavimus. In crastino autem civitatem pra^nominatam assiluimus mirabiliter, et nisi pcr intcrpositionem fluminis Paradisi,qui ex improviso nobis supervenit, sicut singulis annis solitus est, impediremur, sicut speramus, urbs illa vel capere- tur vel redderetur. Si igitur ex solito nos virtus ve- stra magnifica adjuvare voluerit, Deo dante,ex levi poterit /Egyptus sanctae crucis charactere insigniri Valete. 1479 AD GODEPRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BBLLO SACRO. l^ XXIII. QAUFRIDI FULGHBRII PR£CBPTORIS DIEROSOLYMI- TAN^ DOMUS. LuDOVico, Dei gratia gloriosissimo regi Franco- rum,domino suo charissimo, frater Gauf.Fuixherii Jerosolymitanae domus praeceptor, salutem. 8icut exstincta parum fideliter incendia raajore tandem flamma reviviscunt, sic disconfectus a no- atris paulo ante Noradinustransiitipse Eupliratem, Persasque ac Turquemannos, Ninivitas e. et quid- quid gentium ab extremis usque finibus,suscitat in sui pudoris ulfinncm. CoUectaque multitudine tam InaBstimabiii, Hcrennium oppidum coepit in Antio- cbenis finibus obsidere.Quod intuens bonae indolis adolescens noster Boam. jam princeps,et magnum i41um genitorem suum referens, tantae multitudini non formidat occurrere, et dum eis in paterna vir- tute congreditur,occulto Dei judicio devictus capli* vatur, quodque sine lacrymis dicere non dtbemus, ipse et comes Tripolitanus, cum duce Mamistrae, dominoque Vg.de Leziniaco,et aliis quamplurimis, Alapiam ducti incarcerantur ; reliquus autem cxer- citus^magnus licet ac metuendus, caesus aut capti- vatus fere totus. Sed et de fratribus nostris cecide- runt in ore gladii 60,milites fortissimi, praeter fra- tres clientes et Turcopolos ; nec nisi septem tantum evasere periculum. Antiocbia siquidem, amissis bellatoribus suis a primo ad ultimum^ tota patet. Quippe cum in omnibus Onibus ejus nihil prorsus est reliquum, praeter solum corpus miserae civitatis ; de qua etiam timetur,ut pote quae armorum, vivo- rum et victualium coairctatur penuria, neque enim habet sufHcientia per duos menses cibaria.Quodque nondum data cst in potestatem inimicorum, solus post Deum fecit et facit patriarcha,quid ad tempus sequestrata patriarchali dignitate,munit oppida,di- vidit escas,largitur donativa, non dubitat etiam de vita periclitari pro patria.Sed quid inde? Sustinebit utique,sustinebit Turcos ; sed imperatori Gonstan- tinopolitano qui venit, non poterit resistere, omni humano auxilio destitutus. Rex enim noster, quem sua gratia conservet Omnipotens,sub sanctae crucis vexiJlo,profectus in Tfigyptum cum suis, et cum al- tera parte fratrum nostrorum a prima die Augusti tenet inclusum in Herbesio civitate usurpantem sibi regnum Babyloniae comestabulumNoradiniSyraco- nem.Etnos quidem in Jerosolymispaucissimi (tanta est Turcorum et,ut verius dicam,8purcorum infini- ta8},non sumus ab infestatione et ab impugnationo securi. Videtis ergo necessitatem nostram ; videtis quoniam si dissimulaveriti8,aut tarde crcdideritis, ut soletis, nec antequam residuum Ghristianitatis consumatur, succursum praebueritis, metuendum estne, cum volueritis, non possitis. Accingantur itaque qui Dei sunt, ct qui Ghristiano nomine cen- 8entur,veniantpatris sui regnum et libertatia nostrae patriam liberare, ne patrum nostrorum sanguine viriliter comparata, periclitetur turpiter et irreme- diabiliter in manus filiorum. Ne exspectetis hinc A alios nuntios,quia rege et roagistro ab8eatiku8,non audemus dimittere probos homines in boc arcto. XXIV. B. RAIMUNDI FILII, PRINCIPIS ANTIOCUI£. LuDOvico, Dci gratia Francorum regi nobilissimo domino suo. B., Raimundi quondam Antiochi» principis Glius,eju8 homo et famulus,ab eo qui dat salutem regibus. Quoniam,serenissime regum rt domine,de vcstrs magnitudinis clementia non modicam fiduciam ha- bemu8,pietatis vestrae genibus prostrati totis visce- ribus mentis involvimur,quatenus Orientalium par- tium et maxime Antiochenarum frequens ac lacry- mabilis miseria atque devastatio altitudinis vestrs visccra commoveat,ut vestro auxilio atque consilio P in ejus manibus spesnostra atque refugium exomni parte spectat ac singulariter constat, quod qui- dem suspiranti animo quotidie praestolamur dicen- tes : « Qmndo veniet? pukis, durabo? w Terra nostra jam in arcto posita, et nos ab inimicorum Grucis Christi faucibus erepti,Deo vero laudes referamus; et vos in coelestibus ab ipso Deo coronemini. Nos enim,nisi Dei auxilio et vestro in proximo subleve- mur, cum^ patria nostra ct gente, omnes in mise- riam ac funus lacrymabile jam labimur. Securis namque ad radicem arboris posita est.Prob dolorl quantum dedecus erit omni populo et vobis,si ter- ram istam, terram quidem tanta efPusione sangui- nis parentum vestrorum,tanta siti ct fame acquisi- tam, a nefanda gente violari permittat ac destruit Scitis equidem, domine, ut credo, ac satis audistis D quae et qualia damnain finibus Antiochiae in trans- acto anno acciderint, tum videlicet in captivitate principis et aliorum virorum qui cum eo erant, et in tanta populi Christiani depraedatione atque ext«r- minatione ; tunc etiam in tanta munitionum igne fcrro destructione atque exstirpatione, tum eliam tanto terrae motu tali ac inaudito, qui fere omnes munitiones Antiocbeni principatus et omnia castra solo tenus evertit. Sed de bis ad praesens praeter- mitto. Gscterum autem quse vobis hic praesentium lator vir quidem magnae religionis ac bonae vitae,ex parte nostra dixerit,fideliter credatis. XXV. G. FULCHERII CONSERVI MILITI^ TEMPU. LuDovico, Dei gratia regi Francorum charissimo Q domino suo, frater G. Fulch. eadem gratia miliUae Templi conservus bumilis^ salutem. Beneficia et honores parvitati mcae a vobis exhi- bitos,digni8 laudibus attollere aut recompensationi- bus adaequare quis valeat?So]usDeus,quivobissua gratia tn aetema beatitudine dignetur retribuere. Ego autem, Deo gratias, sanus et incolumis Accoa appuli, magistroque et fratribus primum ex vestra parte salutatis, quantam mihi honorificentiam pro Dei amore eorumque reverentia exhibueratis, ex- pressi. Illi autem super boc vobis gratias agentesy seque ct sua vestrae celsitati commendantos, ora, tionum suarum vobis et pro vobis offerunt instan. 4281 . EPIST. B. LUDOVIGI IX. m^ tiam. Mihi aulem famulo vestro non crcdatis ela- A psum, quod ab ore vcstro cum avobis recederem, accepisse me gaudco, Dixistis enim mihi, ut ex parto vestra, loca sancta salutarem,et in visitando ea, memoriam vestri facerem in singulis. Gujusrei non immemor, hunc annulum quem vobis mitto, per sacra loca circumferens et singulis applicans, in memoriam vestri singulis imposui.Procujusre- verentia, precor ut annulum custodiatis et habeatia chariorem.Valete. Valctc iterum cum meimemoria. XXVI. B. filimjR T£MPLI MAGISTRI. LfcDovico, Dei gratia regi exccllentissimo Franco- rum, BERCTiNrs, miJitiae Templi minister humilis, salutem, et in Christo regnare. Ad aures vestne sublimitatis pervenisse non du- ^ bitamus, quo timorc afflictus dominus noster rex Amalricus communi consilio Christianitatis contra Sairanem, quem Noradinus cum multo exercitu ad regnumBabyloniffidirexeratsibi subjugandum, cum pretioso sacrae crucis signo perrexerit, et qnaliter redierit. Nisi enim tanta exstitisset nostris prome- rentibus culpis terrae AntiochenaB porturbatio et de- solatio,prffi8idioDominicaec rucis dominus rex velle sunm de inimicis fecisset. Sed audita incommoda Antiochiac, ut consilio providit, inde secessit. Futa- bat enim praedictus adversnrius Bnbylonicum re- gnum suo domino subjacere, et Christum colenti- bus ingressum ad Hierusalem terra marique im- pedire.Nam Deus qui suos novit ubique custodire, longc consilium ipsius iniquum aliter disposuit. Tanta autem, serenissime rex, sunt utriusque patriae, Antiochicae scilicet et JerosolymitanaB, in- commoda, quod pro nimietate sui nolumus vobis Fcripto signiticare. Deniquo vestrac eximiae digni- tati hunc praesentium lalorem fratrem Galterium honestum et negctiis Dei sollicitum dirigimus, qui in ncgotiis ipsispermansit,etinitiumfinemque vidit ; ipse vero vestras sanctitati placita super hoc reserabit. QuaB enim sublimitati vestrae dixerit,con- fidenter attendatis, tanquam nostro ex ore prolata. Et cognoscat vcstra excellentia quonlam oculi totius Christianitatis Orientis, post Dominum, in vos re- spiciunt, ut a tantis malis, dum tempus instatop- portunum, per vos eripiatur. B. LUDOVICI FRANCORUM REGIS KPISTOLA AD SUBDITOS SUOS IN REGNO FRANGIiE GONSTITUTOS, DE GAPTIONE ET LIBERATIONB SUA. Scripla in Acon, anno Domini 1250. (BoNGARS, Gesta, ete., p. ^1196.) LrDOvicus, Dei gratia Francorum rex, dilcctis et C fidelibus suis, praeIatis,baronibus,miIitibus,civibus, burgensibus suis, ot aliis universis in regno Fran- ciae constitutis, ad quos praesentes litterae perve- nerint, salutem. Ad decuset gloriam divini nominis,crucisprose- qui cupientes negotium.totis afToctibus universitati vestrae duximus intimandumiquod post captionem Damiate,quam Dominus Jesus Christus.per ineffa- bilem suam misericordiam, quasi miraculose praeter vires humanasChristianaB tradiderat potestati, sicut vos credimus non latere, delibato communi consilio, de Damiata recessimus, vicesima die mensis No- vembri proximo praeteriti ; congregato tam navali exercitu quam terrestri, procedentes adversusSar- racenorum exercitum, congregatum et castrameta- -. tum in loco qui vulgariter Massoria appellatur; in ipso quidem itincre sustinuimus aliquos Sarrace- Dorum insultus, in quibus assidue detrimentum ftuoriKD Qon modicum receperunt quadam die qojq nullis eorum, qui de cxercitu iEgyptiorum nostris occurrerant,interfectis. Intelleximus autem in ipso itinere, Soldanum Babyloniae de novo vitam mi- seram fmisse ;qui,sicut publice dic^batet miserat ad lilium suu " morantem in partibus Orientis, ut in iEgyptum venirot, et eidem a cunctis sui exer- citus majoribus fidelitatis fieri fecerat juramenta ; relicta totius suae terrae exercitus custodia cuidam admirato suo, nomine Farcbardino. Usec quidem, in accensu nostro ad locum praedictum, invenimus vera esse Accedentes igitur ad locum praedictum, die Mar- tis, ante festum Nativitatis Dominicae, in primis ac- cessum habere nequivimus ad Sarracenos eosdem, propter quemdam fluvium inter utrumque exer- citum defluentem, qui'fluvius Thaneos dicitur, et in loco illo a magno flumine derivatur. Interutrum- quefluvium posuimus castra nostraprotendentiaa m^gori fluvio ad minorem; ubi aliquando conflictu habito cum SarraceniB^ multi ceciderunt ex ipsifl, 4 283 AD GODEFRIDUM APPEND. II. — MONUM. DE BELLO SACRO. im n )9trorum gladiis interfecti ; maximainsupereorum multitudine submersa in aquis validis ct profundis. bane quia memoratus fluvius Thancos non erat va- dabilis, propterprofunditatem aquarum et riparum altitudinem,C(Epimus facere super eum caiciatam, ut per eam pateret transitus exercitui Christiano, ad hoc multis diebus cum immensis laboribus, periculisetsumptiLus insistentes. Sarraceni autem, e contra totis resistentes conatibus, machinis nos- trisquaserexeramus, ibidem machinasopposuerunt quasplures, quibus castella nostra lignea quae super passum collocari feceramus eumdem, con- quassata lapidibus el contracta, combusserunt to- taiiter igne Grffico. Quo facto, fcre omni ape et ex- spectatione frustrata per calciatam illam taiiter transeundi,tandem per quemdam Sarracenum ve- nientem ab iEgyptiorum exercitu, datum fuitnobis intelligi locum esse vadabilem aliquantulum infe- rius, quos poterat exercitus Christianus fluvium transmeare. Inde, communicato consilio baronum et aliorum majorum de exercitu, die Lunai antc Gineres, fuit concorditer ordinatum quod in cras- tino, die videlicet Carniprivii, summo mane conve- niremus ad locum prajdictum, fluvium Iransituri, quadam parte exercitus ad castrorum custodiam ordinata. Die itaquecrastina,ordinatis aciebus,ve- nientes ad locum, transivimus fluvium non tamen sine gravi periculo.Nam profundioret periculosior erat locus, quam nobis fuerat intiraatum : itaquod ibi oporluit natare equos nostros, et propter altas et lutuosas ripas, periculosus erat exitus fluminis antedicti. Transacto itaque flumine,ventum estad locum ubi erant Sarracenorum machina?, juxta calciatam praedictam. Et habito cum Sarracenis ag- gressu, nostri qni praecedebant, multos cx ipsis trucidarunt gladiis, non parccntes sexui vcl aetati. Inter quos capitancumeorumdem,etquosdumalios admiratos intcrfecerunt ibidem. Deinde vero dis- persis aciebusnostris,quidamnostrorum percastra hostium discurrentes, veneruntusque ad villamque Massora dicitur, quotquot hostium occurrebant gladiis occidentes. Sed tandem Sarraceni, cognito eorum inconsulto processu, resumptis viribus ir- ruentes in eos, et circumvallantes undique, oppres- serunt eosdem,ubi facta est nostrorum strages non modica baronum et militum, tam religiosorum quam aliorum, dequanon immeritodoluimus quam- plurimum et dolemus. Ibi etiamillum prsecordialem etpraeclarum fratrem nostrum, recolendae memoriae, et Atrabensem comitem, temporaliter amisimus : quod cum cordis amaritudine recolimus et dolore, iicet de ipso gaudendum sitpotiusquamdolendum, quoniam pro certo credimus et speramus eum, corqna martyrii, ad cojlcstem evolasse patriam, et ibi cum sanctis martyribus perenniter congaudere. Itaque die illa, Sarracenis super nos irruentibus undique,acimbrememittentibu88agittarum,graves insultus sustinuimus eorumdem usque circiter txoram nonam, dellciente nobis omnino balistarum A subsidio, et tandem multis ibidem volncratis ex nostris et equis nostris pro majori parte diversis sauciatis vulncribus aut occisis,DominoauxiIiante, campum retinuimus, nostrorum viribus recollectis, etibi, juxta Sarracenorum machinas, quas acqui- sivimus, eadcm die castra nostra posuimus : ubi cum paucis moram fecimus die illo, facto ibi prius ponte de lignis, per quem possent illi ad nos qui erant ultra fluvium transmeare. In crastino vero plures e nostris de mandato nostro fluvium trans- euntes, castra melati sunt juxta nos : et tunc, de- structis Sarracenorum machinis, licias fecimus ad pontes navales, per quos nostri de uno exercitu ad alium transirc libcre potcrant et secure. Sequenti autem die Veneris, filii perditionis, congregatis ex j. omni parteviribussuis,Christianumexercitumom- nino perdere intendentos, in fortitudinemaxima,et inmultitudineinnnitaconvencruntadliciasnostras, ex omni partc excrcitus tantos tamque terribilea fa- cientes insultus, quantossicutapluribusdicebantur, in eis marinis partibus nunquam viderant facere Sarraccnos. Quibus tamen, divina praevalente po- tentia, ordinata ex omni parte exercitus nostrorum copia restitimus, et impetus repuiimus eorumdem, maxima eorum multitudine nostrorum gladiis in- cumbenle. Postmodum autemelapsis aiiquotdiebus adventavit npud MassoramSoIdanifllius^veniensde partibus Orientis : in cujusadventu tympanizantes ct laetantes /f:gyptii,rcccperunt cum ad Dominuni : ct ex hoc angracntalacst corum non modicumfor- titudo. Undc apud nos postmodum, ncscimus quo C Dci judicio, omnia nostris dcsideriis in contrarium successcrunt, inolcnte divcrsarum ajgritudinum, peste, et mortalitatis etiam generalis tam in homi- nibus quam in equis,itaquodvix erant in exercitu aliqui qui mortuos suos non plangerent, aut aegro- tantes ad mortem. Unde pro magna parte diminutus erat cxorcitus Christianus, et consumptus. Tantus erat defectusvictualium,quod pluresine- dia deflciebant et famc.Non enim vasolla navaliadc Damieta ad exerciium transire poterant, impedien- tibus Sarraccnorum galeis et vasis piraticis, qua; per tcrram in flumine collocaverant antedicto. Sicquc compluribus vasis nostris prius captis ab eis in fluraine, tandem duas sucessive caravanas, vic- tualia et alia multa bona ad exercitum deferentes, r\ caesa marinorum et aliorum multitudine, ceperunt in totius exercitus detrimcntum. Unde deficiente omnino victualium, et annonae equorum suffragio, cocperunt in exercitu deficcre fere omnes, in deso- lationem et terrorcm non modicum incidentes. Ilis igitur arctatos incommodis, tam propter ciborum ca- rentiam et equorum annonaB,tam propter casus su- pcrius adnotatos, inevitabilis nocessitasnos induxit a loco praedicto recedere, ct ad partes Damiatae re- dire, si Dominus providisset. Sed, cum vias hominis non sinl in eo, sed potius in illo, qui quorumque gres- sus dirigit, et disponit juxta sua placita voluntatis {Jerem, 2c, 23), dum essemus in itinere rev6rtenv M^hil, PoitUt ant. au xii* sUete, p. 408.^ ^ntbousiasme prodoit par les Groitiades inspira successivement un grand nombre defi(66ii% populaires; aTons cru devoir en.ajouter qqelques-unes qui, quoique post^rieures 2i la formation , des .iiouTelles les^ nous ont pdru oflfrir un v^rilable in(6rdt. Gelle-ci se (rouve dans fes Jn)AHei de Rogjbr of Hove- ap. Saville, Herum Anglicarum Scripfores, p. 639. Elie fut composee i^h ?4M; i'adii6ur ^appelail sr ou Berl^ro, dont Symfibon^n Qdyon fait, sans aucune raison h rappui de son oplnton^, un con- r du roi d^Anglel^rre, Hisfoire dtOrUann^ p. 409. Chani dei Croisi*. jQxla ibrenosr Jeremiae Vere Sion lugenl vta^, Quod solemni nbn sil die Qoi sepulcrtiin tlsM, Vei casuni resiiscitet Qujus propheti». Conlra quod propbieta scriblt, Qood de Sion iex oxibit, Nunquam ibi iex perlbit Nec harbebit vindicen!, Ubi Ghrislus calicem Passionis bibit. Ligraim emci^, Signttm ducis, Sequitur exercitas ; Quod noQ oessity Sed pr»ciMsit, In vi sancti Sjf^iritns. Ad portandum oniis Tyri Num deberent fdrtes viri Suas vircs experiri, Qui certant quoiidie L.audibus militiaB Gratis insignirL Sed ad pugnaih congressuris Estathleiis opus dUris Non moililis £picoris Non enim qui plurlbUs Gutem curant sumplibus B D PrMbus ap. Savillo ; roais djins lie resfe de la r )e dernier vers du couplet rime avec les trois iers : pressuHs, que propose VHistaire liM" Emunt Deum ctiiris [{). Lignum cruciis^ Sigiium ducis, Sequilur exercittis ; Quod non dessit, Sed j^rascessit, In vi s^ncli Spirilus. Novi rursnm PhiiisUBi Gapla eroce, ordcis tek Receperunt arcam Del, Arcam novi fo&deris, Rem figarao veteris Post flgunim rel. SM cam constat quod sint isti Priecursores Antichristi, Quibus Ghristus vult rosisli : Quid, qai non restiierit, Respondere poierit In advenlu Christi? Lignum crucis» Signum ducis, Sequitur exercftai ; Qood non cessft, Sed pi^cd^lt, In vi sahcli Spiritas. Crucis spretor oracem j^emit, Ex qua Odes pressa gemil : In vindictam qui [L quis) non fiWiU ? Quanti lidem aestimaty Tanti crucem redimat, Si quem crux redemil. raire, t. XV, t. 888« dbiiiie aii Veri u^e it;^IIabe de plus qu'il nedoit avolr. Patrou CLV. 1391 AD GODEFRIDUM APPEND. II.- MONUM. DB BELLO SACRO. 19 Quibus minus est argenli, A Si Gdeles sinl invenli, Pora 6de sinl conlenli. Satis est Dominicuin Corpus ad yialicum Crucem defendenti. Lignum crucis, Signum ducis, Sequilor exercilus ; Quod non cessit Sed praecessil, In vi sancti Spiritus. Chrislus tradens se torlori; Mutuavit pecoatori ; Si, peccalor, non yis mori Propler pro te mortuum, g Male solyis mutuum Tuo CreatorL Sane potest indignari^ Cui declinas inclinari ; Dum in crncis torculari, Pro to factus liostia Tibi tendit brachia Nec yis amplexaru Lignum crucis, Signum ducis« Sequilur exercitus; Quod non cessit, (2) Ms. B. de Glermont, n» ^S9 (xi« si^cle). Ccs chants des pi^lerins devaient 6lre assez nombreux ; car on lit dans la Vie du bienheureux Altinann, ^y^- que de Padoue,qui mouruli*.ni09i :« Interquosprse- C cipui duo cauonici exstiterunt, yidelicel, Ezzo scho- laslicus^ yir omni sapienlia ct scientia praedttus^ qui in eodem iiinere cantilenam de miraculis Chrisli patria lingua nobilitcr composuit; » dans Pezins, Scriplores rerum Austnacarum, I. ^«•'.p. H7. Ui re- iation du voyage dc Josl Artus k la terre sainle cn 4483, imprimde dans le Curiositalen, l. II, p. 463, 422, prouvc qu'un usage si nalurcl exisiail encoro k la tin du XV* si^clo. Ello nous apprend que lespd- lerins chantaienl en approchant de Yeniso : /n Gotes Nansen varen wir Vnd sind in disem Schijfehier. El en arrivant dans la Palesline : Sed uns gegrusst Du heilges Lant Wo unser Christ Lcin Lciden vant ! Yoyez aussi deux chanls ios^r^s par M. 0. Wolf, D dansson Sammlang historischer volskslieder und Gediehte der Denischeny p. 2 et 5. Nous devons cette pii^ce, ainsi que la suivante, a rin^puiiable obli- geance de M. Champollion-Figeac, conservaleardes manuscrits de la Biblioihdque royalc. La langue est trop ^videmmenl currompue pour que nous ayons cherch6 k la resliluer parloul. Nos correclions ne portent que sur les fuules qui nous ont sembld pro- yenir du copisie. Cesl une pri^re que Pon chaolait avanl le repas, sans doule dans un monast^re : Dicamus primum versiculum De (I. ad) Deum Patrem et FHium^ Uie (I. ul) nohis prxstet auxilium In istum nostrum convivium, (3) Vt non incurrat pericuium. ^tant Led praecessit, In vi sancti Spiritus. Gum attendas ad quid lendo, Crucem tollas, el vovendo Dicas : illi me commendo Qui corpus et animam Expendit in yictimam Pro me moriendo. Lignum crucis, Signum ducis, Sequitur exercitus ; Qood non cessit, Sed praecessit, In vi sancti Spiritus. II Chant des pHerins (2 j Audi nos, rex Christe ; Audi nos« Domine, Et viam nostram dirige ! Deus miserere ; Deus, miserere El viam nostram dirige (3) ! 0 Irine et une, Cunctis (/. cunctos) nos protege, In hoc sancto ilinere. Ducem nobis praebe^ Angelum adhibe Qui nos deducat ante te ! Non hic resurgat causatio Nec uHa maia detractio ; Lxti fluamus ad prandium De puro corde et animo ; De nobis gaudcant angeii : Hsrc sonat (i. hic sonent) verba pacifira^ Dulcia, bona meiii fluat (i. meiii flmam^ Si vultis aliquod dicere Scriptura sancta hiero sonet (I. kk resam Ut omnis homo xdificet ! Domine Dcus omnipotens^ Conserva nostrum pontificem Ut scmper agat guod rectum est, Cum (I. ut) sacerdotes istificet Et suum populum prscdicet • Curamque gerat in pauperem Viduas omncsque ddjuvet Orphanos : omnibus pcUer sit Et captivorum redemptio Regnum acquirat perpetuum Rogemus Dominum.,,,, Ut vitam donet pontifici, Istius mundi per spatium^ Ut renovetur ul aquila Et in cVternum Ivetabitur (I. perpetuum tri (turl Domine Jesu Christe dulcissime, Aitingat Hli (I. iiiud) quod dictum cst, In islis sepfem versicuiis, Et captivorum redemptio Regnum acquirat hoc (L tit) sxcuium I Gloria Patri ct Fiiio Una sum sancto Spiritu : Ilit qui vivit el regnat (I. iile) nos Pcfducat ad vitam perpetuam (L «temam (Amemm. Cc couplet (5tait r^p^ld aprds tous les aotrt sans doute chant^ en chcour. 193 RADULPHUS ARDENS. — NOTITIA HISTORICA. 1294 Iler noslrum rege, A Tu, formalor bone^ Ab hosle defende Jube nos yivere El ad palriam reduce In regno tuo (/. regni lui) lumine! Dexleram exleude, Gloriam (/. gloria) aeicrne Sinistram submove, Maneal cum Palre Ab adversis nos defende I In saeculorum saecula (/. tempore). Amen. ANNO DOHINl MG R4DIILPHI]$ 4KDEN8 NOTITI A (Histoire liU^aire de la France^ tom. VIII, p. 254). Raoul, h qui la vivacit^ de son esprit et Tardeur de son z^le semblent avoir fait donner le sumom dUr- mt^ naquit au dioc^se de Poitiers ^uclques ann^es avant le milieu du xi« si^cle. L'editeur de ses ^crits ssi^ne pour le lieu precis de sa naissance le village de Beaulieu dans le voisinage de Bre88uire,aiyour- *hui du dioc^se dc La Rochelle. Nous ignorons quelle 6tait sa famille, qu*on dit cependant avoir 6t6 il- istre et noble.On ne nous apprend point non plus k quelle ^cole il fut instruit,quoique la pr^somption oit en faveur de celle de la cath6drale de Poitiers.EIIe 6tait alors florissante, et sa reputation y attirait es 6tudiants de fort loin [Hist, lit, de la Fr. t. VII. p. 50). En quelque lieu au reste que Raoul etii ^tudie, il r^ussit au delk de ce qu'on faisait ordinairement en . on temps. C*est ce qu'annoncent les productions de sa plume. On y voit qu*il poss6dait les poetes^ les hilosophes, rhistoire sacr^e et profane, la science canonique, et que TEcriture saintelui etait famili^re. ^Q y decouvre aussi qu'il avait quelque connaissance du grec et de rh6breu.Pour le latin, il le parlaitet terivait avec autant de puret^ que ae delicatesse. Son style est clair,ais6 et coulant, et en mdme temps err6, nerveux et energiaue. A tous ces avantages on veut qu^il r^untt encore le titre de docteur en iheo- >g^e, dont il aurait 6te aecore avant T&ge de trente ans. Mais les desres acad6miques,nomm^ment celui e doctear, ne furent ^tablis oue longtemps apr^s lui, comme nous i avons montr6 autre part. Raoul 6toit revStu du sacerdoce, et se mit lui-m6me au nombre de ceux qui avaient le pouvoir de lier t de delier, ce qu'il ne faisait qu'avec une sage pr^caution, qu*il prescrit aux autres. En arlant de ceux qui etaient charges du soin de rinstruction dcs fiddles, 11 donne dairement k entendre u*on lui avalt confi^ la conouite d'uno portion du troupeau de J^sus-Christ, apparemment en ualit6 de cu: 6 de quelque paroisse, comme il est marqu^ dans le petit abr6g6 de sa vie en iAte de son 3uvrc. On doit croire qu'il n'a point ^crit autrement qu 11 a pense ; et en cons^quence on se persuadera [u*il n'6tait point un de ces pasteurs mercenaires et timides contre lesquels il s'616ve avec beaucoup de orce et un zdle tout de feu. 11 ne pouvait gudre mieux marquer son indienation contre ette sorte de conducteurs des &mes, qu'il dit avoir ete fort communs en son temps, ni faire mieux voir ombien il ^tait eloigne de les imiter. On s'aperQoit ais^ment au contraire, en lisant le beau d^tail des caractdres du bon pasteur, qu'il a '6u88i k se peindre lui-m6me dans ce touchapt tableau. Au reste,quMI filt r6ellement tel,il n'en faut point Tautre preuve que le recueil d'homelies qu'on a de lui. En attendant que nous les fassions connattre )our ce qu'elles sont, nous dirons q*6IIes annoncent le soin assidu qu'il avait de rompre k son peuple le )ain de la parolc, non seulement tous les dimanches, mais encore toutes les f&tes de 1 ann6e,et son atten- ,ion k rinstruire de tous les points de la religion cbr^tienne.EUesannoncent deplusqueleurauteur r6u- liBsait en sa personne les trois principaux talents qu'i] demandait en un predicateur : le don dela parole, jn fonds de science sufQsant pour soutenir le saint minist^re, et une force convenable d'e8prit pour re- prendre les vices des grands. Les vives sorties qu'il fait sur les mauvais pasteurs et sur les Taux savants 3ui ne faisaient usage de leur? connaissances que par des motifs d'ostentation et de vanit^, enfin sur les Svdques mSmes, dont il ne dissimule ni le faste ni les autres vices, tout cela fait bien voir que Raoul n'epargnait personne, lorsquMl s'agissait des int^rSts de Dieu et du salut du prochain. Sa sollicitude ne se bornait pas seulement k rinstruction,eIIe allait encore k 6tablir le bon ordre et la biens6ance dans TEglise, lorsque les fidMes sV assemblaient pourrofQcedivin; etcetraitdoitfairejuger des autres plus importants.Raoul voulait qu'ils s'y plaQassent de telle mani^re que le cler^6 seul occupe- rait le choeur et le sanctuaire ; qu^ensuite se placeraient les hommes laiques, le seigneur de la paroisse & leur tftte, et que les femmes prendraient leurs places apr&s les hommes. Un pasteur de ce m^rite ne pouvait manquer de devenir c6l^bre. L'6clat de sa r^putation ^tant venu jusqu k Guillaume IX (l),comte ce Poitiers et duc d'Aquitaine,ce prince Tappela k sa cour. Ce ne fut paa apparemment par le motif de proflter de ses instructions et de corriger «es moeurs. On nA ^^^^Vess^ (i) On lit dan8 le petit abr^i do h vie de aotoe oratew pVac^ eu V^a Qa ^ Vm^\^^^^^^'>^>"*^^ ^ 1S95 RADULPHUS HISTOHICA. 12« qiie ce comte mena toujours une vie scandaleiise, et tint k regard dc quelques saints 6vd(^uesi une ccn- auite outrageante.On suppose neanmoins que Guillaume fit de Raoul son pr^dicatenr ordinairc; ce qui est fort douteux, pour ne pas dire hors de loutc vraiscmblance par les raisons quon vient de voir. Cc qu'il y a de certain, c'ost que si nolre orateur a jamais pr6che k la cour de Guillaume, on a nejjlige de nous conserver les pi^ces qu'il y debilii.etqu'il nese trouve dans ses homclies imprimecs rien qin puisse faire croire qu'aucune ait ete prononccc devant un prince ou scs courtisans. Guinaume putcependantse servir de Raoul dans ses conseils,comme lc prelend celui qui a redige la courte noticc de son hisloire, quoique,apres tout, il doive parattre surprcnant qu'un pr6tre du caract6rede Raoul ait consenti i vivrei une cour telle qu'6tait alors celle du comte de Poitiers. Mais il est k presumer ou qu'il ne iut pas iibre fut du voyage, toujours ils historiques ajoutent que ce fut k la siiite de rarmee et au milieu du bruit dcs armes qu'il ecrivit ses homelies. Mais ils se trompent assurement, sils prennent k la rigueur le terme d'6crire pour composer. U cst visiblo qu'clles ont et6 prononcees de vive voix, devant un peuple qui n'6tait point engage dansla profession des armes, tels qu'etaient ics croisds. Tout ce qu'a pu faire Raoul en cette occasion, est de lcs avoir mises au net, encore suppos6 qu*il eut assez de tranquiilit^ et de loisir ponr cette operation. Mais il y a plus d*appa- rence qu*il n'en eut pas m6me le temps, et quil fut du nombre deces crois6squi,cnserendant en Pales- tine en ilOl, perircnt dans les montagnes st^rilcs et les defiles oCi ils s'etaient engages imprudemment. Ce qui en fait ainsi juger, c'est que depuis ce temps-li il n'e?t plus parle de lui, et que tous les biblio- graphes qui en font mention terminent k cctle mOmc annce le cours de sa vic. (Gave, p. 558; Ooo. Scrip. t. Il, p. 883; Supp. p. 354). II est f&cheux qiie ceux qui ont connu personnellement cet 6crivain, et qui ^taicnt en etat dc nous le faire connattre, aient n6gliger de nous conserver les evenements de son histoire. Un critioue du dernier si^cle (Bath. AdVf 1. iv, c. 7, etc.) ne pouvait asscz admirer la beaute de son genie, retenclue de son6ru- dition,1a solidite dc aa doctrine, la force cjo son eloquence,et avouait qu'il etaitpeu inferieur aux anciens. II faut convenir que c*estun prejug6 bien avantageux pour le x»« siecle quc d'avoir produit et form6 un orateur aussi accompli. L'idee qu*on vient de prendre du savoir ct de la maniore d'ecrire de Raoul, dans ce qui a 6t6 dit de rhistoire de sa vie,ne j)eut pr6venir que favorablement au sujet de ses ecrits. C'est grancf dommage oue tous ceux qu'il avait laiss^s ne soient pas imprimcs; et ce serait une plus grande perte si ceux que loa conservait manuscrits ne se trouvaient aujourd'hui nulle part. ^" 11 y a de lui deux recuoils d^Homdlies sur les 6pltres et les evangiles de tous lcs dimancbes et fetes du cours de rann6e,non-seulement des f^tes dc precepte, mais encore de ccllcs qui ne le sont pasetoue rEglise c6I^bre avec quelque solennit6. 11 y en a aussi surlcs epltres et les ^vangiles du commun des saints. Toutes ces hom61ies cxcddcnt le nombre de deuxcents; cequi,joint k la variet6 qui y r6gne,quoi- que le m6me sujet se presentc plus d*uue fois k traiter, montre la fecondit6 de leur auteur. Raoul y suit uniform6ment partout la mdme m6thode.Qu*il s'agisse dune epltreou d'un 6vangile,il en divise le texte sacr6 en autant de principales parties qu'il en contient, cequi va ordinairement k troisou quatre, quelquefois k cinq ou six, et m^mc davantage, et y ram6ne le reste du tcxte suivant le rapport qu'il a iichaque partie,qu'il explique ensuiie parordre.En le faisantil se renfermepr^cisementdansson t35xte,qu*il ne perd point de vue,et n'entre jamais dans rhistoire du myst6re ou du saint pour la f^te des- quels on a choisi ces ^pttrcs et ces evangiles, k moins que le texte sacre n'en contienne des traits bien marques. Do sorte que les homclics dc Raoul sont tout k la fois dcs explications suivies du NouveauTes- tament, etdes in.- tructions famili6rcs sur la rcligion,par le soin qu*il a pris d'y faire entrcr presque tous les noints de dogmc, de morale et m6me de discipline qui la concernent. D abord il explique litt6ralcmentchaque partic,ot en tire des moralites aussi naturelles qu^instructives. Ce C[\ii\ dit sur le sens littcral ct le sens moral.il est attenM*f k Tappuyer par d'autres textesde FEcriture, ordinairement bien choisis. Souvent il y joint lautorit^ dcs anciens P6res, dont il rapporte les paroles; d'autres fois, des traits pris de rbistoireou ecclesiastique ou civile, des Actes dcs samts, des canons des conciles, quelquefols m6me des po6tes profanes et des philosophes. Mais il ne citedeces paiens quedcs traits de doctrine en quoi ils s'accordaient avec lcs chreticns.Lt s'il en cite d'autres en quoi ils erraient, il est soigneux de murquer leur erreur pour la faire 6viter. Les Percs etles autres auteurs eccl^siastiques dont Raoul 8*est servi sont nomm6ment S. Jer6me, S. Augustin,le pape S. Gr6goirc, S. Sulprce S6v6re, S. Beiiott, patriarche des moines d'Occident, dont il cite la Regle, et le V6n6rable B6de. Entre ceux-l& il paratt qu'ii avait choisi pour ses auteurs favoris S. Augustin sur le dogme, et S. Gregoire sur ia mo- rale. II copie quelquefois de ce dernier, dont fl poss6dait k fond lcs Dialogues, de longs passagcs sans le nommer. 11 est aise de juger par \k de Terudition de notre orateur. Son slyle est assorti au dossein do son ou- vrage. II est clair, simple, net, pathetique et concis. Les divlsions et subdivisions, qui ont et6 en vogue parmi les pr6dicateurs de notre si6clc, y sontperp6tuelles. Son 61oquence est naturelle, tiree des choscs m6me8,et en m6me temps vivc,anim6e et bicn soutenue.Son lalin est assez pur pour le si6cle oil 6crivxit Raoul. 11 se sert n6anmoins quelquefois de termes barbares pour faire mieux comprcndrc sa pensee : tel est le terme mitiludo, pour exprimer la doucpur de caractere. Ces homelies ayant 6t6 prononcees dcvant un auditoire illcttr6 par un pasteur qui n'avait en vue,comme il paralt,que d instruireletroupeau con(i6 k ses soins,nous ne vou^iriona pas nier que Tauteur ne les eiit d'abord pr6ch6es cn Ianguevulgaire;apres quoi il les aurait mises en lalin, tcllcs qu'elles sont, pour les conserver k la posterit6 Nou8avonsobserv6 ailleurs oue dcs savants du premicr ordre pr6tendent qu'il en fut de m6me des sermons dc S. Bernard pr6ches aevant les fr6rea laiquos ou convers de Clairvaux. Ii'auteur a fait entrer dans une de ses homelies un trait fort int6ressant pour Thistoire de son si6clc, et qui a 6chapi)6 k tous les 6crivains scs contemporains et k ccux qui Tont suivi. M. de Meaux, n6anmoins, en fait mention dans ses Variations, Ce trait rcgarde une espcce a'h6retiqucs manich6en3 qui troublaient qui a 6t6 suivi de ceux qui Tont copi6. Maisil s'agit de Guillaume IX, comme lo montre le trait quicon- cerne Ja croisade k laguelle il prit part, et ainsi qu*OQ le verra dans soa histoire.Guillaume IV ^tait mort Mif 990, un gidcle avant qne Raoul Ardeut fCft cotmxi ^ k co\xt &^% <^omVi9 dQ pQiQe^, mi NOTITIA HISTORIGA. 1308 alors le dloc^se d'Agen.La peinture qu'en fait Raoul montre que c'etait une branche de ceux qui avaidn^ d6jc^ paru k Toulouse vers lOf 8, k Orleans en 1023, k Gambrai et k Licgo deux ans apr^8,et que c'eBt de celte brancho que sorlircnt dans la suite ccux qui parurent k Soissons en 1114, k Toulouse en 1118, en Perigord vers 1147, et rormerent cnfin la secle aes aibigeois. Comme la doctrine de ces manich6ens d'Agcn diff^rait des aulres en plusicurs points, quoiqu'elle lut la m6me pour le fond, on ne sera paB fcLchA d 'en lire ici le d^tail tel que Raoul nous Ta conserve. « lls se vantent, mais faupsemont, dit-il, de mencr la vie des ap6trcs, de ne mentir ni jurer jamais. Sous pr6texte d*abstinence et deconti- nence ils condamncnt l'usage de la chair et lcs noces, pr6tf*ndant que cest aussi un grand crime d^user du mariage que de commettro un iuceste avecsapropre mere ou sa iille.lls rejettcnt aussi l'Ancien Testa- ment avec une partie du Nouveau, dont ils ne rcticnnent que certaines choses. Et, ce qu'il y aencore de Elu3 criminel, ils reconnaisscnt deux createurs : Dieu,qui icst dcs choses invisibleSjCt le diabie des visi- les. Sur cc principe ils adorcnt cn cachette lc diable, qu'ils regardent comme le createur deleurcorps. A r^gard du sacremcnt de rautel, ils pretendent que ce eest purement que du pain.lls nient le baptfime avec la resurrection dcs corps, et souliennent que personne ne peut 6tre sauve nors de leur sectc. » Un autre trait remarquable qui se lit dans une autre hom^lie de Raoul est le caract^re dominant de quelques nations, qu'il a trouve occasion d*y tracer. 11 assigne aux FranQais Torgueil comme leur vice propre, aux Romains ravaricc, ct aux Poilevins la gloutonnerie et le babil. Ne nommant en particulier que cctte derni^re nation, c'est une preuve qu*il parlait devantelle, et qu*il cn etait lui-mt^mc. Le grand nombre d'editions qui ont ete faitcs ae ce recueil d homclies montre en quclle estime il a6t6 aux sieclcs passes. Pcut-6tre n'en rerait-on pas moins de cas en nos jours, s'il etait mieux connu. II est diviso en deux parties, comme ii a ete dit. Cclte qui contient leshomelies sur lcs ^pttre^ et les ^vangiles des dimanches et des myst^res du Scigncur,dans le cours de rannee, fut imprim^e pour la premi^re fois k Paris, chez Glaude Pr6mv, en 1564. Le volume, qiii est in-8«, fut dedie k Jean Goqu6e, abb^do Mauri- , Jl*!**'^ ''I' l J All' 1 'Jl iTI A ± 6crivain marque aussi une 6dilion au m6mc cndroit en 1570 ;et deruno et de Tautrc, unetroisi6mefaite k Louvain, en 1555. Nous n'avons trouv6 aucune de ces 6ditions dans oucun autrc bibliographe, ni dans aucune de cette multitude de biblioth^ques que nous avons visit^es par nous-m6mc ou par le secours de nos amis. La seconde partie, qui comprend lcs hom^lies sur les ^pltres et les ^vangilcs dcs principales f&tes, et du Commun dos saints, parut k Paris. encore chez Claudc Fremy, en 1567, et en mdme volume oue la premiere partie. Ce volume est dedi6 k Antoine Trusson,abb6 de Toussaint en rile dc Ch&lons-sur-Marne. L*editeur, dans son 6pUre dedicatoirc, oil il fait parlcr le libraire, dit express^mcnt que c*6tait pour la prcmi^re fois que cette seconde parlie d*homelic8 voyait le jour, et fait clairement enlendre que 1 edition de la premicrc pai-tie, faite chez le m6me libraire, avait prec^d^ toutes les autrcs. Depuis redition de cette seconde partie, Tune et Tautre furent toujouas r^imprim^esensemble dansla suite, en deux yolumes in-S*^. Elles Ic furent ainsl k Paris, chez Fremy,d6s lann^e suivanfe 1568; k An- vcrs, chcz Pierro Bellcr, en 1571 et 1576 ; encore k Paris,chez Nicolas CheEneau et Jean Poupy,en 1573, 1574 et 1586 : ct k Cologne, chez Quentel, en 1604. M. Dupin en indiqueuneedition comme faite k Paris, pn ^583, que nous ne trouvons point ailleurs : ce qui nous fait soupgonner qu'il faut lire 4573 au lieu de 15S3, M6me faute, et encore plus considerable,aura 6t6 faite dans le catalogue des livres de la veuve Ed- mond Martin, dans lcquel on en marque une ^dition de 1675. Nous ne doutons point qu'il ne faille lire 4575. On a juge autrefois ces homelics si utiles pour rinstruction de tous les fideles, qu'on en a donn^ une traduction cn notre langue. Elles furent imprim6c8, troduites dc lasorte, en deux volumcs in-8*»,JL Paris, chez Poupy et Chesneau, en 1575. Le traducteur de la premiore partie fut Fr. Jean-Robcrt,qui la d^diai Jean Brolly, abbe de N.-l). de la Vicloire, prcs de Scnlis, par une epttre dat6e de Paris aumoiad^octobre de la mSmc annee. L'autrc partie fut tradurte par F. Fremin Cupitis, qui en flt la dedicace k NicolHS Pseaume, evdque de Verdun, d'o£i son 6pUre cst dat^e lc 27 de janvier 4575. Celte traduction no paralt point avoir 6t6 r6imprim6e : ce qui annonce qu'clle ne fut pas goiltce comme le texte original. Aussi y a-t-il entre Tun et Tautre une trds-grande diff6rence. 2« Celui qui a redige le petit eloge historique de Raoul, imprim6 en tt^te de ses hom^lies, assure (]ue, outre cet ouvrage, il en avait compos6 un autre, divis6en qualorzc livres,et intitule Speculum ArdenttsM Miroir de UaouT Ardent. Mais on ne nous instruit point si c'etaitun Miroir historialou moral,c'cst-&-dir() 81 robjet de Touvrage 6tait rhistoire, la morale,ou quel autresujet Tauteur entreprenait d'y traiter.Divers autrea ecrivains, dans la suite, choisirent le m^me titre pour annoncer quclques uns de leurs ^crits. Ce ASiroir de notre orateur, au temps de lediteur de ses homclies,6tait conscrv^ manuscrit^la bibliothdque dcs Cordeliers de Bressuire ;et 1 on dit quc rautcur y declare avoir compose encorc plusieurs autrcs on- vrages. Pour ravancer aussi atnrmativcment (juon semble le faire, il faut avoir lu Tendroit oil Raoul en f^arie. Et si on l*avait lu, pourquoi ne pas articuler ccs autres ouvrages, et en copier m6me ce qu'en dit 'auteur. Outre rexemplairo manuscrit du Miroir qu'on vient d'indiquer, il 8'en trouve cncore trois autres : Pun k la bibliotheque du Vatican, et dcux autres k celle de rabbaye de Saint-Vinccnt de BesanQon (Montt. Bib, bib.j p. 101, 1190, 1194). Dans Jexemplaire du Vatican et un des deux aulros Touvrage est intitul^ Speculam universale, Miroir universel : ce qui ferait jugcr que lauteur y traite un grand nombrede difiP§- rents sujets. Mais le litre qu'il porte dans le troisieme manuscrit restreint cetteidee,et donnciientendre qu'il ne s'y agit que de morale. Voici ce tilre : Diveni trartatus theotoyici morales. Une main etraBgi6re, pour montrer que c'estle m^mo ouvrage bous un autre titre, y a cyoute : Speeulum universale magistri Adulphi Ardentts, conform^ment au titre de rautreexemplairedela bibliotheque,titrcoi!i le copiste a 6orit par erreur Adulphi pour Radulphi, ou mieux Rodulfi, 39 On ajoute que Raoul avait ecrit une hisloire ae pon temps,c*est-Mirc.cnmme on rexplique aussitdt. de la guerrc dc Godefroi de Bouillon contre Irs Sarrasins. Mjiis on nedit pointquo cet ouvragefAtun de ceux dont Raoui fait menlion dans 8on Miroir ;ei ce qu'on ajoutetoutdeeuite fait naitre une aifncult^ qui demando auelque ^claircissement.On dit que cctte croisade etait celle dontflt DarUe G\iVL.VftxiL\S2A^^\£&^^^ Pbitiers. Or ce prince ne partit pour la Palestine, ainsi qu'on Va va,craL*eTv V\Q\, ^V^^^c ^^sasfen^ajcJ^^s^^^ la mort de Godefroi dc Bouillon. De sorte que, si Phistoire qu^fecTmV Wo\x\ KT^eTv\T»\i\t^\.«ox\^ 1299 RADDLPHI ARDENTIS. 1300 militaires des chr^tiens contreles Turcs, du temps que le comte Guillaume 6tait de cetteexp^ition.elle ne contenait que des ev6nements arriv^s en 1101, et ne pouvait 6tre qu'un commencement d^histoire, puisqu^on suppose que Tauteur ne v6cut pas au-del& de cette m6me annee.Si au contraire elle comprenait ce qui se passa k la croisade sous Godefroi de Bouillon, ce devait Stre un ouvrage preferable & ceux de Tudebodo, de Raymond d'Agiles, de Foucher et de tant d'aulres, au moins pour \e style ;car on a montr6 que son auteur avait le talent de bien ^crire, que ne poss^daient pas cs autres historiens. 4* Enfin on attribue k Raoul un recneil de leltres, divise en deux livres. Les traits d^histoire, de litt^- rature ou autres qu'elles contenaient, joints h la mani^re d'6crire de rauteur.doiventenfaire regretter la perte. Si olles cxistaient encore, de m6me aue Touvrage pr6cedent, et qu'il filt possible de les decoavrir, ce serait incontestablement un agreable present k faire au public. D. RADULPHI ARDENTIS PICTAVI Docloris theologi perantiqui, illustrissimi Aquitanix ducis Gulielmi, hujus nominis quarti^ condanatoris disertissimi. m EPISTOLAS ET EVANGELI4 SANCTORUM HOMILItE Ecclesiasticis omnibus animarum curam gerentibus plurimum necessarise et ante annos prope quingentos ab auctore conscriptse, nunc primum in lucem editse. Quibus annecti curavimus ejusdem homiiias in Epistolas et Evangeiia qu» in Comrouni sanctorum legi ccnsueverunt. (Parisiis, apud Claudium Fremy, via Jacobaea, ad insignc D. Martini. — 4567.) EPISTOLA NUNCUPATORIA Reverendo Patri Antonio Trusson, abbati incIytimonasteriiOmniumSanctorumininsulaCatalaunensi Claudius Fremy salutem et pacem exoptat. Superioribus annisjussucujusdampr3esulxs,abbas reverende^Homilias Radulphi Ardentis,auctoruper- antiquiyin Epistolas et Evangelia Dominicalia^ a blattis etineis vindicawlas suscepiypreloque^uanta fieri potuit cura^ repurgatas tradidi.Quas utcompertum habui multorum piorum hominum ac doctorumcal- culis comprobari^multumque utilitatis reipublicx Christianse afferre.eo qundprxter singuiarem doctri- nam,etiam veterum Patrum in religione pietatem ac sanctitatem redoleant \omnem laboremrursus adhi' buiin transcribendis ejusdem homiliis.ut vocant^desanotis, Quibusaddidi Vitas quorumdam sanctorum^ quorum exemplis veluti stimulis quibusdam urgeremur ac premeremur adeasimitandasvirtutes,quasin eorum vitas consuetudine admiramur. Cumenim iumine fideiastemum illudglorix decus^quod per hujus mundi contemptum consecuti sunt sancti, contemplamur^non possumus non vehementer accetidi {simodo tanquam ingenui fiiiiadbeatam patriam ccelestemque Patrem aspiramus)a'i eorumsequenda vestigia,qui jam in illa indicibili gloria securi triumphant: certo apostolica docfrina persuasi.quodsi socii fuerimus passionumy et consolationis erimus, Ut autem ad aeternam illam consoiationem facilius pervenire valea- muSjOperas pretium fuerit has nostri Ardentis homUias legere, In quibus^ut verbis D, Hieronymiutar^ infans quod lacfet, puerquod laudet^ adolescens quod corrigatjuvtnis quod sequatur^ senior quod pre- cetur, In quibus item^ ut docet noster Ardens, methodum imequendi Christum addiscemus^ utpotesi mundum contemnentes^ omnia quae habemus pauperibus erogaverimus,nudi nudum Christum secuii fue- rimus, carnem nostram cum vitiis et concupiscentiis crucifixerimus, castitate, charitate caeterisgue vir- tutibus enituerimus, ad coelestia toto desidetio contenderimus, Uasc autem omnia mecum m animo repu» tansillas libentianimo edendas curavi^ tum ut populus Christianvs et Catholicus in simplicitate fidei^ quam a parentibus accepit, contineatury tum ut tar»ti auctoris iectione vitia quae in dies magis ac magis puUulant^radicitus evellantur,Quas tuae fidei voini credere,ut tua dignitate et nomine aniiquum theolo- gum protegere digneris, Quod si susceperis, facies quod tui est muneris et dignitaiis. vak. AfausFedruarih 1S67. 1301 HOMILIiG. — I. DB TBMPORE. im THEODORETUS Libro de curatione Aflectioimm Graecarum octavo^ qui est de Martyribus. « Nam et ADliochus Deus vocatus est^etCaiusqui A Tiberio imperatori successit, Vespasianus quoque et Adrianus, sibi templa ingentia excitarunt. Ve- rum et vitali simul aura et impio honore privati sunt. Martyrum vero templa conspicua cernuntur, magnitudine quse prssiantia, omni praeterea orna- tus genere variata, splendorcmque quodammodo pulchritudinis suae late fundeutia. Neque vero haec per annum semel, aut bis aut quinquies adventa- mus, sed in eis saepenumerodies festosperagimus, Bspe diebus singulis eorum martyrum Domino lau- des hymnosque cantamus.Quiquehomines prospera sunt valetudine, conscrvari eam sibi a martyribus petunt ; qui vero aegritudinem aliquam patiuntur, sanitatem cxposcunt.Insuper et steriles viri et mu- lieres dari sibi filios pctunt : qui vero parentcs p guntyintegra sibi et propriacustodiri quaeconsecuti sunt, dona.Item qui peregre aliquo proficiscuntury petunt Martyres sibi comites esse in via^vel potius itineris duces. Qui vero jam sospites redierunt.gra- tias agunt, acccptum bencficium confltentes. Non qui se ad deos accedere arbitrentur, sed qui orent Dei martyres tanquam divinos homines interces- soresque sibi eos apud Deum advocent au pre- centur. Pie vero fideliterque precatos ea maxime consequi quae desiderant, testantur illa qu« voto- rum rei dona persolvunt, manifesta niminim adepts sanitatis indicia. Nam alii quidom oculo- rnm, alii vero pedum, alii porro manuum si- mulacra suspendunt, ex argento aurove confecta. Gratissime namque accipit eorum Dominus qua- Itacunque sunt dona,nec exigua nec vilia dedigna- C tur, quippe qui ea pro fercntis facultatc metitur. Hec itaque omnium spectaculo exporrecta, testan- tur morborum depulsionem, cujus ipsa certissima signa sunt^ a sanitate consecuiis allata : haec, in- quam. sepulcrorum ibi martyrum qus sit virtus ostcndun^.Martyrum autem virtus quem ipsi colue- runt Deum, verum esse Deum declarat, »et caetera. — Deinde : « At philosophi quidem prseclarique oratores obiivioni jam dati sunt :imperatorum vero ac magnorum ducum ne nomina quidem multi ho- die Borunt, cum tamen martyrum nomina magis quam familiarium cuncii mortales sciant ; quin etiam nascentibus filiis ea imponi curantjta custo- diam illis tutelamque certissimam comparantes, » et cstera. — Item : « Atillos quidem cassos gioria vanosque reddidit,suis autem martyribus honorem illorum dedit : pro Paudiis enim Diaslisqueac Dio- nysiis, hoc est Jovis Liberique patris solemnitati- buSy PetrOy Paulo, Thomae, Sergio, Marccllo, Leon- tio, Antonino, Maurilio aliisque sanctis martyribus populari epulo peraguntur. Proque illa veteri pompa, pro turpi obscenitate ac impudentia fiunt modests castae ac temperantiae plenae festivitates, non illffi quidem mero dclibutae, non comespationi- bus leves, non cachinnis soluta, sed divinis oanti- cis personantes, sacrisque sermonibus audiendis intentae, in quibus ad Deum preces nonsine sauctis lacrymis ac suspiriis submittuntur.Cum itaque talem tantamque utilitatem cx martyribus honore col- lato provenire homines videalis, fugite, quaeso, er- rorem daemonum, praevioque ductu martyrum fa- cibusque utentes, viam capescite quae ad Deum perducit, ut immortali aevo illcrum choris et prae- sentia perfruamini. » RADLLPHI ARDENTIS HOMILII I. HOMILIiE DE TEMPORE I. IN SOLEXNITATB SANCTI AiVDREiE AP06T0LI. Corde creditur adjustitiam ; ore autem confessio fit ad salutem (Rom, x), etc. Tripartita est hsc lectio, firatres mei.Primo enim ostendit Apostolis quod ex fide et confesvone est salus ; secundo, unde illae in D nobis oriantur ;tertio ostendit quod magis auditores prsedicationi, quam prsedicatio auditoribus desit. Ostendens igitur Apostolus ex quibus proflciamus ad justitiam et salutem, ait : Corde creditur ad ju- stitiam^ verum /it confessio ore^ei ita ad salutem.lion sufficit fides cordis sinc confessione oris, maxime i8Q8 RAIWLFBI ARDBNTI8. WW^P uhiildfiapmclitatur.Petrus qu idem fldem habfihat in corde,8ed quiaore negavit, mortalitcr peccavit. De- bemus enim crucem Cbristi et aperte prsdicare, et iu eminentioripartenostri, etinfrontc portare,et non, ut quidam haeretici, opprobria Christi erubescere. Unde Dominus :«Qui confltebitur me coramhomini- bus.confiteboret ego eum coram Patremeo^3fa///i.x).)) Econtrario :«Quierubueritme et meossermone^, et hunc erubescet Filius homiuis coram Patro meo (I,ttc.ix).))Quodapertecontranos est,fratres mei, qui, etsi crucem Chrislt^ quse nunc ubique apud Chri- stianos est in honore,nonerubescimus;tamenhumi- ]itatem,paupertatem,patientiam cceterasque Gruci- fixi virtutesfaterierubescimus.quoniam, sicut Do- minus confltebitur eos esse suos qui has virtutes conflitentur et portant, ita econtrario diffitebitur illosessesuosquinunchasvirlutesfatcrierubescunt. Rursus nec sufGcit confessioorissinefidecordis.Fi- ctis enim Ghristianis et hypocritis nihil prodest Deum confiteri ore, quem nonhabent incorde.Unde Do« minus : « Populus, inquit,iste labiis me honorat ; cor autem eorum longe cst a me (Isa, xxix yMatth. xv).>Quodetiamcontranosest^fratres mei, qui, etsi orando et invocando Dcum confitemur, tamen per malas cogitationes ab eo elongamur. RuriBus nec fides cordi8,nec confessio oris sufTicit sine attesta- tipne operis, habenti dico tempus operandi ; falsi esim Ghristiani et etiam do^mones credunt et con- fitenturDeum.Unde Jacobus :«D€emonescredunt et Gontremiscunt {Jac. ii). »Et etiam, ut habetur in Gvangeiio,exeunte8 de corporibus obsessomm fate- bantur Jesum esse Christum (Marc, i) ; et tamen his obest potius quam prodest.Christum credere eorde, velconfiteriore, quem diffitentur opere: Unde Jaco- bus:«Fides^inquit,sineoperibus mortuaest(/a(;.ii). » Et Paulus:«Gonfitcntursenosse Deum, factis autem negant(Ti7.i).» Proptereacumdixissethic Apostolus, Cprde creditur adjustitlamy adjunxit, ore autem con- fessio fit ad salutem. Potest enim hic haberi justi- tia, nec in futuro salus. Nos ergo, fratres mei, ut ffiternam vitam atque salutem in futuro consequi me- reamur, hic et cordo firmiter credamus, et ore ooo«pnoconj(lteamur, etvita puritatis Christum at- testemur. Quod autem ex fidectconfessione perve- niatur ad salutcm, probat Apostolus. Et primp de fide subdit : Dicit enim Scriptura : Omnis qui cr^/iU in illumjnonconlundetur, Quicnim flrmitercreditin Ghristumfideperdilectionemoperantc {Gal. v), ct si intertribulationes ct miserias ssculi vidcatur ali- quandoconfundi^ tamen in nnemnopcppfundetur, imotanquamfiliushonorabitur.Quodenimbenedixe- rituniversalitcromww, probat cum subdit : Nqn esf enimdistinctioJudwi et Grxci, Vorro Judaei erant pcoximiiGhriaU) carno, familtare? cultu etinstiiuU per legem* Et econtra, Grffici, sive genlilos, erant remoti a Deo et ignoti, et nec per legem ncque per prophetas eruditi. Sed apud Doum, qui non e^t ac- ceptor poraonarum (Act. x), non est distinclio JudtVi et gentUis : quoniam Judecos ct gcntiles asque cre- A dentes sque salvat, ffique laicum et dfiricum» Wt que religiosum et saecularem, aeque litteratum et iiliterajtum, aeque nobilem et ignobilem. Inao idem fervor fldei vidctur esse majoris mcriti in laico quam in clerico, in ssculari quam in religioso, in ilJiterato quam in litterato. Gratiora quippe viden- tur obsequia, qua exhibentur ab eis qui minus te- nentur. Nam idem^ inquit, Deus Dominus omnium, dives in omnes (subaudi ditandos) qui invocafUcum. Ac si dicat : Reges terrs propter paupertatem ali- quos satellites suos quandoque vel non remune- rant vel non quantum debent remunerant. At Dominus omnipotens, in omnibus dives^ milites suos omncs abundanter rcmunerat.Deinde auctori- tatem Isaiae do confessioneinducit.subdens :(HRim n enim qui invocayerit nomen Domini, salvus erii. Do- minum invocat qui ex intimo afTectu eum vooal, qui procul dubio afTcctuSjSi opus subsequi non poa- sit^ ad salutem sufficit. 8equiiur pars secunda, in qua ostenditur unde fides et confessio in nobis oriantur, cum sttbdii: Quomodo ergo inrocabunt,in quem ncn erediderunt? Et quomodo crclent ei quem non audiemmt ? Ei quo- modo audient sineprardicante ?Etquomodopr3edicaBunl nisi mittantur ? Ostendens per hanc gradationem quod non potest haberi confessio, vel fides, nisi es gratia Dei,praedicatores mittentis et pra;dicationem in cor hominis docentis. Quando enim Deus sub- trahit praedicationem aliquibus, ne vel audtant, vel acquiescant proidicationi, ex occulto Dei jadteio provenit. Unde ipse ait :« Linguam tuam adhaerere C faciam palato tuo, ne sis quasi vir objutgans, quia Dominus exasperans est (Ezech, iii). »Quando vero mittit et immittit praidicationem suam in homines, ex gratia di^-ina; misericordiae est. Proinde, fratros mei, toiis viribus orandum est nobis ut Dominus vcros praedicatores in populum suum mittat, juxta quod ipse ait:« Messis quidem multa,operarii an- tem pauci.Rogate e*rgo Dominum messis,ut mittat operarios in messcm suam (Matth.ix), et ut corda auditorum ad crcdendumetconfltcndumpraeparet; nidi enim intus sit qui doccat,in vannm lingua do- centis laborat.Quam autcm utiiis sit adventuaj^sB- dicatorum populo,ostendit Apostolusper auctorita- tom prophotee, cum su^dit, sicut scriptum est: Quam sjnecio^i pedes evtmgelizantium pacem, evange- n iimntium bona ! Quis cnim adventus potest nobis esse utilior,et quae annuntiaiiopotestesse gratiorno- bis quam eorum quaeDeircconciliationemetpacem nohls aferuat e^ ofTerunt^et bona nobis aeternapro- " mittunt? Quod aperte contra quosdam perver- 808 est, qui oblatam praedicationem non solum facere vel suscipere, sed et ncc auiire volunt, cum • ad quoslibet vanos rumores et otiosos sermonesau- diendos semper parati siiiti Quo^ qMjanta damnatio e.\8pepl9ty oatendit Dominus, cum di^cipMlis ^uis dicit : « Quicunque nop reeeperint vo?» am^ dicp vobis quia tolcrabiliuseritSodpmprun) vel GpippfY rhaeorum terris quam illi civitati (^fitih. x ; Mm^ i«QK HOMiUiE. -r l m TEIIPORE. 1306 VI ; fMC. n). » Sequitur pars tertia»in quaostendit ^ minus sollicitus in miserando, demonstratur, cum quod magis auditorespredicationiquam predicatio auditoribus de^it, cum subdit : Seil non omnes obe- diuut Evangelio.Ao si aperte dicat : Cum autem utiHs sit Evangelii annuntiatio,tamcn non omnes ei obe- diunt.Alii enim vixetiam audiuntEvangelium; alii v«ro audiunt,$ed non suscipiunt;alii vcro ctaudiunt ^t suscipiunt professionejCum non exscquunturope- re;aliiveroetaudiuntetsuscipiuntctexsequunturad tempus, sed tamen non perseverant. Omnesautcm is- ti,quamvis audiant.non obediunt Evangelio, quod et fidem,et operationem,et pcrseverantiam rcquirit. De quorum inobedientia dolent et conqueruntur hodie yeri praedicatores, sicut oHm conquerebatur Isaias, diceos : Domincquis credidit audituinosfro? videHcot dicitur : Ambulans Jesus juxta mare GaliUex, Non solum enim Dominus noster Jesus CbristUiS misere- batur,sed et qusrebatcui misereretur^etillucam- bulabat, ubi iUos quibus misereretur esse scieb^t. Hinc est quod Dominus ambulabat;i/xto mor^ Gali- Iscx^ ubi Petrum ot Joannem^Andream et Jacobum per misericordiam vocaturus erat. Quem nos imi- tantos, fralrcs mei, illuc potius camus,ubi occasio- nem miserendi nos inventuros scimus. Non simus illis similes qui decHnant loca ubi pauperes esse s'ciunt,ne forte propter inopportunitatem cogantur misereri eorum ; sed nos, iratres,eamus ubi soimus essc errantes, ut eos ab errore revocemu^. Eamus ubi scimus esse pauperes, ut eis subveniamuii. Ei^ quod nos a Deo interius audivimus, et auditoribus ^ mus ubi scimus esse lugontes, ut eos oonsolemur. exteriusministramus»quasidicatrar2U5:/rr^o,inquit, fides ex auditu, scilicet prsdicationis, venit ad cor auditoris. Auditus autem fit per verbum Dei, cxtcrius sonanSy et per ^piriluale verbum interiusinvisibili- ier operans. Sed dieo : Nunquid non audierunt? au- dierunt quidem, quoniam ex quo Evangelium per apostolorumpredicationero peruniversum mundum divulgatum est, nuMus per inaudientiam se potcst excusare. Unde et per auctoritatem Psalmistae indu- cit, dicentis : Et quidem in omnem terram exivit so- nus eorum^ et infines orhis terrx verba eorum. Per omnea quippe mundi parles exivit fama apostolo- rum. Et ipsa eorum verba ubique prop.alata sunt. Petrus autem et Paulus Romanis evangelizaverunt ; Jacobus, Hispanis; Thomas.popuHs majoris Indi®; Vidity inquit,(fiM>« fratres mittentes rete in tfiar^,quoH- niam illorum prscipue miserotur Deua qui frateiv nitatem diligunt, qui sese coadjuvant, et de Uibore suo vivunt.At qui venantur fralrom in ii>ortem,qui sese persequuntur, el « in laboro hominum Jxod sunt {PsaL lxxii, » vocdtione digni non ^unt. Sie«- quitur pars secunda, in qua ostenditur quomodo Dominus Potrum et Andream cfYicaciter vQoavQrifc, cum eis dixit : Venite post me, faciam vos fieri pisaxr tores hominum, In qua vocationc, fratrea mei, trin considerajida sunt : Lociis,ordo et afOcacia. Locus, quoniam Deus de littore laborantes in marii a maii vocat. In quo quid aliud significatur, niai qnia a soV- licitudine bujus mundi ad quietam,a timoreajd a^ curitatem, ab instabilitatc ad atabilitatem cteroip Bartbolomeus, populis minoris Indis; Maf.hsuS; G vit» eos invitat? In quo et nos i^eccatores iDstruit, iEthiopibua; Joannes, Asianis; Simon et Judas, iEgyptiis et Persis; Andrcas, cujus hodie natalia colimu8,Gr9ecia. Quorum praedicatio contemi^i non pptuit, sed potius adrairabilis, vclox et efflcax fuit. Et quod prsedicabant verbiSjConfirmabantexemplis, connrmabjant miracuHs,conGrmabant cfTusionesui sanguinis. Nos ergo, fratres mei, eorum verba fir- miter ten/eamus, exempla vita; eorum sequamur, miracula credamus, martyrium imitcmur,etsi non sanguine, s.altem carnalium concupiscentiarum in npbis crucifixiooe, mundum odientes, divitias et honores mundi contemnenteSipersecutiones fortiter 8uatinentes,bonis operibus radiantes,omnibus enim inim.icis cbaritatem exhibontes,ad coelesti^ toto de- ut extra mundanam concupiscentiam sinius^alaUojB ab illa concupiscentia revocarevelimua, ne,.sicupi- dus rupidum moneaty forte dicalur illud Pau]a:<( Tu praedicas non furandum et furaris; non moBQhanr dum et moecharis {Rom. u). • Grdo etiamnotandojs est,vidit, vocavit, so sequi ju88it,pr4emium promiail. Vidit per electionem, vocavit per fidem,juBait «0 sequi per obedientiamipraemiumpromisitper obch dienti» remunerationem.Perolectionem quippe vch nitur ad fidem; per ndem,adobedientiam; perobo- dientiam, ad prsmium. Magnum quippe praemium et raagna dignitas est B\m et aliarum animarum piscatorem esse Qui cnim aliorum animaa a muDdo trahit, et suam sibi submei^i sinit, bonus piacalor siijerio festinantes,ut, meritis et precibus ipsorum i) non cst. EfQcacia vero in hoc apparuit.quoniam ex aposto]orum,eorum consprtia in coeli^ con^equi mo- reamur^largientcDomino nostro4^9|U Cfiristo, etc. IL IN SOLEMNITATE SANCTI ANpRFiG ApOSTOU. 4mbulans Jesus juxta mare Galilxs^^ vidit duos fratres, Simqnem, q^i vpcqtur Petrus, et Andream fratrcm ejus, mittentes rete in mare {Matth. iv), etc. Tn^ nobis ostenduntur in hais lectione» fratres mei. Primo enimostenditurquantum sit Dominus soHi- citus inmiserendo; secundo, quomodo sit efOcax in vocando; tertio, quantum Petrus et Andreas fue- rint veloccs in obediendo. Borro quantum sit Do- quo vocavit eos Dominus, statim eum secuti aunt Non enim tantum exterius eos vooavit, sed, sicut vo- cavit eos exterius voce, ita vocavit eos intcrius in- spiratione. Ipse enim aolus verua vooator et voruB pr«dicator est, quoniam interiuB vocatel prjedicat. No8 vero vcri praedicatoi^s noa sumus, quoniam tantum exterius vocamus et praedicamus. Sequitur pars tertia, in qua ostenditur quantum Petrua ei Andreas velociter obedierunt, cum subditur :il< iUi^ continuo relictis retibuset navi,seculi sunl eum, Ecee isti, cum nulla adhuc miracula Domini vidissent, nihil de aeterna retribuUoaei audiastmt, oum ipvum !30t RADULPm ARDENTIS. I30B Dominum mortalem viderent et eum nihil habere conspicerentjtamenadprimamejus vocationem cre- dunt,omnia relinquunt,et nudi nudum sequuntur. Quid nos, fratre8,dicturi sumus qui quotidie mi- racula videmus,qui quotidie de aeternabeatitudine legimus et audimus, qui ipsum Dominum immor- talem in cobIo regnare scimus, qui eum divitem in omnibus novimus, ct tamen ad crebras eju3 voca- tiones eum scqui conlemnimus. Nec abundantes, nec egentes eum sequimur; nec minis, nec verbis, noc verberibus, ncc promissionibus emendamur. Relictis, inquit, mivibus et patrc, Sed dices : Quid isti dimiserunt qui nihii fere habucrunl? Multum, fratres, reliquerunt qui omnia ea que habuerunt reliquerunt, et de caetero nihil habere voluerunt. Omnia illa reliquerunt qua) concupisccre potuerunt. Nemo ergo sibidicat : Imitari mundicontemptores volo, sed quid relinquam, non habeo. Muitum, fra- tres, relinquitis, si concupiscentiis vcslris abrenun- tiatis. Certe cum regnum coelorum »stimationem non habeat,tantum valet quantum habcs. Petrus ct Andreas, relictis retibus et navi^ regnum coelorum mercati 8unt;Zachaeu8 dimidio bonorum suorum {Luc. xix); vidua duobus minutis {Luc, xxi ; Marc, xii); alius frigidse aquae calice {Mdtth.x)\ aliussola bona voluntate. Qui nihil habet, se det, et habebit illud. SecuU sunty inquit, eum, non solum pede,sed et amore, vlta et morte. Pede, quia nec mors, nec vita potuerunt eos separare a charitateXhristi; vita, quia facti sunt sancti, sicut ipse sanctus est, pius, sicut ipse pius est, justus, sicut ipse justus est ; morte, quia sicut Christus passus cst pro eis, ita ipsi pro Christo passi sunt, crucifixi etiam, sicut Christus crucifixus est. 8edChristus,qui sine macula fuit, in cruce directus, extensus fuit. Petrus vero, quia Christum negavit, opposito crucifixus fnit. Andreas autem ex obliquo, quoniam, etsi non negavit, tamen aliquo modo peccavit. Quia vero sic obediendo secuti sunt, ita et Christus cos, ut pro- miserat, « piscatores fecit hominum (Marc, i). » Piscator navem regit, navem disponit, pisces capit, oaptos ad littus trahit et secernit. Sic quoque isti naves, id est Ecclesias rexerunt,et rete praedicatio- nis disposuerunt; pisces, id est homines praedica- tione ceperunt, et eos ad littus judicii traxerunt ; Petrus, Antiochiam et Romam ; Andreas, Achaiam. In judicio vero bonos a malis separabunt. Sede- bunt enim cum caeteris apostolis « supcr sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Isracl (Mattk. x). » Nos ergo, fratres, tantorum Patrum Nataiitia celebremus, ut eorum precibus et moritis adjuti, ipsorum vitam et doctrinam tenere merea- mur. Et si non possumus, sicut illi, pro Christo relinquere omnia, saltem relinquamus superflua; et si non possumus, sicut iili nudi soqui nudum, saltem contenti necessariis, sequamur eum ; et si non possumus eum sequi per crucis passionem. A. saltem sequamur eum per camis abstinentiam et macerationem. Cruciflgamus membra nostra, ut peccato moriamur. Pedes crucifigamus, ne eant in viam peccatorum ; manus, ne extendantur ad opera iniquorum ; oculos, ne videant vanitatem ; aures, ne audiant detractionem ; cor, ne cogitet malam cogi- tationem ; ut in resurrectione, si non judicare cum apostolis, tamen adjudicari vits aeternse ab aposto- lis mereamur. Per Dominum nostrum Jesum Chri- stum. etc. Vitn heati Andreoe apostoliper Dorotheum. (2) Andreas, frater Simonis Petri (Matth, x), siculi majores nostri tradiderunt, Scythis et Sogdiamis, et Sacis, et in Sebastopoli interiore, ubi iEthiopes agrestes habitant,Evangelium Domini Jesu Cbnsti praedicavit. Sepultus est Patris, civilate Achaie, crucifixas ab Mgea, rege Edessenorum. " Ejusdem per D. Isidorum, (3) Andreas, qui interpretatur viritis, vel deeorus, frater Petri, secundum Joannem primus (Jooh, i), juxta Matthseum a primo secundus (Matth.ji). Hic in sortem prxdicationisScvthiam atque Achaiam sus- cepit, in qua crucis patibulo suspensus occubuit. Ejus Vitarn ampliorem vide in Abdia, et in Adone, Treverensi episcopo. 111. IN DIB SANCTI STEPHANI. Stephanus plenus gratia et fortitudine, faciebat pro- digia et signa magna in populo (Kct. vi), etc. Hodie, fratres charissimi,festivitatem sancti protomartyris Stcphani celebramus, cujus admirabilem vitam et pretiosam mortem praelibata lectio nobis exponit, ostendens nobis septem,videlicet,quantus fucrit in p virtute,quantus in opere, quantus in prudentia et eloquentia, quantus in contemplatione, quantus in patientia,quantus in charitate,quam felix in morte. Primo igitur,quantus fue-it in virtute,ostendit,cum dicit : Stephanus plenus gratia. Vocat autem hic gra- tiam collective, quaelibet dona sancti Spiritus, ut fl- dem, spcm,charitatem, sapientiam, quae antonoma- stice gratiae nuncupantur.His beatusStephanus dici- tur esseplenus,ad modumdolii pleni mu8to,et alaba- siri pleni unguento.Sicutenimdolium plenummu* sto foris eructat, et circumstantia fervore et odore replet, ita, sicut alabastrum plenum exterius respi- rat, et sua flagrantia exteriora delectat, ita beatus Stephanus, divina gratia repletus, non solum redo- lerepoterat, sed potius suarum virtutum opinione circumstantes delectabat. Plenus. inquit, gratia et D fortitudine. Sunt quidam qui gratiam quidem ba- bent in mcnte, sed eam non exercent in opere pro- pter pusillanimitatem, vel proptcr timorem, vel propter debilitatem. Propter pusillanimitatem, ut qui mentem bonam habent, sed tamen ex infir- mitatc horrent viam justitiae aggredi, dicentes : Quis posset tam dura pati? Quibus Dominus per prophetam ; « Pusillanimes, confortamini, etnolite ttmere (ha. xxxv) » Propter timorem, ut quidam, qui propter timorem pravorum hominum justitiam tueri non audent.Quibus dicitur : « Qui timet prui- (2) EusEB. lib. III, cap. 1, Eistor ecclesiast. (3) Lib. De Patribus Novi Testamenti. 1S09 HOMILIiE. — 1. DE TEMPORE. 1310 nam, irruet super eum nix (Job vi). » Propter de- A bilitatem,ut quidam qui in aggressu operum justi- liac ex infirmitate succumbunt. Quibus Dominus per propbetam : « Confortamini, manus fatigatae, et genua dissoluta, roborate (Isa. xxxv). » Beatus igitur Stepbanus, postquam dictus est plenus gratia, dici- tur el fortitudine plenus, quoniam neque propter pusiilanimitatem, neque propler timorem, neque propter debilitatem mentis ab operibus iustitiae et sanctitatis poterat retardari. Unde, frementibus Judsis circa se, de duritia et malitia sua eos repre- hendit, dicens : Semper dura fronle et indomabili corde Spiritui sancto resistitis. In quo nos indigni prsdicatores confutamur, qui timentcs pravorum malitiam^vel eo formidantes amittcre gratiam,eorum mala non reprehendimus, sed potius palpamus vel |« tacemus. Secundo, quantus fuerit in opere, dc- monstratur, cum dicitur : Faciebat prodigia et siyna magna in populo. Cum eadem possint esse prodigia et signa, tamen prodigia ab admiratione, signa voro a signiflcatione dicta sunt. Prodigia vero, qusB con- tra consuetum natura; cursum flunt dicuntur, et ideo quoque ab uno vidente propter admirationcm digito produntur. Sed istorum prodigiorum, sive Bignorum, alia quidcm non faciunt, sed tantum si- gnificant fidem et sanctitatem facientis, vel potius virtutem illius in cujus nomine fiunt, ut miracula quae et reprobi facere leguntur [Mattk, vii). Alia vero signiflcant simul et faciunt sanctitatem fa- cientis, ut opera virtutum interiorum, videlicet, ut diligere inimicum, vivere in mundo angelice, et h^jusmodi. Quae quidem opera facientem, sanc- C lum faciunt et demonstrant. Porro utrisquejoperi- bus radiabat B. Stephanus, quoniam et in se ad- mirabilis erat, omnia mundana contemnens, Deum Buper omniu diligens, omnia pauporibus distri- buens et inimicos diligens,in carne,non secundum carnem vivens, in mundo angelice conversans, pro persecutoribus orans, in coelo mente habitans. In exterioribus quoque admirabilis erat, caecos illu- minans, claudos erigens, surdos audire faciens, le- prosos mundans, daemones ejiciens, omnem infir- mitatem sanans, mortuos resuscitans. At nos, fra- tres charissimi, non affectcmus exteriora facere mi- racula, quae perfectis convcniunt et imperfectis, sicut nos sumus multoties et occasionem super- biendi ministrant, sed interiores virtutes et earuro ]) opera habere satagamus quae sanctitatem interio- rem et operantur et demonstrant. Operantur ad utilitatem nostri, demonstrant ad exemplum proxi- mi. Tertio, quantus fuerit in sapientia ct eloqucntia demonstratur, cum quantos superaverit in disputa- tione, aperitur, cum subditur : Surrexerunt autem quidam de Synagoga quse appellatur Libertinorumj et Cyrenensiumfet Alexandrinorum et corum qui erant a Si- eiliaet Asia,disputantescumStephano, quod cum de tot nationum Synagogis electi sapientes in superbia suae sapientiae, surrexissent ad disputandum cum Ste- phdinOjisLmennonpoterant/inquiitresisteresapienti^eet spiritui qui loquebatur. Non ait, non poterant resi" stere illi, sed non poterant resistere sapientUB et spi- ritui qui loquebatur per illum, juxta quod Dominus discipulis suis ante promiserat, dicens : « Dum steteritis antc reges et praesides, nolitecogitare quo- modo aut quid loquamini.Non enim vos estis qui lo- quimini,3ed Spiritus Patris vestri qui loquitur io vo- bis {Matth. x). » Non enim in sapientia sua surrexo- rat beatus Stephanus atque eloquentia ad disputan- dum contra Judaeos, sed potius in sapientia Dei, et in eloquentia Spiritus sancti, « qui linguas infan* tium facit disertas (Sap. x). » In quo confutantur sa- pientes hujus mundi,qui,8i quid acute,si quid recte, si quid diserte sentiunt vel loquuntur^sibinonDeo attribuunt ; gloriantes, juxta Prophetam, in sententia oris sui, dicentem : « Labia nostra a nobis sunt. Quis noster Dominus est? » {Psal. xO. Nos ergo, fratres mei, si quid bene sapimus aut eloquirour, non nobis sed Deo totum tribuamus, qui nobis de- dit intelligentiam et Iinguam,et utraque utendi pos- ^\h\\\idXem.Audientesautemhascdissecabanturcordibus suiSf et stridebant dentibus in eum. Quoniam enim non poterant sapientia et cloquentia contendere contra sanctum, ideo, more canis rabidi, vesania cordis et stridore dentium invehehantur in eum, ostendentes ipso gcstu corporis sapientia et modestia se esse vacuatos. Quarto, quantus fuerit in contemplatione osten- ditur, cum subditur : Cum autem esset Stephanus plenus Spiritu sancto^ intenden^ in caslum, vidit gloriam Dei et Jesum stan- tem a dextris Dei. Dicturus Lucas contemplationem Stephani, praemisit eum plenum esse Spiritu sancto, ostendens quod per Spiritum sanctum contemplatio ministratur, ut hic adverbium, cum, non temporale quam casuale intelligatur, intendens, inquit, in cce- tum. In coelum intendebat ; nam ubi thesaurus suus, ibi et cor suum erat (Matth. vi). In ccelum intende- bat, quo toto desiderio festinabat, vufi/, inquit, gla- riam Dei. Haec visio, partim corporalis, partim spi- ritualis fuit ; nam coelos apertos et Jesum in carne glorificatum corporalibus oculisutcunquevidere non potuit.Ideo autem u^n^u^ dico, quoniam tantaest gloria glorificati hominis quod mortalis visus eam ferre non possit. Unde et in transGguratione, ubi brevis et imperfecta fuit inChristo gloria, Petrus et caeteri discipuli ferre non potuerunt, sed statim in facies suas ceciderunt (Matth. xvii). Et si ^loriam transflguratihominisferrenon potuerunt mortalium ocuIi,quomodo perpetuam etimmensam gloriam ho. minis vere gloriflcali ferre possunt,gIoriam vero im- mensam et inaccessibilem Dei Patris? Et quomodo Filius, a dextris Dei, id est ad aequalitatem eju8,stet, tantum spiritualis oculus et hoc utcunque videre potuit, et utcunque ideo dico, quoniam tanta est glo- ria, tantus est splendor, tanta esl beatitudo divina majestatis quod nullus intellectus, nec et angelicusy prout est, perfecte possit contemplari. Certe ve- re beatus erat homo, cui coeli et eorum secreta ita m RADCLPHI ARDBNTIS. mi paleb.ant. Ideo eniminter manu3 persficutorum po- A injuriam pro ii\(uria, contumdiam pvo contnipdi| 9ito, ctiam passuro, coeli patebant, et gloria Patris Filii ostendebatur. Ut ostcnderctur non solum illf, sed quibuslibetproChristopatientibuscoelasaperiri, etgloriamDci parari^etJesumeisptare adextrisDei, id est Jesum. coflequalem nobis,Patri,cum Palrc para- tum eis auxiliari.Stare cnim pugnantis et auxilianlis est. Nos ergo, fratres nici»animemur ad patiendum injurias, et pcrsccutiones tH tribulationes pro no- mine nostri Redemptoris, quoniam procul dubio nobis pro sc et justitia paticntibus non dccrit, sed auxilium con^tnntiffi et victori« nobis ministrabit, et januam rcgni ccclestis nobis reserabit, et in glo- ria divinic beatitudinis nos collocabit. Sed beatus Stepbanus, qui nullo terrore circumstantium per- reddcre festinamus. £t dum ita superare cupimus, ab ira et impatientia inierius superamur, non alten- dentes quia,juxta Salomonem, « m^lior estpatiens viro forti,etqui dominaiur animo suo expugnaloce urbium (Prov, xv). y Sexto quantus fuerit in charilate demonairatur cum dicitur : Positis autem genituSjClamavit voce magna,dicens: PominCf ne statuas illis hoc pecxalum. Duo, frafres^ quasi contraria et pastoribus sanctae Ecclesis imi- ianda, ostcndit in sc beatus Stephanus, quoniam, cum se asperriirc corrigeret, ita fer\'enter diligebat, et cum ita fcrventissime diiigeret, itii aspere corri- gobut; etindc coniingebat quia perfecle odiebat vi- secutorum cohiberi potuit, quando revelatam sibi r% tium,et perfecte naturam diiigebat. Miraenim eha- ■ a 11* i<*0 1 1* rv • f ^^ * 1 f^ I 1 * i* 1 * I «^ ■ • • • visionem publice testificaretur, diccns : Ecce video ccelos apertoSj et Jesum^ filinm hominis, stantem a dextris Deiy nobis exemplum pracbet, ut ob nulhim timorem testimoniiim veritatis, maxime ubi facien" dum est, taceamus. At impii, qui, ne audirent te- stimonium veritatis clamaverunt, et aurcs sibi ob- turaverunt et impetum in sanctum fecerunt, ostcn- dunt quantum sint contrarii impii tcstibus verita- tia, qui non solum eos audire non possunt, imo ct eis malum probono reddunt.Quinto,quantus fuerit in patientia ostenditur, cum dicitur : Et impetum feceruut unanimiter in eum. Et ejicientes eum extra civitatem^ iapidahant, Et testes deposuerunt vesti- menta sua seeus pedes adolescentis, qui vocabatur Saulus, Et lapidabant Stephanum, invocantem et ritas Stephani, fratres mei I Pauoi enim inveniuo- tur qui vere diligant seipsos ; paucUsimi enim,qui vere diligant inimicos.Al Stephanus ita dilcxit ini- micos,ct quideminter mortiferos ictus, ccebreacien- tium lapidum. Ubi aliquis posset oblivisci eti9.m amicorum suorum, Stephanus non est oblitus ini- micorum suorum. Sed supplicavit, clamavit, oraTit pro cis.Supplicavit,non tam genibus q^iam mente; clamavit,non tam voce quam dcvotione;oravit,Doo tam ex prascepti coactione quam ex libera ch&ritate. Non enim putandum est, fratres mei, quod l>catos Stephanus, in quo nihil duplicitatis fuit, supplica- verit pro inimicis, ut quidam faciunt corpore, noa mente, oraverit pro eis voce, non devotione. Absit hoc a martyre charitatem Christi imitante ! sed pro- dicentem.: Domine Jesu, suscipe spiritum meum. Porro ^ cul dubio supplicavit proinimicisslnc aliquQ meni- iis rancore, oravit pro ipsis sine ficUooiB, vel te- pore : Domine, inquit, ne statuas illis hoc pcccatum* Verus imitator Christi qui in passiono sua pro ini- micis oravcrat ; « Pater, dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt (tMC. xxiii), » factus sicut passionis, ita ct charitatis Dominicae primus imitator. Quo cnim aJGfectu movetur pater erga filium phreneti- cum, patrem suum percutientem, cujus magii? plangit insaniam quam suam miseriam, eo afTeotu movebatur beatus Stephanus erga Judaeos.quorum perditionem magis dolebat quam suam passionem. Insani quippe et diemoniaci suntomnes maIi,quo? niam a daemone vcxantur ct ad mala instigantur, et quid faciant, vcl ad qucm linem inde venturi sint, Judsi persecuti sunt Stephanum persccutione qua nul1(a est pejor. Pati quippe persecutionem ab eo qucm aliquando in aliquo laesimus, parum est ; pati vero ab eo quem nunquam laesimus, magnum est; et pati ab eo cui multum contulimus, maximum est ! Talis erat beatus Stephanus. IUe enim contu- lerat Judaeis multa bona, et illi econtrario infere- bant ei mala. Stephanus quippe petebat Judaeos in eorum salutom, et illi econtrario impctcbant ei in ejus mortem. Stephanus cupiebat eos introducere in Jerus|BLlem ccelestem ; et illi econtrario ejiciebant Stephanum extra Jerusalcm terrenam. Stephanus testificabatur eis verba veritatis, ct Mli ccontrario tcstificabantur in Stephanum verba falsitatis,diccn« tes : Quoniam nos audivimus eum dicentem quod h- n ignoranl. Propterea, fratrcs mei, qusLado mali nos sus NoMrenus destruet locum istum, et mutabit tra- ditiones quasjradidit mbis Moyses. Stephanus mit- tebat in eos verba praodicationis et orationis, et illi ccontra mittebant in Stephanum lapides crudelila- tis. Et cum ita redderent Judaei Stcphano mala pro bonis, tamen non mutatus cst ; non murmuravit, sed patienter omniatulit,eamdem obsei*vans patien- tiam et charitatem, Deum sempcr invocans, et pro se et pro eis orans. In quo confundimur nos, fratres mci, quia, et si quando aliquis aliquam pa5nam,in- Juriam vel contumeliam nobis intulerit,statim cxar- descimus, patientiam et charitatem amittimus, et persequuntur, cogitemus qui eos equitet, et contra nos eos instimulet. Et sicut eques non pugnat ad? versus equum, sed adversus equitem, et ad boo m- natur ut equitem d€;jiciat, et equum luctetur, sio^ nos pugnemus, non adversus homines, sed adver'- sus daemonem malorum insessorem^et ad hoc nitET mur ut daemonem dejiciamus, et homiDes Deo pejr beneficia, orationes et monitiones lucremur. Si^ enim Stephanus Saulum pcrsecutorem suum, et alios, ut credimus, multos Deo lucratus e9t. Non enim potuit oratio praecedens ex lam ferventi cha- ritate inefticaz esse. Septimo, quam felix fuerit in 13« HOMIUiE. — I. DE TEMPORE. mt B inorte demonstrtttur, cum subdilur; El cnm hoc X dixissel, obdormivit in Domino. Ab opcrc el oralione perfectionis, transiit ad perfcctionem quietis. Pul- chrc, fratres mei, dictum, non obiisse, scd obdor- misse. Qui enim dormit, quasi mortuus essc vidclur, et non est,imovi\dt,requioscit,ettaudenievigilatur. Sic et sancli quando migrant ab hac vita, « visi sunt oculis insipientiu m mori ,illi autcm sunt in pace,et re- quiescnnt {Sap, iii). » Quoniam, ut legltur in Apoca- lyp»i:«Amodojam,dicitSpiritus,utrequiescantala- boribus suis [Apoc. xiv). » EL tandem, id cst diluculo diei judicii, corpora simul cum animabus evrgila- buntur, ut bcata et aeterna luce sscmper ft*uaritur. Sed et B. Stephanus obdormivit, Obdormivit autem in DominOy id est in manu et protectione Domini, Juxta illud: « Justorum animafe in manu Dei sunt, et non tanget illos tormentum malitia; {Sap, m). » KaquB, fratres, si Yolumus consortes esse quietis ct glorise bpati Stephani, simus, inquantum possimus, consorles ejud virtotis. Et si non pnssumus eum imi- tari in passione, saltemimitemureum incharilalc. Duo quippe ingentia bona sunt, martyrium et pas- 810. Sed tamenmartyriumsinecharitatcnihil prod- est, dicente Paulo: « Et si, inquil, tradidero corpus raeum, ita ut ardeam, charitatem non habeam, nihil mihi prodest (/ Cor, xv). »Charitatem autem, fratres, teneamus, per quam triumphant martjTes, justificantur confessores, florescunt virgincs, recon- cflianturpeccatores. Charitas sinc martyrio multum prodest.Diligamus Deumpropterseipsum : amicum in Dco ; inimicum propter Deum. Benefaciamus iis qui oderunt nos; oremus pro porsequentibus et ca- C lumniantibus nos, ut mcreamur fliii esse Patris ccelestis, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super juslos et injustos {Matth. v), per Filium ejus unicum Dominum nostrum, qui cum eo vivit, etc. IV. ~ SEUMO I.N EADRM 80:.EMNITATl£. Bixil Jesus turbis Jmlxorum : Ecce ego mitto ad vos prophctaSf et sapientcs^ et scribas, et ex illis oc- cideiis, crucifigetiSj et flagellabitis in synagogis ve- striSf et persequemini de civitate in civitatem (Matth, xxiii), et reli^q. In hac sancti Evangelii lectione, fratrcs charissimi, conqucritur Dominus Redem- ptor noster de Judajorum et eorum similium duri- |v tia et perversitate ; facit igitur tria : Ostendit quam bonus ipse fuerit erga Judaeos, et quam perversi Judsi fuerint contra Christum, et quanta ultio vcn- tura sit super ipsos. Porro quam bonus ipse fuerit erga Judxos, ostendit ; et quanta beneiicia eis exhi- buerit et qualem affeclum erga ipsos habuerit, ostendit. Primum igitur quanta beneficia eis exhi- buerit, enumerat, cum dicit : Ecce ego mitto ad vos prophetaSy et sapientes,et 5cri6a5. Beneficia siquidem temporalia, id est quce Judaeis exhibuit, tanquam parva praitermittens, sola spiritualia enarrat,oslen- dens 80 doctores et pastores semper mittere ad eo- rum correctionem et cruditionem spiritualem. Misit clcnim eis prophetas, qui eis praedlcarerit prittium suum advcntum, et secundum, et pccnas reprobo- rum gloriamque justorum. Misit eis sapicntcs qut cos doccrent quomodo hi dobcrcnt vivere,et poBnad reproborum evitare et gloriam justorum consequf valerent. Misit cis scribas, qui omnia his, ncquan- do oblivoni darentur, scriberent, et in memori^ revocarent. Qualem vero affectum erga JudaBOS ha- buerit, ostendit, cum dicit : Jerusalem, quoties voiui congrcgare filios tuos, quemadmodum gallina congre-' gat pultos suos sub alaSf et noluisti! Quoties,inquit, voluijCt quotics me velle demonslravilDemonstraVi siquidcm multis indiciis quod te volebam congt^- gare;vel quando ab yf^gyptiaca servitute,vel quando a Babylonica captivitale, vel quando a diversisldoi lolatrise erroribus ad unius divinitatiscultum ter^ duxi.Volui quippefilios tuoscongregare,3ituvelle6; sed tu noluisti,et ideononcongregavi.Quodslquem filiorum tuorum congregavi,te nol6nte,congregavi. Est autem,fratres mei,congrcgare,Deiet divinorum hominum, sicut dispergere, est diaboli et diaboli- corum hominum. Unde Dominus: « Qui non colli- git, inquit, mecum, dispergit (Matlh:, xii). » Deufl^ colligit homines in virtotem fidoi.speietcliaritati^, et ad ultimum in unionem divinae visionisetpacis. Et econtra diabolus dispergit homines, per errorerf idololutrio;, dirfidtntiarum, odiorum, discordiarum' et inquictudinum. Quefnadmodum, inquit gallirUf eongregat pullos suos sub a/a^.Gallina avis est affe- ctuosissima ct piissima in pullos suos ; ita ut pnd amore quem habet in eos infirmetur ; et voce rau- cescento eis conformata, eos convocat, ut sub alaff congreget,et amilvo seopponendoeosdefenset.SiCi fratrcs mei,Dominu8 et Redemptor noster affactuo* sissimus et piissimus est,non solum inJudsos,8ed! et in omncs homines, quos ad imaginem etsimlli- tudincm procreavit,ita quod « propter uimiamcha- ritatem, qua dilexi nos (Ephes,, u), » infirmitatem nostram assumpsit, voce pracdicationis 8U£b nostr» capacitati conformata, nos convocaverit, non alta, sed simplicia, et simplici voce nobis loquens, sub alas brachiorum suorum in cruce extensorum no8 traxit et congregavit juxta quod ipse dixit : « Cum cxaltatus fuero a terra,omnia traham ad meipsum (Joan,, xii), » et se pro nobis morti opponendo, nos a faucibus diaboli potenter eripuerit. Ecce, frater, quam admirabilis et affectuosa est charitas Dei in homines,etquarenon sumus affectuosi ad eum dili- gcndum. Quare tantus amor et tanta beneficia, a tanto nobis tantillis exhibita,nos non provocant ad eum redamandum ? Quam perversi vero econtra Judasi et oorum similcs fuerint in Deum et in san- ctos suoB ostendit Dominus, cum dicit : Et ex eis occidetis, et crucifigetis et flagellabitis in synagogis veslris, Quorum malitiam ut magis exaggeret,repel- li t, apostrophans se ad Jerusalem ex malis colleclam , e geminatione dicens:/^ru5a^,/^rtaa^,9tia?aa;u<(i prophetas, ei lapidas eos qui ad temissisunt! Magnum erat peccatum, fratres mei, si ad se missos pradi- catores, vel non audireutvN^V w)AI\V«^ ^xNKOj^wt^ 1315 RADULPHI AHDENTIS. i3i« voluisseat. Nunc vero coQsummata est malitia, cujus et suae salutis ministros persecuti sunt et occiderunt;reddentcs eis mala pro bonis,qua retri- boiioBA nulla est pejor. Illi quippe Judaeos ad salu- tem vit» «tflnMiQCabant ; et ideo Judsi illos occi- derunt.llli Judxos ad oaaiigationem et castificatio- nem corporis sui monebfluit,et ideo Judsiilloscru- cifixerunt.llli Judaeos corrigebantyeiideo illos Judaei flagellaverunt.In paterno alTectu naturam Jttd«orum diligebant, et vitia eorum persequebantur, et ideo Judsi illos persecuti sunt de civitate in civitatem. Illi verba vit® Judasis jaculabant^etideo Judasi illos lapidaverunt.Occidcrunt siquidcm Joannem Bapti- 8tam,etJacobumMajorem,etMinorem;crucifixerunt Petrum et Andream ; flagellaverunt duodecim apo* stolos, quando « ibant gaudentes a conspcctu con- cilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati {Act, v). » Persecuti sunt et illos de civitate in civitatcm, ut expulsi juste ad quos migrarcnt, Lapidaverunt quoque Stephanum^cujus hodie celebramus solemnitatem. Et multi quidem hodie Judaeorum malitiam exsecrantur, qui tamen eos imitantur. Imitantur enim Judseos quicunque praBdicatores,vel magistros,vel monitores suos pcr- sequuntur,quales hodie(unde magis dolcndumcst) intra sanctam Ecclesiam sunt multi, qui, quamvis prsdicatores et pastores suos gladio non occidant (non enim audent),tamen gladio malae voluntatiset linguae et injuriarum eos occidunt,dumeos odiunt, dum eis detrahunt, diiTamant et contumelias info- runt,et dum cis inquictationes ct damna irrogant, non attendentes quoniam, qualiscunquc sit missus qui inhonorat missum, inhonorat mittentcm, quo- niam, ctsi missus in sc honorabilis non est,tamen propter Dcum, imo Dcus in co honorandus. Propterea, fratres mei, paslorcs, praBdicatores et monitores nostros diligite, honorate et audite. Qui si digne nos corrigunt, nobis prosunt;si autem in- digne,attendamus quoniam nobis prodesse volunt, et ob hoc non odiendi, scd magis diligendi sunt. Quanta autem ultio vcntura sit super Judaeos et eorum imitatores,ostendit Dominus, cum dicit : Ut veniat subaudi per imitatioucm, super vos otnnis sanguis justus, id est reatus,et ultio omnis sangui- nis justi, qui effusus est super terram, a sanyuine Abel justi usque ad sanguinem ZachariXj filii Bara- chijSy quem occidistis inter tetnplum et altare, Sicut scriptum est quod « pater non portabit iniquitatem filii;et filius non portabit iniquitatem patris(E;sec/i. xvui).» Ita scriptum est : « Ego sum Deus zclotes, vindicans peccata parentum in filios (Exod, xx). » Sicut enim verum est quod bonus pater non porta- bit peccata mali filii, et bonus filius non portabit peccata mali patris^ ita et verum est quod malus pater portabit iniquitatem filii exemplo suo corrupti, et malus filiusportabitiniquitatemimitatampatris. Sicut enim parentes proptermalumexcmplumpar- ticipant in peccatis filiorum,ita filii propterimita- iionem participant in peccatis parentum^utscilicet A, qui participant in culpa, participent in poena. Judai autem non solum sceleratos imitati sunt, sed etiain superaverunt. Illi enim prophetas, isti etiam Domir num prophetarum occiderunt. Quare dixerit o^ Abel, non est mirum, quoniam ipse primus sanctos occisus est. Sed quare, ait, usque ad Zachariam, cum multi sancti posteum occisi sinttSed perhos duos significantur duo genera martyrum. Per Abel quippe, qui in agro occisus est, sigoificatur marty- rium laicorum. Per Zachariam vero sacerdotemyqui mter templum et altare occisus est, significatur martyrium ecclcsiasticarum personarum, ac si di- cat : Ut.oina)8 sanguis, tam laicarum quam eccle- siasticarum pereoiiarum, veniat super vos. Amenf dico vobiSy venient kasc omnia super generatianen^ ^ istam, Non significat his Yerbis generationem ez so* lis Juda^is perversis, qui touQ erant, collectam,sed generaliter generationcm omnium malorum qui fuerunt, vel futuri sunt, a principio uaque in fi* nem, super quam ultio omnium scelenmi qu» in hoc mundo fuerint, ventura est. Deinde qw ul- tiones super eos venturae sint, exponit, cum wfh» dit : Ecce retinquetur vobis damus vestra desertt^ Amen dico vobis : Non me videbitit amodo donee di- catis : Benedictus, qui venit in nofnine Domini, Duas ultiones pracdixit super eos venturas, deseKionem, et visitationis subtractionem. Desertionem cum di- cit : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta, Porro domum eorum, vel templum, vcl civitatem vocat Jcrusalem, quae a Tito et Vcspasiano quadra- gesimo secundo anno a passione Domini destnicta C sunt et desolata, quoniam auditac sunt angelicaB vir» tutes, de templo clamantes : « Transeamus ab his sedibus. » Vel Synagogam, quae a Deo derelicta est propter peccata sua, ut jam de caetero careat Dei gratia, careat prophetia et unctione, careat et sacri- ficio. Vel etiam mentes eorum quae a Deo deserte sunt, et de caetero a malignis spiritibus inhabitatae sunt. Visitationis subtractionem, cum dicit: Amen, dico vobis, non nie videbitis amodo, Praecesserant siquidem plures Judaeorum captivitates per quas visitaverat eos Dominus, et in terram suam per pro- phetas et doctorcs reduxerat, sed per hanc extre- mam captivitatem eos visitare, vel in terram suam rcducere eos voluit, ac si dicat aperte : Amodo non visitabo vos, neque per prophctas, neque per prae- n sentiam mcam, quam in proximo occisuri estis, donec dicatis, inquit : Benedictus, qui venit in no» mine Domini, id est, donec in secundo adventu. Tunc enim illum cum magna majestatc venientem ad judicium, confitebuntur universi,tamboniquam mali, etomne genu ante cum fiectetur, coelestium, terrestrium ct infernorum {Phit, ii). Sed Judsi, qui ad pracdicationem Eliae et Noe convertentur,volun- tarie et gloriose semper cum caeteris confitebuntur Dominum. Increduli vero et reprobi coacte et inuti- liter eum confitebuntur,quoniam proderitnihiltunc eis illum confiteri, quem hic confiteri noluerunU Istas quoque poenas noverunt super se venturas qu 1317 HOMlLIiE. — I. DE TEMPORE. C3i8 ad oorrectionem suam missos a Deo correctores, A. flagella et castigationes benigne non suscipinnt^sed potius persequuntur, repcllunt, et remurmuraut, deteriorantes unde admeliorari debuerunt. Tales enim Deus deserit arbitrio suo et diaboio.Unde ipse ad tales ioquitur per prophetam sub spccie viri, uxorem suam adultcram, ob nullas correctiones correptam, relinquentis ; « Jam, inqnit, ut irascar tibiy zelus meus reccssit a te {Ezech, xvi)- » Hasc enim, fratres mei, est poena quam magis timere debemus, ne forte Deus propter scelera nostra of- fensus, et ipsas correctiones subtrahat, et tradat nos a desidcrio suo peccatori, id est diabolo, nec velit de c«tero per ilagella et castigationes nos vi- sitare usque ipse veniat judex tcrribilis talcs in perpetuumdamnare. Imitemur igitur, fratres, prolo- martyrem Stephanum, qui et inimicos et persecu- ^ tores suosdilexit, non attendensanimum eorum qui cumpersequebantur,sed potius coronam etgloriam quam per eos consequebatur. Sicut refert et bcatus Oregorius de sancto quodam miras patientis et chari- tati8,qui omnes illos, qui sibialiquam contumeliam velinjuriaminferebant, specialiterdiligebat, vocans eos coadjutorea suos, utpotc per ministcrium quo- rum ipse vel a peccatis suis purgarctur, vel ad majorem coronam promoveretur. Quos nos imi- tantes, charissimi^ cum patimur persecutionem ab aliquo, quatuor cogitemus. Primo, peccatis nostris exigentibus hoc nobis contingere, et ideo non con- tra persecutores, sed contranosipsosirasci debere ; secundo, non hominem, sed diabolum nos tentare, et ideo non contra hominem, sed contra diabolum Q instigatorem hominis nos pugnare debere; terlio, nec hoc, nec aliud in hoc mundo fieri sine justo Dei judicio, et ideo judicio Dei nos patienter de- bere portare ; quarto, illatam injuriam nobis pa- tienter ferentibus profuluram, etideoaequanimiler et laete eam portare dcbere. Sic sic cogitantes pote- rimus crga persecutores nostros placatum animum habere, et ita quandoque diligere vere. Quam cha- ritatem nobis Deus concedut pcr intercessionem beali Stephani, qui et pro pcrsecutoribus exoravit Dominum nostrum Jesum Christum, etc. Vita divi Stephani per DoroOieum episcopum, Stephanus primus martyr, unus ex seplem dia- conis, Hierosolymis a Judaeis lapidatus, sicut Lucas in Actis apostolorum, testatur, morluus est {Act. vi, vii). De quo etiam sic Petrus ChrysoIogus(serm i54). j) Sicut Petrus, inquit, a,pelranoTnen adeptus est quia primus meruit Efcclesiam fldei (irmitate fundare,ita Stephanus vocatus est a corom, quia primus me- ruit pro Christi nomine subire conflictum. Primus meruit sanguine suo militum Christi martyrium dedicare. D. Augustinus (sermo 4 De tempore): u Post extremum festivissimum diem quo salutaris nostri Christi nobis Nativilas illuxit, etiam hodiernusdies beati marlyris Stephani coronaillustratur. Martyris iilius merita nulla gens orbis ignorat. Passus est enim ipso principio Ecclesiae, id est in ipsa urbe Hierosolyma, Ibi enim diaconus ministravit, et in ipso juventutis flore decorem statis suse purpura- vit. Passio ejus insignis est multumque mirabilis. Hanc modo de libro Actorum apostolorum cum le- geretur, audivimus non sdnm» aed etiam OttailSmr 8pectavimu9. Christus ergo caput maKyrum prfor passus est pro nobis relmquens vobis exemplum,ut seguamini vestigia ejus. Gujus passionis vcstigia prior secutus beatus Stephanus, confitendo Chri- stum, lapidatus a Juda?i8Coronam meruit, tanquam suo sibi nomine positam. Stephanus enim Grsce, Latine corona appellatur, Jam corona nomen habe- bat, et ideo palmam martyrii suo nomine prafere- bat. Qui cum lapidaretur, non solum non exspecta- bat de persecutoribus reportare vindictam, sed eis potius a Ueo veniam postulabat. Meminerat enim dixisse Dominum. « Mihi vindictam, et ego retri- buam, dicit Dominus {Hom. xii.) » £t iterum : « Ne dixeris : Ulciscar me dc inimicis meis, sed exspecta Dominum^ ut tibi auxiliumsit.» De miraculis sancti Stephani vide D. August. De civitate Dei, lib. xxn, cap, 8 ; et Gregorium Turonensem archiepisc. lib. De Grloria martyrum, cap 32. V. IN FESIO SANCTI JOANNIS RVANGBLISTJE. Qui timet Deum, faciet bona {Eceli. xv), etc. Hac in lectione, fratres charissimi, agitur de sapientia, non de sepientia mundi, quam qui diliget, « inimicus bei constituitur (Jae, iv,) » scd de sapientia vera et ccelesti quam qui habet, Dominum habet. Quae tam pretiosaet gloriosa est, quod Filius Dei-ejns nomine se voeaverit, dicens : « Ego sapientia, qua ex ore Altissimi prodii, pri- mogenita ante omnem creaturam. » Est autem bi- partita hsc lectio. Primo enim ostendit per quaB vera sapicntia habeatur; secundo habita quanta bona largiatur. Ponit crgo tria necessaria ad adi- piscendum sapientiam, timorem scilicet Dei, justi- tiam et gratiam. Per timorem quippe et justitiam hospitium sapientiae praeparamur.Ispavero sapientia non propter merita nostra, sed propter solam gra- tiam suam apud nos hospitatur. Per timorem autem et justitiam, hospitium sapientiaB praBparamus,dum per timor« m nos avitiis purgamus, et per justitiam nos virtutibus ornamus. Frustra igitur laboras, frustrastudes, frustra volvis et revolvis libros, quia, nisi primum vitia et peccata a te eliminaveris, et ad justitiam cortuum inclinaveris, sapientiam sus- cipere non poteris. Scriptum est enim : « In ma- levolam animam non introibit sapientia, nec nabi- tabit in corpore subdito peccatis (Sap. xi.) » Ait igitur primum de timore : Qui timet Deum, faciet bona. Non ait, facit. Qui eiiim similiter ttmetf non- dum facitbonum, dum non propter Dei amorem pec- catum cavet, sed faciet bonum, dum paulatim pec- cata cavens et timere desinens, incipiet eum dili- gere. Sed dicis : Peccator, propter conscientiam peccatorum suorum Denm timens, et ob hoc mul- tas eleemosynas tribuens, nonne facit bonum ? Facit utiquc, id est opus de genere bonorum facit. Sed bonum non dicitur facere, quia illud non facit bena, dum illud fsceret ex solo timore. Unde et illud fa- ciendo non meretur praemium vits ffiternae, sed qualemcunqne alleviationem pcBnaB. Et qus bona faciet ? Illa per quas pervenitur ad sapientiam, scili* cet abstinebit ab injustitia, et continebit Justitirm» nif RADULPHl ARDENTIS. IMO B Und^ et de juslitia subdens ait : Et ^ni iimtns e$t A jialitice^ apprebendet eam, id est sapientiam. Est aulcm justitia reddcre unicuique quod suum est, ut Deo religionem, sibi puritatcm, parentibus ho- norem, mcgoribns reverentiam^ subditis discipli- ham, afflictis misoricordiam, divitibus admonitio- hem, bonis amicitiam, malis correctionem omni- bus aequitatem. Hanc igitur justltiam qui ita ope- ribus exhibet, vel saltem Oeicit quod potcst, eam fntra se continens, ille utiquc apprehendet sapien- tiam, non mcritis vel ingenio suo, sed sola ipsius bapienti3B gratia. Unde et subditur ; Et ohviabitilli gratis quasi mater houorificata. Ad similitudinem videlicet honorabilis et amabiiis matris, quse (ilio sitienli et lac posccnti^ non se avertit, sed potius obviam ei otTert mamillam, Ecce, fratres mei, talis, imo major cst pietas Dei erga nos, si (ilii cjus esse volumus. Undo Jacobus ; « Si quis, inquit, indiget sapientia, postuleta Deo, qui dat affluenter et non impropcrat (Jac, i.) » Sequitur pars secunda, in qua enumcrantur de- cem dona, quai adepta sapientia suis confcrt alum- nis. Quorum scptem datio hacvita, tria vcroin fu« tura. Primum est cibus, non corporalis, sed anim», de quo ait : Cibabit illum pane vitse et intelleC' /w,, id est Christi corpore, vel doctrina Verbi sine quo pane anima in deserto hujus mundi fame perit ; qui dicitur panis vits et intellectus ; quia recte vivere, et recte intelligere facit. Secun- dum est potus anims, de quo ait : Etaqua sapientiae salutaris potabit iilum, id est gratiam Spiritus san- cti, sine quahomoinfervorehigus mundi siti perit. C De qua aqua Dominus ait : « Qui bibcrit aquam, quam ego dabo, flet in eo fons aquas salientis in vitam aeternam (Joan. iv), » Tcrtium cst fortitudo tolerandi patienter persecutiones, flagelia mise- riasque mundanas. De qua hic subditur : Et finna' bitur m illo, id estfirmum eum faciet, ct non flectc- tur a rigore veritatis etjustitijBperaliquam impor- tunitatem, sicut faciunt hodie falsi quidam pastores sancta; Ecclesiffi. De quibus Dominus : « Mercena- rius, inquit, et qui non cst pastor, videt lupum venientem, et dimittit ovcs, et fugit (Joan, x.) » Quartum est contrnentia, de qua subditur : Et con^ tinebit eum, id est, continentem eum faciet, et non confundetur vel effundctur per illicita desideria vel tentationes carnis, videlicet sit firmus contra per- t\ secutiones interiores.Quintuni estprffiIatio,quaecon- venienter quinto loco ponitur ; quando ille qui habet pra^cedentia dona» id est doctrinam,gratiam, forti- tudinem et continentiam, dignus est ut ad offiQium prsdicationis et magisterii sublimetur. Unde hic subditur : Et exaltabit illum apud proximos suos. Non ait famulos vel scrvos, quod videlicet pastor subditos non habeat utminores, sed potius ut proxi- mos et fratres. Unde scriptum est : « Principem te constituerunt, noli extolli, sed esto quasi unus ex eis [Eccti. xxxii.) » Sextum est prsdicatio, quse est omcium prstoris, et mne qua dHiaitf^iHtek' pMSt^ De qua hic dicitur : In medio Eeclmm eip^r^ oi ejus, ac si dicat apcrtc : Non prttsumitt (irijfcdftirto^ de eloquentia sua, quia non potcit priedicair6 ptrifb', nisi Dominus os ejus aperiat. Unde et Pflilinitoldtt orat : « Domine, labia mca apenes (Psal, t), i Soptimumest, adimpletio Spiritus Giapii^liiSteiet ftot^ lectus, qui solus ministrat pra^dioatori ifbm ipii6 dicat. Unde :« Nonenim, inquit^vosedtis^Ho^frif- mini, sed Spiritus Patrifii vcstri qui loijfuitilr iti vo* bis [Matth. x.) » De his subditur : Et Mpt^^U euai Dominus Spiritu sapientist et tnteliectus. Bciprft dBfe^ rat : Aqua sapieutix potabit iUum. Hic v6ro aH : Implebit eum Spiritu sapierttise, qnod ifi6^6 ^i. It quo innuitur quod quando aliquis digne ad offlditiii prffidicationis sublimatuf, graiti^ ileitictl 8pir[ttft magis et magis eutnuktur. Et ha?c dunt septem dona qua^ verti staityiMtift ^od- fert in praisenti vita. Tria vero, qu* seqttntot*, «Wl- feit in alia vita. Octavum ergo est dtolA glOiM iitf- mortalitatis et animde et corporis, Dequa dUbdktlf : Et stola yloriw induet eufn. Tonc ettfm d'^ tSifith animae sanctorum non poterurtt corrumfii pfeis catis vel perturbationibuB ; nec corpotii moHo vel infirmitatibus. « Tunc enim ab^erget Devii omnem lacrymam ab oculis sBnctofiim, dt titfk erit amplius, neque luctua nequo clatiW>r, qiio- niam priora transierunt Non edurieliij ite^^ 8i>- tient umplius, ct non cadet super illos 96i Be^ye ullus cestus {Apoc. xxi.) » Nonum est gAtidiviih incfTabile quo Deus replebit sanctos Iti «teftiiiiBf. De quo subditur : Jucunditat&m et exsuUaiionm Ihesaurizabit, id est, indesinenter cumulabit flm- per eum. Jucunditatem mentis, exetltttioito^ corporis, vel jucunditatem de vistone Dei. Bk- sultationcm de salute communi. Tuuc euixn vi- debunt illum «in quem desiderant angeli OOMpi- cere (f Petr. i ;) » et de bonis singulotuta cOmmtt'* niter sine invidia gaudebunt. Singulorum qilippe bona faciet communia voluntas et charitfts uua, et ita in dispari claritate par erit gaudium. Decimum est honor ffitemus, de quo subditur : Et n&mine xterno hsereditabit {7/um.Quia,fVatred mei,qii^ lionor major potest esse quam cum Deus vocaibit et ooQsti- tuet sanctos filios Dei, » haeredesquideift D^, oohs- redes autem Gbristi {Rom. vni ;) » quom cumr flJiul adoptivus erit et nomine et honore et herediiatei ubi est naturalis et unigenitus Dei FiHu&. Nunc, fratres charissimi, videamus quomodo omnia isti impleta sunt in bono Joanne evangelista, ctyus hodie solemnitatem celebramus. Ipse quippe timuit Dominum, cum vitarct mala, ct faceret bona. Ipsd fuit continens justitiae, exhibens Deo religionem sibi tam corporis quam animse munditiam^ paren- tibushonorem,fratri charitatem,delabore manuum cum patre et fratre vivens, huio Dei sapientia, tanquam mater honorifieata obviam vtoit, quando eum et fralretfi ejus a mari vocavit {Makh. iv.) HuQC cibavit pane vitae et intellectus, et aqua sdfien- im HOMILI^. ~ I. DE TEMPORE. im lis^Mlutaris fotavilf quando eum su^et i^ius suum Ji^ ui poBsit dicere Becur^ cum Paulo : « Imitatores recumbentcm (Joan. xxi), de fonte pectoris sui GoelfBti doctrina et sapientia largius pr« Cffiteris inebriavit. Hunc confirmavit, qui nec Judaeorum, nec gentilium perseoutionibus, nec dolio pleno ferventis olei, nec exsilio a veritate potuit infirmari. Hunc continentem efTecit, quia in nulla desideria eamis defluxit. Hunc exaltavit afnid proximos suos, quando eum in apostolum sublimavit. /n medio Ecclesiw aperuit os ejus^ quando eum praedicatorem et evangelistam constituit. Hunc implevit Spiritu sajrientise et intellectuSy non solum in die Pentecostes eum csleris, sed et abundantius caeteris ; ut supra omnem intellectum inteHigeret, scriberet et cla- raaret : « In principio erat Vcrbum, et Verbum erat mei estote, sicut et ego Christi (/ Cor. iv et xi.) » Quod aperte contra nos praedicatores est, qui in Ecclesia Christi ministerium gerimus, et tamen ve- stigia ejus non sequimur. Christus enim viam pau- pertatis, humilitatis^ laboris et patientise, nobis in hoc mundo demonstravit. At nos econtra hic ditariy gloriari, quiescere et delectari desideramus. l>nd€, quod sine lacrymis dicere non possum, contingit quod a Christi vestigiis nos pastores exorbitamus, nobis subditos nobiscum exorbitare facimus, et ita non solum animabus nostris, sed et animabus alio- rum ruinam damus. Unde scriptum est : « Pro- pheta laqueus ruinee {Ose. xi.) » At nos, fratres charissimi, sicut videmus periculum nostrum, «i apud Dteum, et Deus erat Verbum {Joan, i). » Ilunc p vestigia summi pastoris non sequamur, ita quoquA induitDominus5/otoj7/ori('P, quandoeum sine dolore carnis ad coelestia transtulit. Jucunditatem et exsul- tationem thesaurizavit super cum, quem secum con- gaudere facit in aeternum. Nomine aeterno harredita- bit illum, quoniam cum sui nominis et honoris haeredem et participem elTecit. Cujus meritis et precibus nosquantuloscunque servos comparlicipes glorise sus faciat Dominus noster Jesus Christus, qui cum Patre, etc. VI IN EODEM FESTO SERMO DE EVANGELIO. DixU Jesus Pelro : Sequere me. Gonversus Petrus vidit illum sequentem discipulum quem diligebat Jesus (Joan. xxi), et reliqua. Hanc lectionem sancti Evangelii, fratres mei, scribit Joannes apostolus et periculum vestrum timeamus, si vos nos recte gra- dientes sequi contemnatis. Propterea vos et nos vits nostras corrigamus, et viam nostri Eedemptork sequi contendamus. Imitemur quoque imitatorem ejus Petrum, qui Christum, vita, doctrina et cruce secutus est. In quibus tribu? omnos specialiter nos praedicatores eum scqui tenemur, ut videlicet pure vivamus, recte doceamus, et membra nostra cum vitiis etconcupiscentiis crucifigamus. Secundo quo- modo Joanncs evangelista ab hac vita migraturus esset, significatum est a Domino, cum Petro de ejus morte quaerenti, ait : Sic eum volo manerCy donec veniam. Ac si diceret : Sic diutius et post mortem omnium apostolorum volo eum vivere in carne, donec ego eum visitem, et plaoida morte ad coele- evangelista, cujus hodie solcmnitatem celebramus. G stia eum transferam. Legimus enim quod iste Pacit igitur tria in hac lectione. Primo, demonstrat significatum fuisse aDominoquamorte Petrusesset Dominum darificaturus.Secundo quomodoipseesset ab bac vita migraturus. Tertio, personam suam cum quibusdamlocutionibus manifestat. Porroquamorte clarificaturus Petrus esset Dominum, significavit Dominus cum in lectione praeccdenti ei dixit: « Cum esses junior ci ngcbas te et ambulabas ubi voIeba6;cu m autem senueris, extendcs manus tuas, et alius te cin. get, et ducet quo tu non\\s{Ibid.). « Et cumpostea hoc ei quod modo audivimus, dixit : Sequere me. Ac si aperte dicat : Imitare me, et praecipue in hoc quod sicut ego mortuus sum pro te, ita tu quoque raoriaris pro me. Porro principi apostolorum pne Joannes evangelista longotempore post omnes apo- stolos vixit. Et cum esset annorum nonaginta no- vem, apparuit ei Dominus Jesus Christus, et dixU illi : « Veni, dilecte mi, ad me, quia tempus est ut epuleris mecum in convivio meo cum fratribus meis. Die igitur Dominico qui post quinque dieiB futurus est, venies ad me. » Et cum haec dixisset, coelo receptus est. Veniente igitur die Dominico, venit beatus Joannes ad ecclesiam, et cum ibi a primo pullorum cantu usque ad tertiam horam di- vina mystcria celebrasset, et populum exhortatus fuisset, indcfossum sepulturae suae locum solus do- scendit, et spiritum Deo reddidit, et tam a doloie mortis extraneus, quam a carnis corruptione inve- caeterisdiciturutsequaturDominum, quoniam,cum (g nitur alienus. omnes sequi debeanr cum, praecipue primates san- ctae Ecclesiae, qui ejus vicem in Ecclesia tenent, Omnes quippe tenentur eum sequi. Unde scriptum est : « Qui vult cum Christo manere, sicut ipse ambulavit, debet et ambulare (/ Joan. ii.) » Sed mi- noribus sufficit, si viam Christi a longe sequantur. Praelatis vero Ecclesiae sanclae, non sufficit nisi de prope et expresse Christum sequantur, et ejus ve- stigiis innitantur. Unde et specialiter eis dictum est : « Qui mihi ministrat, me sequatur (yoaw. xii.)» Ac si diceret: Qui meum rainisterium gerit, vestigia mea sequatur, ut qui cum sequitur, me sequaturi Patbol. GLY. Non autem ideo Dominus dixit singulariter Pe- tro : Sequere me, quasi iste Joannes non esset eum secuturus. Qui enim magis secuturus erat Agnum quam ille qui sequitur eum quocunque ierit ? (Apoc. xiv.) Sed quia per amaritudincm passionis non esset eum securutus, demonstravit. Nec tamen idco Joannes a corona martyrii privatus est, Domino teste, qui ei et fratri suo Jacobo praedixerat : « Ca- licem quidem meum bibetis (Matih. xx.) » Ipse ni- mirum et cum caeteris apostolis a Judaeis flageUa- tus est ; ipse in dolio ferventis olei propter nomen Christi a Domitiano positus est ; ipse in Patbmos 1323 RADULPHI ARDENTIS. 1314 insulam in exsilium relegatus est; ipse propter Ghristum multas persecutiones passus esl, propter- ea tam labore quam voluntate martyr est. Propter- ea, fratres mei, labores, tribulationes, persecu- tiones et carnis afflictiones propter Deum patienter et gaudenter sustineamus ; quoniam dum, baec fa- cimus, juxta verbum Domini, calicem cjus bibi- mus, et martyrii palmam promeremur. In hoc au- tem quod Dominus Petrum mortem condiscipuli 8ui curiosius inquirentem arguit, dicens : Quid ad teJTu me sequere; nos instruit, fratres mei, no vitam proximorum nostrorum, praecipue qui nobis subjecti sunt, curiose, ut quidam faciunt, inqui- ramus, sed potius semper de nostra solliciti si- mus; non alienam vitam, sed nostram semper di- judicemus. Tertio, considerandum est quomodo Joannos personara suam ad utilitatem sequentium commendat et manifeste ex tribus : ex privilegio gratiac, ex privilegio familiaritatis, et ex officio. Et tamen in omnibus iis de se, tanquam de alio loqui- tur. Hic cnim mos est familiaris sanctis Patribus, ut, quando loquuntur de se bona, ad evitandam jactan- tiam, de se tanquam de alio loquantur. Unde Moyses de se loquens, tanquam de alio ait : « Erat autem Moyses mitissimusomnium hominum {Num, xii.)» Ita et Joannes iste loquens ex privilegio gratiae se commendat : cum se discipulum quem diligebat Jesus vocat. Non quia solum eum diligeret, sed quia majoris signum dilectionis ei ostendebat : Omnes quippe dilexit, qui omnibus dixit : « Manetc in dilectione mea, sicut et ego dilexi vos (Joan, XV.) » Sed istum specialitcr dilexit, quoniam virgo electus est a Domino ; virgo in acvum permansit. Felix certc cst et beatissimus, quem Dominus an- tononastice dicitur diligere. At privilegio familiari- tatis se commendat, cum dc se ait : Qui et recubuit in casna super pectus ejus, et ait : Domine^ quis est qui tradet te? Maximo; quippe signum familiaritatis est super pectus magistri recumbere, et ejus arca- norum conscium esse. Si quis autem qucerat quarc Dominus isti discipulo tantum amorem, tantamque exhibuerit familiaritatem, dicimus quod vita virgi- nalis et contemplativa est vita ccDlcstis et angelica. Porro Deus et angeli ejus cum virginibus et contem- plativis magnam habent familiaritatcm. Hinc est quod Dominus discipulum virginem ct contempla- tivum tcnerius et familiarius dilexit caiteris, ma- tremque Virginera ei virgini commendavit, quoniam intervirgines et contemplativos sancta conversatio, munda familiaritas, et floridus aspectus est. Quo- niam autera vix \ita virginalis et contemplativa ccBlestis et angclica est, idco opinor Dominum vo- luisse quod beata Virgo et discipulus iste, facileet Bine dolore ad cajlestia transmigrcirent ; facilis quippe est transilus de similibus ad similia. Sicut enim quanto quis remotior est a coelestibus vita et znoribus, ita transitum ad ea sortitur difficiliorem. B A Ita econtrario quanto quis est propinqaior coelesti- bus vita et moribus, ita transitum ad ea promere- tur leviorem. Ab officio vero sanctus Joannes se manifestat, cum dicit : Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de iisy et scripsit hsec. Et sei' mus quia verum est testimonium ejus, Cujus scripta, fratres mei, tanto Ormius et charius amplecti de- bemus, quanto ipse mysteriis quae ipse scribit, fa- miliarius et propinquius interfuit; quantoqne ipse de rivulis, scilicet de ipso fonte Dominici pectdHs largius et profundius caeteris hausit. Propterea, fratres mei, ipsum precibus, ipsum gemitibus ex- oremus, quatenus meritis precibusque suis, nobis apud dilectum Dominum suum obtineat, quatenos mereamur scripta illius recte intelligere, et obse^ vare castitatem, contemplationem csterasque cjus virtutcs a longe imitari, mundum contemnere, Dcum super omnia diligere, ad coelestia toto desi- derio festinare, et ad ea felici cursu pervenire, lar- giente Domino nostro Jesu Christo, qui in perfecta Trinitate vivit et regnat per omnia, etc. Vita divi Joannis evangelistw per Dorotheum, (4) Joannes frater Jacobi, qui et evangelista Domini factus est, quem Dominus dilexit, Evange- lium Domini Jesu Christi in Asia prsdicavit. A Trajano vero in insulam Pathmum propter ver- bum Domini exsilio damnatus est ; uoi etiam sanctum Evan^elium suum conscripsit^ quod postea Ephesi per Camm hospilem suum conscripsit, cui et Paulus apostolus Romanis scribens, testimoninm dedit dicens : « Salutat vos Gaius hospes meus et totius Ecclesiffl (Rom, xvi.) » Post mortem vero ^ Trajani reversus est ex insula Pathmo, mansitque ^ Ephesi, ac vixit annos 420. Quibus finitis, seipsum ibi vivus adhuc volente Domino sepelivit. Sunt taraen qui dicunt eum non sub Trajano in insulam Pathmum relegatum esse, sed sub Domitiano Veapa- siani filio. In nac posterior sententia est Hierony- mus, Eusebius in Chronicis et in Hist. Ecdes. pluresque item alii, quanquam idem Eusebius in lib. De praepar, evang, et Tertullianus scribunt a Nerone eum in Pathmum insulam relegatum esse. vn. IN FESTO SANCTORUM INNOCENTUM. Vidi supra montem Sion Agfium stantem {Apoc. XIV,) etc. Hanc visionem, fratres charissimi, narrat sibi revelatam fuisse aDomino Joannesapostoluset evangelista (Joan, xii,) qui virgo f\iit electus a Ghristo, et virgo in aevum permansit. Qui et su- i\ pra pectus ejus in coena recubuit; unde et profun- dius caetcris secreta cognovit coelestia. Primo igi- tur loquitur de eo quem vidit. Secundo de eis quos cum Deo vidit. Loquens igitur de eo quem vidit, ait : Vidi supra montem Sion Agnum Uan- tem, In quo tria dicit : et quem viderit, et ubi, et quomodo eum situm viderit. Quem vidit? Vidi^ inquit, Agnum, Agnus, fratres mei, dicitur Chri- stus triplici de causa. Quia in agno pascbali est praefiguratus. Quia mitis et innocens ut agnus ; et quia nos pascit carne et sanguine suo, et sus (4) Eus£B. lib. iiiy cap. i, Eist, eccles^f et cap. 48. 13S5 HOMILIiE. — I. DB TEMPORB. 1326 .znunditis et immorlalitatis stola nos vcstit ut agnus. Ubi eum vidit? Supra mo7item Sian, id est supra eminentiam et contemplationem totius Ec- clesiflB.Prsest cnim tanquam caput universis mem- bris» non solum divinitate, sed et beneficio, do- ctrina et exemplo. Beneficio» quoniam,cum ipse sit fons omnium gratiarum, de plenitudine ejus tan- quam membra de capite omnes participationem accipimus. Doctrina,quoniam doctrina vit® et mo- rum ab eo erudimur. Exemplo, quoniam, eo tan- quam luce duceque prscedente, ad vitam aeternam pervenimus. Propterea, fratres, opcrae pretium est nobis, ut, si recte inofTenseque ad vitam aeternam pervenire volumus, semper ejus vestigiis insista- mus, semper oculum mentis nostrse in eum tenea- mus. Juxta quod Sapiens ait : « Oculi sapientis in capite ejus {Eccle. ii). » Quomodo vidit eum si- tum? Stantem,id est paratum nobis adjuvare et pro nobis pugnare. Dum enim, fratres mei, laboramus . inter tribulationes ct miserias hujus mundi Domi- nus stat nobis, si in eum toto corde speramus.Un- de et beatus Stephanus inter persecutores positus, non sedentem, sed stantem, et quasi pro se pu- gnantem, eum se vidisse confessus est. Secure igi- : tur pro Christo pugnemus et patiamur quoniam eum stantem, et auxilium nobis ferentem procul dubio sentiemus. Sed nunquid tu,o Joannes,vidisti . Agnum sine sociis? Nequaquam.Propter hoc quip- pe dc sinu Patris in mundum venit, propter hoc et Agnusfactus et immolatus est, ut secum in pa- , terna hsreditate haberet participes et cohaBrcdes. Sed cum omnes boni cum eo sint, tamen familia- rius et conjunctius ei virgines adhsrent. Gum enim ipse semper sit virgo, et filius Virginis ma- tris, virginum contubernalia specialius diligit et qusrit. Unde soquitur : Quod cum eo centum qua- . draginia, etc. Est autem haec pars socunda in qua Joannes describit eos quos cum Agno vidit, osten- dens circa eos decem, videlicet quanti essent et cujus professionis, cujusmodi vocem haberent, quale canticum cantarent, uti illud canerent,quam casti, quam Agno conjuncti^quam electi, quam ve- : races, quam mundi essent. Porro quanti essent, . ostcndit cum dicit : Centum quadragtnta qmtu4)r . fnillia^ id est duodecies duodecim millia. Ponitur . autem hic numerus finitus pro infjnito,etmagisad exprimendum mysterium quam numerum.Uterque enim numerus, id est duodenarius et millenarius, perfectus est. Alter vero per alterum multiplica- tus ostendit perfectionem illos habere qui cum Agno erant. Cuimen quippe omnium virtutem est virginitas. Nec de omni virginitate hoc dico. Est enim qudsdam virginitas coacta et inutilis, ut illo- pum vel illarum qui propter timorem vel custo- diam virgines sunt. Est et virginitas naturalis et utilis, ut illorum qui propter dignitatem, aetatem, vel trigiditatem corporis virgines sunt. Est et vir- ginitas virtuosa et valde meritoria, ut illorum qui propter ardorem divinse charitatis virgines sunt ; A hancvirginitatemdicoomniumvirtutum culmen,ut- pote quae omni virtnte,omni merito et martyrio cu- mulatur.Quae enim major virtus,quod meritum ma- jus,quam vivere in carne^non secundum carnem : quam esse in igne, et non ardere ; manere in luto, et non contaminari, et inter malitias hugus mun- di angelicam ducere vitam? Quod martyrium megus quam seipsum concinne crucifigere, quam secum quotidie luctari,et suis voluptatibiis et voluntatibus abrenuntiare? Gujus professionis essent ostendit cum dicit : Habentes nomen ejuSf id est Agni, et nomen Patris ejus scriptum in frontihus suis, id est nomen Patris et Filii palam confitentes,nec propter pudorem, nec propter timorem, nec propter tor- menta illud tacentes; parati magis mori quam n silcre, vel abscondere nomen Christi. In quo con- funditur superbia nostra, qui,quamvis confiteamur nos Christianos, eo quod nomen Christi nunc in honore cst, tamen pauperatem,humilitatem,patien- tiam^caeteraque insignia ferre erubescimus. Gigus- modi vocem habent,ostendit cum subdit : Et audivi vocem de coslo tanquam vocem aquarum multarum, et tanquam vocem tonitrui magni.Et vocem quam audivi sicut citharxdorum citharizantium in eitharis suis, Ac si dicat : Audivi vocem multam et delectabilem* Multam ex psallentium multitudine,delectabilem ex consonantiae suavitate. Et si, juxta Jacobum,<(mul- tum valet deprecatio justi assidua (Jac. v),» quan- tum putatis placeat et delectet Dominum laus vel oratio infmitarum virginum, facta cum devotionis magnitudine ct concordiae suavitate.Pulchre autem C laudem illorum quiucarnem suam crucifigunt cum vitiis et concupiscentiis (Gal.\), » melodiae citharae- dorum comparsivit^quoniam sicut citharcedi torquent et cogunt chordam ut percussa sonum dulcem reso- net, sic virgines et continentes torquent et urgent carnem 8uam,ut quanto magis manu persecutionis percutitur,tanto magis Deo psallat.Et sicutdiversi . chordarum soni in cithara in unam consonant melo- diam ,ita diversae in chore,vel divisae virtutes in eadem persona,inuniuscharitatisconveniuntconsonantiam Propterea, fratres mei, torqueamus per abstinen- tiam carnalem nostram voluntatem,et cogamus eam in adversis Deo psallere, et in rectae intentionis et charitatis melodiam consonare.Quale vero canticum cantarent ostendit, quod canticum novum et sin- n gulare. Quod novum, ostendit cum ait : Et canta' bunt quasi canticum 72(7t;um.Canticum quippe virgi- num novum est,quia novi hominisChristi institutum ad hominesinnovandos.Antiquienimnon virginitati studebant, sed posteritati. Quibus et dictum est : « Crescite et multiplicamini^ et replete terram (Gen, i). » In tempore vero novae gratis monuit Ghristus ad observationcm virginitatis,et dixit eis : « Crescite in munditia mentis et corporis,et replete cGelum.»Quod vero singulare,ostendit cum ait : £t nemo poterat dicere canticum nisi illa centum quadrO' ginta quatuor millia qui empti sunt de terra. Tintin- nabulum quantuluncunquQ fractumvel IssumnoQ m IlAbt}Lt>Bl ARDBNVTd. 1B* potest reddere eam dnlcedinem melodic qaam int»- A. bus peri6uli8,1«i)lationibti9tHbuIat{dnfbusqtre'iMi6« gprum et sanum.Sed ncc puberes et corrupti possunt ita sohare et acnte cantare ut parvi impuberes et incorrupti. Sic cohjugicti vel vidui nullatenus pos- ^nt esse ante I>ominum in spirituali melodia^ nec Virginibus ad^squari. Siiigulare quippe canticum virgTties cantant,qui de mentis et corporis slngulari TlticOiTuptione Deum benedicunt et laudant. Quod cknticnm cfeteri quidem audire possunt, sed can- ^M nullatenns possunt.Ganticum quippe virginum ttudhmt, et eo delectantur, qui virtutein virginalis mfelodr^ in aliis amant^et in ea congratulantur,nec pehitub fea earent qui per charitate meam sibi fti- dtint communcm. Quodammodo enim, frattres mei, Virtutes proximorum nostrorum nostras facimns. danis. Sive empti, id est, electi, ex omnibus ^ectts etiam praBelectis,ul sint primitisg Deo tt Agnd. Prf- mitiffi cnim dicuntur praematuri frtictu8,qui el suk novitate et praematuritate plusquam cftterl fnicltis sdlent delectare.Sic novitas Vrrginalis pudicitisprte csftteris virtutum fructibus divinam delectat ina}e- statem.Quam sint veraces^ostendit cnm sn^bditif/ m oreeorum non est inventum mendacium.kt^ si dicat : Non solumsunt casti menteetcorpore,s^d etlingtiA. Quod est cbntra quo8dam,qui cum castitatefm mein- tfs et corporis observent, tamen lingua adulteriai* tur, dum per mendacia, detractiones, turpiloquia, multiloquia, et inaniloquia cffiterosque lingus ex- cessus cifunduntur, non attendenlcs quoniam qni dum inde congratulamur et Deum laudamus. Ubi ^ vere eastus est, non solum corpus, sed et Hnguain illud cantatent, ostendit cum dicit : Ante sedem et unte quatuor animalia et seniores. Per sedem, san- ctam l)ei Ecclcsiam, in qua Dcus rcquicscit, intel- Tigiratis.l^er quattior anima1ia,quatuor evangelistas, et per viginti quatuor seniores, Vcteris et Novi Testamenti Patres, id est, duodecim patriarchas et duodecim apostolos intelligimus.Ante igitur sedem '^t quatuor animalia et seniores canticum noMim ^rfrgities cantant, qui Deum ct sanctos ejnft, ct ma- ]gistratirs,senatoresque coclcstis curia?, no^itate vir- tntiset landis sus delectant.O quam beatisuntvir- ^lnes, qui in ccclesti curianovi organists statuun- iur, et quodammodo angelorum cantico vete- rasccnte, novamelodia, Deum totumque Dei curiam tnerenturprtetlelectare! Mirabilior quippeest virgini- aures, oculos, caeterosque scnsus castos habMil. Scriptum est enim :« Perdes omncs qrui loqminkir mendacium (PsaLv). » Quam mundi snnt, osrtendit cum subdit : Sine macula sant mte thronum Dei.%c si dicat:Non solum in pr^edictis.sed etiam nniver- saliter mundi sunt.Quoniam et siex vita mundatfa, qus sine peccato non agitur, aliquas maculas offto contraxerunt, tamen per baptismum, per pcenileil- tiam,per passionem, cfleteraque purgantia, pehihu mundati et sanctiflcati sunt ; nec sohim ante htittA- nes,qui falli possunt,8ed etiam ante Dominutn,^i falli non potest. Et quam mundi sunt, qni diviiiio Judicio mundi sunt.Itaque,fratres mei, vos quivih- gines estis,beati estis.si in vera virginitat^ perM^ tetis. At tamen scitote quoniam fios virginitferti^, ta^ humana quam angelica, dumquodhabetangelus C quanto est magispretiosus,tanto ad custodfendiifti per naturam,virtute nititur obtinerecontra naturam. Quam casti sunt, ostendit cum dicit : lli sunt qui cum mulieribus non sunt coinquinati, virgines enim sunt. Vocatur autem hic mulieris nomine quidquid pollutionem camis potest provocare. Describii «u- tem proprie luxuriam,vocanseam coinquinationem. Luxuria enim res vilis est,turpium ministerio mem- bl-orum actu, exitu fccda, ct post pudens et po&ni- ^ens. Quatuor quippe luxuriam comitantur:Mentis ■bmtiflcatio^coinquinatio, pudor et poBnitentia; qu« 'penitus ignorat munditia virginalis. Virgines enim 8unt, iBTCut corpore^ ita et mente. Qui enim mente cormptus est, virgo jam non est. Unde Dominus : r< Qui viderit, inquit,mulierem ad concupiscendum magis periculosus,inter tot tentationes tarnis, dia- boli et mundi. Propterea vacate jejuniis,vigiliiii,lt- boribus^ humililati et orationi, qui cusiodes stmt virginitatis. Vos etiam continentes secundo leii^ beati estis, si quanto liberiores estis, tanto m«g$8 Deo etejus operibus vacatis, si ea quce eunt mtoiiMi eontemnentes, toto desiderio ea qus suiit Dei oo^- tatis et facitis^scicntes quoniam longa castitas vf^- ginitatis imitatrix est. Vos etiam conjugati, teHlo loco beati esti8,si conjugalem pudicitiam illibattfti servatis, si uxores et familias juste regitis, si fiMs in timoreDeieducatis,simaculasnuptiGlrnm eleettA)- synis rcdimitis, si hospitalitati, si curfle pauper#to csterisque operibus miserieordlae vacatis, si cioeHi- eamjam mccchatus est in corde suo {Matth. x). » q siam frequentati8,si Dominicis prsceptis intendl^. i)UEm conjuncti sint Agno, demonstrat, cum sub- dit : Hi sequuntur Agnum quocunque ierit. Super omnes sunt virgines plus familiares et conjunoti Christo, qui soli sequuntur eum quocunqae ierit. Conjogati enim et vidui,et si eum sequuuntur per viam charitatis,humilitati9,patientiae c®terarumque virtutum,tamen non sequuntur eum quocunque ierit, quia perviam virginitatis eum se^^ui non possunt. Soli quippe virgines et per hanc,et peromnes alias Virtxrtes eum sequiintur. Quam electi sint ostendit, cum snbdit : Hi emptisunt ex ommbus primiticV Deo Ct Apno, Ui cmpti sunt, inqdt, ^ubandis, ex omdi- Hoc enim faciendo,Agnum,et si non quocunque ierU, tamen eum sequimini,et per hoc consequimini ejiis sternam beatitudinem, ipso opituianle qui vivit ^ regnat, etc. VIII. IN BODEM F^BSTO. Apparuit angelus in sommis Joseph, dieens : Stti^e et accipe puerum et matrem ejus et fuge in iEgypHm, et esto ibi usque dum dicam Hbi {Matth. ii), eto. In hac sancti Evangelii leotione,fratre8 charissittiijiyia juxta litteram nobis demonstrantur. Primum fSvka demonstratur nobis quod Ghristns habuit 1%Mn HOMILIiE. — I. DB TBMPORE. im diviDitatein ct veram humaoiUteni. Veram quippe A humanitatem habere demonstratur^cum sicuthomo Aigit et absconditur. Sed in hoc exemplum dedit suis ccdendi quandoque persecutioni, videlicet ne quandoque improperatur membris,8i fugerent^cum ipsum caput Christus aliquando fugisset. Secundo vero demonstratur humanum furorem frustracontra divinum propositum insanire^in hoc quod intentio Herodis Christum occidere machinantis frustratur. Scriptum est enim:« Non est prudentia,non est ra- tio,non est con^ilium contra Dominum(Prot;.xxi).» Tripliciter enim in malitia sua Herodes fallitur, dum Christum, quem occidere conatur, non lasdit ; et illis quQs propter eum occidit, prodest^dum eos i^artyres facit, et sibimet etiam nocet, dum sibi damnationem acquiritjUt de eo,et consimilibus re- j^ cte dicatur, « Lacum aperuit et efTodit, et incidit in foveam quam fecit.ConvertcturdoIor in caputejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet (P^a/. vii). » Tertio quoque demonstratur nobis terrenos demortefllioruminconsolabiliterdolerecumdicitur: Tunc adimpletum est quod dictum est per Jeremiam prophetam dicentem : Vox in Rama audita est, plo- ratus et ululatus multus, Rachel plorans /ilios suos ; et noluit consolariy quia non sunt. His verbis recor- d^tus Jeremias veteris historis praedicit tantun^ planctum futurum, propter occisionem a Chaldsis p^trandam, quantus fuerat propter uxorem Levits exstinctam,et in duodecim partea divisam : exstiur cta peno tota tribus Benjamin, preeter paucos, quo- nim planctus auditus dicitur fuisseusq.uead ren)o- tum locum, qui dicebatur Rama {Judic. xx). E^t C ergo ac si dicat evangelista : Tantus fuit planctuai iqatrum,niio8 suos ab Herodeinterfectoslugentium, auod similis esset ctplanctui qui fuitpropterinter- fectipnem filiorumBenjaminpropteruxorem Levits occi9Qrum,et illi qui fuitpropteroccisionem Judmo- rtim a Chaldffiis factam. Sicut enim tunc vel tribus Rachel, de qua natus est Benjamin,vel tribusJuda ipco^solabiliter suos fleverunt occisos^ ita et tunc miktrcs inconsolabiliter fleverunt Giios suos ab He- rode peremptos. Sed nos Christiani non debemus vel has vel Ulas imitari, ut scilicet de morte filio- rum vel amicorum nostrorum inconsolahiliter do- leamus. Si enim boni erant, non eos lugere, sed potius eis congaudere debemus, utpote de quorum salute securi sumus. Si vero peccatores erant, eis j) per eIeemosynas,orationes et oblationes succurrere debcmus,ut pariter nobiset illis veniam etsalutem impetrare valeamu9,ut scilicet cum eis in resurre- Ctione gloriemur.IIIorum est enim desperare,et in- ponsolabiliter dolere de mortc amicorum^quifidem reaurrectionis, vel spem glorificationis non habent. ynde ApostoIus:« Nolo vos ignorare de dormienti- bns, ut non contristemini sicut ct csteri qui spem jion habent. Hoc enim vobis dicimus in verbo pomini, quia no8 qui vivimus et residui sumus, in Hijventu Domini non prseveniemus eos qui dormie- runt (/ Thess. iv). » etc. Deinde subjungit : « Ra- piemur cum illis obviam Christo in ^^r^ ^i ^ipt semper cum Domino erimus. Itaque ooqsoJc^bu^ invicem in verbis istis (Ibid). » Mystice vero quatuor hic nobis signiflcantur.Per hoc enim quod Christus, mox ut natus est, pereQr cutionem ab Herode patitur et cum matre in ^gy^ ptum per Joseph tranafertur, signiflcat primitiy^m et incipientem Ecclesis fidem persecutionem a Ju- d^is passuram, et ideo ipsam fidem Cbristi cuiq Ecclesia per ordinem prsdicatorum a Jude^Q ad gentes tran8ituram,donec mortuo HerQde,idestJur dsorum infidelitate, rursua fldes Christi in Bno mundi ad JudsBos rediret. Secundo in occisione puerorum signiflcatur pa8r sio omnium martyrum. Isti passi sunt a membris Herodis^et illi passuri erant a membris diabQli.Isti f uerunt parvuli et pueri ; et isti futuri erant humi-r les et puri.Isti fuerunt quidam bimi,quidammiaor ris aBtatis,et illi futuri erantquidamdoctrinaetoqper ratione perfecti, quidam imperfecti.Isti occi^isunt, ut Christua inter eos occideretur; et erant xUi Qfloir dendi,ut Christuscum illisoccideretur.Tertioquod infantes pro Christo occiduntur,et tamen Chriatua non oociditur, eigniflcatur quod martyres quidem erant pro Christo occidendi,et tamenChristusnuUa ratione potuit in eis occidi, vel eis auferri, juxta quod Paulus ait : « Neque mor8,neque vita poierit no8 aeparare a charitate, qua est in Chriato Jeau (Rom. viiO* » Et alibi : « Sive vivimus, aiva mori- mur, Domini ^umus (Rom, xiv). Quarto ,vero ia hoc quod subditur, quod vox in Rama audita e$t, ploratus et ululatus multuSj Rachel plorans /ilioi jtt05,8ignificatur quod vox sanguinis martyrum qui clamat de terra, et ploratus etiam Rachelis, id est Ecclesis^de injusta nece martyrum,non,utinfldeie9 putant,in vacuum cedit ; sed in Rama, id eat in excelsum, usque ad aures Dei judicis asceQdit,qui merito et hos coronabit,et illos punietin aeternuxQ, Super vero morte martyrum,EccIesianon vult CQUr 8oIari,9uta non sunt^ subaudis amplius de hQ6 mun- do; et ideo non vult super eos flere hao ratione ut redeant ad mundum, quos scit in eeternuo) cun) Christo rcgnare. Quamvis enim martyres et s^nctoa Dei doleamus nobis subtrahi, tamen non debemua velle eos huc redire, sed potius cum Chriato glo* riari et orare pro nobis. Moraliter quoqye in hoo quod Jesus mox natus persecutionem ab UerQdp passus est,demon8tratur nobis quodmox ut^iquia ad Deum convertitur et incipit Deo vivere, tenta- tionem et pcrsecutionem a diabolo passurua eat. Yi- dens enim diabolus bominem sibi mori,etDeo inci- perc vivere, acrius seevit contra illum, ut illum in anima occidat.Unde scriptum est : « Fili, accedena ad servitutem Dei,stain timore,et prsparaanimaoi tuam ad tentationem (Eccli. u). » Sed ad conailium nuntii Dei^hic taiis sscularem vitam, iu qua UerO'- des,id est diabolua regnat, fugit, et iQiEgyptum,id est in claustralem vitam,in quadiabolusnonhabet potestatem, copfugit^ ^t ^^i securiuQ vivlV ^^.V^" 1331 RADULPHI ARDENTIS. rsn vulorum, id est rudium et infirmorum, qui in ss- culari vita remanent, plerique a diabolo in anima perimuntur. Quorum perditionem Rachel, id est Ecclesia plangit, et pene inconsolabiliter plorat, quia parvulos, quos per baptismum Christo genue- ratyper insidias diaboli perdit^et vix superperdilio- nem talium vult consolari,quia scilicet de numero eIectorum,de quo videbantur,subtractisunt.Quibus utique melius esset penitus non esse quam in aster- Dum damnatos esse. Vos igitur, Glii, qui adhuc in Ghristo parvuli et infirmi estis,quique ad quaslibet damnationes diaboli^vel carnis,vel mundi ruitis,ne quandoque a diabolopenitusperimamini^fugitess- cularem vitam,et intrateclaustrumvelsolitudinem, ut ibi tanto securius vivatis,quantoa tentationibus mundi remotiores estis. Vos autem qui in Ghristo fortes estis, et diabolo, mundo et carni, Deo auxi- liante,resistere valetis,nolite vos sscularium homi- num conventibus 8ubtrahere,sed potius peccatores verbo et exemplo vestrae bonas conversationis Deo lucriflcate. Unde Dominus : « Nemo accendit lu- cernam, et ponit eam sub modio, sed super can- delabrum,ut qui ingrediuntur lumen videant (Luc. viii). Propterca vos qui in Ghristo perfectiores estis,bono verbo et exemplo aliis lucete,tenebrosos illuminate, bene incipientes promovete, infirmos conf ortate, bene viventes ad meliora monete,quate- nus cum lucro multarum animarum ad Ghristum mereamini pervenire, cum ipsis, et pro ipsis coro- nandi per omnia sscula sasculorum. Amen. De sanctis Innocentibus ex libris D, Haymonis, De Christianarum rerum memoria. Ghristo nato,ct secundum Matthaei evangelistde le- stimonium adventantibus tribus Magis ad cum stella ducc» conturbatur Herodes, incrcdibiliter veritus status sui et rcgni periculum.InvestipatoaMagiset manifestato cx Micneae oraculis nativitatis loco,in- terimi jubet omnes pueros a bimatu et infra, se- cundum tempus a Magis exquisitum, ut cum illis Dominum posset exstinguere. Sed praemonitus ab angelo Joseph, puerum transfert in iflgyptum.etc. De quibus sic Ghrysostomus inquit (5) : « Sed o beata lactantium gloria,quibus pro Christo contigit dedicare martyrialExpugnanttemporeuno nativita- tem et mortem,ingressum et exitum,principium et occasum, ut in ipsis posset tempore uno, ut dixi,et nascendo ingredi mundum,etdedicaremartyriocoB- lum. Probat novos exercitus Ghristus, rudesmilites designatjegiones lactantes victoria perpetrata coro- nat. Fiunt pro Ghristo victores, qui aetate fuerunt coaequales ; fiunt, inquam, infantes sine certamine fortes, sine pugna victores, norunt vincere, qui pu- ?;nari non norant ; exislunt victoriae compotes, qui iierant aetate imbelles.MerenturpcBnam martyrum, gloriam sanguinecomparant.aeternamvitam tempo- rali mort« commulant.Nectimuit aelasillamortem, nec horruit;limere enimnon potuitauas timerenon novit ; transmittit infantes infans Cnristus ad coe- lum, nqva xenia, Patri primitias fructuum exhibet Genitori.Ostendit futuram fecundissimam messem, dum in semine tantamexhibetubertatem.Derisitse, derisit hostilis immanitas, quae putavit turbare posse consilium Dei, gloriam Ghristi, salutem ne- cessariam mundi ; sed conlulit infantibus multis martyrium,duminfantemquaeritoccidereChristum. (5) 1 Serm. 3 in opere 22 S«rm., tom. 11. A Praestat hostis dum nocet; beneficium tribuit,cum occidit ; invideret enim eorum gloria;, si amaret ; sed aliae sunt terrcstres pugnaB,aliae ccslestes vioto- riae. In praelio Christi moriendo vivitur, cadendo surgitur, victoria per interitum comparatnr. » IX. IN CONVERSIONE BEATI PAULI APOSTOU. Saulus adhuc spiram minarum et cxdis in discipu- los Domini (AcL ix). Hodie, fratres charissimi, con- versionem beati Pauli apostoli celebramus, et ideo convenienter lectio recitans historiam conversioais ejus hodie recitatur. Ostenduntur autem nobis tria in ipsa lectione, videlicet quam fuerit ante conver- sionem malus,et quae ejus fuerit conversio,et quam fuerit post conversionem bonus.Porro quam fuerit B ante coaversioncm malus ostenditur, cum dicitur : Saulus adhuc spiram minarum, Gaeteri impii perse- quuntur homines;Saulus vero non solum homines, sed etiam ipsum Deum in discipulissuisperseque- batur.PeVsequebatur autem quatuor modisianimo, verbo, opere, consuetudine, quibus modis omnis malitia consummatur. Animo, Oominum in disci- pulis suis odicndo ; quod notat cum ait spirans^ Quando enim spiramus, conceptum interius flatum foras mittimus. Et Paulus odium intus conceptum foras emittebat.Verbo,Dominum in suis conviciando et minando. Quod notat, cum ait, mtnarum.Opere, occidendo, quod notat cum ait,e/ c^dis. Consuetu- dine,obstinata malitiapersequendo,quod innuitcum ait : Abiit ad principcm sacerdotum et petiit ab eo p epistohis in Damascum ad synagogas^ ut si quos inve- niret hujus vijs viros vel muliereSy vinctos perduceret tn llierusalem.Ac si dicat:More lupi,sanguini inno- centium assuefactus,postquam praesentes occiderat, absentium sanguinem sitiebat, et m^vjoi^m saeviendi potestatem sibi dari postulabat. Et quis unquam, fratres mei,putaret hominem tam cruclclemetsan- guinolentum ad tantam gratiam posse pervenire? Sed Dominus,cujus misericordiae non est ]Aiumeru8,hu- ju^ etiam misertus est, ut ostenderet^se esse illum de quo scriptum est : « Qui eduxit vinctos in forti- tudine, similitcr eos qui exasperant, 4t qui habi- tant in sepulcris [Psal. lxvii). » Sequitur pars secunda,in quaostenditurquando, et qualiter Dominuseumconvertit.Quandoostendi- lur, cum subditur : Et cum iter facerety contigit ut D appropinquaret Damasco. Ac si dicatur : Quando erat in proposito et in itinere,utetiammagisacma- gis saeviret, vocavit eum Dominus, et malum ejus propositum et viam in bonum convertit.In quo di- vinae gratis major apparet effectus. Qualiter autem eum convertit, ostenditur, cum subditur : Et subito circumfulsit eum lux de coelo, et statim eadens in ter- ram, audivit vocem dicentem sibi. Sunt autem tria gonera convorsionum.Quosdam enim convertit Do- minusperinterioreminspirationem,utMagdaIenam; quosdam per interiorem praedicationemyUt Petrum et Andream; quosdam per flagellationem, ut flliof 1338 HOMILLG. — L DE TEMPORE. 1831 Israel, de quibus scriptum est, « Cum occideret eos, quaerebant eum, et revertebantur (Psal. lxxvii). » Hoc modo convertit Paulum, flagellat enim eum primo ; secundo, flagellationis causam eum docet ; tertio, Saulus medicinam quaerit ; quarto, medicina ei datur. Cum flagellat eum, luce de coelo circumful- gente, eum excaecat, prosternit. Et debiiitat, osten« dens se habere divinam potentiam^ et iilum huma* nam fragilitatem. Eum excaecat, quoniam nonpoterat vere illuminari, nisi a mala sua scientia prius excae- caretur. Eum prostornit, quoniam non poterat bene Burgere, nisi prius a mala sua elatione prosternere- tur. Eum debilitat quoniam non poterat bene valere, nisi prius.a sua mala fortitudine debilitaretur. Non potest enim aliquis divinam accipere fortitudinem, nisi suam amittat et vilipendat fortitudinem. Unde idem Paulus, « Cum, inquit, inilrmor, tunc fortior Bum et potens (// Cor, xii). » Causam flagellationis eum Dominus docet cum ait: SauUy Saule,quid me persequeris f Ac si dicat : Dignus es non solum fia- gellari, imo etiam damnari, qui mesalvatorem mun- di persequeris. Non autem ait, quid meos persequeris^ sed, quid me persequeris ? In quo demonstratur nobis quanta sit unio capitis et membrorum. Quoniam sicut caput dicit pro pede conculcato, quare concul- cas me? et pro dorso csso, quare caedis me? Ita Dominus dicit sibi inferri quJB suis inferuntur. Ad hoc Saulus tremens pra) timore, conscius se Jesum persecutum fuisse,et stupens,ilium animad- vertens esse Deum, quem purum hominem pu- iabat, quasi coactus ad obediendum medicinam qusrit, dicens : Dominej quid me vis facere ?Ac si dicat : Verum est, Domine, quod te persecutus sum, sed ignorabam te esse Christum. Sed jam de caetero tibi obedio ; prsecipe quidquid vis. Medicinam inci- pit ei Dominus adhibere, dum praecipit in urbem intrare, et dicendis obedire. Viri autem qui eum comitabantur, stabant stupefacti^ vocem quidemau- dientes, ut testimonium ei ferre possent, sed non renati, eum videre non erant digni. Ad manus au- tem illum trahenles, etc. « Haec mutatio dextrae Ex- cclsi (PsaL Lxxvi). » Qui venerat trahere oves tra- hitur ut ovis, factus de lupo agnus, de Saulo Pau- lus, de persecutore praedicator. Et erat ibi tribus diebus et tribus tioctibus non vidcns^ et non manduca- vit neque bibit. Ad modum triduanae Domini sepul- lurae mortuus est peccato, ut surgeret Deo. Cum aulem Dominus jam per se interius eum etiam Evangelium docuisset (unde ipso gloriatur se non « ab homine » accepissc illud, neque didicisse, sed « per revelationem Jesu Christi) {Gal. i), » tamen mittitad eum illuminandum, erigendum et confor- iandum ad Ananiam ; ut per hoc ostendat ministris, id est ministeriis Dei, quanta reverentia dcbeatur, ut non nisi per eos et per ea pateat salus. Nam mox ut Ananias imposuit Paulo manus, ceciderunt ab oculis ejus tanquam squamaSj perpentinae malitiae, et illuminatusest.Etcumaccepisset cibum,tam corpo- ralem quam spiritualem, confortatusest, Hoc modo A convertit ad se Dominus plerosqud nostrum quoti- die. Nam saepe dum sumus in proposito et in cursu peccandi ctmale agendi, ut nos convertat Dominus ad 8e,immitit nobis flagella infirmitatum^persecutio- num et miseriarum, ut qui nolumus per prosperita- fem,saltememendcmurperadversitatem.Qui8ivere humiliamur, 'et emendationem promittimus, illumi- namur a Domino interius, erigimur et confortamur. Sequiturparstertia,inquaostenditur quam bonus fuerit Paulus post conversionem, cum subjungitur: Fuit autem cum discipulis qui erant Damasci, per dies aliquot. Qui enim prius crat toto corde contra Christum et discipulos ejus, nunc erat toto corde cum Christo et discipulis ejus. Super omnia enim diligebat Christum, et discipulos ejus sicut seipsum. P Quantum quippe diligeret Christum ostendit, cum ait : « Certus sum enim quod neque mors, neque vita, neque instantia, neque futura, neque altitudo, neque profundum, neque creatura aliqua, poterit me separare a charitate quae est in Christo Jesu (/?om. viii).» Quantum vero dilig^ret Christi discipu- los ostendit, cum ait : « Quis infirmatur et ego noninflrmor^Quis scandalizatur,etego non uror?» (// Cor. II.) Et qui phis blasphamabat et perse- quebatur nomcn Christi, coram rcgibus et principi- bus et niiis Israel portavit nomen Christi. Unde et hic dicitur : Et continuo ingressus Paulus in syna^ gogaSf prcedicabat iltis Jesum, ostendens quoniamhicest /*t7ttuD^i.EtquipriusadjuvabattotonisuJudaeo8per- 8equensChristum,nunctotonisupcrscquebaturinfi- delitatem eorum.Unde et hic dicitur : Saulusmulto C magts convalescebat, et confundebat Judseos^ osteri' dens, id est affirmans, quia hic est Christus, Et qui prius lapidabat et occidebat confltentes Christum, nunc non efTugitlapidari etoccidi propter Christum, Ecce, fratres mei, de quam pervcrso quam sanctus factus est Paulus. In Paulo quippe ct in Magdalena et higusmodi, voluit Dominus demonstrare viscera misericordiae suae, ut scilicct cacteris peccatoribua exemplum poonitentiae et spem veniae praestaret, ne videlicet aliquis in quantacunque scelerum enormi- tate desperaret, sed potius pfir poDnitentiam ad spem veniae festinaret. Sicut econtrario in ruina Judse et similium, qui de alto gradu sanctitatis in foveam pcrditionis prolapsi sunt, voluit profundita- tem sevcritatis suae demonstrare, utscilicet caeteris n justis timorem incuteret,nevidelicetaliquis inquan- tacunquevirtutumaltitudine praesumeret,sedpotius se humiiiaret, timeret ct vigilaret, et non in sc,sed in Deo se posse stare conflderet. Audi tamen, peo- cator. Non proponitur tibi Paulus in exemplum pec- candi, scd pcenitendi. Si secutus es peccantem,8e- quere poenitentem. Ne differas de die in diem. Ne adjicias peccatum super peccatum, etdicas : Mise- ratio Dei magna est, peccatorum meorum miserebi- tur. Neque enim vita, neque poenitentia, est in manu hominis, scd in manu Dei. Qui sicut humilibus et timentibus per misericordiam suam tempus poeni- tentiae tribuit, ita praesumentibus et contemnentibaB U98 RADULPHI ARDENTIS. perjustitiam illad subtrahit. Itaque, fratres mei, qui justus est ex nobis, dnm est in hac lubrica vita, semper timeat ct vigilet, et qui peccator est, non desperet, sed dum licet, ad remedium pcenitentis festinet, compungatur, ploret, confiteatur, et bonis operibus redimat peccatasua, quatenus utrique vi- iam mereamur consequi sempiternam. Per Domi- num nostrum Jesum Christum qui cum Paire et Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia s«- cula ssculornm. Amen. Vila D. Pauli apostoli^ per hidorum, Paulus, qui antea Saulus,apostoIus gentium, ad- vocatus Jud»orum,a Ghristo de cgbIo vocatus,etin terra prostratus, qui oculatus cecidit, cscatus sur* rexit, ex persecutore factus est vas electionis, et ex Inpo agnus, inter apostolos vocatione novissimus, prffldicationeprimus,inlege Gamalielis discipulus, m Evangelio Ghristi servuSjCigus patria Judasa fuit, genus de tribu Benjamin.Hic secundo post ascensio- nem Domini anno baptizatus.di^nitatem meruitapo- 8tolatu8,atque plus omnibus Iaborans,multo latius inter caeteros verbi Dei gratiam seminavit, atque doctrinam evangelicam sua prffldicationecomplevit, incipiens ab Hicrosolvmis usque ad Illyricumet in Italiam, Hispaniamque processit,ac nomen Ghristi multarum gentium populis manifeslavit quibus non flieratdeclaratum. Gujus miracula ista esse noscun- tur : raptus tertium ccelum ascendit, seducen- tem Pythonis spiritum imperata discessione dam- navit, adolescenli mortuo vitalem redintegravit Bpiritum, caccitate praBclusit Magum, claudo pro- prium reformavit incessum, diri serpentis nec Bensit morsum, sed igni dcdit arsurum, pa- trem etiam Publii a febribus orando sanavit. Ob amorem quoque Ghristi multas passioncs susti- nuit, in primis Judaicas persecutiones, et gentium miserias, etlaborem,et famem,sitim, irigus, etnu- ditatem, die ac nocte, profundi naufragia,miile pe- ricula, ferrum, verbera, carcerales tenebras, tor- menta catenarum, calores et vincula. Inter h«c ligatur, et Judseis traditur, a ^entibus lapidaturad necem, in sporta per murum dimittitur,virgis caedi- tur, poenis arctatur in carcere, vinctus terrajmotu facto resolvitur. Ac ultimum a Nerone gladio occi- ditur eo die quo et Petrus crucillxus est. Sic enim oportuerat ut ii qui simul confessi sunt, uno die eoronarentur. Sepultus est Romce via Ostiensi, anno f)ost passionem Domini trigesimo sexto, iertio mil- iario ab urbe contra orientalem plagam. X. IN EODEM FESTO. Dixit Simon Betrus ad Jesum : Ecce nos reliquimus 0mn(a et secuti sumus te, Quid ergo erit nohisf (Matth. XIX.) Et reliqua. Hujus evangelic» lectio- nis, fratres charissimi, tres sunt partes. Primo enim dicit Petrus Domino quid propter Dominum fecerit. Secundo querit quid boni inde consecuturus sit. Tertio qussitum ei Dominus cxponit. Primo igitur Petrus quid propter Dominum fccerit oslendit, cum dicit : Ecce nos reliqnimus omnia et secuti sumus te, Porro cum Petrus nullas in hoc mundo divitias ha- buisset^ sed ex arle piscatoria utcunque se susten- taret : quia non solum navem ct retia reliquit, sed omnia reliquisse dicit, eo quod rcliquerat omnem oupiditatem habendi. Tanta cnim indicat se reli- quisse quanta poterat cupivisse. Omnia igitur reli- quit,qui et illud minimum quod habebat,totum re- A. liquit, et cupiditatem habendi penitus depo9uit.I>iio enim8unt,relinquerecupiditatem,etre)inquererem. Alterum est praecepti,alterum vero consilii.ReHnque- re quippe cupiditatem tenemur ex prscepto. Reliii- querevero rem non tenemur,8ed monemorexconsi- lio.Sicupiditatem non relinquimu8,damnamur.Siv6- ro rem non relinquimus, non ideo damnattiur,8ed quodamodoimpedimur.Quidamigitursuntquireliii- quuntcupiditatemetrem;quidam,quicupiditatetti8t non rem ; quidam, qui rem, etnoncupiditatem. Gupi- ditatem et rem reliquerunt apostoli ,et eoruOQ imitat^ res, qui et cupiditatem habendi penitus a se abjeee- runt^etomniaetiamnecessadareliquerunt.Quibttea Domino dicitur: «Nibil tuleritis in via, neqite eae- culum, neque peram,neque calceamentum (£.««; t), H etc» Quibus debet esse in Deo tanta Odueia, quod etsi non portent ista,tamen pro certo babeant, Deo providente, nulla sibi defutura. Unde Dominus : «Quando^iaquit, misi vos sine pera, et eaecoeteal- ceamentis, nunquid aliquid defuit vobisfQaidixe- runt : Nihil {Lu<:t xxii). m Quod aperte est contrt cIauBtrales,qui postquam omnia reliqueniiit,rursu8 ad habendum sacculos et bursas, per cupiditatem redcunt, facti dcteriores multo quam sceculares, qoi eas licite possidcnt. Cupiditatem vero, et noa rem, relinquunt boni saeculares, qui omnem iUiei« tam cupiditatem relinquunt, res vero sibi neces- sarias non relinquunt. Nam res superfluas reti- nere, cuilibet damnabile est. Qui ergo res 80- perabundantes et superfluas possidet, eas popillis, viduis et egenis erogct, ne forte flat reus propter G inopiam tot pereuntium animarum, quot potuitsos- tentare ex rebus quas superflue retinet apud se. Unde Joannes Baptista : << Qui babet duas tunicas, det unam non habenti ; et qui babet escas, eimilite^ faciat (Luc, iii).» Nam juxta Joannem evangelistam: « Si quis habucrit substantiam hujus m^ndi, et vi- dens fratrem suum necessitatem patientem, etclao- serit visccra sua ab eo, quomodo cbaritas Dei ma- net in eo? » (/ Joan. iii.) Rem autem et non cupi- ditatem relinquunt avari, qui,quamvi8 vel per ex- actionem, vel per mortem divitias habere desinanti tamen nec in morte eas pauperibus erogare possont; de quibus scriptum est : t< Et relinquent alienisdi- vitias suas, et sepulcra eorum, domus vero eorum in aeternum {PsaL xlviii). » Itaque Petrus qui cupi- Q ditatem et omnia etiam necessaria reliquerat, vere dicebat : Ecce nos reliquimus omniay et secuti sumus te ; nudum nudi, expeditum expediti. Ac si aperte dicat : Non secuti sumus tc, ut quidam solent, pro- pter lucrum majorum divitiarum scecularium^cum eas non possideas, sed tantum propter teipsum.Se- quitur pars secunda, in qua Petrus quaeritquid inde boni sit consecuturus, cum subdit : Quid ergo erit nobis ? Ac si aperte dicat : Mandatum, consilium et exemplum tuum secuti sumus ; quod est illud pr«- mium quod promiaisti nobis, dicens : « Si vis esse perfectus, vade, et vende omnia quae habes, et veni, 8equereme,ethabebis thesaurumincoelo {MaUh. t).» Porro haec illatio quae fit per hanc conjunctionem ^AHr HOMILIifi. — t. M TEMPORE. iaM ergOf non provenit ex debiti astrictione, sed potius A ex promlssione. Non enim electis suis dabit Domi- nus vitam «Bternam, ideo quia illi meruerunt, sed idco quod gratis eis promisit. «Non enim ex operi- bus, ut ait Apostolus, quae fecimusnos, sed secun- dum misericordiam suam salvos nos fecit(ri7.iii). » Unde non ait hic Petrus : Quid ergo reddcs nobis, sed ait : Quid ergo erit nobiSj quasi quid proveniet nobis ex tua promissione? Bcne quoque ait quidf quoniamea qu» hic damus, vel relinquimus propter Deum, non sunt commensurabilia ei bono quod ab eo accepturi sumus, quoniaminsta sunt parva,fugi- tiva ct transitoria; illud verabonum erii (quid) quo- nfam magnum, stabile et setemum. Seqnitur pars tertia, in qua Dominus ad hoc quod Fietrus qussierat, respondet dicens : Amm dico vo- n his, quod vos qui reliquistis omnia et secuti estis me, (n regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis su35, sedehitis et vos super sedes duodecim, fudieantes duodecimtribus Israel. Per hoc confirraa- tivnni adverbium, amen confirmat Dominus hoc quod ipse promittit fore verura, et est quasi jusju- randum Dei, quod vos inquit, qui reliquistis omnia, Bed quoniam multipropterinanemgloriani,vel pro- pter furorem omnia reliquerunttut Socrates et Dio- genos, qui etiam necessaria reliquerunt, addit, et tecuti estis me, quod fldelium proprium est, m regeneratione, id est in resurrectione, quae ideo TOcaturregeneratio,quoniam qui primum nascendo regeneramur ad vitam raortalem, postea resur- gendo generabimur ad vitam aeternam Cwn sederit Filius hominis in sede majeslalis suse, sedebilis et vos. C Ac si aperte dicat : Vos qui non solum mandatum^ sed etiamconsilium etexcraplurameurasecuti estis, ita speciallter mecum sedebitis. Significatur autem liic per duodecim sedes,judiciaria potestas omnium perfectorum, sicut per duodecim tribus, universitas t^mnium judicandorym. Alias nec Pauius qui dicit se angelDs Judicaturum, judicabit, nec aliae a duo- decim tribubus judicabuntur.Judicabit autem solus t>ominu8 auctoritate, tanquam Dominus et Judex. Apostoli vero judicabunt assensu, tanquam sena- Idhes inconcilio. Mediocriter etiam bonos dicit aiibi 'Dominusjudicaturos^comparatione scillicet melioris ftitfti diccns : Viri Ninivitae surgent in judicio cum generatlone ista, et condemnabunt eam, quoniam egerunt pcenitentiam in predicatione Jonas (Matth. D Xit ; Luc, n). Et omnis, inquit qui reliquerit domum^ Uut fratreSy aut sororeSy aut patrem, aut matrem^ aut UXOtemy aut filios, aut agros propter nomen meum^ einhiplum accipiet, et vttam xtemam possidebit, Ac ti dicat : Non solum vos qui omnia reliquistis, et flie Becuti estis, apud me gloriam aeternam conse- quimihi, sed etiam caeteri minores, qui cum cupidi- tAte etiam relinquent^et si nonomnia, tamenaliquot t^mporalinm propter me. Hi et si non erunt tanti, qnanti vos in potestatejudicandi,tamen centuplum ai^cipient, et vitam seternam posaidebunt. Sed quid eilt%nitreBmei,quod hie Dominuspromittit prsmium reiinquentibus propter se patrem, aut matrem, aut uxorem, cum alibi idem praecipiat honorare patrem et matrem {Matth, xv ; Marc, vii), et uxorem a viro non discedcre? (Matth, xix.) Sed non naturam vel charitatem patris ct matris vult Dominus propter se relinquendam, sed carnales aflectus, maxime cum a via Dei nos impediunt.Quod olim in primi- tiva Ecclesia frequenter contingebat, cum fidelem pater, vel mater. vel uxor infidelis a via Dei retra- hebat. Quod si carnales afTectus patris, vel matris, vel uxoris Deo praeponebat, indignus Deo erai,ipso dicente : Qui amat patrem aut matrem plusquam me, non est me dignus {Matth. x). » Non aitpropter me, aut secundum me, sed ait plvsquam mCf vel contra me. ItBque, fratres mei, quando a via Dei parcntes nos impediunt, nec nos eos possumus lucrari Deo, sed ipsi cupiunt nos lucrari mundo, rclinquendi sunt, nesimul cumeis pereamus. Unde Dominus : « Non veni pacem mittere in terram, sed gadium. Vcui enim separare filium apatre, nurum a socru (Matth. x), » etc. Et Hieronyinus: « Si tibi tendenti in ereraura obsliterit pater in limine, per calcatnm perge patrem. » Pietatis enim genusest in hac re csse crudciera. Quod si non impcdiunt no8 omnino parcntes, sed aliquantulum nos retardant a via Dei, et spem habearaus cos lucrificandi Deo, non sunt deserendi, sed potius per charitatem et bonam conversationem ad Deum trahendi. Hinc Paulus ait : Si consentit vir infidelis habitare cum muliere fideli, non discedat fidelis. Sanctificatur enim vir infidclis per muliercm fidclem ; et mulier infldelis per virum fidelera (/ Cor, vii). Non enim dcficit, irao raagis proficit, qui propter lucrandam proximi animara, a sua perfectione descendit. Unde etiam Paulus : « Factus sum infirmis infir- mus, ut eos lucrifacerem (l Cor, ix). » Quod au- tem ait, quia qui reliquerit illud propter me^ centu- plum accipiet, non est intelligendum secundum in- tellectum Judajorum vel haereticorum, qui putant omnia teraporalia, quae in hac vita propter Deum reliquerunt, ea in centuplum se in aliavita receptu- ros, non attendentes turpe et indecens esse, ut qui unam uxorem propter Christumreliquerit,8itrece- pturus centum. Sed iis verbis significatur nobis, quoniam centuplo pluris erunt prima, quam pro Deo data vel derelicta. Quod autem ait alius evan- gelisla, centuplum accipict hic, et in futuro vitam aetemamy manifestum est. Qui enim omnia tempo- ralia vere reliquit propterChristum, centuplum ac- cipiet hic in gratia virtutum. Sed etiam in tempo- ralibus centuplum recipit, quoniam Deo omnia ad- jiciente, factus esttanquam nihil habens, etomnia possidens (// Cor, vi). Ccntuplum enim melius est omnia habere sine soUicitudineet timore quam cum sollicitudine et timore. Itaque, fratresmci, cum ne- cesse sit nos vol relinquere omnia temporalia, vel jam relinqui ab eis, quoniam relinqui a temporali- bus pcenam babet, et non praemium, relinquamus ea, antequam relinquamur ab eis ; et si non possu- 1889 RADULPHI ARDENTIS. 1340 mus relinquere non necessaria, saltem relinquamus superflua, ea in pupillos,vidua8, infirmos, captivos et cajteros bonos usus erogantes; et etiam ab ipsis necessariis, quantum possumus, nos restringamus, in cibo, et potu caeterisque necessariis nos cohiben- tes, ut sine cupiditate ettimorehic vivamus, « lan- quam nihil habentcs et omnia possidcntes, » man- data, et consilia, et excmplaChristi sectantes,ut,et si non judicare cum apostolis possimus, tamen me- reamur adjudicari vitae aeternae ab apostolis, lar- giente Deo et Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre ct Spi: itu sancto vivit et regnat Deus, per omuia ssecuia saeculorum. Amen. XI. IN PUHIFICATIONE BEATJ: MARIiE VIRGINIS. Ecce mitto angclum meum, qui prxparabit viam ante laciem nieam (Mal, iii), etc. Hic loquitur, fra- trcs mei, de adventu Christi Malachias propheta, imo Dominus per eum. Ostendit autem quinque. Primo, dicit Deus Patcr se mittere angelum ante adventum Filii sui. Secundo, dicit statim ipsum Filium venturum. Tertio, dicit paucos intellecturos adventum ejus. Quarto, dicit quod sit officium ejus. Quinto, dicit quid sit facturus. Primo igitur, Deus Pater loquens ad Filium suum, dicit se mittere nuntium ante adventum ejus,dicens : Ecceego mtlto angelum meum, Cum plures nuntios adventus Filii sui praemisisset Deus in pluribus temporibus, ut patrirrchas et prophetas, hic singulariter dicit se mittere unum nuntium,Joannem Baptistam intelli- gens, quem etiam propter praerogativam sanctitatis et officii, suum angelum vocat. Sicut enimrexter- renus venturus in aliquara urbem, multos praemittit praBambulos, adventus sui nuntios,etjam intraturus, nuntium familiariorem sibi praemittit : ita Dominus fecit, raittens primo patriarchas et prophetas, et jam vero venturus, praecursorem sibi chariorem prae- misit ; cui etiam testimonium perhibuit, quoniam « inter natos mullerum non surrexit major Joanne Baptista {Joan, i). » Qui etiam more augeli divino- rum arcanorum internuntius fuit ad homincs, se- creta Trinitatis et Incarnationis pra^dicavit, imo etiam demonstravit, non suam, sed Domini gloriam quaesivit. Quid autem iste angelus facturus esset ostendit, cum subdit : Qui prxparabit viam ante fa- ciem tuam, Praeparavit enim praecursor viam Chri- sto, praedicando, baptizando ; sed ctiam sua mirabili nativitate, nativitatem Christi mirabiliorem, et sua sancta conversatione conversationem Cbristi san- ctiorem, et sua passione pretiosa passionem Christi pretiosiorem praecucurrit et praemonstravit. Si au- tem in littera habeatur ante faciem meamj facies Patris Filius dicitur, eo quod perFilium Deus Pater iu terra cognoscatur.Secundo, dicit post pr i curso- rem statim Filium venturum, cum subdit: Et statim vewte/,etc.Conceptionem quippe et nativitatem prae- cursoris, post dimidium annum subsecutaest con- ceptio et nativitas Christi.Et quis veniet ? Dominator quem vos quxritis, et angelas testamenti quem vos A vultis. Quia namque Patres Veteris Testamenti, gravi dominio diaboli et malorum principum op- pressi erant, jugum suave Christi quaerebant ; qui pondus Veteris Testamenti, et duritiam ministro* rum ejus ferre non poterant, angelum Novi Testa- menti desiderabant. Hoc est quod Simeon ille seneXf qui responsum acceperat se non moriturum donee videret Christum {Luc ii), dicebat quotidie in ora- tionibus suis : Quando veniet? Quando nascetar? Quando videbo? Hoc etiam desiderium antiquorum Patrum significant illae septem antipbonas, qus a desiderativo adverbio 0 incipiunt ita: 0 Sapientia, 0 Adonai, etc. quo veniet ? Ad temptum sanctum suum id est ad uterum beatae Virginis, quod anto- nomastice sanctum^ id est sanctificatum fuit. Vel n etiam ad materiale templum Hiorosolymis, in quo hodierna die cum oblationibus a parentibus oblatus fuit. Vel certe ad templumy id est ad sanctam Eccle- siam, quam significare et conjungere sibi venit. Et ne desperetis de diiatione, quia ecce venit, dicil DO' minus exercituum. Terlio, dicit paucosintellecturos adventum Christi, cum subdit : Et quis poterii cogi' tare diem adventu^ ejus ? Et quis stabit ad videndum eum? Quasi dicat, pauci. Pauci quippe fuerunt Si- meon et Anna, et aliquot viri spirituales, qui per- Spiritum intellexerunt quando venturus erat. Et pauci fuerunt discipuli ejus, qui per Spiritum intel- lexerunt quod Filius Dei in carne quam videbant, venerat. Convenienter autem ait, Stabitf quoniam et si multi carnalibus oculis viderunt Christum, tamea ad eum videndum non steterunt, qui undeproflcere C debuerant, per infidelitatem corruerunt. Quarto, dicit quod foret officium ejus cum subdit. Ecce ille quasi ignis conflanSy et quasi herba fullonum. Ac si dicat: Officium ejus erit purgare et mundare Ecclesiam.Venit enim in primo adventu justificare impios per misericordiam, qui in secundo veniet impios damnare per justitiam. Nec tamen ait : Ecce ille quasi conflator, et quasi fullo, quoniam Chri- stus non est tantum minister purgandi et emun- dandi, ut caeteri magistri, sed etiam causa. Porro ignis sex res iacit, calefacit, liquefacit, urit, illumi- nat, corroborat et inflammat. Christus quoque ve- nicns in hunc mundum c^Iefecit hominum frigidita- tem, liquefecit cordium duritiam, ussit peccatorum rubiginem, illuminavit hominum insipientiam, n corroboravit hominum infirmitatem, inflamma- vit etiam cordium torporem. Herba quoque ful- lonum duo facit, masculas pannorum tollit, et eos dealbat.Christussimilitermaculas animarum tollit, et eos dealbat.Unde Prophetaei dicit: « Aspergesme Dominc, hyssopo et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor (P5a/.L).»Sunt autem duo genera hominum. Quidam enim suntdurl cordis et crude- lis, qui signifieantur per metalla rubiginosa. Qui* dam vero sunt mollis animi et remissi, qui signifi- cantnr per squalida vestimenta. At Christus utros- que per misericordiam suam respciens, et illis fU ignis conflans, et istis herba fullonum. Utrumque, 1941 HOMlLIiE.— I. DE TEMPORE. im fratres charissimi, in hodierna solemnitate signifi- A dandi per baptismum, vel per pojnitentiam. Unde camus, qui hodie luminaria accensa gestamus, et vostimentis candidis deaIbamur,Quinto,quid factu- rus sit ostenditur, cum subditur : Et sedebit con- flans et emundans argentum^et purgabit fi,lios Levi, Per argentum, quod sonorum est et utensilibus altaris aptum,9ignincantur pr(Bdicatoreset ministri Ecclesis. Idem etiam significatur per filios Levi, qui in monasterium Dominiassumpti erant.Adquo- riim emendationem emundationemqueChristusse- dit, tanquam magister, et vacavit. Primum enim apostolos et discipulos suos igne sancti Spiritus purgavit et illuminavit, ut per ministerium eorum csteri quoque purgarentur et illuminarentur. Et conflabit eos, inquit, tanquam aumm.et quasi argcn- Job :Quis potest faceremundum de immundocon- ceptum semine ?Nonne tu qui solus est?))(yo6xiv), Et sedebity inquit, conflans et emundans argentum, Ac si dicat : Non illos in quibus ad horam habitat Deus, sed illos solos in quibus sedet manet, emen- dat et efficit argentum purum et vasa electionis. £i purgabit filios Levi^ id est illos qui videbantur ad- diti numero reproborum, purgando addet numero electorum ministrorum, et faciet eos offerre sacri' flcia i>i;u5/i7m,utjustitia sit in ofrerente,et in oblato,et in intentione. Et placebit Deo sacrificium Juda et Jerusalem, Ac si dicat : Quia in vera confessione et pace sacrificabunt.placebunt Deosicutsacrificiaan- tiquorum sanctorum. Glamemus ergo, fratres mei, lum,id est sapientia et eloquentia eosclarosreddot, n totocorde,clamemusadillum sanctummundatorem per quas pradicatio ministratur. Et erunt Domino offerentes sacriflcia in justitia, Deo omnia bona, sibi sola mala attribuentos, non aliena, sedseipsos Deo propter Deum sacrificantes. IIoc est enim sa- crificare sacrificium justitia^.Utinametnos indignos peccatores et 8acerdotes,illeignis divinuspurget,il- luminet etinflammet,quatenus sacrificium justitiae mereamur et digne8acrificare!E/;?/acc6t7,inquit,D^o sacrificium Juda et Jerusalem^ id est primitivaB de Judaeis Ecclesiae, sicut dies sceculi, subaudis, primi. Et sicut anni antiqui, id est sicut sacrificium Abel. Abrahs, Melchiscdech, et oaBterornm antiquorum Patrnm, quorum sacrificium certum est Deo pla- cuisse: imo mugis quam illud, quia illi figuram, isti venim Agnum et verum panemobtulerunt.Mo- animarum,quatenus ipse emolliat duritiam anima- rum nostrarum, decoquat rubiginem peccatorum, induat nos candoresuarumvirtutum,inflammetnos ad amorem desiderii sui,ut omnia transitoria tan- quam stercora reputantes (Phillip. iii), ad eum toto desiderio festinemus, nosmct in holocaustum suavi- tatis ofTerrc ei, et ab eo suscipi mereamur,interce- dente Dei Genitrice, quac hodierna die meruit of- ferre Filium suum Dominum nostrum Jesum Cbri- stum, qui cum Patre et Spiritu sancto vivitet reg- nat Deus per omniasajcula saBCulorum. Amen. xir. ITEM IN EODEM FESTO. Postquam completi sunt dies purgationis Marix secundum legem Moysi (Luc, ii), etc. Hodie fratres raliter vero, sicut Deus Pater praemisit angelum C charissimi,beatsB Virginis etmatrisDominicelebra- suum, id est Joannem Baptistam,utprd(3pararetFi- lio suo in carne venienti,viam,ita quotidiepraemit- tit angeloe suos qui praeparent.Filioeidem invisibi- liter ad corda hominum venienti viam. Angelos autem dico sacerdotes et praedicatorcs,qui primum prsdicant verbum Dei auditoribus, ut ita postmo- dum ad'corda illorum veniat ipse Filius. Scriptum est enim : « Labia sacerdotiscustodiunt scientiam, et legem requirent dc ore ejus. Angelus enim Do- mini ezercituum est {Mal. ii). )) Et non solum nos, sed etiam quislibet vestrum, fratres mei, qui ver- bum salutis proximo annuntiat,angelusDominipo- test dici. Itaque vcrbo praedicatoris extcrius ad au- rem 8onante,et Deo intus invisibiliteroperante,8ta- mus purificationcm.Unde et Evangelium, illius ex- plicans historiam,hodierecitaturin sanctaEcclesia, proponens nobis quatuor quasi opposita : videlicet, quod pura purificatur,quod Deus ofTertur^quodRe- demptor redimitur, quod senex jammoriturusgra- tulatur. Ut quid, fratres mei, voluit Dominus vel matrem suam puram,cum non indigeretpurificari, vel se Deum ofTerri, vel Redemptorem redimi ? Ob tres causasiut sc non solvere legem,sed adimplere demonstraret (Matth. v,) ut per omnia exemplum humilitatis nobis proponeret,ut nos debitores a debi- tis pronobis indebita solvendo redimeret.Primo igi- turproponitnobisevangelistapurissimaevirginispu- rificationem,cum ait: PostquamimpletisuntdiespuV' tim venit verbum Patris per fidem ad cor,et illudin ]) gationisMarix secundum legem illoy^i^subaudis, egit templum sibi sanctificat. )) Templum enim Dei, inquit Apostolus, sanctum est, quod estis vos (/ Cor, iii). » Sed quis poterit cogitare, vel intelli- gere diem vel horam udventus ejus ad cor ? Acsi di- cat :NuIlus.Ipse enim solus novit quomodo mentes hominum in melius mutet, vel quomodo ad easve- niat, vel eas sanctificet.Scriptum est enim:(( Spiri- tus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, aut quo vadat (Joan. iii.) » Et tamen hoc scimus, quia ille est quasi ignis conflans, et quasi herba fullonumf Id est auctoritatem habet emolliendi mentes per compunctionem, et emun- quod purificandofacere debebat.Praecepitenimlexut mulier quae suscepto semine masculum peperisset, immunda haberetur septem diebus, et in octava puer circumcideretur, deinde aliis triginta tribus diebus, suspcnderetur ab introitu templi. Quibus expletis,quadragesimo die cum hostiis,agno scilicet et turture,velcoIumba,puerumad templumofferret. Si autem peperisset feminam ,erat imraunda quatuor- decim diebus,et aliisscxagintascxdiebussuspende- batur ab ingressu templi : donec octogesimo die cum hostiis adtemplumveniret(D^/.xii.)Videamus igitur diligenter verba legit^ et primo secundum iUt RADULPHIS ARDENTIS. IftH litteram; ait enim mulicrcm qua; suscepto semine \ reconciliaret; ipso Patre teste, qul ei inQOtHit:b omnibus peccatis vestri8.£/ in obedientiam, A resurrectos speraremus. Et ubi est spea i]la? h uL ?rilicet mundati a peccatis, non rediretis ad vo- mituin^sed de caetero mandatis Dei obedientes esse- iiB.Et in aspersiofiem sanguinis Jesu Christi, ut vide- licet participes essetis passionis Ghristi, per quam solam regnum coclorura vobis aperitur et ccelestia terrenis confoedorantur. llic est enim ordo salutis nostrciejfratres mei.Primo cnim antequam essemus, a Dco gratis ad vitam praidestinati sumus ; nati vero per baptismum sanctificamur; deinde per obedien- tiam vitam Deo placitam ducimus et ad extremum per passionem Christi regni januam intramus.Quod autem tunc Petrns nplal^at suis, cgo nunc opto, fratrcs mei, vobis : Gratia vobis el pajc multiplice' /ur.Non opto vobis divitias, non honores, non glo- vobis qui custodimini non cum viribus vestris, ded in virtute Dei.Et quomodo est vobis spes illa? Ptr fidem, Non enim speraretis, nisi crederetis. Et quo tendit spes illa? In haereditate seterns beatitudinis, a qua per peccatum primi Adoe exhsereditaii eramas, et nunc per novum Adam h£redamur?Hsreditatem dico incorruptibilemy nec senio, nec morbo, nec aliquibus defcctibus ; et incontamin^tam, nec pec- cato, ncc vitio, nec aliqua macula ; et immarcesti- hilem^ nec mutationibus, nec deteriorationibus.H»- reditatem dico conservatam in ccelis^ qui ejue digni esse merentur.Et ubi con3er\'atam ? /71 ccelis : « Ubi nec aerugo, nec tinea demolitur, neque fures effo- diunt, nec furantur [Matth, vi). » Ad quam haeredi- riashujussaicali.qiu-emultissuntcausa perditionis, ^ tatem,qui tendit in salutem aeternam anime et cor- sed opto vobis multiplicationem gratiarum,scilicet fidei, spci, charitatis, sapicntiae, justitiai, fortitudi- nis, tempcranliaj, caeterarumque virtutum quae ho- mines sanclos ct Dei amicos efficiunt, ct ad vitam fleternam ducunt.Opto ctiam vobis pacem, ut vide- licet pacem habeatis cum neo,ei obediendo,pacem vobiscum, vos mundos custodiendo ; pacem cum proximis, eos in Dco diligendo. Hajc enim pax ho- mines efficit filios Dei. Scriptum cst enim : « Beati pacinci,quoniam (ilii Dei vocabuntur (j/rt///i. v).»Se- quitur pars secunda,in qua Petrus benedicit Deum de beneficiis quae discipulis suis contulerat dicens : Renedictiis Deus, et Pater Domini mstri Jesu Christi^ subaudis iit. Sed quoniodo, fratres mei, Deo op • tamus bcnedictionem, a quo est omnis benedictio. poris, prxparatam revelari in tempore novissimo, m quo exsuttabitis. Juxta quod Joannes ait : « Filii Dci sumus,sed nondum apparuit quid erimas.Gum autem venerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est (l Joan. iii). » Et quid dulcius, quid gloriosius, fratres mei,quam in seterna beatitadine et gloria cum Filio Dei cobaeredes esse, et cum eo in aeternum gaudere? Propter quam hsreditatem 'emendam contemnamus, id est vendamus, fratres mei, omnes tcmporales haereditates, quoniam qui istarum amatores sunt,ad illam aetemam pervenito non possunt.Sequitur pars tertia,in qua Petrus nos hortatur ad tolcrantiam passionum,subdens : Modi- cum si oportct vos contristari iu variis tribulationibus, Bene autem ait, oportet^ quoniam frumentum, nisi et a quo est benedictus quicunque est benedictus? C prius trituratum, non reconditur in horreum, et Vel quomodo Deum benedicere possumus, qui be- nedicti esse non possumus,nisi a Dco benedicamur ? Sed alio iLodo Creator benedicit crcaturam, alio modo creatura creatorem ; alio modo una creatura aliam creaturam.Creator enim benedicit creaturam sanctificando. Creatura vero dicitur benedicere Creatorem, ei gratias agendo. Una etiam creatura benedicit aliam, ei divinam benedictionem optan- do. Deuin ergo benedicimus, fratrcs mci, cum ei gratias agimus de beneficiis suis. Unde et ^whdiii^Quiregencravitvos in spem vivam^ id est qui vos gencratos cx Adam in mortem,rege- neravit vos per baptismum in spem vivam, id est vita; aeternae. Vel certe spem vivam vocat, quae per sicut aurum, nisi prius examinetur non reponitur in thesaurum, ita nec justus, nisi prius per tribu- lationes probatus, non recipitur in regnum coelo- rum.Bene etiam ait contristari^quoniam, quamvis, ut ait Apostolus, justi glorientur in tribulationibus in spe gloriae filiorum Dei (Rom. v), tamen caro inter amaritudines tribulationum, non potest non contristari. Unde Dominus ait : « Tristis est anima mea usque ad mortem [Matth, xxvi ; Luc, xxii). » Bene quoque ait, in variis tribulationibuSf quoniam sicut varietas membrorum exigit varietatem medi- cinarum, ita varietas morum exigit varietatem tri- bulationum. Benc autem ait mdicum, quoniam in respectu aeternae beatitudinis quantacunque in hoc charitatem benc operatur.Spes enim,sicut et fides, n saeculo patiamur, modicum et momentaneum esse sine operibus mortua cst [Gal. v), nec fructum par- turit aeternitatis.Quod est contra illos qui,cum male vivant,se futuros salvos praesumunt. Scd nunquid propter merita nostra vel parentum nostrorum re- generavit nos in spem vivam ? Nequaquam,sed secun- dum magmnn misericordiam suam. Et quomodo? Per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis. Resur- rectio quippe ejus non solum est causa regeneratio- nis et emundationis nostrae,sed etiam argumentum et causa est nostrae futurae resurrectionis. Sicut enim mortuus est pro nobis,ne nos pro eo mori ti- meremus, ita resurrexit pro nobisi ut nos per eum videtur. Ucde Apostolus : « Existimo, inquit, quod non sunt condignae ' passiones huus temporis, ad futuram gloriam quae revelabitur in vobis {Rom. viii). » Porro quam utilitatem nobis conferant tri- bulationes ostendit, cum subdit : Ut probaUo fidei vestrcB, id est fides vestra probata, multo pretiosior sit auro quod per ignem probatur. Prima utilitas tri- bulationum est, quoniam hic probant et purgant. Probant quoniam sicut equus in stadio,id est eques in praelio, ita fides in tribulationibus probatur. Purgant,quoniam sicut ignis reddit aurum purisai- mum, ita tribulatio justum. Secunda utilitasi est 1349 HOMILIiE. -^ I. DE TEMPORE. 1380 B merces seterna. Unde et subdit, Inveniatur in laU' A. dm, et gloriam, et honorem^ in revelationem Jesu Christi Domini nostri. Quffi autem, fratres mei, ma- jor laus potest nobis contingere^quam quando lau- dabimus a Deo dicente : « Venite, benedicti Patris mei {Mattb, xxv), » qui fecistis hoc et hoc propter me? Qu» major gloria potest esse quam quando Deus induet nos gloria immortalitatis, faciens nos sole clariores,et introducens nos in societatem an- gelorum diccns : Percipiteregnum,quod vobis para- tum cstab origine mundi? Quis major honor esse potest quam associari angeli8,patriarchis, prophe- tis et apostolis, imo etiam ibl esse ubi cst unigeni- tus Filius Dei, ct non solumvocari,imo otiam esse et apparere niii Dei? Haec autom fient in revelatione Jesu Ghristi ; id est in rme mundi, quando Jesus Christus, qui modo est absconditus, et a pluribus contemnitur, aut ignoratur, veniet adjudicium cum potestate magna, claritate et majestate, revclans potentiam suam, revelaus etiam occulta cordium nostrorum, revelans quoque quantam gloriam sui dilectores et quantam pa^nam sui conteraptores meruerunt. Ne autem crimina nostra, fratres mei, ibi ad confusionem revelentur, nunc revelemus ea per confessionem, ac lacrymis ablucntes et eleemo- synis redimentes, omnia transitoria vilipendentes, ad coelestia toto desidcrio fcstinantes. Ad quae per- ducere nos dignetur Deus et Dominus noster, cui esl honor et ploria per omnia saecula saiculorum. Amen. Fita D, Petri per Dorotheunu (5) Petrus apostolorum GoriphaBus,utin epistolis suis innuere videtur, Evangelium Domini Jesu C Christi, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Bithynia, et tandem Romas praedicavit (/ Petr. i), ubi et postea sub Nerone rege capite ad terram verso (nam ad hunc modum ipse pati volebat) tertio Kalendas Julii crucifixus, ibique sepultus est. XIV. IN FESTO SANCTI MATTHIiE. Exsurgens Petrus in medio fratrum dixit (erat autem turba hominum fere centum viginti) [Act. i) etc. Hodie, fratres mci, natalitium sancti Matthis apostoli celebramus, qui est in loco Judae prodito- ris divina electione subrogatus, ne videlicet sacra- mentum duodenarii a sua perfectione claudicaret. Hinc est quod lectio ejus explicana electionem, ho- die in sancta Ecclesia recitatur, quae quadripartita est. Primo enim,8urgit Petrus inter fratres; secun- j^ do,demonstrat reprobationem Juda,et alterius sub- stitutionem a Spiritu sancto fuisse praedictam ; ter- tio, ostendit quod unus ex fratribus debeat ei sub- rogari ; quarto, ostenditur quomodo substitutus sit. Aii evgOfExsurgensPetrus in medio /ra/rttm. Triadicit, exsurgensy et in mediOy et fratrum. Quae quidem tria Bunt in vero pastore requirenda. Erat enim exsur- gens super reIiquo8,ut gradu ita etiam vita,et vir- tutum altitudine,juxta illud : « Super montem ex- celsum ascende, tu qui evangelizas Sion (Isa, xl).» Neo tamen idcirco roliquos quasi minores et subje- (6) Epjph., lib. I, tom. 11, CorUra hxs. ctos despiciebat, ut quidam faciunt, sed eos quasi sequalcs et fratres amabat. Unde idem ait : « Nec ut dominantes in clero, sed forma facti gregis ex ani- mo (/ Petr, v). » Rursus ita erat exsurgens inter fratres, quod etiam in medio eorum erat peraequi- tatem. Quod enim mcdium est, acqualiter se habet ad circumstantias. Petrus quoque aequalitcr se habe- bat erga omnos. Non enim, ut quidam faciunt, vel propter sanguinem, vel propter aliquod temporale emolumentum,vcl propter aliquam temporalem in- tentionem,unum alii praeponebat; sed in exercenda justitia,ordinatione,eIectione, aequitatem et rectitu- dinem observabat. Itaque qui pastor est, ad exem- plum Petri per altitudinem vitae exsurgat;percha* ritatem minores tanquam fratres et sibi aequales habeat; et per aequitatis rectitudinem medium te- neat. Erat autem turba hominum simul fere centum viginti. Qui numerus constat ex denario duodecies ducto. In quoostenditurconventumdiscipulorumin exsecutione luisse pcrfectum. Sed tamen fere addi- tur, quoniam numerus,propter ruinam Judae mino- ratus, crat perficiendus. Qui omncs essc simul di- cuntur sicut loco, ita fide, amore et communitate, Unde et de eis dicitur : « Multitudinis credentium erat cor unum et anima una, prantque eis omnia communia (Act, ii). « Sequitur pars secunda,in qua ostendit Petrus Judae reprobationem et alterius substitutioncm a Spiritu sancto fuisse praedictam, dicens : Viri fratres, oportet impleri Scripturam quam prxdixit Spiritus sanctu^ per os David de Juda, Et cum dcberet subjungere Scripturam, interponit causam reprobationis, dicens : Qui fuit dux eorum qui comprehenderunt Jesum^ id est dux proditionis fuit, qui connumeratus erat nobiscumy et sortitus est sortem ministerii hujus, Ac si dicat : Nobiscum erat numero non merito, vocatione non eIectionc,mini- sterio non virtute. Et hic quidem possedit^ id est fe- cit possideri, agrum iniquitatis, reddito pretio ini- quae proditionis Judaeis. Vel possedit, quia forte in eo sepultus fuit. Et suspensus crepuit mediuSy et diffusa sunt omnia viscera ejus, Qui licet pcccasset gravissime prodendo,tamen gravius peccavit despe- rando. Cujus guttur de quo vox proditionisexierat laqueo suffocatur. Venter et viscera quae proditio- nem conceparant effunduntur. Moritur autem non in terra, non in coclo, sed in acre, quoniam socie- tatc hominum ct angelorum indignus, aeris potes- tatibus erat agregandus. Scriptum est enim in libro Psalmorum : Fiat habitatio ejus (ante tempus) dc- serta^ quoniam impii « non dimidiabunt dies suos (Psal, Liv). » Et episcopatum ejus accipiat alter, Quia commissum talentum,quo male usus est, au- feretur ab eo, et dabitur alii bene usuro (Matth. xxv). Multi, fratres mei, hodi6 exsecrantur scelus Judae qui tradidit Dominum, sed ipsi simile scelus incurrunt. Quicunque enim vel veritatem pro pretio dicunt,vel justitiam pro munere faciunt, Deum, qui veritas est et ju8titia,vendunt. Quicunque enim vel 4351 R4DULPUI ARDENTI6. monus imp(>6itionem»vel ecclesiasticam admtnistra- ^. tionem, vel aliquod sacramentum Christi vendunt, ipsum Christum, quantum in eis est, vendunt. Qui laqueo collum suum stringunt, dum rcte iniquita- tum vocem et officium praedicationis sibi auferunt, scipsos suspendunt ct occidunt, dum male vivendo, abofficioquod indigne administrant,se suspcndunt, etsespiritualiternecant.Quorum ventcr crepatetvi- sceraefTunduntur, quoniam consilium eorum dissi- patur,id est pereunt omnes cogitationes eorum.Quo- rum dies sunt pauci.quoniam in malo et non in bo- no sunt consun.muti.Et habitatio corum fit deserta, et episcopainm eorum accipit altcr, quoniam con- versatio eorum, ut digna erat, pcrit, et talenlum male ministratum alter sumit. Impiis quoque Ju- da;is,qui Judae dicenti : « Peccavi tradens sangui- p nemjustum,responderunt : Quid ad nos? tu videris (Matth. xxvii), » similes sunt qui eos qui sibi per Simoniam vcndiderunt; et non se, qui pecuniam dederunt, rcos Simoniae opinantur. Sed Simoniacos, tam emptorcs q aam venditores, simul involvit dam- natio, nisi quia praecessuri sunt in poBna qui in gradu et scientia prscedebant. Quod vero Judaei dixerunt : «Non mittamus xxxargenteos in corbo- nam,quia pretium sanguinis est, sed inde emerunt agrum in sepulturam peregrinorum (/6?d.), » imi- tantur hodie quidam qui pecuniasmalehabitasof- ferre Deo metuunt, et tamen eas in eleemosynas vcl in alios usus conferunt, non aUendentes quo- niam quod non licuit offerre, non licuit dare vel sibi retinere. Sequitur pars tertia, in qua ostendit Petrus de C quibus, id est, ad quid substitutio dcbeat fieri cum subdit : Oportet ergo cx his viris qui nobiscum sunt omni tempore congregati, ex quo Dominus Jesus intra- vit et exiit inter wo5, incipiens a baplismate Joannis usque in diem qua assumptus est a fwbis, testem re- surrectionis nobiscum fieri, unum ex istis, Ex his, inquit, qui nobiscum sunt. Quoniam de fratribus ejusdcm congrcgationis dcbet fieri electio.si ibi di- gnus possit invcniri. Quod aperte est contra illos, qui propterinvidiam suosbonosfratrcscontemnunt, et eligunt extraneos. Ait ergo, viris, quoniam viri tam astatc quam moribus debent in pastores eligi, unde et presbyteri, id est senioreSj nuncupantur. Quod aperte est contra illos qui juniores actate vel moribus eligunt in pastores, cum ipsa sapientia n Patris Dominus noster Jesus Christus,non nisi tri- cesimo anno vnluerit aperte praedicareet Ezechieli prophets non nisi triccnario aperti sunt cceli, et in canonibus prohibitum sit, nisi triccnarium in saccrdotem ordinari. Ait ctiam ex his qui ifobiscum sunt omni tempore quo Dominus Jesus intravit et exiit inter vos, inciplens a baptismate Joannis, etc. Quoniam illi soii debent eligi in pastores, qui lon- go tempore fuerunt eruditi in schola sanctarum Scripturarum ct morum ordinandorum. Quod aperte est contra illos qui rudes et novitioseligunt in pastores, cum Apostoius praecipiat episcopum ' ordinandum non neopbytam, ne elftUu ruinam diaboli. Ait ctiam tesiem returreciiouis jM nobiscum. In quo ostendit ad quid debeat In saeerdo- tem vel in pastorem aliquis eligi, quoniani ad bme ut resurrectio Ghristi semper testificetur non solQa toslimoniopr»dicationis,8ed etiam testimcmio honm vitee et boni operis, ut vidclicet sic pradicet, aie vivat, sic agat ut ostendat se vere credere Chrtafi resurrectionem, et vere sperare suam. Quod aperla condemnat nosindignos8acerdotes,qai,at ai veiiit Christi resurrcctioncm et nostram pnBdieamiii, tamen moribus et fi&ctis eam negamus. Cum eiika prsscntem vitam, tantisper amamu8,quod propter eam ultra modum concupiscimns, multa illicita dL vitae futurae contraria facimus, resarreetioiiem iwl vitam futuram nos non credere vel non sperare da*> monstramus. Unde etiam minores de rQSurreotioaa facimus dubitare et dicore : Qi et quaUs erga aliop e^set futurus. Porro uode esaet oriuadu9 pnmQ 09teudit cum 4icit ; iqreAietur virga d^ radice fme^ ^fiosdi radice ejus Qscendet, Met^pbQrice» f!ratre9 mei, vocat radiceoA 9emeii Jease patris David ; virgam verp beatam Vi^ ginem,et florem Cbrietum. Redix quipp^e^t ima et G Qcculta in terra» et tamen e» ea surgit arbor magnai Sic etirps Je^se fuit ime ^t occulta, quoqiam plo'* beu<» erat Jes8e» id est nuUiu8 nQmiqi8,et toman e;^ eo m^a eat regalis linea. £t siput nesciretur ubi e^* aet radix» nisi prepter arbprem inde surgeqtem, itft nuUa noiitia esset de Jesee» qisi per reigiam Uneam e:^ eo procedentem. Virga quoque est plana» virensi rec^ et rotunda. Sic beata Virgo fuit plana ab omni nodo vitiorum» fuit virens omni virpre virtutum»iui^ recta rectitudine inteqtioms» fuit rotunda rotundi^r tate perfectionis. Iq flpre vero sunt tria» pulcbritudo» odor et spcs. In XlbHsto quoque fuit pulcbritudo omnium virtutum^ Unde de eo scriptum est :» Spe- cio^us fprma pr» fiUis bominum (Psal, xuv). » la ipso quoque fuit odor pmnium boqarum virtutum* n Unde de eo ecriptum est in Ccce odor 01ii mei si- cut odor agri pleni» eui benedixit Dominus (Gen. xxyu)'» Et in Evangelio legimus quoniam >< abiit opinlo ejus per totam regionem (Matlh. iv). » In ipsootiam fuit etest spes fructus sterni. IJixde ipse yocatur a prop.betis Exspectatio gentium {Gen. xux)» et Desideratus cunctis gentibus^ (Agg, 11). Porro tuqc vocatur flos ; nunc vocatur fructu^s. Quo- niam ipse qui nobis C8t flos in via» erit fructus iq patria»I^uac enim pulcbritudine suarum virtutum, (6) EusiB.j lib. 2, cQf. 4» HisL eocles^ . Patrol, GLV. et odore ^uorum operum et morum, nos delectatur et allicit, et spe suavitatis qua fruuntur sancti in patria nos trahit. In futuro vero gustu suae inelTa- biiis suavitatis nos in sternum satiabit. Si illa inef- febili dulcedine, fratres mei, in sternum satiarl cupimus, in pulchritudine ejus admiremur, et in odore ejus curramus, ct in spe trahamur, orantes cum sponsa et dicentes : « Trahc me post te, curre- mus in odore unguentorum tuorum (Cant, i].» Con- venienter a,utem ait : Et flos de radice ejus ascendct^ quoniam non de insitivo surculo, sed de sola carne Virginis sice opere virili conceptus est Christus. Convenienter quoque ait, ascendet, quoniam Chri- 9tus merito humilitatis altitudinem virtutis ascen* dit, non 8olum ut esset caput totius Ecclesiae, sed eti^ ascendit super cherubim et seraphim et su- per C(bIo9 coalorum usque ad Patris squalitatem, qobia r^inquens exemplum ut moreamur ascendere ed c a propheta appellatur {Isa, i). Quintum donum est scientia discerncndi virtutem a vitio, verum a falso. bonum a malo, juslum ab injusto. Quod donum proprie discretio spirituum dicitur. Quod donum quis magis habuit quam ille qui « scientiarum Do- minus est (/ Reg. ii), )> et « qui scrutatur renes et corda {Rom. viii), )) qui non aolum inter bona et C mala dijudicat, sed etiam inter bona et bona, mala et mala, et secundum merita unicuique redditurus est? Unde Apostolus : « Vivus est, inquit, sermo Dei, et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertin- gens usque ad divisionem animae et spiritus, com- pagum quoque et medullarum, et discretor cogitn- tionum et intentionum, et non ost aliqua creatura invisibilis in conspectu ejus {Hebr. iv). )) Sextum donum est pietas diIigendi,compatiendi, et benefa- cicndi. Quod donum quis magis habuit quam ille qui seipsum dedit non sokim pro amicis, sed etiam pro inimicis, orans etiam pro persecutoribus suis? Fropter hoc etiam non solum pius, sed ipsa pietas et ipsa charitas appellatur. Septimum donum est ti. mor Domini filialis; habuit quidem Jesus Cbristus n non passionem timoris, sed reverentiam et obedien- tiam omnia Patri attribuens, ei usque ad mortem obndicns. Et hoDC quidem dona hic descendendo enumerantur, quoniam Christus (de quo haec di- cuntur)Jib allitudino divinae sapientiaB,usque ad ex- trernum doiiuui, id cst timorora Domini qui est ini- tium sapientia} {Psal. cx), propter nos est humilia- tus. Nos vero, fratrcs, qui in infimis positi sumus, a minore dono, id est timore Domini, in altum pro- ficiamus. Oremus ergo ipsum qui sine mensura ha- bet plenitudinem donorum, ut ip^^e secundum men- suram suse voluntatis nobis distribuat ea. Oremus et dicamuB, Domine : immitte in oorda nostra timor rem nominis tui, ut, propter te, peccaia et omnes turpitudines evitemus. Sed quia hoc non sufficity dt etiam nobis, Domine, spiritum pietatis, ut simiif pii in te et in proumos nostros, te super omnia, et proximos sicut nos diligentes. Sed quoniam qai- dam habent zelum Dei, sed non secandum seien- tiam, da quoque nobis, Domine, spiritum seientia, ut sciamus cui pietatem,et cui correctionem debet- mus. Sed quoniam quidam sciunt, sed tamen pro- pter pusillanimitatem que sciunt facienda aggredi non audent, da simul, Domine, nobis spiritum for- titudinis^ ut fortiter agere, et tam duris quam blan- dis resistere valeamus. Sed quoniam quidam eiiam fortes sunt, sed tamen in angustia periculorum perturbantur, da etiam nobis, DominOy apiritum consilii, ut tam nobis quam aliis consilium reetnm dare possimus. Sed quoniam rectum consilium per spiritum intellectus ministratur, da nobis quoquc, Domine, spiritum intellectus, ut eo iilustrati quod faciendum sit in dubiis intelligamus. Sed quoniam inteliectus per participationem vera et letem» sa- pientise confertur, da nobis sedium tuarum, Domi- ne^ assistricem sapientiam, ut sciamus quid acee- ptum sit coram te omni tempore. Sequitur pars tertia, in qua ostendit qualia Chri* stus erga alios esset futurus, demonstrans eum ftatn- rnm Judicem subtilem et incorruptum defensorem bonorum, persecutorem malorum, justos et fidelei sibi conjuncturum.Judicem subtiiem eum futumm demonstrat, cum dicit : Non secundum visianm oculorum judicabitf neque secundum auditum tturium arguet. Ac si diceret : Non secundum exteriorem sn- perficiem, sed secundum interiorem conscientiam judicabit, juxta quod scriptum est : Homo videt in faciem, Deus autem intuetur cor(/ Reg. xyij.WBm enim humanus persaepe fallitur, dum non interioSa sed tantum exterius videt. Hinc est quod multo- ties judicat hominem justum qui ixyustus est, et e converso et opus rectum, qnod perversum est, vel e converso. Humanus quoque auditus similiter fallitur,dum ncscius cogitationum vel intentionum, ex quibus proferuntur verba, tantum exteriorem vocem attendens, judicat verbum verum, quod fal- sum est, vel bonum, quod malum est. Hinc est quod judicare in hoc saeculo multum periculosum est. Quamvis enim judex neminem intendat fallere, ta- men multoties fallitur, justificans damnandum, vel damnans jus^iflcandum. Hinc Dominus nos mo- net, dicens : « Nolite, inquit, judicare, et non judi- cabimini (Luc. vi). » Et Apostolus : « Nolite, in- quit, judicare ante tempus, quoadusque veniat Do- minus, qui illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia cordium (/ Cor. iv). » Judicem incorruptum Ghristum fore demonstrat, cum sub- dit : Sedjudicubit in justitia pauperes, id est causam pauperum, circa quam omnes fere judices mun- dani corrumpuntur. Alii enim corrumpuntur con- temptu, itcT quod causam pauperom tanquam sibi HOMILIiG. — I. DB TEMPORE. 1358 mk audire contemnunt. Unde Isaias : « Pu- A Quoniam enim Ghristus in suis similibus delecta- noD judicant, et causa vidu» non ingreditur I (Isa. i). » Alii vero,et si eam audiunt, ta- torrumpuntur munere,vel favore,vel amicitia, stu parentum, nc eam juste judicent. Contra Psalmista :« Usquequo judicatis iniquitatem, ies peccatorum sumitis? Judicateegeno et pu- iumilemet pauperemjustiflcate {PsaL lxxxi). » »ro,et si istis non corrumpuntur,corrumpun- imoderato motu misericordisydum contra re« inem justitis per misericordiam pauperi con- . quod per invidiam diviti auferunt. 8ed qui sedet» non debet agnoscere faciem in judicio oupiditate, a favore, a metu,a contemptu, ab , ab odio, a misericordia et invidia alienus tur, simus tales qualis ipse est, simus justi eicut ipse justus est, fideles sicut ipse fidelis est, mundi sicut ipse mundus est, misericordes sicut ipse in nobis, nos in eo habitemus et ipse in nobis, ipso largientc qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia ssecula sasculorum. Amen. XVI. IN EODEM FESTO. Missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Gali- IXce, cui nomcn Nazareth, ad virginem desponsatein viro, cui nomen erat Joseph, de domo David, et no^ men virginis Maria (Luc. i), et reliqua* Quinque sunt partes hujus lectionis, fratres mei : Primo ebet. Unde Dominus Moysi : « Non conside- p enim angelus mittitur a Dco ad virginem ; secun- jadicio personam pauperis,nec honores vul- otentis (Leait. xix). » Non consideres perso- •auperis miserando in praejudicium divitis, mores vultum potentis ei favendo in prsju- i pauperis. Talis prsdictus est a propheta 118 iuturus^qui in judicio personam non agno- ad omnes etiam pauperes sque judicet, non 18 pauperi prave viventi, nec damnans divi- ecte viventem. Unde scriptum est : « Deus es non abjicit, cum et ipse sit potens (Job. » Quod vero foret defensor bonorum osten- m subdit : Et arguet in sequitate pro mansue- *(a?,id est, potentes, injuste opprimentes man- , corripiet in squitate. Unde et ei dictum Tibi derelictus est pauper, orphano tu eris dOjingressus eam salutat ; tertio, turbatam confor- tat; quarto, quaerenti modum determinat; quinto, ipsa, suam humilitatem professa, promissum fieri optat. Primo ergo mittitur a Deo archangelus ad virginem,ministerium nostrae redemptionis ferens. Ded cum Deus omnipotens solo nutu posset nos re- dimere, cur placuit ei redimcre nos tam laborioso et tam humili modo : ut scilicet propter nos carnem de muliere sumeret,nasceretur, nutriretur,infirmi- tates hominis pateretur et etiam moreretur? Ob tres causas. Prima est, quia sic nimiam charita- tcm,quam erga nos habebat, melius demonstravit ; dum non per alium,sed per seipsum nos redemit ; nostras infirmitates suscipiendo nobis condescendit et se nobis coaequavit et non aliud,sed seipsum pro r (Psal. IX.) » Quod si aliquando dissimulet G nobis pretium dedit. Ac si aperte dicat : Amate .oxilium mansuetis, quandiu noscit tribula- 6i8 necessarias,tamen « non in finem oblivio .QperiSypatientia pauperum non peribit in fi- Wt). n Quod foret persecutor malorum os- eum subdit : Et percutiet terram virga oris Mt corripiet terrenos rectitudine prsedicatio- B ab amore terrenorum,et diriget ad amorem lum. Et spiritu tabiorum suorum, id est spi " sermone, interflciet impium,id est impieta- >.homine, et generabit in eo pietatem. Vel si idabilis perstiterit, rectitudine sententis ju- e damnabit ipsum impium et terrenum in im. Quidam etiam hoc specialiter de Anti- » dictum putant. Quod justos et fideles sibi me, quia tantum vos amavi. Secunda est, quia sic exemplum humilitatis imitandum nobis melius de- monstravit,dum seipsum pro nobis exinanivit,ma- trem pauperculam eIegit,paupertatem,abjectionem et persecutionem pati voluit. Ac si aperte dicat. Sequimini viam quam vobis demonstravi. Tertia est,quia sic nostree miseri» convenientiorem medi- cinam adhibuit, dum genus humanum per mulie- rem damnatum, per mulierem salvavit, sicut caro peccaverat,ita caro purgaret,Juxta iilud hymnigra- phi : « Gulpat caro, purgat caro, regnat Deus, Dei caro. » Sicut igitur diabolus per serpentem seduxit mulierem,et per mulierem virum, ita Dominus per angelum instruxit mulierem, et per mulierem sal- ^o^juncturus, et in consortio eorum delecta- ]) vavit genus humanum. Quamvis enim homo pec< »8tendit,cum subdit : Et erit justitia cingulum tftm ejus et fides cinctorium renum ejus. Per aenim et renes delectatio intelligitur ; per cin- et cinctorium, societas eum circumdans. ■go justitia cingulum lumborum ejus,et fides rium renum ejus,quoniam in societate justo- fidelium delectabitur.Deliciffienimillius sunt iim filiis hominum (Prov. vm,) non veterum t aed novorum. Ut ergo, fratres mei, Ghri- lelectet habitare nobiscum, imo in nobis,pur- I per pcenitentiam a nobis omnem immundi- itagamue in nobie haberejustitiam et fidem. cando Deum offendisset, et ideo ab eo juste expul- sus esset, tamen quia non obliviscetur misereri Deus,prior legatum pacis mittit et pacem ofTert ho- mini. In quo nos instruit, ut si quandoque aliquis nos offendendo iram Dei meruit, non exQpectemus ut ab eo petamur,sed ipsi priores per legatos pacis ei veniam et pacem ofiTcramus, ut simus filii Patris ccelestis qui cupit semper aversos a se convertere et profbgos revocare. Eleganter autem angelus Ga« briel, qui fortitudo Dei interpretatur, mittitur ad Mariam,ut pote virgo ad virginem,fortitudo Dei ad foriem m^J^erem. Quam ezoptoiis et pr»viden8 Sct-i 13^59 RADULPHI ARDBNtlS. fSM lomon,ait : « Mulicfum fortom quife inveniet? prd- cul et de ultimis finibus prfletium ejus (Prov.xsxi.) >< Fuit quippe beata Virgo inter omnes qusB fuerunt vel erunt a principio usque ad fmem forti8sima,qn«e priiAa et sine exemplo carnem, sexum ct a^tatlsm vincenSjVirtute mentis conservavit in nobilitate hui militatem, in paupertate honestatem, in conjug^o virginitatem. Et ideo etiam ei datum est ut sinfe exemplo in virginitate haberet fecunditalem. Solet enim nobilitas expugnare humilitatem, paupertas honcstatem, conjugium virginitatem, virginitas fe- ctinditatem.Propterea admirabilis bcata Virgo fuit; quae quamvis de regia stirpe nata osset^quamvis Ab angelo salutata,quamvi8 gratia et bencdictione re- pleta,quamvis mater Dei electa,tameh in tanta sub- limitate nescit elevari (ut quidam faciuht), sed po- tius se aneillam fatetur et subjectam. Err^, inquit) ancUla Domini. Rursus quamvis esset paupercula; quamvis fabro desponsata,quamvis plebeia et igno- (attamen non se contempsit,non per inhoneata ef- iluxit, ut quidam pauperes faciunt, tahto difTusius quanto occultius,sed potius in paupertate honesta- tem conservavit et sanctitatem. Rursus, quamvis esset conjugata, quamvis tenera puella, tamcn nu- piialibus lenociniis non fuit irretita, scd potius ih conjugid servavit virginitatem. Sic ergo meruit etiam in virginitate singularem habi^re fecundita- tem^et ut non qualemcunque, sed etiam ipsum Fi- lium Dei generaret. Adrairentur igitur et emulen- tur eam nobiles.ut videlicet ad elemplum ejus di- ecant in nobilitate observare humilitatem. Admi- rentur et asmulentur eam conjugati et conjugiatffi^ ut ad exemplum ejus discantincdnjugioobservare castitatem. Admirentur quoque et semulentur eam virgines, ut ad exemplum ejus discaht habere in Tirginitate fecunditatem, non fecunditatem carnid (hoc euim salva virginitate non pos8unt),sed feeun- ditatem fldei et bonorum operum,ut scilicet Chri- stum per fidem in corde concipiant,ac per bonam confcssionem et operationem pariant.Merito quippe ipsa beatissima virgo Maria nuncupatur,qu» j/ei/a maris interpretatur.Est enim quasi qua;damlux, et quasi quaedam stella praevia nobi8,in magno et pe- riculosohujus mundi pelago navigantibus,suoexem- plo nos ducens,suis virtutibus nos illuminans,8ui8 intcrcessionibus nobis auxilians.Si ergo,fratre8mei, si malignus spiritus nos infestat,si caro nos tentat, si mundus nos oppugnat,ad Mariam respiciamud, ad Mariam confugiamu8,ad Mariam conclamemus. Secundo,ingressus angelus ad Mariam, eam salu- tat.Quo ingressus? iEstimo quod in cubiculum, vel in aiiquem locum secretum,ubi sancta Virgo clauso ostio orabat ad Patrom suum.Hinc discant virgines nostrae thalami secretum diligere,non publicum fre- quentare; non per plateas curiose discurrere, non velle videri et vidcre, ne forte sieut Dina concupi- Acantur et opprimantur (Gen. xxxiv). Ave, inquit, gratia plena, Dominus tecumf benedicta tu in malie- fibUs.EBdo salutatio,fratre8 mei,quam Dominus pe^r A angelum facit Virgini,et per Virginem hminnid gai^ neri,edt signum paci8,demon8tratia fiimoris^ifiiiMH tiaitio saltitis.Per hanc qnippe ealbtatioiiAai liDevVi^ gini, et per eam humano generi pAx offiBrtixry amor demonstratur, salus annuntiatur. 0aod aos hnHA» te8,fratres mei,quando salutamtrs adihTiccfm^^MQte^ mu^ ex Tera pace^non ex pravitalie c6n8en6a,«t()\ii^ dam faciuntfde cnjusmodi Joanned dioit : « Neiii ei dixeritis.Qui enim ei dicit ATe,cJomiDtnioat a^ ribus ejus (// loan. i). * Salnteilius et vi^ro ainoN| non ex sola itineris ocoasione.De ei^smodi Dtl&ti» hus dicit : (c Et nemiheen per viam MslaVeriHl (Luc. x), t Salutemus ex veril saliitis optaihmeiMI cx doli et proditionis duplicitalejut JndaiSiQua ta* tem salus MariaB annuntietur exponil^6nm subdtUm H Gratia plena. Vocatur siqaidem dxcMl^t^r»^ qtmi appropriata nuncupatione,gratia plena : qdoiiiiAuii* hil virtutis, nihil meriti, nihil hthiofiB eM| qnod iH ca hoh abuhdet,et grati® (qns singulis Baitetis ti» gillatim distribuuntur) Mariffiunivei^Bnlilerconfferw tur. Sed et insupei*, quod ndihini nnquam polnH contingere,cum gloria virginitatis gandbt etiani hd^ nore parentis, gestans intra se non qaalenlevnqvei sed DeumyCtDei Filium^fontem omBiBm §ratianiB| per quem gratia et veritas est, Jesani Ghnstim Rogemus igitur,fratred mei^matrem gratianim^f tit* tenus de fonte ^ratiartim qaetn parit^ali^uenl liw lum nobisimpetretimpaHiri. Doihotiiiiifaquil^lsailk Tecum per es8entiam,tecum per gratiam^tecvni pir amor(Bm,tecum pev incarhationein, tiicuin Domlttnf ih corde^ tecum in ore, tecam ih op^r^^ Cl^ciim k Q ventre. lili igitur qui adeo tibi faihiliafis Mt| el yoi setnper est tecum,no8,pii88ima domina^ heeoneiKtfi ut per te dign^tur esse etiam nobiBCum', BeneiuHt tU, ihquit) in mulieribus imo prte omnibne aiaiit» ribus, utpote qus cfeterarum iliuliOrum ei lome* dium,honor et exemplum. Remedium^ quia fia^|eUi cffiteratum mulierumexpias ; honoi^^quia inhoneitft- tem cttterarum mulierum honoras; exemplumi qvte cteteris mulienbus viam virginitatis et omnii virtu* tis tui etemplo demonstrae. Bene Igitur beotedieU in mulieribus, quae prs omnibus mulieribUs digna es benedici.Unde omties muliere»,irao (fmM be^UMM te dicent generationei. Tertio, turbaiam coAfoKil angelus.Gum audisset enim insolitam 6alutatioii6ai| turbata est in sermorU ejus, Solent quippe virglnie n (quae verae virgines aunt) semper esee formidoloM et ad subitum occursum virorura insolitorum tre^ pidare. Timent enim pericula floris vir^nei, ^ui cito amittitur,et amissus non recuperatur.Sie igiinf beata Virgo,ex subito aispectu angeli, et tx ineoKta ealutatione, turbata edt, sed non est perturbataf imo prudenter cogitabat quatis esset uta sdluiatie^ Noverat quippo quod aliquando Satanas tlrannfigu- rat se in angelum lucis (// €or, ii),eteub scdntatfte- ne occultat fraudem,sub commendatione9deeeptie« nem. Gogitabat igitur an Ista salutatio et eommen- datio esset falsistatis, an veritiittB. Cogitabat an ei adulaiione essetian ez amore. QuWn eju$ Jesum^ De hac conceptione prsBdixer^ ^AHMciil^propheta, dicens : « Novum faciet Dominus j|9perterram, mulier eireumdabitvirum (y^.xxxi.) » JHifllMreQci eoncipere et parere filium non est novum. gf^ u^ Jtioc pajrtu novum et mirabile fecit Deus, vel potestatis et gloriae, non erit finis praemiorum. .Quarto, quaerenti modum, angelus determinat.Gum enim beata Virgo promisfflonibus angelicis (Idem adhtberet, de modo adimpletionis dubitans ait. Quomopo fiet istut, quoniam virum non cognosco ? id est me non cognituram proposui. Alias supcr hoc dubitare non deberet, utpote quae de sponso suo .concipere posset. Modum ergo determinans angelus ait : Spiritus sanctns supcrveniet in te. Ac si aperte dicat : Non de virili semine concipies, sed de vir- (tujte Spiritus sancti. Sed cum superius be^ta Virgo pjena gratia describatur, quomodo hicSpiritus san- oius dicitur superventurus ? Non ut eam gratia re- pleret, qua jam repleta erat, sed ut eam sancto ei ^iro modo gravidaro efOceret. Et virtus Altissimi ob- Ap i^ QUOd flon ex utero Virgo suscepit, sed m & fnuf^rabit tibi, Virtus Altissimi potest dici vel Spi- jl^il^.et/exuterQtantum. Vel in hoc quod non per ^ptfKPVitta iprimum earo decisa et de carne matris, 4>PflAJt tca magnus pics, quod nascetur ex te sanctum, vocabUur Filius Dei, id est ille qui nascetur, Non cnim per hoc re- lativum, quod, sola caro, sed persona signiOcatur. Neutrum tamen positum est, ad majorem rei ex- pressionem. Si enim dixissetillc sanctus homo, vel ille sanctus vir, parum dixisse videretur, sed ait illud sanctum ; ac si aperte diceretur : Ille in quo nihil nisi sanctitas, nibil nisi bonitas est. Et ecce Elizabeth cognata tua, et ipsa concepit fi'' lium in scnectute sua. Postquam bcatae Virgini gau- diura suum nuntiatura est, nuntiatur ei et gaudium oognatae et amics suse, ut ita gaudium gaudio cu« 1363 RADULPHI ARDBNTIS. muletnr, et ut ad mutuam matrum visitaMonem et A mo Verbum Patris^ secundum verbum tiinm. Bl congratulationem,infantesquoque sancti in sanctis uteris congratulentur. Et hic mensis est sextus illi quse vocatur stcrilis. Ac si ei dicatur : Sicut cognata tua te praecucurrit concipiendo, ita filius ejus tuum praecurret pracdicando et baptizando. Quia non erit impossibile apud Deum omne verbum ; ac si aperte dicat : Non solum partua virgini8,vel anus, vel ste- rilis, Deo est possibilis, imoetiamquidquid homi- nibus videturimpossibile, Deo est possibile, cui fa- cilius est quidquid vult facerequam nobis verbum proferre, et propter hoc dictum est potius omne verhum, quam omne factum. Non ergo desperet quae- cunque anima sterilis, quoniam licet per totam vi- tam suam fructum bonum non fecerit, speret tamen ecce, gloriosa Virgo, desiderium tuum adiropk* tum est. Secundum enim angelicum verbum, Ver- bum Patris factum est in te et tibi, imo et mihitt omnibusquiin eum firmitercreduntet spera]it,qm eum ardenter diligunt, qui ejus mandata fadant Sed ecce, piissima domina. dum hoc facere volii* mus, inimici nostri qui animabus nostris insiditih tur, nos impediunt, et in partemsnam trahere vo- lunt. Sed tu, domina, matema pietate pro nobif servulis tuis esto sollicita. Si nos tentat damon, juva ; si nos tentat caro, juva ; si nos tentat mnn- dus, juva : imo semperjuva, quatenus potentissimis intercessionibus meritisque tuis adjuti, ad «tema gaudia pervenire mereamur, per Filium tanm Do- in Domino, qui in senectute, et etiam in extremo |» minum nostrum, qni cum Patre et Spirita saneto articulo vitae, peccatores ab omnibono operesteri- "~"'* "* * ^ * ' ' les respicit, et per poenitentiam fructiflcare facit. Quinto, beataVirgo suamprofltetur humilitatem di- cens : Fxce ancilla Domini, Ecce, fratresmei, beata Virgo, quamvis gratia plena, quamvis Mater Dei et Domini nostri electa, tamen solam profitetur in se subjectionis humilitatem, nec hoc sola voce et fictione (ut quidam faciunt,) sed corde et opere. Unde et statim postannuntiationem angelicam sur- gens (ut in scquentibus continetur) vadit salutare et obsequium praestare Elisabeth, Mater Dei, matri hominis, mater Regis, matri servi. Quod est contra plerosque nostrum, fratres mei, quos si quandoque nostris simulationibus Ecclesia decepta, et Deo per- mittente, ad aliquam administrationem ecclesiasti- vivit et regnat Deus per omnia saecula 8«caloninL Amen. XVII. IN FESTO APOSTOLORUM PHIUPPI BT JAOOBI. Dixit Jesus discipulis suu : iVait turbetur ror ee* strum: Credilis in Deum, et in me crediie (Joan. m,] et reliqua. Omnisciens Dominus, fratres charissimi, pracvidens animos discipulorum exsua passione per- turbandos, eos praemunire et prsconsolaridigDatus est. Minus enim laedunt jacula quae pr»videntur quam ea quae non praBvidentur. Igitur iturus in ipst nocte ad passionem eospraemunivit etprcinstruxit, sicut in praslibata Evangelii lectione modo andivi- stis. Facit autem in ipsa lectione quatuor. Primo enim eos consolatur. Secundo, ad interrogationem cam promoverit, nostris meritishoc ascribimus, et ^ Thomfle, estendit se esse viam perquamadPatrem nostrae fragilitatis obliti caeteros contemnimus^ im- memores Domini exempli {Matth. xx,) qui non mi- nistrarc, sed ministrari volumus, nosque non pa- tres, sed dominos demonstramus numerum equo- rim, acervum divitiarum, mutatoria mollium ve- stimentorum nobis aggrcgarous, cum pompa glo- riaque procedimus, et in alto sublimati mortales videre dedignamur,quod facientes non humilitatem quam Dominus demonstravit nobis, sed superbiam diabolicam imitamur. Deinde beata Virgo per desi- derativum et deprecativum verbum desiderat tota menteet deprecaturadimpleri promissum cum sub- dit : Fial mihi secundum verhum tuum, quod est contra teporem quorumdam nostrum, fratresmei. itur. Tertio, ad petitionem Philippi, per se cognosei Patrem dicit. Quarto, quid mereaturverifidesosten- dit. Itaque eos consolans ait : Kon turdetur cor tv<- strum, acsi^dicat : Propter passionem meam non commoveatur cor vestrum a stabilitate fidei et so» tranquillitatis. Et quare non debeant perturbari ostendit, cum subdit. Creditis in Deum, et in meer^ dite, id est, si creditis Patrem esse omnipotentem, consequens est ut mequoque consubstantialemcijos Filium credatis omnipotentem, qui detineri noo possum a morte, sed sum Dominus mortis et vit«. Sed et si contingat vos in passione mea turbari usque vel ad fugam, vel ad dubitationem, vel etiam ad ncgationem, tamen non perturbemini «sqoe ad qui ad aeternae etbeatas Deipromissionestorpesci- j) desperationem, quoniam in domoPatris mei cosle- mus, cum tamen ad promissiones temporales inar- descamus. Certe si aliquis rex temporalis promittat nobis honores et divitias vanas, eas cum toto desi- derio non differri optamus et postulamus. Et ecce Deus promittit nobis (cternum et beatum regnum, promittit nobis cirlestia bona, « quae nec oculus vidit, nec auris audivit, et in cor hominis non ascendit (/ Cor, n,) » et ad illa torpescimus et negligentes sumus. Ut quid hoc, nisi quia • temporalia nimis ardenter amamus, et caelestia bona, vel non credimus, vel contemnimus ? Fiat, inquit, mihi secundum verbum tuum. Fiat mihi et in stis, non solum qui nunquam ceciderunt, sed etiam qui ceciderunt, et per paenitentiam resurgunt,locam habent. Unde et subditur : IndomoPatris meiman' siones multie sunt. Quod autem Dominus tunc diee- bat discipulis, ego nunc, quoque fhitres mei cha- ris8imi,dieovobis. Si contigerit vosturbari caden- do in aliquod grave peccatum, non perturbetor cor vestrum usque ad desperationem, qoo- niam nullus tantis flagitiis et sceleribos po- test implicari, qui per pQ)nitentiam non pos- sit reparari, et locum in reg^o caBlorom adi- pisci, in qao sunt divers® mansiones, id est, 1365 HOMILLE. — L DE TEMPORE. 13C6 meritorum et prsBmiomm diversitates. Quoniam A prsparandi vobis locum. Et viam scitis, scilicet et 81 unus ffitems beatitudinis denarius detur om- nibus electisytamen stella diCTert a stella in claritate (I Car.xw), et secundum gradus meritorum, diversi 8unt gradus pramiorum. Sed tamcn megor claritas ibi per superbiam non elevatur, nec minor claritas per invidiam cruciatur, sed in dispari claritate par Bufficientia et par gaudium est. Omnia quippe sin- g^loram bona facit communia charitas et voluntas una. Ad illa ergo vera et ffiterna bona, fratres cha- rissimiftoto desiderio festinemus,contemnendo fal- sa et momentanea hujus sfficuli bona,in quibus nec BaflQcientia^ nec verum gaudium reperitur. «Sequitur. Si quominus, id est, si non essent di* yereffi mansiones parat» in domo Patris mci, dixis- exemplum et doctrinam meam, per quam me se- quendo potestis ad Deum Patrem, praeparatamque vobis gloriam pervenire. Et hoc quidem Thomas per auditum sciebat; quia tamen quid essetad Pa- trem ire ignorabat,sc nescire dicit, cum respondens ait : Domine, nescimus quo vadis, et quomodo possu- mus viam scire? Est autem haec pars secunda, in qua DominusThomffi respondens dicitse esse viam^ qua itur ad Deum Patrem, cum subdit : Ego sum via, veritas et vita, Porro quatuor de causis Chri- stus dicitur via, quoniam pcr ejus cognitionem,per ejus exemplum,per ejus doctrinam, per ejus auxi- lium itur ad Deum Patrem. Tribus etiam de causis dicitur veritas, quoniam vcrum et immutabile esse sem tobis : Quia vado parare vohis loeum. Et si abie- ^ habet cum Deo Patre, quoniam in eo adimplentur ro et presparavero vobis locum, iterum veniam ad vos, Paraiffi quidem sunt ab origine mundi in regno cob- lorum multffi mansiones, sed tamen nondum erant prsparati illis mansores. Propterea Dominus de- scendit etrediit,ut illis mansionibus mansores pras- paret. Ascendit igitur Dominus et prnparat nobis locam ; dum nos prsparat loco.Ita fac,Domine Jesu CShriste,ut promisisti. Prffiparasti mansiones, prffi- para noa mansionibus.Fac nosdignos illis mansio- nibu8,qui ex nobis indigni sumus. Mansiones sunt sanctffi et nuptiales,tu quoque indue nos sanctitate at nuptiali veste, ut ibi discumbamus secure.E/ si, inquit,adt^ et prxparavero vobis locum, iterum ve^ niam ad vos, et (^ccipiam vos ad meipsum, OHicio nuntii et prffiambuli fungitur summus et humilis lex et prophetffi,quoniam veraxest fidelibus suis in omni promissione. Tribus quoque de causisdicitur vita, quoniam essentialiter et immutabiliter cum Deo Patre vivit, quoniam causaliter per eum, sive corporaliter sive spiritualiter vivitur, et quoniam potentialiter per eum mortuus, sive in anima sive in corpore vivificatur.Quantum vero ad praesentem locum pertinet, sensus est cum dicitur : Ego sum via, veritas et vita, id est, ego sum ductor eundi ad veram vitam, quas ego et Pater sumus. Quod expo- nens suhdit : Nemo venit ad Patrem nisiper me. Ac si aperte dicat:Nemo venit ad beatam cognitionem et visionem Dei Patris, nisi psr me ductorem, ni- si per mei cognitionem, exemplum, doctrinam, et auxilium. 0 Domine Jesu Ghriste, ut ad bcatam et Dominu8,dum abit et prsparat nobis locum,et ite- C desiderabilem Dei Patris et tui visionem pervenire nun redit obviam nobis, ut ad locum nos ducat prsparatum. Sic enim facere solent potenteshujus Mouli, cum vadunt in aliquam civitatem, prsmit- tunt nuntium,qui prsparat hospitium. Quo parato 818 obviam redit,et eos ad hospitium ducit.Sic quo- que Deus et Dominus no8ter,quivenitinhunc mun- dum non ministrari, sed ministrare (ilfa((A.xx),tan- qnam praambulus abiit ante nos,et ascendit in coe- Inm praeparare nobis locum,et iterum redit obviam nobi8,vel quando ab hoc ssculo migramus suscep- turas animas mostras,vel certe in extremojudicio, quando corpore et anima glorificati,c< rapiemur ob- Tiam Ghristo in aera, et sic semper cum Domino erimus (/ Thess.fiw), » Et hoc est quod hic dicitur : valeamus,da nobis ducatum tuum,da nobis tui co- gnitionem, da nobis sequi exemplum et doctrinam tuam,da nobis manus tuae opitulationem.Et quidem tardiusculi sumus, Domine, utpote quos aggravat inhabitatio ot miseria corporalis. Scd, tu, « trahe nos post te, et curremus in odorem unguentorum tuorum (Cant, i). » Si cognovissetis, me, inquit, et Patrem meumutique cognovissetis. Ex duplici ratio- ne accipit consecutio ista necessitatem,videlicet et ex ratione relationis, et ex ratione consubstantiali- tatis.Pater enimet Filius sunt relativa, et ideo sunt similes natura et cognitione. Rursus Deus Pater, et Deus Filius sunt non solum similes,sed etiam ejus- dem substantiffi, et idco cognito uno,cognoscitur et Ei accipiamvos ad meipsum^ut ubi ego sum^et vossi- ]) reliquus.Siergo perfecta fide cognovissent discipuli lu.N jn ait, ubi ego ero, sed ubi sum, ostendens se semper prffisentialiter^esse ingloriaper divinitatem enm Patre, in qua nondum erat per humanitatem Et quid^fratres mei,quid beatius quam esse in illa beatitudine, in qua est Deus Pater,et ejus Unigeni- tu8 ? Quare ergo ad hanc promissionem non exar- descimus? Quare propteo eam omnia temporalia tanquam stercoranonreputamus? Quare peromnes amaritudines et passioneseamnonapprehendimus? Et quo ego, inquit, vado scitis et viam scitis, Ac si aperte dicat : Non debetis de recessu meo turbari, qnia scitia quo ego valo, ad Patrem scilicet causa Filium Dei, cognovissent ulique et Deum Patrem. Et amodo, inquit, cognoscetis eumj quando scilicet accepto Spiritu sancto in fide consolidabimini,e/ jam eliam vidistis, inquit, eum, fide scilicet imperfecta, quali et me Filium esse vidistis; quomodo et nos nunc,Domine Jesu,te et Patrem tuum videmus? sed quod minus est in nobis, tu per Spiritum sanctum in nobis perfice^ut et hic perfectiori fide non unum Deum esse credamus,et in futuro beatitudinem fa- ciei vestrffi remota nube videamus. Sequitur pars tertia in qua Philippo, quffirenti aibi Patrem o8tendi,re8pondet Ghristus in se Patrem 1367 tULDOLPMI ARDESttfS. eognosciyCum dicit : Tanto tempore vobiscfam sum, et A non cognovistis mef Pkilippe qui videt me, videt et Patrem meum. Porro in hoc quod Philippus postu* lat sibi Patrem ostendi, fatetur se' 6um non co- gnoscere. Unde quia, non cognito Patre, non oo- gnoscitur Filius,arguit eum ipse Filius increpando, quod non vere cognoscat cum ; cum tanto tempore conversando cum co potuerit eum per divina mi- racula, virtutes et praedictiones esse verum Dei Filium cognosccre. Qui videt, inquit, me, videt et Palrem, Sic de duobus valde similibus dicilur ppo- pter accidentalem similitudinem, qui videt irnum videt alterum. Matime de Patre Deo et Filius ejus^ quorum non solum similis, sed una et eadem eist substantia, potestvere dici quod qui Dei Filium oculis fidei videt,et Patrem,cui est oonsubstantialis, |^ videt.Est ergo ac si dieat : Qualis ego 8um,tali8 pe- nitus est Pater meus. Sicut videtis quod ego 'sum sapientiajustitiay misericordia et chaHtas, ita cre- dite quod Pater metis, cum quo tinum sum,est sa^ pientia, justitia, misericordia, charitas. Non eredis, inquit, quia ego in Patre, et Pater in me est? Si di- citur quod aliquis pater camalis sit in Olio sno, et filius in patre,propter solam similitudinem^qfaanto verius dicitur quod Deus Filiue est in Deo Patre,et Deus Pater in Deo FiIio,propter eamdem utriusque substantiam. Quod vero Deus Pater in Deo Filio sit, probat ipse Filius ex hoc quod nec loquitur, nec operatur ex se, sed ex Deo Patre, qui in eo et per eum et loquitur et operatur.Undeet subdit : Verba qux loquor vobis a meipso non toquor, sed Pater in me manens ipse facit opera, Si autem Deus Filius C cum sit ejusdem potestatisetauctoritatis cum Patre, nihil sibi,sed totum Deo Patri attribuit, quantaest superbia hominis, qui, cum nihil penitus boni ex sc possit, bonum sibi a Deo prasstitum sibi prae- sumptuose audet arrogare? Propterea, fratrescha- rissimi,infirmitatemnostramsemperconsidendbiu8, et si quid boni habemus, non nobis,sed Deo attri- buamus, malum vero quod habemus,nobis aacn- bamus. No» creditis, inquit, quia ego in Patre, 0t Pater in me est? AUioquin propter ipsa opera credite. Ac si aperte dicat: Si sine experimento mihi credeire non vultis, experimentum habetis divinorum ope- Tum quae ego operor,et propter quas credere debetis. Soquitur pars quarta, in qua quid vera fides me- reatur ostendit Dominus, cum subdit : Qui cr^SUi^ in mCj opera qua* ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego vado ad Patrem, Et quidquid petierits Patrem in nomine meo, hoc faciam, Duo sunt quaB promiltit Dominus in se credentibus, vi- delicct quod divina opera operabuntur,etquidquid petierint Palrem in nomine suo, consequentur. Porro divina opera quoB Filius Dei operatur operati sunt etiam credentes in cum, juxta quod Dominus etiam alibi praedixit : » In nomine meo dasmonia ejicicnt, linguis loquentur novis (Marc, xvi), » etc. Et majora, inquit, facient. Majus enim est stare in- firmos ob solum umbram, quod factum est per Pe- trutti, qwam prot^ter bctm fi^^^rto, ^uod est p^t Dhridtum. Majtie eet etitim iot«rm iMttdttii oonvertere ad fidem,^o st^m.Majus etiam «t mirabilius eet q%iod hom^ uon tuus suscitatuir ab homine ftiortaU et etlt[«i a»orA tuo, ^am qnod eu^itbtur «b omttipoteiite f)ee. Qtfomodo autem 'Christue.Tel jqnomddo ditd|MK ejue essent op^raitirifOeteadit^tnitti euMit : i)fm quse ego ftteio^ et ipse facid, C^ ieniitSam^ ¥irtiiletki,'l«NiH p^^rantiam. Dabit ^iam nobie poteMtem oIbcM;^ fei non exteriu8,taimen qtiod m^jus ^^ililerhie INtt* min«ndi, claudoB in vva Dei spiritimliUsr WigeHlth Oiaptos a fkucodiaiboli preceet^eorrepftitme^r^^iffH mok^tuos in peccatis pef 'bonifm ootieikefm tmM^ tandi,eed et salutem nternam nobie tdio ieeidetPl^ tet petiseverantia poBtulanlibue procal ddbie lnrgl^ i;dr,tft eum videattiuB et>benedieattKi«1iiMetAa M^ tsulorum. Amen. V4ta divi Jaeebi Minof*i$, perl>. ^iierm. Jaoobue AlphSBi, eipieoopUs 'Hie)md)}ttf«Miti ^Mi^ onus, cognomento giialtts, eOFOi^is ractaris jkiHiii filius, unde et Dommi frater vocaliiseBt, Ixamol^ cis, operarius vcrltatis.tantsqueetiam ssLnciitatis ot 'flmbnam ve^trmentrejoscertatim cuperent attitigm -popefH.Hic duodecrim ^tiMbm,(j&9d snift hiditoMr^ ^ione (gcntium^fi^pietohkm tscrq^eit. ^ui tknn In &ie- .rusalem ChristumDei Filium pr«dicaret,de teniplo a Judsis prsciDfitatus,lapidibus opprimitur, ibique "juita templum liumattrs e^.tjnem ^OBei^UBtitiM eandtitatf 8 perhfbet x^ propter ojure *necem If }eH»iH»- lyma oredatur OBBe diruta. VitaD, Phiirppi^astoli perewmdmn. . Philrpi)us,qui inteitprettatur^ai lampadu, ia ^edi- Baida civitate Andres et Petri,GaUi8ipradicat>€l^i- stum. Barbaras gentes vicinasque, tenebris et t^- mentis Dceano conJuncfta8,ad ^cfentiaB lub^ fid^i- que deducit. Defnde m Hiefttpoli tn^Phrjf^g^ f^ "vincis crucifixas icpidatiisiiue oocobirit, uiuLiliniej eepulcro sepultus est. Gi^us ^aialiB est KnUadJB Maii. XVIII. m INVENTlO^ns fiTA-NmB tmuCfB. Confido de vobis m Domino quod'nlhU MiM «JpMl- HOMILI^. — L DE TEMPORE. 187» dmt. t), eto. Fmtfes mei, hac loquitur Pau- A. ftlatis, (Juibtts pseudoprcedicatores praedicave- egttin cum Evangelio esse tenendam ; contra iBfSalsam prsdicationem scribiteisApostolus. antem eex in hac lectione. Primo, dicit se letB in Deo de siabilitate fidei eorum.Secundo, lofuwdiiDatoribus minatur judicium. Tertio, bstrat se non pr»dicare legis observantiam. •y^optatperturbatorum separationem. Quinto, Dstf*at quantum prsdioent l^is observantiam. ,-dioit se nen in lege, sed in cruce Ghristi glo- Mmo igitur dicit se confidere in Deo, id est, iei eanim stabilitate, cum ait : Confido de vobis mino qtmL nihil aliud sapielis, Ac si dicat : ivi* ipeendopredicatores vobis prsdicent con- i Mel,tiMiien conndo de vobis in Domino quod ^ «iMid a viHute fidei sapietis. Bani magistri est Bdpulorwn errantium emendatione nunquam, aunt in h^c vtta, deaperare, et ideo nunquam •Itone tessare, quoniam, et si de incorrigibi- ataiendatioae quanium in eis dilHdat, tamen I ia Domino oonOdere debet, qui non solum iasipioieet refoeare, imo «tiam de lapidibus latfe fiAtoB Abrahffi (Matth, iii). Inde est quod ait: h^de vobit in Domino, non in vohis, quoniam Bdieiufl homo qui eonfkiit in homine (Jerem, • Mttilns enim per se stare, necdum resurgere LiQnod autem Apostolus tunc dicebat Galatis, hMufcros^faariesimi, nttnc dico vobis : Quamvis liliquoB et hflerotioos habiietis, quorum alii liiomplo, aUi mala docirina vos corrumpunt, 1 «onfido de vobis non in vobis, sed in Domi- C uadfdihil aliud ab uniiate Adei sapieiis vei ift. -^i enim ab unitate ecclesiasticee fidei ator, tanquam ovis errabunda a lupis devo- • [aiiiirpare seounda, in qua Apostolus pseudo- iaitertbtts judicium minatur subdens : Qui ^ - caiores, a quibusdam perversis Ghristiania, jfuia eum eis non grata, sed vera, non plaeita, sed dura dicimu8,insidi€ffi,Goniumelia8et injurias ab eis pi^ timur.Gum enim hunc corripimus de Iuxuria,iUum de avaritia, hunc de ira, illum de crudelitate,alium de mollitie et dissolutione, eos lucrari Deo cupien- tes, nos oderunt unde diligere debuerunt. Sequitur pars quarta, in qua Apostolue pptatper- turbantium separationem cum snbdit : UHnamab' edndantur qui vos conturbantl Sicut prudens pa- stor eeparabat morbidam ovem velporcumab ovilji, ne ejus contagio totus grex pereat ; ita Dootor ,gen- tium oplat separari iniquos, male dooentes vel vi- ventea, a grege fidelLum,ne eos aua contagione cor- rumpant et in anima occidant. IIlos enim debemue retinere in gregem nostrum qui de nostra societa^ sint meliores, vel de quorum societate nos meliores simua. Incorrigibilem vero, qui de nostra bona conversatione non iit meIior,et nos de sua deteno- res fieri possumus, a nobis excludamus. Scriptum est enim : « Auferte malum de medio vestri (/ Cor. v). » Hinc eat quod aaneta Ecolaaia iartJftltftyo mentis desiderio ad videndum Doum deo- D Sion suspiremus. Tertio demonstrat Domi- nas res in secundo adventu suo sit facturus, inbdit : Statim autempost tribulationem dierum n $ol obscurabitur, et luna non dabit lumen et steltae cadent de csslo, et virtutos caelorum nntur. Porro juxta litteramy sol, luna et stel- A Iffi ad tempus suo lumine privabuntur, ut instan- tem adventum Domini signiflcent; sed postea muiw do renovato, majus lumen recipient. Sed et tanta claritas erit veri Solis sanctorumque ad judicium venientium, quod ad comparationem eorum, sol et luna obscurabuntur, et stellte cadent a sua clari- tate, tantaque severitas erit districti judicis contra reprobos, quod virtutes et potestates ocBlorum mo- vebuntur, non quod de se timeant, sed quod tan« tam severitatem exerceri videant. Unde Job : « CSo- lumns, inquit, cceli contremiscunt et pavent adven- tum ejus [Job xxvi). » Et si tremebunt angeli, fra* tres mei, quanto magis homines? Et si, ut ait apo- stolus, vix justus salvabitur (/ Pelr, iv), impiua et peccator ubi parebunt ? Mystice vero muUi qui vi- l> debantur hic radiis bonorum operum quasi sol et luna mundum irradiare, Domino veniente, « qui illuminabit abscondita tenebrarum« et manifeetabit consilia cordium (/ Cor, iv), » obscurabuntur, et multi qui fulgere videbantur ut stelle, cadenty et qui hic firmi videbantur quasi viKutes coslorumy ruent. Quarto quoque ostendit Dominus cum qui- bus insignibus ad judicium sit venturus, cum sub* dit: Et tunc apparebit signum FilU hominis m coelo, Sicut rege ssculari cum equitatu suo venien* te solent vexilla ejus prscedere, sic, fratres mei, fiet Domino ad judicium veniente. Pracedet enim vexillum sanctte crucis. Et hoc ob tres causas. Pri- ma est, ut ostendat quale sit signum victori» 8U«, quod priusvidebatur opprobrii esse et dejectionis; secunda est, ut dilectoribus suis sue crucis b%ju- C latoribus inspiret jucunditatem ; tertia est, ut oru-' cifixoribus sueque crucis comtemptoribus incutiat confusionem et timorem. Unde scriptum est : « Et videhit eum omnis oculus, etiam qui eum pupuge» runt {Apoc, i.) » Tradunt etiam quod vestigia vul- nerum quse pro nobis pertulit tunc demonstrabitt et reprobis improperabit. Propterea, fratres mei, propter nos crucifixum diligamus, et ejus crucem, quantum possumus,bajuIemu8,cupiditates camiset amoremmundi in nobiscruciflgamus, paupertatemi humilitatem, contumelias, i^jurias, infirmitates et dolores cum patientia sustineamus, erga miserabi- les personas compassionem et miserioordiam ha- beamus, spe regni coBlorum omnia dura pati non timeamus, pro Ghristo usque ad mortem decerte- j) mus, quatenus Ghristum cruciQxum io Judicio se- curi vidcre mereamur. Quinto demonstrat Dominus quid mali sinthabituri mali in judicio, cum subdit : Et tunc plangent omnes tribus terrm^ id est aliqui de omnibus tribubus qui Ghristum persecuti sunt, vel comtempserunt in hoc mundo. Unde et subdit ceusam quare plangant^^um videlicet videbant Ft- lium hominis venientem in nubtbus caBli,sicut in nn* . bibus cseli ascendit. \enientem dico cum virtute itia- gna et majestate^ ut reddat unicuique secundum opcra sua. Plangent quidem et pcDnitebunt repro- bi, sua interius conscientia eos accusantey sed seroy quoniam planotus et panitentia illa non eril IIN RADDLPHI ARDENTI6. ItSI (Mfigatoria, eed prtiurtpiqm eiern® miserifie. la qua ^idem erit plMictug sine consolatione, poenitentia aine indulgentia, dolorsine remedio, cruciatus sine nfHgerio, ardor sioe rore, supplicium sine spe, inorB sine fine. Sesto demonstrat Dominus quid boni «uis sit collaturus, cum subdit : Et mittet an- g$h$ €um luba el voce magna, videlicet tam im* mansa ^t tam eftlcaci quse omnes mortuos, ubi- enoque sint, possint, excitare, el ad judicium con- eitaTO. £t congregabunl, inquit electos ejus a qua- iuwr viutiSy id est ab omnibus partibus mundi, a ftfmmif espi/^rum u^que ad terminos eorumy id est ab omnibus k)cie qui sub cobIo sunt, a mcditerraneis «squead uUimos terminoB terre.Hi suntmessores an- gel: 4|in jj uzta paraboiam evangeiicam ,zizania et t riti- 4»im partieir colligent; sedzizania colligabuntin fa- •eicilos ad comburendum, triticum vero congre- fpbunt in coBleste horreura (Matth. xiii). Ut autem, IMi«8y tune non ad ignem^sed ad vitam coUigi me- «vaBiur, interim formidinem extremi judicii semper HDte oculos oostros ponamus, quam terribilis ve* siajt «ummus Judex semper cogitemus ; peccata oostraiacrymispcBni tentiae diluamus,etomnia trans- Itoria «ontemneBtes, ad illa cterna bona toto desi- tkrto festinemus, Deum super omnia, et proximum 0ioot nos diligamus ; et si tunc Judicem nobi il- ittiii nidserioordem invenire cupimus, nunc miseri- eordee aimus, patientibus compatiamur, esurien- jbMnpaflcamus, sitieBtem potemus, nudum vestia- 0IU8, perpgricMim euscipiamus, infirmum visitemus, Incairoeratiim redimanus, quatenus tunc a summo Jjndioe oiternaliter pasci, potari, vestiri, suscipi et MBflolari mereamur, ipso largiente qui cum Patre «t Spiriiu aaneto vivit ot regnat Deus per omnia Mpula psoulorum. Amen. QuomoM crux Dominioa inventa est, ex Eutropio historico lib. u rerum Romanarum in Flavio Con- stantino. liater CoQstaniJAi imperatoris,Helena nominc, in aomois admoniU, JHierosoIvmam properavit, et se- pulcru;n Christi, licet difflculime,tamen invenit,8or- nibus cooperttim,et desuper templum Veneris aedi- 'Boi^nim, ubi virgines eantibus insultabant; praBce- oitqiJbe^iieetPttiaoeleratissijzium, ipsumque pulverem fianestls saGriflciis yiolatum •ejicl, et a civitatc pro- cul dispergL Exinlpcum pur^ari praecipiente, stutim palammonumentum Domini apparuit. Apparuerunt «ft«kca illud BiifE68S« tres cruces et clavi.simul et lituIualittQrisjGr^Bciset Latinisoonscriptus,ye5U5 Na- zmenus rexjud^eorunjk. Dicitur autem quia etiam mortuu3 crAicis tactu surrexit. De hocligno Sibylla Aixit aj)ud Riganos : « 0 ter beatum lignum, in quo Deiis exiiensus eet ! » Tunc ergo qusB crux Dommi ^9set,'<]U6B lnitrojiiom 4ubitare coBperunt. Proinde Maoariua, civitatijs prffisuUhi^iusmodi tactu dubita* tionem solvit. Muneri namque nobilitate clars, loneasgritudineffftigats, unamearum crucum cum oratioiie^roim>tiesimaadhibens, virtutem Salvato- rifl a^iiovit. Mox .enim ut mulierem attigit crux, pjaasionem Bsvissin^ .s^ritudinis effugavit, et fe- min» salutem restituit. Yide epistolam Paulini un- decimam ad Severium, ubi copioseinventionem Do- ■iiBi«etractat. A XX. IN NATIVITATE SANCn JOANKIS BAPTMTJB* Priusquam te formarem in utero, nosBtUt^t misqum exires lie ventre^ sanctificavi te, et praphetam in gm' tibus dedi te {Jcr, i), etc. Habc sunt, fratree ^aris* simi, verba ad Jeremiam prophetam, de ele«doBt ejus in prophetam. Sed quoniam QihilomJaiM ^eato praecursori Domini conveniunt, ideo eoaveiiieBtar recitantur in ejus nativitate, quam aoe hodie «da- bramus.Sunt autem hujus lectionis quatmwpBrtes. Primo enim dicit Dominus Jeremie ee eoHiia gmr phetara praBdestinasse; secumio^JeremiaeseeaLcasMtt tertio, Dominus consolatur eum ; quarto,ii^iiBgitei prophetisB ministerium. Miseurus igitur ikMBiBiu Jcremiam ad oificium prophetan^iifBeipBepropiiB ^ imperitiffi fragiiitatisque coascius iqjnai^pm .oftr cium renueret, primo demonstrat ei qu/ffl. ip^e ad hoc sit praeelectus, ^eum dicit : Priuiquam U ftr* marem in ulero novi te, id est approbain ei eiegi te« et anlequam exires de vulvay smotificavi ie^ ei ps^ phetam in gentibus dedi ie. Ecqe quam mirdiiiii, quamque stupendus, fratres mei, eet ^Siviiut pn^ desistination efrectu8,qttffi homiBem enie^EMm m\, oligit; antequamdeimmunditia exeat,BMpia^Bi;$Bp iequam loquatur, prophetam facit, ;iu3ota 4|aod de eo scriptum est : « Qui fscit qus futura eaoi. » E^ alibi : « Qui vocat ea qus aon eunt, taBqaBan et qu8B sunt (Rom, iv). » Quffi «utem hic de ilereBitt idicuntu r, similiteTy imoexceilenti4ie,8aBeliBflime4)0B<- veniunt Domini prccursori.Istumepim eimitiiteret antequam forniaret in utero elegity imo veatttmuB G per prophetas preedixit et per angelum.HBScnto|riH| pronuntiavit. Istum quoque antequaaoi ^ret 4$ yulva sanctiilcavit, imo, juxta yerbuai QpqhBByK, .onm Spiritu sancto ex utero matrie ^1« Deplevlt. Istum similiter autequam exii:et de vulva^kDOfilMr tam in gentibus per prffidesUoationefli dedEt,iflM per propheticum gaudium, et per os ttatris eiMB, adventum Ghristi in utero eaihetflB Virginip progbe» tare fecit. Ecce videtis quomodo -paiaia ib«p eoMl* lentius beato Joanni conveaiaiit qttam Jq^efflia. Nemoautem vestrum, fctttres «mei, ex ietis poMfi quse hic diountur, priusquam ie {ormarefnm -ulero,, novi te, sumat errori8 0ccasionem,4Dstimaiido42|Mif ideo Dominus vel Jeremiam, vet Joannem el^glt, quod eos futuros bonos prffiooyit. (Non enim bona D vita eorum divinffi prffldeatinatioDiay sed fMftioe ^^- vina prffidestinatio bouffi vits eoimivi ^uea liiitsptfti- hil enim aliud praelegit an eis, niei «qBod iectune erat in ipsis. Est igitur ac ai diceret iPriusqumti 4e formarem in utero,novi te, id .^t •priuequam 4e for- marcm in utero elegi in te quod ibrmaturifts -eraM in te. Itaque, fratres meiyquod Dominusab «teme 6U0S prsBdestinat, quod eos in iea^pove eanotifieBt, quod eos ad bene operandum.peFseveraoter^ei^^let» totum est gratiffi divinffi, Aon •meritiiiunM^;6ie«t econtrario quod in prffiscientia sia ^ «terao "iBi- pios reprobavitj qnod temporaiiter 'giMitiera mmm snbtrabit^ quod oqs oiale agece . derelixiqttitlitrttfl HOMILIiE. -- I. DB TEMPORE. tt» est tii meriti hutnani. Unde et nos, fratres A mnensam ejiis clementiam totis vi^ceribus aenter exoremus^ qustenus nos indignos fa- raols de massa p^rditionis eripere^ et in ele-» 1 suorum greg^ nos dignetur numerare. iitvr pai^ 8ectinda,in quaJeremias ab officio 9tandi seipstim excusat^cum dicit : A^ a, a, e DetUy ec^e neeeio lequi.quia puer ego sum. frbtre^ mei, Jeremias, quamvis audieritaDeo i ab eo prcfeele6tum,se esse sanctificatum, se ro|)hetam destinatum^tamen se exhorrescere tidieaedre grave et periculosum prophetandi m demoDstrat, per a interjectionis expressi-» rabns Af a, a, Domine Deus ! Ac si dicat : M Dou8> cui famulari et obedire teneor, ofQ- id quod me vis mittere^quiasuprameasvires p iformido* Quate autem reformidet ostendit^ obdit : Ecce neecio loqui, quia puer ego sum, miti letate, puer sum ineloquentia, puer sum 1180) puer 8um pusillanimitate.Quodlibetenim m quatuor impedit officium praedicandi Puc^ ttlatc hondum valet perfecte loqui ;puer vero iiihHia,ne8citaffluenter loqui ;puer imperitiat prudenter loqui ; puet vero pusillanimitate« aiet fortiter loqui. Joannes vero Baptista, M in ipso matris utero prophetarec(Bpit,non r se excusas^y^ed tantumadofficiumprophe* hB ^dse indignum demonstrat,cum rogatus a 1^18 quis e88et,an propheta esset^se esse pro- od negat {Joan, i). Ab ofHcio vero baptizandi Qptorem ttostnim se aperte excusat, cum ex-" BeD8 ait : « Ego a 1e debeo baptizari^et tu ve- C l faie? » {MatthAu,) Quidamigiturlaudabiliter ciiMBt^ ut Jeremias,et Joannes Baptista ; alli awiabiliter se oflerunt, ut Isaias.qui Domino I : « Qtiem mittam^ et quis ibit nobis? ait : sgcsmitte me (Isa, vi.) » Gonsiderandum ta- !Bt quoniam Isaias qui se ofTert.vel carbone. loulo de altari sutnpto Jam purgatum se esse I» et Jeremias, et Joannes Baptista, etsi se lotv kion aperte repudiant. Sed quis, fratres ddie se mundatum esse inlelIigit?Ideo tutius iillicium prsedicandi declinatur,quam appeti-^ m tbmen debet ille pertinaciterdcclinarequi g;lt 80 a Deo vocatum esse.Quorumutrumque b io Ise demonstrat,cumDominomittentieum monem se excusat, et tamen ei instanti hu^ u r obtemperat {Exod. tv), dans exemplum no- t ^aantumcunque simus probati,tamen sem- Qoiom pastorale reformidemus, sed et si no- li divinam esse voluntatem, non omnino re- UB In quo quorumdara prssumptiorefutatur uamvis in conscientia sua non mundi sed {fblluti sint.tamen officium pastoralenon re> ttali^ imo ambiunt.Confutantur quoque etilli liec t[aod Jeremias puer prophetavit, acci* siU ecToHs exemplum, ut et ipsi adhuc im- M)6ant prndicare,nonattendentes quoniam i^Jeremia minue erai perstatem auppletuna est per gratiam, et quia privilegia jiaitcoi^un non faciunt legem oommunem.Gonfutanturetiam etilli qui, cum non habeant sermonis eloquentiam, at« lentant pr»dicationem.Sedquom€do prsdioftbuniv qui loqui nesciunt^Confutantursfmiltlerotilli qai^ cum non haheant doctrinam 8apientiiie, prsdioave audent. Sed quomodo alios docebunt, qui seipeorf docere nesciunt? Gonfntantur nihilominua et ilU qui, cum non habeant fortitudinem menti^^ prasii» munt officium prfledicationis. Sed quomodo pHiioi«« patibus et potestatibus prsdioabunt, qui eoaincre* pare non auient? Ab ista pustllanimilate ostendil Psalmiata se esse alienum cum dicit : « Et loque* bar de testimoniis tuis in conspectu regum,etnoii confundebar \PsaL cxviii). » Sequitur pars tertia, in qua Dominus timorenl prophetao consolatur ct confo^tat, dioeni : Noli di* cere : Puer sum, quoniam Ad amnia ad quae mittam te ibiSy et universa quw mu^daifero tibi loqueris, Ne timeas a facie eorum, quia ego tecum swfntHt eruxm U* Ac si aperte dicat : Quamvi.j sis puer etate tit« men ego dabo tibi posaibilil .tem ot efei ad (jutf ego mitto te possis facere. Quamvis ais puer p^ ineloquentiam et insipientiam, tamen ego dabd iibi eloquentiam et sapientiam ut mandata mea pMtis eloqui.Quamvis sis puer pusillanimitateytamen egO prfflcipio tibi ne adversarioa tuos timeas, quia egi semper sum tecum ad constantiam et defbnsioilem« Porro in hoc quod ait, ad oinnia ad quae miUam te ibiSj ostendit prophetam, vel prtBdicatorem, ad 6% ad quo missus est sempef ire; ad ea vero ad qu« missus non est, nunquam ire debere. Unde divinam experitur indignationem Jonas, qui Ninivttis* md quos raissus erat praedicatum, ire fbgiebat (Jon, i)« Et damnatur Balaam, qui corruptus pretio, poplh lum a Deo benedictum maledicere.ad quem miaaiM non erat, ibat (Num, xxiv\ Quorum sunt hodie etiadl similes quidam falsi pastores, qui corrupti favor% vel odio, timore vel pretio, vadunt abaoitere iUos qui ligandi sunt^vel ligare eos quisolvendi aunt,e4 juxta prophetam,cf vivificant animas qu» non vivimif et mortificant animas quAD non moriuatur (Ezech* iii). >» Sed « maledicam, inquit Dominus Deafti be* nedictionibus vestris, et benedicam malediotionlbtfs vestris (Maladi. ii). » In eo vero quod ait univered qux mandavero tibi loqueris, ostendit prophetam ve\ praedicatorem semper verba Dei, et Bon alia debere prsdicare. Unde confutantur «qnaliter et illl qui verbum injunct® pnedicationis tacentyunde « oanes muti n a Domino vocantur (/m. lvi, et sanguia propter taciturnitatem suam pereuntium ab eis requiritur, et illi qui alia quam Domini verba pre- dicare prssumunt, cum Dominus dioat Bzcchieii ( V Annuntiabis eis ex me (Eteech. iii).t In hoc etiMl quod DominuB ait^ ne timeas a facieeomm, quia ege tecwm ittfn, confutantur illi pradicatores q^4 horai-* nes timent; nam in hoc Deum eecum non habere demonsirant. Nam si s^um Deum faabetft, q«aitt homines timent? Itoitandiergo enataoteieyiwdioiii 1379 RADULPHI ARDENTIS iStt toribus Jeremias et Joannes Baptista, qui sffivitiam Judeorum»regu[nque potentiam non timuerunt,sed aspere vitia eorum reprehenderunt. Clamat enim Joannes Baptista contra Judasos : u Geniminajnquit, viperarum, quis docebit vos fugere a ventura ira?» (MMh, III ; Luc. iii.) Et contra Herodem : » Non licet, inquity tibi iiabere uxorem fratris tui {Marc. n). » Sed quomodo eruit eos Dominus a persecuto- ribus suis, cum Jeremias a Judaeis in iEgypto sit kipidatus, et Joannes ab Herode decollatus est? Eruit eos^ fratres mei, a persecutoribus, non quasi eos afQigerent et occiderent, sed quod eis non no- cerent, imo prodcssent, dum illis occasionem co- rons darent. Sequitur pars quarta, in qua Dominus injungit Jeremi» ofOcium propheti», cum mittens manum fluam tangit os ejus dicens : Ecce posui verba mea in ore tuo : ecce constitui te super gentes et super regna, ut evellaSj et destruas^ et disperdas, et dissi- peSf et aedifices et plantes. Jcremise, quoniam ab utero sanctiOcatus erat, non emundantur labia ut Isaiffi, sed tantum tactu manus suaB, id est eflfica- cia potestatis susBy tria ei confert quse prophetse vel pr»dicatori necessaria sunt; videlicet affluentiam verbi, gradum potestatis, et usum ministerii. Af- fluentiam verbi se ei dedisse demonstrat,cum dicit : Ecce dedi verba mea in ore tuo. Dedi, quasi non vendidi. Et ideo quia gratis accepisti, gratis da. In quo illos condemnat qui verbum prasdicationis ven- dunt. Item B.\i,verha mea^ quasi non aliena. Inquo eo8 condcmnat qui prsdicant non verba Dei, sed verba dialectices, vel rethorices, vel alicujus scien- tio saecularis. Item, ait. in ore tuo, quasi : verba mea dedi in ore tuo, ut tu ore tuo prsediees, non alieno. In quo illos confundit qui gregem sibi com- missum, et de cujus stipendiis vivunt, docere de- dignantes per se, eos per linguam mercenariorum docere volunt, sed,teste Domino, ovcs non audiunt vocem alienorum {Joan. x). Gradum vero potestatis ge ei dedisse demonstrat. cum dicit ; Ecce constitui te hodie super gentes, et super regna. Gonstitui te, inquit,quasi non tu te per ambitionem injecisti, ut multi(unde dolendum est) hodie faciunt, sed ego te elegi et constitui. Nemo enim debet sibi assumere honorem, sed qui vocatus est a Deo sicut Aaron (Hebr. v). Ait quoque, super gentes, quoniam super gcntes debet esse propheta vel pra3dicator,ut gradu, ita vita et sapientia, ut seilicet exemplo et doctrina inferiores gentes regat. Turpissimum enim est quando sacerdOs est sicut populus. Quod aperte est contra quosdam hodiernos praedicatores,qui vita et sapientia non solum non prsesunt plebi, sed etiam subsunt. Unde nec audent,nec sciunt eos corrigere. Sed tamen quia principes corrigere non audent^ addit, et super regna, id est super reges, quoniam tanta debet esse prophet® vel pastoris excellentia, quod non solumplebes.sed etiam ipsos reges debet regere. Non tamen intelligat dominatum se habcre ittper hominesy sed 8upervitia.Unde in Evangelio ; A « Qui major est, flat sicut junior,et qui pracesflor, sicut qui ministrat (Luc. xxii). » Usum vero minL stejii se propheta dedisse demonstrat,cam Bubdit : Ut evellas et destruas, etc. Ac si aperte dicat : Non ad hoc te constitui super gentes et super r^^a, ot tu vaces sommo et otio,8ed potius ut tu soUicitead modum ruricolse labores, qui saturoa bonam plaih tationem in agro,primo spinas et tribulos, et qiis- cunque novica exstirpat de agro. Ponit autem lei, quorum quatuor aufernnt mala, duo ponunt bona. Quaedam enim nociva sunt in agro^ quo fadii ma- nu^ agricola cum ipsis radicibns evellit. Qucdam vero ita radicata sunt, quod evellere non potest, sed cum labore multo et ferro succidenti destrait. Qusedam vero sunt quse latent,utradice9 ; qQseom |. ligone et aratro subvertens, ne iterum poaaint re- viviscere, igni disperdit. Quaedam vero sunt qua naturaliter terra producit,ut silices ; qus qoia non possunt omnino auferri, sffipe cum faloastro disrf* pat. Quasdam vero bon® plant» sunt, qos ager forte germinabat, ut vitem vel pomum silvestrem, vel hujusmodi,et illas non destruit,8ed potiuB »di* ficat.Quffidam vero excellentes plant» sunt, quibufl ager penitus carebat,et illas solliciteperquiritagri- cola et plantat. Sic, iratres mei, sic debet facere praedicator^qui est quasispiritualiscultorEU^cIesie. Primo enim debetauferremala^deindeseminarebo- na ;scriptumestenim * «Declinaamalo,etfucbonum (Psal. xxxvi). » Ille enim vitia, qu£ minus harent, a cordibus populi sui facili correctione evellat. Ula vero quae altius radicesflxeruntmultasoilicitudine, C etcrebra aeternce daomationis comminatione des- truat. llla quoque quffi latent,ut cogitationeset causas vitiorum,solIicita investigatione perquirens, et per propriam uniuscujusque confessionem evertens, igne compunctionis et divini amoris disperdat. lUa vcro quae naturaliter naturagenerat humana,quem dum homo est in hac via penltus abjicere non po- testyUt edacitatem,cupiditatem,et curam tempora- lium,cum falcastro moderationis dissipet et refre- net. Illos vero bonos mores, qu» naturaliter in quibusdam natura producit,utnaturaIem pietatem, naturalem justitiam, naturalem veracitatem, non destruat bonus pr£dicator,sed potius ffidificet.lllas autem virtutes, quffi omnino aberant, crebra ad- monitione et commendatione plantet. Ita, fratres j) mei, praecepit Dominus,ita quoque Jeremias, ita et Jsannes Baptista. Evellit enim et de8truit,cum cla« mat :«Ecce securis ad radicem arboris positaest. Omnis arbor qus non facit fructum bonum, exci« detur et in ignem mittetur [Mattk. iii).» iEdiflcatet plantat cum clamat : « Facitedignos fructuapceni* tentiae.Qui habet duas tunicas, det unam non ha* benti ; et qui habet duplices escas, similiter faciat [Luc. ui). A Itaque fratres mei, ad exhortationem prfficursoris Domini,evellamusdecordibu8 hoatriai per veram pcenitentiam et emendationem, spinaa vitiorum, scilicet ingluviem, ebrietatemyloxuiiami avaritiamiirami invidiam|acodiam»Y{Uiaxa 6teft>% HOMJLIiE. — L DE TEMPORE. 188« 01, et caetera vitia ; et germinent in nobis irtutes, scilicet abstinentia, sobrietas, ca- rgas, mansuetudo, charitas, devotio, con- mundi, humilitas,cdBterasque virtutes^qui- nter omati^continuis coelestium nuptiarum s Isti sine flne interesse mercamur, eo B qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et eus per omnia sacula ssculorum. Amen. XXI. IN EODEM FESTO. Ui impletum est tempus pariendi, et peperit tc. i), et reliqua. Hodie, fratres charissimi, BO mundo venerabilem sancti praecursoriset Domini nativitatem celebramus^quem ho- ulli alii sanctorum exhibemus. Depositio- pe sanctorum, quibus ad vitam nascuntur 9 eancta celebrat Ecclesia. In nativitatibus im,quibus ad miseriamet adpocnamhomo silere consuevil.Nativitas tamen praccur- )mniter celebratur,quoniam octo honorum 8 a Domino decoratur. Primus honor cst, 18 Paler nasciturum longc antc pr.i^dixit, jr os Malachi» propheta; Filio suo:« Ecce 0 angelum meum, qui praeparabit viam em tuam {Malach, iii; Marc. i). » Secundus liam per eumdem archangelum ,pcrquem um suum Virgini erat nuntiaturus, istum im patri nuntiavit. Tertius est, quod cum matris non tantumsanctificavit,imoetiam ancto replevit.Quartus est,quod ad adven- *08anct« Virginis Filium Dei in utefo ges- iim in utero exsultare, et per os matris, «culo inauditum fuerat, prophetare fecit, cas in praecedentibus Evangelii sui aperte rat.Quintus est quod contra naturam de ma- i et utroque parente sene mirabiliternatus et in exordio evangelic» lectionis modo au- Elisabeth impletum est tempuspariendi,etpe' m.Ac si dicatur:EIizabeth,cujusjampraeter- ipus pariendi,mirabiliter Domino operante, 1 eenectutis suas, impletum est teropus pa- perit filium. Et pulchre de sene et sterili nas- nasciturumde virgine praedicare veniebat, liter natus mirabilius nasciturum demons- ixtushonor est gaudium in ejus nativitate. subditur: Et audierunt vicini et cognaticjus nificavit Dominus misericordiam suam cum ^ngratulabantur ei. Praedixerat siquidcm lus de praecursore Domini, quoniam in na- JU8 multi essent gravisuri (Luc. i). Quod 3t ipsa die nativitatis ejus impletum est, lonsolumparentes de dono tanti filii gavisi 1 etiam vicini et cognati ejus congratulati remotiores etiam, tantae rei novitate, slu- dmiratione moti suni. Et idipsum etiam mnis compIentur,quotiiam fideles ubicun- Tum in gloriosa Nativitatis ejus solemni- idiant et exsuitant. Gum enim caeteri filii i XXX peccatie et in tristitia nascantur, non A. cst mirum si in ejus nativitate gaudeamus, qui in sanctiflcatione et in gaudio natus est ; qui et gau- dium commune toti mundo venit nuntiare. Septi- mus honor est, quod in demonstratione nominie ejus loquela patri restituitur. Gum enim ad cir- cumcidendum puerum convenissent.etcognatieum paterno nomine Zachariam, mater vero edocta (ut credimus) a Spiritu eum Joannem vocaret, pater mutus de mediodubitationemauferrevolensy ut acceperat ab angelo, scriptura simul et voce nomen ejus indicavit, dicens: Joannes est nomen ejus. Et pulchre.qui incredulitate fllii nasciluri loquelam amiserat,infllii nati nominatione eamdemrecuperat et miscricordiam Dei circa se factam benedicit et magnificat.Gujus rei admiratione non solum vicini, j. sed etiam remoti percelluntur, metientee et conje- ctantes penes sc quantis virtutibus invitasuaesset radiaturus,qui etiam in nativitate tantis virtutibus radiabat. Bene autem Joannes,id est (/ra/ta, nuncu« patur, qui gratiam praedicare venerat. Lex enim et prophetae usque ad Joannem (Luc xvi), et a Joan- ne tempus gralias inchoatur. Octavus vero honor est, quod gratia fllii prophetae propheta etiam ipse pater efficitur. Unde et subditur : Et Zacharias pater ejus impletus est Spiritu sancto, et prophetavii dicens : Benediclus Dominus Deus Israel, quia visita» vit et fecit redemptiouem plebis suce, In quo cantico tria facit.Primo enim Dominum de impletione pro- missionis patribus factae benedicit. Secundo infan- tulum prophetam viasDominopraeparaturumosteQ- dit. Tertio vero lumen ortum ex alto ad illumi- C nandas mundi tenebrasdicit.Undeethoc canticum in matutinis laudibus sancta Ecclesia cantare con« suevit. Quoniam igitur nativitas prsecuraoris illis octo donis privilegiatur, ideo a sancta Ecclesia per univcrsum mundum celebratur. De quibus duo, scilicet extrema,in octavo die circumcieionie com- plentur, ideo et ipsa nativitatis festivitatis ueque in octavum diem solemniter protelatur. Moraliter autem, fratres mei, ex hac lectione sex nobis imi- tanda proponuntur. Primum enim,ex hoc quamvis sterili et vetulae filius a Domino datur, exemplum nobis proponitur,ne aliquis peccator unquam quan- tumcumque a bonosterilis.quantumcamqueinpec- cato senuerit, etiam in ipso margine vitc a fructu poenitentiae debeatdesperare,sed semper sperare in j^ inefTabilem Dei misericordiam,qu»nunquamquan- tumcumque flagitio8um,converti volentem,re8puit; quee Mariam Magdalenam de tam sordida tam san- ctam fecit;quae latroni in cruce Jam exspiranti po- stulatam misericordiam non negavit. Secundo vero ex hoc,quod vicini et cognati bono Elisabeth congratulantur et congaudent,exempIum nobis proponitur, quod nos quoque bon» oonver- sationi conversionique aliorum congaudeamue. Si enim, teste Domino,gaudium est angelis Dei euper uno peccatore poenitentiam agente {Luc, xvi), quanto pracipue homines dehominumconveroione et emendatione debent gaudere ? Quod ap^ con- im RADULPHI ARDENTI8. tra qtioBdain maiigno9 est, qfui de bonis aliorum j^ mlserieordiam otekarHatem euper OBMia non solum non gandere, sed eliam per invidiam dolere solent.Sed, fratres mei, sicut divinorum ho- minum est de bonisaliorumgaudere,etdemali3do- Iere,itadiabolicorumhominum est de bonisaliorum dolere, et de malis gaudere. Tertio quoque ex hoc, quod puer non nomine patris,sed nomine Joannisjd est gralix nuncupatur^exemplum proponiturnobis, quod nunquambonumopusnostrum nomini nostro, sed potius divinae gratiae attribuamus, quas sola dat et velle et posse perflcere (PhiL ii), ipso attestante qui discipulis suis ail : u Sine me nihil potestis facere [Joan, xv), » Quod aperte contra quosdam arrogantes C8l,qui si quidsapienter vel fortiterege- riot, ingenio vel viribus suis ascribunt, quasi di- centes : « Manus nostra excelsa, et non Deus fecit mundum contemnamus ; toto desidaH» Mt suspiremus ; quateous iBieroedenia betlS' J fiaptista,cui hodie festivamas, ad ctenic Imui venire valeamus, presstanie Demiiio noetfo J Ghristo^qui oum Patre ei Spiritu sancio vivit ei t%t gnat Deus per omnia saeeulo seouloraaii. Aomv. (7) Vita et mars Divi Joannis B4fptisi^,pgr Epipkm nium Constantix Cunri episcopum scripla. Joannes Baptista, Zacharia natus et Blisabeih^ e tribu Levi emicuit.Is est qui tanquam digito oaton- dit nobis Agnum, Dei Patris Filiam,aai toUH peo- eata mundi.Hic mortalibas viam pepairuxii^tftwi^ patefecii regni Dei. NeBio aane ioter naloe iDiili^ rum ms^or Joanne Baptista. Functus asi auuffli vita, decollatus ab Uerode tyranno propier Hero- diadem fratriam,quta Philippi fhitrissuTCOiyagem. Ejusdem per D. Isidorum epiBCopvm |ll8pi/ile»« u«« ^.1«;« /n^.# ^^^.,\ n.,o..#rv ^♦;«r« o^ v,^« B sem (8). Joannes Baptista, filiu» Zacaari*, e» ifikii h«c omnia {Deut. xxxii). » Quarto etiam ex hoc ^^^. \^ Hierusalem orius, angelo nuntiaiiie «)SS. plus,pr9enuntius Ghristi,pr»co judicis.propheiaAl- guod,demonstratione npminis gratia;,patri muto ad benedicendum Deus os aperitur, nobis demonstra- tur quoniam illi soli Deum benedicere et laudare digne possunt, qui bonum quod faciunt, non no- mini suo, sed Dei gratis totum ascribunt. Sicut enim per diabolicam praesumptionem, quia aliquis quod Dei est sibi attribuit, magis Deus exacer- batur ; ita per humilitatem, qua homo de se viliter sentiens, si quid boni habet, totum Deo attribuit, magis Deus placatur. Quicto quoque ex hoc quod, propter visa miracula, timor factus est super vici- no8,et super omniamontanaGalilsffidivulgabantur omnia verba hsc, proponitur nobis exemplum, ut visia virtutibus Dei divinorumque hominum Deum timere discamus, et opera virtutum semper et ubi- C que prsdicemns.Quod aperte contra quosdam ma« lignoB eat, qui virtutes et bona opera,qu® Deusper sanctos suos operatur, vel nogant, vel silent, pec- cata vero et mala opera hominum statim credunt et dilTamaat. Sexto vero ex hoc quod merito filii patri muto non eolum loqueIa,8ed etiam prophetia Gonfertur,Dobi8 exemplis propouitur quoniam mul- ioiies illi quipriusadDeumlaudandumetprsdican- dum muti erant, si i>eae incoBperint fructiflcare et vi- vere,Bon solum facultas digne laudandi Deum confer- iur eed etiamgratiaeis docendi et prsdicandicumu- latur. Sicut econtrario persspe contigit quod qui- dam qui prius apti erant, vel ex naturali ingenio, vel ex industria, ad docendum, postea exigentibus tissimi, vox Verbi amicus Sponsi, testis Domiiif, lucerna luminis,terminu8 prophetarora, baplina» tis ini ti um. Q ui prffinuntiatus pareniiavocem wetn^ genitus officium lin^us resolvit.Qui needum edtitti Christum prophetavit, salutavit ex utero,in colam- ba agnovit, in dosrrto monstravit. Cujus veetimeo- tum lanugo fuit camelorum, habiteiio eremuav victus melliset Iocustarumcibu8.HioduaiBeix>4epii f^rohiberet fraternum violare connubium, carcere* ibus tenebris mancipatur. Ginus caput filia r^i^ ludens a patre praemiumpostulavit.Atilledefleeiam male poscenti fili» ebrius inter noouladedii.Sepal* tus est in Sebastia oppido Palestiiia. qu» oUni Samaria vocabatur. Quam Uerodes rex Juaaa,An- tipatris filius, ob honorem Gaesaris Augusti, Laii- no sermone Augustam vocavit. XXII. IN FESTO D. PfrrRI APOSTOU. Misil Hcrodes rex manus ut affligeret qtso$dam d$ Ecclesia {.4ct. xii), etc. In hac lectione, fratBsa idia* rissimi,tria juxta litteram nobisconsiderandasuoit Primo, qua ratione omnipotens ei lustus DomioBS reprobis tantam insanctossuos tribuat^viendipe^ testatem. Bene autem dicotribuat, quoniam« ui aii Apostolus,«non est potestas nisi aDeo(/{om.xiii),>ito8* teetiam Redemptorenostro quiaitPiIato:ttNonJbab^ res potestatem adversum meullam,ni8i tibi daiumee* set desu per (70071 . xix). • Unde nec diaboluseoaira iob aliquidfacerepotuit,priu8quamaDominopoie8iateai postulaverit et acceperit (Joh, i). Dai igiinr Dou?- nus malis potestatem ssviendi triplici de eaaaa : Primum,ad exercitium bonorum.Quod enim fomaa peccatis suis excecantur,etpriorigratiaspoliantur, D auro,quod lima ferro,quod aqua panno.hoe eenfeii joxta quod scriptum est : « Omni habenti dabitur, et abundabit ; ei vero qui nihil habet, etiam quod habere videbatur, auferetur ab eo (Mattk, xiii; JVar^;, iv). » Itaque, fratres mei, sterilitatem et vetustatem peccatorum per poenitentiam exuamus, in novam vitam per bonam operalionera fructifice- mois; bona habentes opera, non nomini nostro, sed divinee gratis attribuamus; misericordiam Dei eirca nos factam semper benedicamus ; alios ad Deum canvertef e bono exemplo etverbo studeamus; (7) Habetur in lib. ejus de Vita prophetarum. tribulatio justo.Per exercitium igiturmalorum taii^ quam fabrorum suorum,limatDeuBva8aeleoiionia» ut eos purgatiores, clariores, solidiores ei ppeti#^ siores reddat. Secundo, ad illusionem xeprobaiio^ nemque malorum,juxta quod ecriptum est:« Draea iste quem formasti ad illudendum ei(P$ai. cm). n Illuditur enim diabolusetmembraejiisiii faoequia« dum cupiunt nocere sanctis, eis proauniy el ailii ipsis magia obsunt.Tertio, ad divinn lapiaiitU» jp^ tentisque demonstrationem, qufls ianta t^ qaoA (8) In lib. De patribus Veteris Teetameottt HOMILIiG. — I. DB TEMPORE. 1386 >eribu8 reproborum scit ct potest uti in bo- A lidquid cnim mali intentant Deo et mem- i, Deo militant, qui de eis et per eos suam /oluntatem et gloriam. Secundo vero, con- lam est quod Dominus quosdam sanctorum non vult in hoc seculo diutius manere, et tySi superviverentyViderentur tam sibi quam iltom proAituriy tamen festive eos educit lationibus higus mundi,ut Jacobum Majo- m adhuc juvenem ante caeteros apostolos, mundo, per gladium Herodis subiraxit. misciens Dominus propter tres causas fa- la est, quoniam novit eos merita qu» ha- rant, consummasse, juxta quod scriptum Honsummatus in brevi explevit tempora enerabilis enim est senectus^non diuturna, «x nnorum numero computata.Cani enim sunt iominis,et setas senectutis vita immaculata . » Unde, quamvis sancti juvenes morian- en explent dies suo8,cum contra de repro- tur : « Viri sanguinum et dolosi non dimi- dies suos (Psal. liv). » Secunda est, ne in i^jus ssculi via aliquando laberentur et pcr- ixta quod scriptum est : « Raptus est ne mutaret inteliectum ejus^aut ne Octio deci- ilmam ejus {Sap. iv). » Propterea properavit eum de medio iniquitatum. Tertia est, BO cito prsripiuntur sanoti de hoc sseculo, 1 eis, ut ait Apostolus, « dignus non erat (Hf6r. ii). » Et ideo exigentibus peccatis nine sanctorum privantur. Unde scriptum ^ Justi tolluntur,et nemo considerat ; afacie C tis sublatus est Justus {!sa. lvii.) Sed qua- de causa, fratres mei,tam cito tollantur ab ero mundo sancti, bene et beate actum est , quibus datum est tam cito transcurrere bt^jus mundi et miseriam, et gloriam in- DQpiternam. Tertio, quoque considerandum I alios sanctorum Dominus potenter de tri- ibus eripiens, facit eos hic longam ducere it Petrum et Joannem evangelistam. Quod ftLcit,et ad majorem majoris laboris eorum rationem,et ad Ecclesi® sus consolationem tionem,et ad partis adverss confusionem et itionem,quam maxime confundunt,dum eis )tivitatis eripiunt. sr has, igitur causas Petrum Ecclesiae su» n s diutius reservavit, et de carcere Hero- enter eum liberavit. In qua liberatione >rdiam pariter et omnipotentiam suam nobis lemonstrat. Et misericordiam quidem, in od ad preces Ecclesiss suae pro incarce- magistri sui desolats, motu.'^ et misertus sntiam vero in hoc quod Petrum incar- i duplici catena vinctum, duplicique cu- nultum circumvallatum, porta ferrea prs- ab omnibus his impedimentis, non per im cautelam,sed per angelum suum poten- ott,et Ecclesi» sus miserioorditer restituit, Paviol. CLY, dcmonstrans nobis ad pias Ecclesis suae preccs se semper esse exorabilem, et ad liberandum eam se semper esse potentem.Porro incarccratio et libera- tio,quoe semel factse sunt in Petro,quotidie fiunt in nobis. Herodes enim, id est diaboius, qui est rex omnium iniquorum,quotidie Deo pormittenle, mit- tit manus suas ut afHigat quos potest de Ecclesia. Non enim sufHcit ei quod gentiies et Judseos cste- rosque infideles quotidie dcvorat, nisi etiam Chri- stianos» quos potest in anima occidat. Unde Domi- nus de eo ad beatum Job ait : « Absorbebit fluvium, et non mirabitur, et habet fiduciam quod Jordanis fluat in os ejus {Job, xl). » Ac si dicat : Non pro magno habet diabolus quod fluvium, id est genus humanum, a principio mundi usque ad Christum fere totum absorbuit^ nisi etiam Jordanem, id est baptizatos in ventrem suae malitis transglutiat.Nec sufQcit etiam ei quod minores de Ecclesia aliquos quotidieenecatysed etiam majores et prselatos san- ctffi Ecclesiae praccipue occidere festinat.Escse enim ejuSyUt ait Habacuc, electae sunt {Hahac, i).Unde et hic dicitur. Occidit autan Jacobum fratrem Joannis gladiOf quoniam magnos contcmptores et supplan- tatores vitiorum occidit gladio sux tentationis. Kt- dens autem hoc placere Jud^eis, id est maliti® suae fautoribus, apponit etiam ul Petrum^ id est firmo- rum episcoporum ordinem apprehendat,ut videlicet Iffiso capite minora membra sibi universaliter sub- jiciat. Facit autem hoc precipue in diebus azymo- rum, quoniam in solemnitatibus et in jejuniis, in quibus fideles exercent se ad majorem puritatem, migoremexercctcontraeos diabolusimpugnationem Apprehensum autem impugnationibus suis peccato- rem,mittit in profunditatem et obscuritatem vitio- rum,et ne inde per portam poenitentis exeat, tra- dit eum qmluor quatemionibus militum custodien' dum, Dicitur autem quaternio qui habet quatuor tyrannos sub se, sicut eenturio qui hubent centum. Primus igitur quaternio,cui peccator custodiendus traditur a diabolo, est spiritus stulti pudoris, qui confusionem ingerit peccatori confiiendi peccatum suum. Unde Salomon : « Est confusio adducens peccatum {Eccli, iv). » Hic habet sub se quatuor,vi- delicet pudorem confitendi, pudorem se sacerdoti humiIiandi,pudorem medicinam quaerendi^pudorem injunctam poenitentiam persequendi. Et ne forte istCi ad custodiendum in peccato suo peccatorem non sufficiaty adjungitur et secundus quaternio, scilicet spiritus pravo securitatis, qui similiter se- cum habet quatuor, securitatem levis et remissi- bilis culpae, securitatem longioris \'iUb, securita- tem satis agcnds pcenitentiae, securitatem divinae misericordiffi. Et ne forte isti duo non sufficiant, additur et tertius quaternio, spiritus scilicet obsti- nationis, qui scilicet quatuor sub se habet, obstina^ tionem in peccato, obstinationem in contemptu, obstinationem in cordis duritia, obstinationem in impcenitentia. Et ne forte isti tres non sufficianty additur et quartus quaternio^spiritus scilicet inore* 1387 RADDLPHI ARDENTIS. 1388 dulitatis.Hic similiter quatuor sub se habet. Incre- A dulitatem gravitatis peccati, incredulitatem resur- rectionis, incredulitatem extremi judicii, increduli- tatem seterni supplicii. Istis igitur gravibus custodibus arctat et custodit diabolus peccatorem in carcere peccatorum, volens post Pascha.id est post transitum mortis, producere evm torquendum populo dsmoniorum. Et peccator quidem sic servatur in carcere. Oratio autem debet fieri sine intermissione ab Ecclesia ad Deum pro eo. Unde constat quoniam iste vere non est de Ecclesia, qui pro flliis Ecclcsias adeo captivatis incessanter non orat.Quod est aperte contra quosdam Christia- nos, qui, si quandoque vident pastorem suum, vel aliquem alium, vinculis peccatorum mancipatum, non tantum pro eo non orant, imo potius gaudent, j. detrabunt et difTamant.Qui procul dubio maledictio- nem Gbam incurrunt, dum ad exemplum ejus pu- denda patris non tegunt,sed irrident {Gen. ix).Gum autem peccatorem sic captivatum diabolus speret se jam producturum ad poenam aeternam, peccator interim est dormiens inter duos milites^ in nocteipec- catorum suorum,id est inter spiritum praesumptio- nis,qui retinet eum ne evadat a dextris,et spiritum desperationis qui retinet eum neevadata sinistris. Vinctus catenis duabus, id est amore et delectatione peccatorum suorum,qui eum a bono opere et bona via probibent et arcent. Et custodes ante ostium custodiebant carcerem. Ostium carceris peccatorum est pocnitentia, quap, ne pateat peccatori, prsedicti quaterniones prohibent,stuItus scilicet pudor,prava securitas, obstinatio, incredulitas. Quamvis autem C peccator ita in profundo vitiorum sine spe dormiat vinctus et oppressus Jam ad aeternam damnationem produoendus, tamen divina clementia assiduas Ec- clesioG susB preces exaudiente^angelus potentise divi- nse^vel etiam aliqnis praedicator, astitit, qui astat ; et aslantes facit, et lumen compunctionis refulget illi, qui habitat in tenebris peccatorum : Percus- soque latere Petri, id est conscientia peccatoris, excitat eum dicens : Surge velociter a somno pecca- torum tuorum, ne jam ad aeternam damnationem traharis. Et continuo cadunt catenss amoris et de- lectationis peccatorum a manibus ejus, quoniam peccata quse prius amabat, etin quibus delectabatur^ incipiunt ei displicere et eum cruciare. Et sug- geritur ei ut mollitiem fluxarum cogitationum per n contincntiam praecingat et refrenet, et calcet pedes afTectuum suorum, ne desideriis terrenis inhaereant. Suggeritur etiam ei ut vestimentiim charitatis csterarumque virtutum circumd^t sibi, et salutis admonitionem sequatur. Surgens au- tem peccator, scqnitur angelum salutaris admo- nitionis, et tamen conscins propriae fragilitatis et infirmitatis, non putat esse verum quod ipse possit exire a consuetudine peccatorum suorum.Ita enimteneturaconsuetudinc,quodputatsenonposse abstinere, Transiens autem,Domino operante, pri- tnam custodiam, id est spiritum preesumptionis et desperationis,^/ secundam,id est,stultum pudorem, pravam 8ecuritatem,obstinationem, incred^litatem, ad ultimum venit ad portam Ferream, id est ad ob- staculum pravae et durs consuetudinis» qu»» Do- mino operante,aperitur ei. Et exiens processit vimi linum, quoniam,postquam a consuetudine peccato- rum exiit,viam bonse operationis procedit,^ statim discedit angelus ab ^o,quoniam abstractus et instm- ctus jam non videtur indigere ducatu, qui etiam aliorum ductor efQcitur. Et peccator jam justus ef- fectus, respiciendo profunditatem peccatorum sao- rum de qua erutus est, ad sereversus dicityafnrmani quod prius de se sperare non prssumebat : Nmu scio vere quia misit Dominus angelum ittum, et mi- sericordiam suam, et eripuit me indignum de mmm llerodis, id est diaboli, et de omni exspectaUane dm' moniorum. Sic itaque, fratres mei, confiteatar et benedicat Dominum,qui jam novit se esse emtam, per misericordiam Dei, de pristina consuetudine peccatorum suorum.Qui vero adhuc in carcere peo- catorum suorum dormit,angeIum salutaris admoni- tionis exaudiat,et a peccatis suis cito resurgat,xona castitatis lumbos praecingatypedes affectuum abin- hserentia terrenorum prohibeat^vestimento charita* tis cffiterarumque virtutum sese muniat, operibas misericordisB peccata sua redimat, quatenus a car* cere,a vinculis, a gemina diaboii custodia, a porta ferrea consuetudinis, liber evadens, viam justitie, de cetero sequatur, et Domini misericordiam, et nunc et in «eternum benedicat et confitoatur, lar- giente Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus^ per omnia saecula sfficulorum, Amen. XXIII. IN EODEM FE8T0. Venit Jesus in partes Caesarex PhHippi, ei interro- gabat discipulos suos {Matth. xvi), et reliqua. In hic sancti Evangelii Iectione,fratres charis8imi,quinque facit Dominus et Redemptor noster. Primo enim, venit in partes Gsesarese Philippi.Secundo^ibi qus- rit et audit quis ab hominibus diceretur. Tertio, quserit et audit quis a discipulis crederetur.Quarto, responsionem Petri commendat.Quinto,eam remu- nerat.Requisiturus igitur Dominus a discipulis suis fidei suae confessionem, primo eos ducit in partes Gaesareae Philippi (quae est civitasquam statuitPhi* lippus ad honorcm Tiberii G»saris),ubi tradunt an- tiquis regibus tributa solitum esse persoIvi.Et bene Dominus hoc in has partes maxime peragere voluit, ut videlicet in eo loco in quo terrenus rex tributa quondam exigebata subditis suis,nunc Rex ccelestis tributum confessionis exigeret a discipulis suis.Cui congruit et nomen,PhiIippusenim os lampadis inter- pretatur. « Gordeenimcredituradjustitiam, oreau- temconfessio fi tad salutem (/{om.x). » In quo ostendit Dominus a terreno rege se in hoc distare quoniam cum terrenusrex exigatasuistributum metalli,ipseasui8 non exigit nisi tributum purs confessionis.Undeipse ait : « Quimeconfessusfueritcoramhominibusycon. HOMILIiG. — I. DB TEMPORE. i390 et ego eum coram Putre meo (Malth. viii ; A sct.^um dicufit homines essc Filium hofnin is^hicQii I.). « Quas quidem confessio tunc est pura, .0 in confessione Dei flt cordis, oris et operis aantia.Alia non est puritas nec integritas con- aie, et fassio tantum, non confessio^ potest 8Cundo,qu£rit Dominus cujus opinionis apud 168 habeatur^cum dicit : Quem dicuni homines aium hominis f Non quod hoc nesciret, qui L novit, sed ut relinqueret nobis exemplum suam in Ecclesia tenentibus, ut simiiiter a aribus nostris qusramus, cujus famse apud 168 habeamur. Et quare hoe? quia solemus lobis nimis indulgemus.vitia nostra ignorare. im quippe est omni ingenio, ut melius aliena 8ua dyudicet. In nostris enim dijudicandis Vos aulem quem me esse dicitis^i acsi discipuli homi- nes non esset. In quo innuit, fratrcs mei, quod homines erant, qui de Ghristo tantum humanitus sapiebant. Non autem homines, sed dii erant, qui de eo divinitus sapiebant. Homines erant, qui hu- manitatem fatebantur quam videbant. Spirituales et divini erant,qui divinitatem fatebantur quam non videl»ant. Nos quoque, fratres mei, quando tantum qusB carnis sunt sapimus, carnales et animales su- mu8.Porro Petrus Domino respondet pro omnibus, quoniam conveniens est, ut prior omnium, prius omnium,et pro omnibus loquatur : Tu es^ inquit Christm Filius Dei vivi. Sub breviloquio omnia compleotitur Petrus. Gonfltetur autem non solum affectu impedimur.Placet siquidem simiss si- ^ Filium, sed etiam Patrem et Spiritum sanctum^di- 88UUS, quamvis sit turpis; placet et corvo vox iiamvis sit rauca.Placent et nobis vitia nostra, via sint foeda et aliis dispIiceant.Proinde,fra- i6i, submittamus judicinm vit® nostrsB non toribuSy qui nesciunt dicere vera, sed grata, UDiliaribus morum ccnsorius, et adjuremus t quales vel ab hominibus.vel ab eis sstime- nobis non taceant, ct si famae bons nos esse rimus, totum Dei gratie, non nobis depute- et 6886 tales quales dicimur laboremus.Si au- 1 aliquo nos notariaudierimus,vitam nostram liu8 em6ndemus,et non solum vitia,sed etiam iim umbras fugiamus,ut scilicet tanta sancti- nobis efrulgeat,qu8B omnem infamiam deter- ora maledicentium claudat. Qnemdicunlfin- vinam quoque naturam et nomen. Patrem conflte- turydum Filium nominat.In nomine etiam Christi. id est uncti ; et ungentem Patrem, et unctionem Spiritum sanctum significat.Divinam Ghristi natu- ram astruit, dum eum Filium Dei dicit. Humanam quoque innuit, dum eura Ghristum,id est unctum, appellat.Secundum enim humanitatem ungi potuit. Nomen etiam non tacet, dum Christum,id estMcs- 8iam,in lege promissum eum vocat.Adjungitetiam vivi, ad distinctionem eorum quosgentiles exmor- tuis deos asstimaverunt, vel de insensata materia construxerunt. Dicitur quippe Deus tripliciter, na- tura, ut Ghristus ; adoptione, ut sancti ; aestima- tione, ut Jupiter. Nos ergo, fratres mei, a Petro edocti, Christum Filium Dei vivi firmiter conflten- \amines esse Filium hominisl In quo quaeren- C mur,ut per hanc confessionem cum Petro adoptio- i8t» fratresmei,quareRedemptor noster se non tum,non Jesum,sed potius Filium hominis fre. 6r appellet.Quod facit utique triplici de causa antum pro nobis se bumiliaverit^ nobis in me- \m r6ducat,ut contra Manicbaeos se veram hu- \aiem habere frequenter dicat, ut nos exempln I nobis humiliora et sentire et loqui commoneat. Filius Dei se esse Filium Dei tacet,sed se esse n hominis frequentat.In quo,fratres mei ; con- t 8uperbiam nostrorum,qui minores parentes 08 fateri erubescimus, et ditiores semper me- mus, et more muli proverbialis interrogati fuerit pater noster^asinum fateri erubescimus, »quum nostrum fuisse avum jactitamus. Porro nem divinitatis mereamur,et auctoritalem divinita- tis oreaturae summopere fugiamus.Quarto commen- datDominus responsionem Petri cum dicii : Beatus eSf Simon Bar-Jona, id est flli Joannis,subaudis in hac confessionis veritate, nec tamen hanc confes- sionem habcs ex te. Unde et subdit : Quia caro et sanguis non revelnvit tibiy id est, natura carnis et sanguinis, vel quislibet carnalis homo non revela- vit tibi.Ac si dicat : Non ex te, nec ex alio homine hoc habuisti, sed Patery inquit, meus qui est in cosliSfhoc tibi revelavit.ln qno, fratres raei, retun- ditur quorumdam prsesumptio, qui de ingenio suo prsesumentes, humano sensu ccelestia conantur investigare, sed isti tales, ut Saloraon ait, oppri- lod respondetur, alii Joannem Baptistamy alii n muntur a gloria (Prov. xxv). Proptcrea errantes, Eliam, alii vero Jeremiam, alii unum ex pro^ fyOStenditur opiniones populi fere semper dis- re, et a veritale discrepare. Unde, fratres mei, facile rumoribus populi auremcredulitatis dare mu8,ne si forte rumorem popularera afflrmemus iter reperta, ipsi mendaces inveniamur. Ter- 6ro quffirit Dominus a discipulis suis quem 6886 dicant. Quod quidem facit triplici de cau- it in sui confessione eos promereri faciat, ut idc eos corroboret, ut eorum confessionem et et remuneret. Vos autem, inquit, quem me UcUis ? In quo notandum est cum supcrius dixis- non sicut apostoii a sumrao Patre inspirati, in unam conveniunt confessionera, sed pro arbitrio suo, diversas opiniunculas faciunt, sicut illi homi- nes qui de Ghristo sentientes diversa^ alii dicebant eum esse Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jere- miam, aut unum ex prophetis. Quinto, remunerat Dominus responsionem Petri quatuor modis,nomi- nis sui denominatione, principatu, virtute perse- verantifie et offlcio.Nomlnis sui denominatione Pe- trum honorat^dum a se Petra eum Petrum appel- lat. Sicut enim petra flrma est, et aediflcio apta, e^ scintillat, et aquam emittit, ita Pctrus in confes- 1391 RADULPHI ARDBNTIS. 1311 sionc fuit flrznus, in dedincio Ecclcsioe aptissimus, A juste solvit, vel ligat, non solvitur ille quem Deui. scintillas miraculorum emisit, aquam sapienti» emanavit. Principatu eum remunerat cum subdit : Et super hanc pctram xdiflcabo Ecclesiam meam, Sicut enim, quamvis solus Christus sit pastor, ta- men ab eo denominative Petrus dicitur pastor ; et quamvis solus Christus sit substantialiter Ecclesias fundamentum, tamen Petrus caeterique apostoli Ecclesia: fundamenta dicuntur : ita, quamvis solus Christus sit petra,tamen denominative ab eo Petrus dicitur petra. Porro super Petrum Ecclesia fundata est, quoniam eani portat officio, merito, prffidica- tione, exemplo, cura et intcrcessione. Virtute per- severdntiflB eum rcmunerat cum subdit : Et portx inferi non prcBvalebunt adversus eam. Portae inferi di- cuntur vel peccata, vel tentationes, vel tormenta, p vel mortcs. Haec autem non solum adversus Chri- 8tum,sed nec etiam adversus Petrum Christi virtute armatum praevalent, quoniam pcccata dissolvit, tentationes repellit, tormenta superat, mortem tam animae quamcorporisperutriusque resurrectionem vincit. Et non solum seipsum, sed etiam multos peccatores ab ipsis portis et faucibus infernitrahit. Nec solum ilic, frutres mei, sed etiam quicunque fidelis, qui peccatorem aliquem corrigendo, mo- nendo, docendo, a faucibus diaboli eripit, quid aliud quem portas inferi frangit,et vasacaptivitatis reducit? Officio remuneratcum 8ubdit:Ef tibi dabo claves rcgni caalorum; et quodcumque ligavcris super terram erit ligalum et in ccelis ; et quodcunque solve^ ris super tcrram, erit solutum et in ccbHs. Porro du« ligat, nec ligatur ille quem Deus aolvit. Sed iameB sententia pastoris vel justa vel injusta timendt est, ne si eam contemnas, ex ipso coniempta fi- gandus flas. Oremus igitur, fratres mei, Fetnioi pastorem animarum nostrarum, ut ipse nobia me» ritis et precibus suis, absolutionem a peccatto bo- stria mereatur, offlcio largiatur,cura sua nos a & belo tueatur, regimine suo nos regat, et ducat nos ad pascua viriditatis ffiterns,ipsolargienteDe6 et Domino nostro Jesu Ghristo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia se- cula sseculorum. Amen. Vita divi Petri apostohrum princifis per dwum Hi^ ronymum in Ub. De viris tllustribus. Simon Petrus iilius JoanniSy provincie GaliUM vico Bethsaida, frater Andreae apostoli, et princeps apostolorum,post episcopatum Antiochensia Eceiei siae, et praedicationem dispersionie eoram qni di circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Gap» padocia, Asia, et Bithvnia, secundo Claudii aniMti Komam ad expugnandum Simonem Magum pergit^ ibique viginti qumque annis cathedram Baemlota» lem tenuit, usque ad ultim^m annum Neronis, id est decimum quartum. A quo et aflixus cruci,maf» tyrio coronatus est, capite ad terram verso» et ia sublimc pedibus eievatis, asserens se indignum nt sic crucingeretur ut Dominus suus. De quo etiaBl sic Haymo in lib.De rerum Ghristianarum memoriai loquitur:((Et Petrum et Paulum apoatolorum diioea et signiferos Juda3ae,populo Dei,in ipsaurbe Romai alterum quidem gladio, alterum crucis patibnlo condemnat Nero.Et Petrus quidem capite demene cruciflgitur; quod rog;avit, ne Domino vidmtar claves omnibus aiqualiter apostolis dantur.Unde et C adffiquari.»Vitie Eusebium,lib. n, cap.25,et Kpiph^ .. ^ r. • ... lib. I, tom. il, contra h»res.; Dorotheum epiecop. post resurrectionem suam Dommus eis luspirans -^^ Synopsi. «- ■- ait :« Accipite Spiritum sanctum; quorum remisc- ritis peccata remittuntur eis (Joan. xx), » etc. Hic tamen ad solum Petrum sermo dirigitur,ut osten- datur quia qui unitatem Ecclesio) non sequitur, a clavibus ligandi atque solvendi privatur.Sunt autem duae claves, discretio et potestas. Discretione, discernitur qui sunt ligandi vel qui solvendi; pote- etate, ligantur ligandi, et solvuntur solvendi. Sed quid dicam hodie, fratres mei, cum multi sacerdo- tum careant discretione,et multi eorum qui discre- tionem habent abutantur ligandi atque solvendi po- testate? Hi enim (unde dolendum est) qui sint li- gandi,vel qui solvcndi nesciunt.llli,et si sciunt,odio XXIV. IN NATAU BIATI PAUU. Notum vobis facio Evangelium quod tum est a me, quia non e$t secundum kaminem (GtL i), etc. Multi, fratres mei, non solum gentiies «I Judsi,sed etiam,unde magis dolendum eat^quidafli fafsi Chri8tiani,cumaudiuntnarrationi8 evangdicMi 8implicitatem,putant nihil aliud csee quam huma<^ nam adinventiomem, vel doctrinam Plaloma, vel Ciceronis,et aliorum.Gontra quos loquitur Apoato* lus in lectione quam modo audivimua. Facit autein tria. Primo, dicit Evangelium non esae secundoa vel amore ligant solvendum,vel solvunt ligandum. jj hominem. Secundo, dicit non ab homine,8ed a Dea Sed qui injuste solvit vel ligat,a potestate ligandi iHud sibi traditum esse. Tertio, demonstrat hoo vel solvendi se privat.Unus est enim invisibilis sa- cerdos, qui solus baptizat, solus absolvit et ligat. Ministri vero ejus, solo ministerio, non auctoritate aliqua solvunt vel ligant, id est solutos vel ligatos esse ostendunl. Uinic ot in Levitico, lcprosi juben- tur oslenderc se sacerduLlljus (La*. xiv); quos illi quidem leprosos vel mundos non faciunt, scd le- prosos vel mundos essc discernunt. Solus quoque Dominus Lazarum in monumento suscitavit, et suscitatum a discipulis solvi pra?cepit(Joan.xii),non ut Buscitarent^ sed ut suscitatum demonstrarent. Cum autem sacerdos vel discretione caret, vel in- certa ratione.Dicit itaque : Notum vobisfacio Evmh lium quod evangelizatum est a me, quia non oii »- cundum hominem.Ex hoc, fraires mei, constat qoo- niam Evangelium non est secundum homineBHi quoniam supra hominem est. Altitudo enim Evaa- gelii superat omnem human» rationia altitudinem* Nulla quippe ratio potest attingere ad altitudinem Trinitatis caetcrorumque mysteriorum, qu« Evan* gelium prsecipit credere, neo ad altitudinem pni* miorum qu» prsecipit sperare. Humiiitas qaoqH Evangelii, omnem humanam vincit humi^tate»* Nullus cnim homo potest satis admirari, necdoa HOMILLE. ~ L DE TBMPORE. 1894 amiUiatem Filii Dei, qui ab altitudine diviott tis tantum se humiliavit ut de muliere for- irvi sui acciperet, Deus homini se subderet Aistraret, pro servo et a servo suo contu- injurias mortemque sustineret. Justitia Evangelii omnem humanam et etiam jastitiam superezcellit. Non solum enim liumy sed etiam contumeliam et iram dam- » solum malam operationem, sed etiam voluntatem damnat. Non etiam solum per- prohibet» sed etiam jusjurandum. Inimi- eipit non solum non odio haberi,sedetiam iisericordia etiam Evangelii omnem huma- loricordiamexcedit. Prfficipit enim misereri, am miserabilium, sed etiam,inimicorum,et Bonsoium indigentiaBafflictorum, sed etiam perversorum, orare pro persecuioribus et m inimicis. Et quod Evangelium sit supra a ez his constat. Quod vero a Deo sit, ex •ret» qnoniam ab ffiterno fuit a Deo Patre naium, a Spiritu sansto per patriarchas praB- ID, per prophetas prsdictum, per angelos am, a Filio impletum et promulgatum, et a ■ancto perapostolos ubique prsdicatum. Ad probationcmaccedunt opera virtutum. Pro [D^desanctitotummundumcontempserunt, {ua habebant pauperibus erogaverunt, nudi Christum secuti sunt, carnem suamcum vi- OQCupiscentiiscrucinxerunt, castitate, chari- terisque virtutibus enituerunt, toto desiderio siia ieienderunt. contbmelias^ injurias.tor- mortes inhumanas et importabiles fortiter runt, et per hoc ad coBlestia gloriose perve- Acceduntiterumadhocopera miraculorum. 10 enim fldem csci illuminati sunt, dsmo- larati suatyde paucis panibus, multabomi- UUa pasta sunt, inflrmi sanati sunt,mortui i sunt, super aquas ambulatum est^ignisne noceret exstinctusest,venenum sinelssione I est. Per hanc fldem, serpentes non nocue- raobedierunt, aves ministraverunt, olementa ini, inferna patuerunt. Qui ergo Evangelium dii esse a Deo, sine Deo est. liur pars secunda, in qua Apostolus dicit lium non ab homine,sed a Deo sibi traditum im aubdit : Nequeenim ego ah homineaccepi eque dddici, sed per revelatimem Jesu Christi, le ministerium prsdicandi Evangelium ac- neque etiam illud didicisse ab hominedicit U8, sed per revelationem Jesu Ghristi. Adof- |utppe praBdicandi missus est, cum Barnaba, rU sancto dicente,ut habetur in Actibus apo- n : « Segregate mihi Paulum et Barnabam ad quod assumpsi eos [Act, xm), » id est ad indum gentibus. Unde et apostoli dicti sunt a Paulus et Barnabas, quod ipse Apostolus 7 : « Qui operatus est, inquit, Petro in apo- Bi, operaius est et mihi intcr gontes, et co- nni gratiam quedaiaest mihi a Ghristo ifial. A u). » Evangelium vero ipsum didicit per revelatio- nem Jesu Ghristi,vel quando in via Damasciexcs- catus mansit, vel in Daniasco tribus diebus in ora- tione non manducans neque hibens. Unde statim ingressus in synagogas confundebat Judsos, afflr- mans quoniam hic est Christus. Vel quando raptus est nsque ad tertium ccBlum^vel quando raptusest in paradisum, et audivit verba qusB non licet ho- mini loqui. Unde certe beatissimus est Paulus qui veritatem Evangelii meruit percipere,non ab inter- prete,neo ab aliquo mediante, sed ab ipso Evange- lii auctore,factus subito in eo perfectus sine mora^ sine exercitio, sine labore. Nos vero, fratres, qui veritatem Evangelii ab homine paulatim didi- cimus, in hoc profecto beati erimus, si eam corde l^ flrmiter tenuerimus, si eam etiam inter tormenta constanter confessi fuerimus.Sivero,(quod absit!), verbis Evangelium confltemur, et factis negamus. quid aliud quam voce nos damnamus, similes facti Judffi proditori, qui Ghrlstum quem magistrum con- fltebatur et salutabat, opere prodebat? Sequitur pars tertia,inqua Apostolus demonstrat se non didicisse Evangelium ab bomine. Hoc autem demonstrat duobus modis. Primo per tempora et per facta, se- cundo per jusjurandum. Per tempora et per facta hoc demonstrat cum dicit : Audislis enimconversa tionem meam in Judaismo^ quoniam suqra modum persequebar Ecclesiam Dei, et expugnabam illam, et proficiebam in Judaismo super multos comtaneos meos in genere meOy amplius amiulator existens patemarum mearum traditionumf etc. Ac si aperte dicat : Ex hoc C patct quod ego non didici Evangelium ab horhine, nec ante conversionem meam, nec post. Quod nec antc conversionem meam, patet ex factis. Ante enim conversionem meam nonsequebar Evangelium,imo pcrsequebar ; nec Evangelium discebam, imo cxpu- gnabam. Quod vero nec post conversionem meam didicerim Evangelium ab homine, similiter ex factis apparet quoniam post conversionem meam non abii ad apostolos Ghristi causa discendi Evangelium ab eis, imo statim abii in Arabiam praBdicarc Evange- lium, et postquam eum ibi praedicavi, redii Da- mascum,et ibi pr®dicavi. Uoc autem dicit his ver- bis : Cum autcm eomplacuit illi qui me segregavit, id est abstraxit ab utero matris mecByVeX segregavitde fovea nativfiB incredulitati», et vocavit per gratiam n suam, ut revelaret Filium suum in me, ut evangeli- zarem eum ia gentibus, continuo non acquievi carni et sanguini, id est consiiio generis mei carnalium ho- minum. In Grffico apertius habetur, videlicet, non contuli cum came et sanguine, id cst cum bomine Evangelium. Quod apertius dicitur cum subditur: Nec abii ad anteccssores nieos apostolos, sed abii in Arabiam, ei inde reversus sum Damascum. Porro in his verbis ponit Apostolus tres causas vocationis suflB. Primam ponit, cum dicit, cum autem compla- cuit illi, et cum snbjungit, el vocavit per gratiam suam, Ac si aperte dicat : Non propter merita mea qu8B non erani nisi mala, sed tantum proptcr bene- 139S RADULPHI ARDENTIS. I9N placitum suumei gratiamsuamvocavit me,iQquo, A. scamus, et quidquid boni facimua, oum magic fratres mei,dat exemplum nobis,utidem sentiamus de nobis. Secundam ponit causam,cum ait : Vt reve' Laret Filium suum in me, id est Filii sui misericor- diam. Propter hoc enim vocavit Dominus Paulum et Magdalenam, et hujusmodi criminosas personas, ut in his demonstraret superexcelientem Filii sui misericordiam, qui venit in hoc mundo quaerere peccatores quos salvaret. Ac si dicat : Propter hoc, me magnum peccatorem vocavit Deus, ut in me demonstraret quod nullus quantuscunque peccator dc misericordia Dei debeat desperare. In quo, fra- tres mei, nobis peccatoribus dat exemplum culpas nostrassemper accusandi etDei misericordiam sem- per praedicandi.Tertiamcausam ponit,cum subdit: dilectionis fervore faciamus. Nam juxta prophetam, « maledictus eat qui opus Dei facit Deglfgenier {]er. xLviii). » Deindey inquit post tres annos tm Hierosolymam videre Petrufn^ et mansi apud eum diebus quindecim,Tion tam scilicetdiscitarua^qttam cum eo collaturus Evangelium. Exemplum dat Paulus visendi Patres et fratres nostros, maxime spiritualcs, non ut vultus, quantitates et qualitates eorum videamus, sed ut invicem moreByVitam, vb- tutes,opera et studia ccftisideremus, sed ut dereli- gione et doctfina Ghristi conferamus, et at alter- utrum in melius ffidificcmus et proficiamas, et in spirituali gaudio simul co11»temur.4/torttm avftm, inquit vidiapostolorum neminem, nisiJacobumfratrem l]tcvangelimremcumingentibus.Vvo\}i^.v\\ocQmmyo- « Domini.Ac si dicat : Si ab illis apostolia qoosvidi, cavit eum Deus (utipse ait Ananiae),ut ipseportaret nomcn ej us coram gentibus, et regibus,et filiis Israel. Sane propter has tres causas, non solum Paulum, sed etiam nos quoslibet peccatores quotidie Deus vocat. Vocat cnim nos Deus, fratres charissimi, propter beneplacitum suum tantum ; vocat nos, ut magnara misericordiam suam in nobis revelet ; vo- cat nos, ut immcnsam ejus semper et ubique praedi- cemus bonitatcm. In hoc autem quod ait Apostolus : Continuo non acquievi cami et sanguiniy ostendit divinae vocationis circa se vcloccm efficaciam, quae tam cito eum de ma!o bonum, de carnali spiritualem, de insipiente fecit sapientem.Nescitenim moras, sed subitomcn- tem Deus mutat, subito erudlt, subito sanat.In quo Evangelium non didici, multoroinus ab illii qiios non vidi. Porro Jacobus.frater Domini dictas estjVel quiaexpressius caeterissanctitstemejus imitabatur, unde et ei successit episcopatus Hierosoljmomm, vel quia cognatus ejus erat,etex parte matr!8,etex partepatrisputativiJoseph.Perjusiurandumdemon- strat Apostolus se non didicisse Evangelium abbo- mine cum subdit : Quas scriho vohis^ ecce eoram Dco, quia non mentior. Est enim species juramenti. Quasi, ecce coram Deo, id est, teste Deo^ loquor v(h bis, quia non mentior in hts qux vobis seribo. Sed cum Dominus prohibeat omnino jurare, neque per CGclum, ncque per terram,neque per aliquam crea- turam,sed,inquit,sit sermo vester : Est^ est;NoD, non ; quidquid eni^n abundantius his est, a malo confutanturiUiqui,quando videntaliquemcrimino- C est (Mhtth. v) : quid est quod Apostolus jurat? Do- sum, de ejus emendationc desperant et dicunt : Quomodo fiet istc bonus, qui tam malus est? Non attendentes quam cilo Deus Paulum, quam cito Magdalenam, quam cito latronem mutaverit, et de tam malis tam bonos effecerit. In hoc vero quod Paulusmodoconversus statim tamstrenue festinat, et vadit et venit ad praedicationcm, demonstratsuffi conversationis fervorem.Qui sicut fuerat prius fer- vidus in persecutione Evangelii, et in damnatione animarum, ita imo magis postea in praedicatione Evangelii, et in lucro animarum fervidus effectus est. In quo,fratres, inde meus etmei similiumtepor confunditur, qui,sicut nunquam fui valde fervidus inmagnamalitiajtanec in magnabonitatefervidus minus, fratres mei, quod perfectius est, consulait, prohibens nequisquasi bonum appetatjuramentum, et assiduitate jurandi labatur in perjurium. Aposto- lus tamenjuratquasi coactuspropterincredulitatem hominum. Ecclesia etiam pro foedere pacis et fidei suos jurare permittit. Non est tamen juramentum bonum, id est, non est appetendum quasi bonom, tamen non est malum, quando est necessarium. Verumtamen sempcr a malo est,idest ab incredu- litate eorum qui jurarc faciunt. Debet autem jura- mentum cum sit, habere tres comites : veritatem, judicium et justitiam. Veritatem^ ut ita corde sen- tiat sicut jurat. Judicium, ut cnm discretione, et pro quibus necessarium est jurarc, juret. Jostitiam, existo, non attendens quod ait Dominus in Apoca- j) ut propter Deum et justitiam juret. Si veritas non lypsi hominibus hujuscemodi : « Utinam, inquit, fri- gidus aut calidus esses ; sed quia nec frigidus nec calidus es, ideo incipio te evomere de ore meo {Apoc.ui).^y Natura quippe hominum fervidae mentis cst,quod quidquid faciunt,8ivebonumsivcmaIum, illud fervide faciunt. Et ccontra homines tepid» mcntis quidquid faciunt, sive bonnm sive malum, illud tepide faciunt. Et quamvis pejor sit mensfri- gida quam tepida, tamcn saepius et citius mens fri- gida quam tepidavenitad fervorem.Proinde, fratres mci, teporem nostrum, ne nauseam Deo, faciat excutiamus, et in dilectione Dei et proximi inarde- est in juramento, perjurium est, ut quando aliter jurat ore quem sentiat corde, vel quando jurat in verborum calliditatc. Deus enim sic accipit, sicut ille cui juratur intelligit. Si vero judicium, id est discretio non sit in juramento, stultum est Jura- mentum. Et si illud quod juratum est facere, sit peccatum criminale, non est faciendum,sodpotius stultum juramentum per poenitentiam corrigendum. Unde scriptum est : « In male promissis rescinde fidem, in turpi vero muta decretum. « Si vero justitia, id est bonus finis^nonsitin juramento,dejeramen- tum id est pravum juramentum potest dici, nt 1897 HOMILIiE. — I. DE TEMPORE. 1398 quando atiquis propter lucrum vel propter favo- A. Secundo, inducitur peccatrix pcDnitens cum sub. rem,vel odium, vel aliquam aliam temporalem cau- sam jurat. Itaque, fratres mci,grave peccatum est dejeramentum, quia caret recto fine. Gravius vero est stultum juramentum« quia jurat ea quae non deberet jurare. Gravissimum vero est perjurium, quia jurat falsum pro veritate, et falsitatis Deum testem inducit. Super omnia etiam ista, gravissima estjurandi consuetudo. Qui enim quotidie jurat, frequenter pejerat.Etsi tantum peccatum est etiam semel pejerare, quantum crimen est frequenter pe- jerare? Igitur,fratres,con8uetudinem jurandi quasi mortem fugiamns; nec etiam aliquando, nisi pro magna necessitate,et tunc cum timoreot reverentia juremus. Alios ad jurandum non compellamus, ditur : Et ecce mulier, qux erat in civitate peccatriXf ut cognovitjeic, In quo consideranda sunt quatuor : Peccatricis magnitudo, occulta provocatio, accele- rata conversio, fervens pcenitudo. Peccatrix siqui- dem hffic magna erat, quas antonomastice peccatriz dicta est. Unde et hic dicitur : Muliery quce erat in civitate peccatrix. Non quod nuUa alia esset pecca- trix, sed quia quselibet peccatrix, in comparatione ejus sancta csset.Unde et Marcus septem daemonia de ista a Domino fuisse ejecta testatur {Marc, xvi ; Luc, \ii\), Septem enim dsmoniaMariahabuit quas universis vitiis plena fuit.Qui enim a libidine possi- detur, aspiritu fornicationis possidctur; et qui ab avaritia possidetur, a mammoaa spiritu avariti» praBcipue illos quos falsum Juramentum habere |> possidetur. Et sic de aliis. Quot ergo criminibus quis novimuB, ne eos in anima occidamus. Et ne ipsi ad Juramentum aliqnando compellamur, tam verac^s omnibus nos exhibeamus quod nostro simplici dicto credatur tanquam juramento. Sit veritas in ore, simplicitas in corde,innocentia in opere, justitia in intentione, Christus in mcrcede. Quod ipse nobis concedat qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus pcr omnia sscula sseculorum. Amen. XXV. IN FESTO BEATiE MARIiE MAQDALENiE. Rogabat Jesum quidam Pharisaeus ut mxinducaret cum itlo (Luc. vii), et reliqua. Haec sancti Evangelii lectio quinque pertita est. Primo, invitatus Jesus a Pharisffio recumbit.Secundo,peccatrix pccnitens ad eum accedit. Tertio, murmurat Pharisffius. Quarto, servit, tot dsemonibus servit. Sed quanto fuit hujus peccatricis iniqultas major, tanto sacrificatio cjus fuit mirabilior,utdeea spccialiter dictum videatur : « Ubi abundavit delictum superabundavit gratia {Rom. v). » llaec peccatoribus in cxemplum propo- nitur, ne propter aiiquam criminum cnormitatem desperent,sed ad exemplum hujus per pcenitentiam resurgant. Audi,peccator : nontibi proponitur Ma- gdalena in occasionem peccata tuaexcusandi; ipsa enim non cxcusavit sua, sed accnsavit. Si ergo» tu secutus es peccantem, sequere corrigentem. Fuit quoque vocatio ejus occulta, et ideo magis digna. Non enim per vocem praedicationis, ut Petrus et Andreas, nec per necessitatem, ut Paulus, sed per solam internam inspirationem vocata fuit. Ille enim ei respondet Jesus. Quinto, ponitur Phariseorum C qui corporaliter apud Simonem erat,Mariam absen- remurmuratio,et peccatricis dimissio. Primo igitur, rogatus Dominus a Pharisffio,intrat domum ejus et recumbit. Caeterum alibi prsecepit Dominus discipu- li8,ut venientes in aliquam civitatem interrogarent quis in ea dignus sit, et ibi maneant (Luc. x). Cum ergo iste Pharisffius legatur murmurasse contraDo- minum^quomodo erat dignus ut Dominus recumbe- retapud eum? Non erat, fratres, unde dignus, sed ideo Dominus recumbit apud eum, ut eum faciat dignum. Itaque, fratres, Dominus non nisi rogatus apud Pharisaeum recumbit, et hac de causa, quia praeviderat se pluribus ibi profuturum,etpeccatrici per veniam, et Pharisceis per increpationem, dans nobis exemplum,ut non comedamus cum aliquonisi tem, ut ad se veniret,invisibiIitervocabatet trahe- bat.Unde non est mirum si eam exterius suscipie- bat,quieaminteriusadvocabat. Fuitetiam conversio ejusaccelerata,quia non procrastinavit,non distulit, non exspectavit ut Dominum in loco secreto et tem- pore libero inveniret, sed mox festinans in domum alienam inter conviva8,ad Dominum convivio occu- patum erumpit, et medelam quaerit Hajc, fratres mei, nostram condemnat negUgentiam, qui, cum simus magnis obvoluti criminibus,tempuspceniten- tias proscrastinamus,exspectamus tempus Quadra- gesimse, locum secretum, sacerdotem familiarem^ quasi totum tempus vitae nostrae pcenitentiae non sit accommodatum; et spatium vitae nobis promittimus, rogati,et nisi intentione proflciendi.Nam sunt repre- n cum de praesenti hora securi non simus. Inde est hen8ibiles,vel qui non rogati veniunt, vel qui solum cibum quaerunt. Cnm quis ergo nos rogat,ut secum comedamus^si talis est personacui prodesse valea- mu8, vel quae nobis, eamus. Alias non eamus. Im- perfectus ergo et rudis convivia et consortia malo- rum penitus evitet, quia non converteret eos, .sed potius subverteretur ab eis. Qui vero est in virtute, rogatus a persecutoribus eat, ut, dum pascitur ab eis corporaIiter,pascat eos spiritualiter. Si quis vero obmurmuret, respondeat illud Dominicura : « Non est opus valentibus medico, sed malc hahcntibus {Matth. ix). » quod mors quasi fur in noctevenicns,heu! multos rapit impcenitentes et intestatos. Hujus ergo pecca- tricis acceleratam conversionem imitemur. Et quia quotidie labimur, quotidie ad medicum animarum uostrarum recurramus. Nunquam dormiamus in peccato, sed semper mortem instantem timeamus. Fuit etiam ejus poenitentia fervens, quod ostendit, dum stans retro secus pedes Jesu^ lacrymis coepii rigare pedes ejus, et capillis capitis sui tergebat, et osculabatur pedes ejuSy et unguento ungebat, Dum retro secus pedes Domini stat, se de caetero ejua vestigia secuturam significat. Dum lacrymis pedes 1399 RADULPHI ARDENTIS. I40D Jesu rigat, compunctionein et fervorem interiorem A se non jam ulterius posse celare demonstrat. Nam pensate, fratres raei,quanto ardore intus ardebat, qu» inter epulas flere non erubescat, quae inter comedentes et laetautescompungebaturct flebat.Et cum, teste Salomone « melius sit ire ad domum luctus quam ad domum convivii {Eccle. viii), quan- tum haec intus fervebat, quae in domum convivii fuctum faciebat. Recordabatur quippe quam immo- derate peccaverat, et ideo non curavit quam immo- derate poeniteret. Quare, fratres mei, non confun- dunt lacrymse hujus peccatricis duritiam mcntis nostrae, qui non flentes venimus, sed ridentes, qui ad deflendum damnaterrena, lacrymasinvenimus; ad dcflcndum vero peccata et spiritualia damna, Quarto respondet Dominus ad cogitaiionein PhA- risaei, inducens paradigma de eo qui minu8,et de eo qui plus debebat. Quibus cum creditor dimiaisset, interrogatDominuB uter eorum magis diiigere debe- ret. Qui respondit. Mstimo quia is ctU plus donamL Cui Dominus : Hecte judicasti, Ecce PhariscBas eoi sententia constringitur, et quasi phreneticus, fone quem portat, ligatur. Ostendit enim Dominus per hanc pbrabolam,peccatrici sua peccataesse dimissa, et eam tanto plus in amorcm ferventem, quanto da pluribus et miyoribus consecuta erat remissioneoi. Quod plerumque oernimus, fratres mei. Videmiu namque aliquos, qui quanto fuerant fervidiores in peccando,tantum flunt fervidiores in poBnitendo.£t aiiquando aliquos qui quanto minus peccaveront, lacrymas invenire non possumus?Hsecmuiier,quia |> tanto minus in bono fervidi sunt. Sed quosdam per oculos terrena concupierat, ideo nunc eorum lacrymis pedes Jesu rigabat. Gapillos ad decorem corporis nutrierat, et ideo nunc eos in obscquium tergendi pedes domini expendebat. Ore vana et falsa dixerat, et illicita oscula fecerat,et ideo nunc orc pedibus l3omini oscula dabat. Unguento, ut bene oleret hominibus, sese ungere solebat, nunc unguento pedes Domini ungebat. Quot habuit obie- ctamenta culpse, tot habuit nunc sacriflcia poeni- tentis. Tertio inducitur Pharissus murmurans et intra se dicens : Hic si esset prophela^ sciret profecto qux et qualis est mulier qux tangit eum, quia peccatrix est. Ac si dicat : Non est propheta iste qui se tangi patitur a peccatrice. Pharisseus iste, fratres mei, plango, de quorum numero ipse sum, qui, eom multa magnaque crimina perpetraverint, tamen in poenitendo tepidi sunt, et quasi nihil vel parom delicti commiserint securi sunt. Sed quicunque iales sumus, quid aliud facere debemus,ni8i utquotidie replicemus multitudinem magnitudinemqueoiimi- num nostrorum in cordibus no8tri8,et tormenta eis ulciscendis debita et parata, semper ante ocolos nostros habeamus : ut hinc erubescentes, et inde timentes in lacrymis compungamur, et quandia vivimus nunquam nobis sanctitatem promittamot. Scriptum est enim : « De propitiato peccato noli esse sine metu {Eccli. v). » Adaptans autem Dominos inductam parabolam, subjungit : Yide$ hanc muli&' rem? Probat autem Dominus Pharis«o quod plos a sibi justitiam arrogabat, ct tamen vere justus non C peccatrice,cui multadimissaerant.diligatur, quam erat. Gum eniin omnes virtutes inter se conjunctae sint, iste veram justitiam non habebat qui consor- tibus ejus humilitate et charitate carebat. Si enim humilitatem haberet, non aliorum peccata,sed sua judicaret,cum scripturasit:«Justusprioraccusator est sui (Prov. xviii). » Iste autem de falsa justitia superbit etcontemnit peccatricem,etjudicatDomi- num eara suscipientera, in utroque perversus,prffl- sertim cura vidcret Dominum non nisi humiliatam et plorantcm suseepisse. Rursum, si charitatem haboret, et peccatrici per misericordiam compate- retur, et Dominum compatientcm imitaretur. Ipse autem et contra patientem,et contracompatientem indignatur. Talcs sunt hodie quidara,et undegra- ab eo cui minus dimissum erat. Et hoc per exteriora opera^quse probatio sunt dilecUonis, probat, loquens perantithesim,nunc de hoc,nunc de illa hoc modo: Intravi in domum tuam^ aquam pedibus meis non di' disti, quod minus est; hac autem, quod migusest, lacrymis non cessavit rigare pedes meos. Osculum mihi non dedisti, hwe atit^m.quod majus est,ni>n cessamt osculari pedes meos. Potuit enim subjungere : To spiritualiter me non pavisti ; haec autem spirituali^ ter me pavit. Propter quod, inquit, dimissa sunt ei peccata multa, quoniam diiexit multum. Ac si aperte dicat : Per suse dilectionis fervorem decoxit pecca- torum suorum pristinam rubiginem.Caveteautem, fratres mei, ne hic intelligatis ideo peccatrici pec- vius dolendura est, etiam nostri ordinis, qui, cum n cataesse dimissa, quod ipsa prsdicta opera Ghristo aliquid exterius boni faciunt, mox minorcs despi- ciunt, et, more Pharisaei, a peccatricc tangi refu- giunt. Quae si ad pedes Pharisaei resedisset, calcibus repulsa recederet. Inquinari enira se alienis peccatis opinantur, qui non vera justitia,sed sua replentur. Sed nos. fratres mei, hiec evitantes, quid facere debemu8,nisi ut in alienis peccatis lugeamus nos; In similia cnim peccata aut lapsi sumus, aut labi possumus. Si lapsi sumus, lapsos non judicemus, scd potius cum eis lugeamus.Si vero in hujusmodi lapsi non fuimus, quia tamen labi possumus, no- bismet timeamus. exhibuit, vel quia eum dilexerit. Non enim dilectio vel exhibitio peccatriois fuit causa Christo quare ei peccata dimitteret, sed econtrario. Non enim ideo quia raulier Ghristum dilexit et praedicta opera d exhibuit, Ghristus ea dimisit, imo quia Christus ei diinisit, illa Ghristum dilcxit, et ei praedicta opera exhibuit. Deus enim sola gratia praevenit peccato* rem, conferendo ei gratis et contritionem et pecca- torum reraissionem. Quod ergo aitj propter quod et quoniam.non sunt essendi,sed potius intelligendiet sciendi. Estergo sensus : Ex praedictis enim operi- 1401 HOMlUiE. — L DB TBHPORE. 1401 bus potes inteUigereetquiadilexit multum, et quia A ruptum, haud amplias duobus passuum millibuB peccata sunt ei dimissa. Quinto loco, sequitur remurmuratio PharisaBo- rum,qui,cumviderint cogitationes suasdivino nutu deprehensasetconrutatas^noneruhescunt; nec dant honorem Deo,8ed adhuc malum cogitant, dicentes : Quis est hic qui eliam peccata dimittit ? Sed Dominus eos tanquam responsione indignos prstermittens, causam ahsolutionis peccatricis suhdit dicens illi : Fides tua te salvam fecit, Sed si fldes sua eam sal- vam fecit,quomodosoiagratia?Quoniametiam ipsa fides gratia est. Non enim credidisset, nisi divina gratiaei inspirasset. Quid antempost ahsolutionem agere deheat, ostenditur cum ei dicitur : u Vadein paee^ hoc est quod alii peccatrici dicitur : Vade, et procnl Aquensium ojppido conscendit, nunquam postea dieressura, ihique in antro ohscuritate qui- dera sua horrihili, sed horrore ipsa venerahili, an- nos triginta orans, at ccelestia jugiter animo ver- sans^absque uilo ciho quem mortales suggesserinti transegit. Caeterum an^elico ministerio alebatur, visehaturque ccelo afTatimid sunplente, quo se, ne mundo deheret, ahdicaverat. Nam eam deinceps vidit nemo mortalium, prietor episeopum Maximi* num,qui illam semel Dominici corporis ministrandi gratia, cum proxima fato jam esset, oraculo moni- tus adiit. De Magdalena ita inquit Franciscus Pe- trarcha : Fecit idem Maria post peccatum. Non enim in populis longum conspici, aut habitare in palatiis elegit, sed patriam fugiens, in has terraa veiut in orhem alterum delata, perseveranter latuit hic in flnem, et pro domo hahuit nudam et conca* vam illam rupem, quam vidisse te arbitror; neque amplius noli peccare [Joan, viii.)»InpaceirepraBci- « enim procul hinc abest, et locus est eacro qaodam pitur, utviam nonscandali, sedrectitudinissequa- ' *"' -"•^--- -"- ^ - ^^ tur. Non enim prosunt lamenta, si replicentur pec- cata. Exemplum ergo^ fratres charissimi, hujus pecca- irici88equamur,p(Bnitentiam non proscrastinemus, sed propere convertamur. Si fuerit vc3pera,non ex- spectemuB mane ; et si fuerit mane, non exspecte- musveBperam,8ed quamcitocum lacrymis compun- etionis et nuguento devotionis ad medicum anima- rumcurramus, secus pedes ejus resideamus per hu- niilitatem,et retro, non ante, per conscientiae pudo- rem, inter convivantes et Intantes flere discamu8,et dum peccata nostraploramus, ultimaChristimem- bra, id est pauperes heneflcio compassionis rige- mue,8uperfluitateno8trorumscilicethonorunitem- ^, ..... .- . , , . .... _ i. . , . . ,.. .. fi Et Ditidis Biccare comniis, ferre o»cula plantit, poralium,eisserviamus,osculumfraternffidiiectio- ^ inquo capul Domini pretiosoa spargere odor«i. nis eis porrigamus, ut videlicet eos quihus eleemo- ^^^ tibi congressus primos a morle returgens, eynam facimus, fratemo amore diligamus, odore et opinione nostr» devotioniseos, imo et totam Eccle- fiiam respergamus et delectemur, quatenus per- Osetam peccatorum nostrorum veniam consequi et viam pacis de c«tero sequi mereamur, largiente Deo et Domino nostro Jesu Ghristo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Dcus per omnia BflBcuIa Bfficulorum. Amen. horrore venerahilis,ac visitari de longinquo etiam non indignus, uhi et scpe me fuisse, et trea olim noctes totidemque dies, non sine voluptate alia, auam ouffi in urhihus capi solet, exegisse memini. lic dulcis ac felix Christi hospita non onnantittm servitio puellarum, sod ohsequentium ministerio an^elorum vivens ac moriens usa est. At nibil tale fecit Martha soror, dicat aliquis, et tamen fancta est. Non inflcior id quidem, sed certe malto san- ctior Maria qus id fecit. Hac Petrarcha, qui et plu* rimum devotus huic Banctissimffi fuit, in cigQB bo- norem et carmina quffidam sepulcro ipsiuB fecit appendi, qus tam suDScribere baud indig^um du- ximus. Sic enim incipiunt : Dulcis amica Dei, lacrymis inflectere nostris Atque meas intende preces, nostrsqne salati CoDsule, namque potes; neque enim tibi tangere fhtstra] Permissum, gemituque pedes perfundere sacrot, De sancta Maria Magdalena, Ex Sedulio, Post Dominut, Pharisffia peteus coDTivia coeuffi, Oraotit dapibus sese impertivit amici. Taac mulier, quam fuma nocent et plurima vitffi Mordebant deucta suffi clemeutia supplex Corruit amplectens vestigia, qusque profusis Irrigat incumbent lacrymis, et crine soluto, 3>ergere nec tacras, nec cessat lambere plantas. Unguento fragrante fovens seoteDtia, doDCc Lffita Dei, quem ferre manum non poenitet un- [quam, 8i nos pceniteat veterem quffisisse ruinam : Vade, ffdet, mulier, tua te salvavit ab omai Dixittet quodcanoue malo gessisse videris. JUtere pace mea. Magoa est medicina fateri Quod nocet abscondi. Quoniam sua vuluera Dutrit, Qui teffit, et plagam trepidat nndare medenti. Ka poUula diu, modicum purgata recessit Per gemitumj propriique lavaDs se gnrgite fletus ffnnda suis lacrymis redit, et detersa capillis. De sancta Maria Magdalena, Magd&lena, relictasorore cffiterisque coUemprffi- Et voces audire suas, et membra videre, Immortale decus, lumenque habitura per nvum, Ne quidquam dedit ethere rex Ghriatus olympi. Viderat iUe cruci herentem, nec dira paveniem Judaicffi tormeuta manus, turbffique furentis, Jurgia, et insultus ffiquantes verbera Unjpias, Sed luoestam iutrepidamque slmul, digititqae cruenios Tractantem clavos, iinnlentem vulnera fletu, Pectora tuDdeutem violentis candida pu^it, Vellentem flavos manibus sine more ca|>iUot. Viderat hffic, inquam, dum pectora fida taorum Diffuf^ereut peUente metn, ^emor erao revisit Te primam ante alius, tibi te priut obiulii uoi, Te quoque digressus terris, et ad astra revertas, Bis tria iu«tra cibi ounqnam mortalis egeuien Rupe tub hac aluit, tam longo iempore solis Divinis conteota epulis, et rore talimri. Hffic domus antra tfbi stillantibus humida taxit Horrifico tenebrosa sKn, tecta aarea regam, n Deiicias omnes, ac ditia vicerat arva. Hic inclusa libens louffis vestiia capiUis, Veste careus alia ter denos pasta Decembret Diceris, hic non fracta gelu, nec victa pavore Namque famem, frigus, durum quoque saxa cubile» Dulcia fecit amor, spesque alto peciore fixa. Hic hominum non vita oculit, stipata catervis Angelicis, septemque die subvecta per boras, Coelestes audiro cnoros, alteroa caoeDtet Carmiaa, corporeo de carcere digna ftaitii. XXVL IN FBSTO BBATI JACOBI APOBTOLI. Accessit ad Jesum mater filiorum Zebedsei, adorans eum, et petens aliquid ab eo (Matth. xx). Tripartita est hffic lectio, fratroB cbariesiiai. Primo» portulat a 1403 RADULPHI AHDENTIS. 1404 Domino mater filiorum ZebedaBi ; secundo, respon- det ei Dominus incrcpando ; tertio, erudiendo. Filii siquidem Zebedsi, Jacobus et Joannes, audierant Dominum venturum in regno suo, et sessurum iu majestate sua, et idco tanquam adhuc carnales, capti dulcedino regnandi,per intercessionem matris suffi, quam Domini materteram et Tamiliarem nove- rant, voluerunt sibi vindicarc, ut Ghristo ad dexte- ram et ad sinistram collaterales sederent. Et hoc prs castcris se consequi eestimabant, quia Ghristi erant familiarinrns,etquiain quibusdam erant cum Petro piivilcgiuti, ut in transfiguratione et in qui- busdam aliis secretis. Quorum petitio^quamvisesset indiscreta, tamen in boc dcderunt nobis exem- plum^ ut, quando aliquid aDomino postulamus,per intercessionem eorum quos scimus Deo placere, postuIemus.Quando enim displioens etingrataper- Bona aliquid postulat, non illum fleclit, imo potius eum exacerbat. Et si quis reus non ezoret ut apud regem pro eo intercedamus, dicere solemus : « Pro te intercedere apud regem nequeo, quia ejus familiaritatem non habeo. » Nos ergo, fratres, veniam peccatorum nostrorum per intercessionem Deo placentium, tam vivorum quam defunctorum, postulemus, ut qui de meritis nostris displicemus, eorum meritis adjuvemur. Quos ergo novimus per sanctimoniam meritorum Deo familiariores, illos potius colamus, veneremur et flagitemus. Ipsa autem mater, postulatura pro filiis,prudenteregit. Primo enim, accessit; post, adoravit ; deinde,petiit aliquid. In quo nos exemplo suo instruit,ut,quando volumus a Deo postuiare, primo fide et moribus Deo accedamus, ut hemorroissa. Secundo, adore- mus,nos tanquam indignos humiliantes,et de sola Dei gratia praesumentes, ut humilis publicanus. Tertio, aliquid petamus. Non petamus temporalia, non petamus mortem inimicorum nostrorum, non petamus vana; quss cum apostoli postulassent, au- dierunt : » Usque modo non petistis quidquam in nomine meo {Joan. xvi), » sed petamus in nomine Jesu, id est Salvatoris, salutem. Hanc enim petere, est aliquid petere. Petamus igitur « primum re- gnum Dei et justitiam ejus, et caetera adjicientur nobis {Matth. vi). » Interrogat autem Daminus ma- trem quid vellet, non quin sciat; sed ut ei conse- quenter respondeat. Dic, inquit, ut hiduo filii mei sedeant unus ad dexteram^ et alius ad sinistnm in regno tuo. Haac mulier, fratres mei,habuit magnam fldem, et prudentem pietatem. Fidem quippe ma- gnam habuit,cum illum quem in mundo possidere nihil cernebat, regem aeternitatis credidit. Fidem magnam habuit, cum ei non fac, sed dic tantum dicit, sciensprocul dubio quod dicere Dei est facere, « quoniam ipse dixit, et facta sunt {Psal, xxxii). » Prudentem qnoque pietatem habuit, qu® filiis non opes, non possessiones terrenas, sed regnum aeternum postulavit. Hanc matrem nostrae ma- tresfamilias imitentur, ut perfecta fidc et prudenti pietate, flllis suis, non divitias, non honores, non A glorias vanas postulent, que fuerunt multis causa perditionis,sed regnum aeternum.Nonexheredent, ut multi hodie faciunt alios, ut filios suos haeredent, non damnant animas suas, ut fllios suos in boc mundo locupletent, sed potius orationibus, oblatio- nibus et eleemosyniSyflliis suis divinam mereaatur haereditatem ; imitantes illam egregiam matronam PauIam,quaB,cum omnia erogando pauperibus spo- liaret fllios suos, dicebat : « Non possum migorem haereditatem acquirere filiis meis quam Dei miseri- cordiam. » Secundo, respondet eis Dominus per in- crepationem, cum subdit : Nescitis quid petalis, Respondet autem hic Dominus non singulariter malri, sed flliis quorum instinctu postulabat. llli aulem bonum petebant,sed indiscrete. Indiscretio- l^ nem quippe habuerunt in quinque. Primo^ in per- sona a qua postulabant, quoniam Dominum esse personarumacceptorem putabant.Personarum enim acceptor esset, si cognatos suos ob sanguinis amo- rem sublimaret, et remotos despiceret, si Judaios ob solam propinquitatem diligeret,et alienas gentes reprobaret. Sed, ut ait Petrus : « Non est personi- rum acceptor Deus, sed in omni gente qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi {^ct. x). » Secundo» in ordine petendi indiscretionem babuerunt, dum praemium ante meritum, messem ante seminationem,requiem ante laborem, regnum ante militiam, triumphum ante praelium postula- bant. Tertio in re postulata indiscretionem habuerunt, dum altcrum ad dexteram Domini, et alterum ad G sinistram sessurum postulabant, cum omnes ele- cti ad dextram sint statuendi. Quarto, in ni- mietate petiti indiseretionem habuerunt, qui caeteros apostolos, quos non praeibant probitate, honore praecellere satagebant; quod et sequentia ostendunt, dum audieutes decem, indignati sunt de duobus fratribus. Quinto, in modo petendi indi- scretionem habuerunt^ dum non per humilitatem, sed per ambitionem regnum ccsleste postulabant Undo etin sequentibus audiunt : Reges gentium do- minantur eorum. Vos autem non sic. Sed qui major est, /Sa< sicut junior; et qui prxcessor est, sicut qui ministrat. Nos ergo, fratres mei, cum postulamus aliquid i Domino, cum discretione postulemus. Petamus con- j) fidentes, non ex hoc quod sumus ministri Dei, vel quod videmur aliquid esse in hoc saecuIo,sed exsola Dei misericordia. « Deus enim personarum acceptor non est.i Petamus ordinate, ut scilicet prius donet nobis facere mandata sua, et postea consequi pra- mia sua. Petamus etiam quod conveniens est nos petere,et quod per Scripturas scimus Deum sanctis suis daturum. Petamus moderate, rogantes scilicet quod nos faciat Deus,non migores in regno 8uo,sed vel ultimos. Petamus etiam non cum ambitione,sed cum humilitate. Non enim per ambitionem,8ed per humilitatem pervenitur ad regnum coelorum.Tertio, erudit nos Dominus,quibu8 regnumDei ait dandum, 140B HOMILIiB. — I. DE TBMPORE. 1406 cum subdit : Poteslis bibere calicem quem ego bibitu- A rus 5um.Per calicem quo infirmus bibere solet ama- ritudinem) significat Dominussuam passionem. Ac si aperte dicat : Vultis venire ad regni honorem ? Prius exemplo mei bibitepassionem.Nam per potum amaritudinis pervenitur ad gaudium salutis.Si vul- ti8venireadculmen,honorispriusvosexerceatviala- boris.Qui cum fiducialiter responderent : Possumus, ait illis : Calicem quidem meum bibetis, subaudi, et illum bibendo regnum consequcmini.Sed cum Joan- nes in pace vitam nnierit,patet quia non solum san- guine, sed etiam abstinentia, continentia, labore et compassione martyrium obtinetur. Propterea, fra- tres mei,discamu3 crucifigere carnem nostram cum vitiis et concupiscentiis.Qui enim carnalia desideria in se crucifigit, martyrii corona non ohve\i\i, Sedere n autem, inquit, ad dexteram meam vel ad sinistram^ non est meum dare v(?6w,subaudis,nunc scilicetante laborem. Vel, non est meum dare vobiSf subaudis, talibus, scilicet ambitiosis et vanis. Vel, non est meum dare vobis, hac scilicet cx causa, qui cognati et sanguinei mei est,cum non sim acceptor perso- narum. In quo, fratres mei, condemnat prajlatos sanctffi Ecclesi«,qui in ecclesiasticis dignitatibus et administrationibus dandis, non pensant meritum, sed sanguinem.Non quaerunt Dei honorem,nec ani- marum utilitatem,sed honorare carnem suam.Quod quia Heli fecit,redarguitur, et damnatur a Domino dicente : « Quia,inquit, honorasti filios tuos magis quam me (I Reg, ii), »etc.EccehodiepraBlatinostri, quidquid locum Christi tenent,et non exemplum,si veniat matervel materteracum duobus parvulis suis petens eis honores ecciesiasticos,non dubitant con- fcrrc uni decanatum,et alteri arcbidiaconatum,post- positissenioribus, religiosis et discretis, nonatten- dentes quodDominus.nonJacobum, non Joannem, quamvis sanctiet prudentes essent, noluit statuere principessuperapostolos,nevidereturjuniorempr»- ferreseniori,velcognatum alieno. Ipsequoquedicen- ti : «Eccematertua,etfratrestuiforis8tant,quaDren- tes alloqui te {Matth, xii), ait : « Quae est mater mea, et qui sunt fratres mei? Quicunque, inquit fecerit voluntatem Patris mei qui in cceHs est, ipse mihi frater,soror et mater est (ibid,), » Dans exem- plum ne quis in causa Dominica agnoscat vultum amici vel cognati,sed tantum Dei voluntatem et Ec- clesiae utilitatem.Eccehic Dominus duobus consan- D guineis et amicissimis suis ait : Sedere ad dexteram meam vel ad sinistram non est meum (qui acceptor personarum non sum) .dare vobis cognatiset amicis mpis,praBsertim adhuc elatis et ambitiosis, sed qui- bus paratum est a Patre meo. Dominus enim Pater paravit regnum suum,ut daretur non familiaribus, non cognatis indignis, sed quibuslibet dignis, de quacunque lingua et natione sint.Nos ergo, fratres mei, non per ambitionem et elationem quaeramus regnum ccBlorum,sed per humilitatem, patientiam, (9) Euseb. lib. ii, cap. 9, Histor. eccles. ;r fi laborem,abstinentiam, continentiam, charitatem,e per opera charitatis et misericordiap. Non enim pi- gris et somnolentis datur regnum ccBlorum,3ed la- borantibus. » Neque omnis qui dicit • Domine, Do- mine,intrabit in regnum c(Elorum,sed qui facit vo- luntatem Patris mci qui in coelis est {Matlh, vii ; (Luc, iii). » Propterea, fratres,voluntatem Dei sem- per inquiramus,et eam pro po?se nostro semper fa- ciamus, petentes primo ut Deus det nobis suam facere voIuntatem,deinde statuat nos vel ultimos in regno suo. Quod ipse praestare dignetur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia saecula saeculornm. Amen. Vita divi Jacobi apostoli fratris Joannis evangelist^S, per Eusebium ( xsariensem scripta (9). Tempore Claudii imperatori8,quando fames erat, misit (inquit Lucas in Actis apostolorum) He- rodes rex manus suas affligere aliauos de Eccle- sia, ct intcrfecit Jacobum Iratrem Joannis gladio {Act. xii). De hoc autem Jacobo Clemens Alexan- drinus etiam historiam quamdam, dignam memo- ria,in septimo Dispositionum suarum libro scribit, perlatam ad se usqiic,ex traditiono majorum. >>Quo- niam quidem,inquit, et is qui obtulerat eum judici ad martyrium, JacoLum scilicet, motus etiam ipse confessusestseesseChristianum,ducti 8unt,inquit, ambo pariler ad supplicium.et cum ducerentur, in via rogavit Jacobum dare sibi remissionem. At ille parumper deliberans : « Pax tibi, » inquit ; et oscu- latus cst cum,et ita ambo simul capite plexi sunt. » Vita ejusdem per Isidorum, Jacobus,qui interpretatur supplantator, filius Ze- bedaei, frater Joannis, quartus in ordine duodecim trtbubus, quae sunt in dispersione gentium, atque Hispaniae et Occidentalibus locis Evangelium praedi- cavit, et in occasu mundi, luce praedicationis efful- sit. Hic in marinarica Achaiae al) Herode tetrarcha gladio caesus occubuit, ibidemque sepultus. XXVU. IN TRANSFIGURATIONR DOMINI. SBRMO DB EPIST0L4 BEATI PETRI, QUiE LEGITUR IN EODEM FESTO. Dabo opera et frequenter habere vos post obitum meum, ut horum memoriam faciatis (II Petr, I), eto. Lectio ista, fratres charissimi, quadripartita est» Primo enim,ostendit Petrus quantam habet operam in profectu filiorum. Secundo, ostendit doctrinam suam talem et tantam esse,cujus memores esse de- beant. Tertio, ejus veritatem astruit, et apostolico et prophetico testimonio. Quarto, commendat scri- pturam prophetarum. Ostendit igitur primo quan- tamsollicitudinemhabeat in profectu animarum stbi commissarum, quando dicit se daturum operam et frequ6nter,ut siceis intimet evangelicam doctrinam, ut eam post obitum suum in memoria babeant.In- struxit quippe cos viva voce ; instruxit eos Epistola- rum delegatione ; instruxit eos bono exemplo vitae suae.Et illi^ut bonae ovcs, auditorum memores ex- stiterunt Nos quoque, fratres mei,qui vicem Petri in Ecclcsia gerimus,quoad possumus, vestigia ejus sequi debemus,ut scilicet solliciti simus instructio- ne animarum nobiscommissarum,eteis intimemus evungelicam doctrinam ; et si non possumus san- Ma RADULPHI ARDENTIS. «408 gttine et martyrio,ut Petrus,tamen ezemplo et ver- A. Gerte non est mirum, si dolente capite doleant «A bo. Hffic enim duo necesse est habere omnem pa- atorem ; et qui non habet,verus pastor non est.Nec enim sufHcit ezemplum sine verbo. Unde Heli, quamvi8,quantum ad se,recte viveret, tamen, quia non bene correxit filios 8uos,reprobatur (I Reg. ii). Unde Dominus per prophetam : « Si feceritvir ini- quitatem,el tu non annuntiaveris ei,ut convertatur a via sua mala, ipse quidcm in iniquitate sua mo- rietur, sanguinem autem ejus de manu tua requi- ram {fzech. iii). » Rursus non sufficit verbum sine exemplo. Unde Dominus per prophetamy « cum ipsi limpidissimam aquam biberitis,reliquam pedi- bus vestris conculcabatis, et oves vestrse, turbatam aquam pedibus vestris bibebant (Ezech, xxxiv). » membra. Ovium est audire et obedire. Sed hodia mal» oves, pastores suos audire nolunt ; et modo aiunt : Pra^dicat saeerdos, ut nummos extorqueat. Sed et si audiunt, auditorum certe memores non sunt; nec volunt obedire pastori suo,sed eumjudi« care. Quare, inquiunt, qnod ipse predicaSt tu ipsa non facis? « Tu qui prsdicas non moBcbandumy mGDcbaris ; non furandum,furaris (Rom. ii). » Quan- do duo vel tres vadunt ad forum vel ad villam,tuno pastorem suum judicant,mordent et damnant, non attentes illud quod Dominusait : « Non est discipu* lus super magistrum (Luc, vi). » Et illud : « Qoc- cunque dixerint vobis servateet facite; aecundum vero opora eorum nolite facere (Maith. xxm). » Hi Porro pastores aquam limpidam bibunt,cum sanam n mali filii, maledictionem Cham incurrunt. Gum doctrtnam et intelligunt et prsdicant.Reliquam pe dibus conculcant,cum male vivendo praedicationem auam fcDdant.0ve8 aquam turbatam bibunt,quando non auditam pr«dicatione2i, sed malae vitee exem- plum trahunt. Sed,fbatres mei,dum vitam nostram el vitam subditorum conspicio, raros (unde dolen- dum est) veros prsdioatores et raras veras oves in- venio. Hodiemi enim pastores, nec Scripturarum ipsi memores 8unt,nec alios memores faciunt. Con- tempta enim cura animarum, temporalibus lucris intendunt^et se nec finenecopere pastores^sel mer- cenarios esse ostendunt; fine pastores non sunt, quia quaB sua sunt, non quaB Jesu Christi queerunt. Num enim hodie prclationes in Ecclesia, non ut prosint animabus.scd ut ipsi sublimentur,honoren- enim Noe inebriati apparerent pudenda,Gham eum derisit. Sem vero et Japhct, avertentes oculos, eum velaverunt. Evigilans Noe maledixit semen Gham ; Sem vero et Japhet benedixit (Gen. ix.) Non est.fra- tres mei, aliquis pastor ita perfectus quin aliqaid pudendum faciat quandoque. Sed malus filiuseum deridet et diffamat. Bonus vero subditus peccatum magistri sui dissimulat,tegit et excusat. Propierea hic bcnedictionem,ille sortitur maledictionem. Sic, fratres mei, quia utrique peccavimus, utrique de- fleamus, utrique ad poDuitentiam reourramus. fit nos ut boni pastores demus amodo operam et fre- quenter,ut evangelicam doctrinam verbo et exem- plo vobis intimemus. Vos quoque, ut bon« oves, date amodo operam et frequenter, ut, audiendo at tur et delectentur? Non quaerunt in qua Ecclesia C obediendo,auditorum avobis memoriam faciatis. possint pluB animabus proficere, sed in qua plus possint aggregare, et quam magis possint vendere. Opere pastores se non esse demonstrant, dum nec axemplo, nec verbo oves pascere curant, sed se oblationibus eorum impinguant. Unde propheta : w Ve pastoribus Israel, qui pascunt semetipsos ! Nonne greges pascuntur a pastoribus? lac comede- batis ; et lana operiebamini.Quod crassum erat oc- cidistisyquod infirmum fuit non consolidastis,quod «grotum non sanastis,quod fractum non alligastis ; quod abjectum non reduxistis, quoi perierat non Tequisistis.sed cum austeritate imperabatis et cum potentia. Et disperss sunt oves meae, eo quod non esset pastor, et facts sunt in devorfitionem bestia- Sequitur pars secunda,in qua ostandit doctrinam suam tantam et talem esse,cujusmemores es8ada> beant,subdcn8 : Nan enim ineptas fabulas secudf no- tam facimus vobis Domini nostri Jesu Christi vtrft»- tem el sapientiam.Ac si dicat : Non /abula8,8ad vari- tatem et sapientiam notam fecimus vobii.In quocon- demnateosquiyOmissisEvangeliisJeguntpoeticasfar bulas, bucolica carmina et comoedias. Quod quam- vis in pucris excuaationem habeat necessitatis, in aliis tamen crimen habet voluntatis. Quomodo autem ore illo quD quotidie damat Jupiter om- nipotens, vocat divam Venerem, et catera ma- gis daemonia quam numina, poterit Deum bena- dicere,pure laudare et orare ? Notam fecimus^nqmL Tum agri. Propterea, pastores, audite verbum Do- p vobisDomini nostri Jesu Christi salvatoris etregisvir' mini ; « Ecce egoipsesuperpastores.requiram gre- gem meum de manu eorum {E%ech. xxxiv.) » Ecce, fVatres, sicut legimus, ita hodie videmus. Quod crassum est^ malo exemplo perdimus. Quod infir- mum est peccatiSyConsilio non sanamus. Quod fra- ctum est tribulationibu8,admonitione non consoli- damus. Quod erroneum, non revocamus. Quod de- speratione perditum est, non requirimus. Cadit asinus, et est qui eublevet ; perit anima et non est qui curet. Quomodo est pastorquem plustangit in- flrmitas porci,vel asinae sus,quam anim» Christia- n9?Si hoc faoiunt pastores, quid faciunt oves? Intcm el sapientiam.^on ait humanitatem vel infir* mitatem,qu8B omnibus nota suntySed incredulis du* biam,fidelibus certam virtutem et sapientiam.Fra- treSjCum Dominus posset nos virtute aperta et sa- ptentia redimere, noluit, sed in infirmitate bumana occultavit divinam virtutem, et in insipientia sa- pientiam.Insipientia enimvisa fuit hominibusquod Deus iieret homo,quod impassibilis pateretur^quod immortalismoreretur. Virtus ergo Dei perinfirmita» tem devicitdiabolicam virtutem.SapientiaDei,porift- sipientiam vicit calliditatem. »Nos praBdicamu8,inqail| Christum cracifixum,iudflii8quidem8oandahim;gan* 1409 HOMILIiE. — I. DE TBMPORE. UiO tibus aulem stutitiam, ipsis vero vocatis Judaeis et A. quens ait : « Pallebant ora jejuniis, et mensdeside- Grscis, Dei virtutem, et Dei sapientam. Nam quod infirmum est Dei, fortius est hominibus ; et quid stultum est Dei, sapientius esthominibus (/ Cor. i). » Vos ergo, fratres, exetnplo Rodemptoris nostri di- 8oamu8,non per superbiam.sed per humilitatem,per patientiam et per maueuetudinem vincere malitiam mundi.Discamus non per calliditatem, sed per stul- titiam Dei vincere sapientiamssculi.Stultitiavide" tur huic seeculo nequam contemplus mundi, abje- ciio saeculi,omnia relinquere^ paupertatcm et vilita- tem amare, invisibilia desiderare Et tamen hxc in- sipienta diabolicam et humanam vincit sapientiam. Sequitur parstertia, in quaapostolico prophetico testimonio astruit veritatem.Et prius apostolicocum riis ffistuabat. )> Honorem vero a Deo Patre Filius accopit, in eo quod legis eum et prophetarum Domi- num, per Moysen et Eliam inter quos in migestate visus est, designavit. Et in hoc testimonium ei Pa- ter exhibuit. Unde et subditur : Voee d^lapsa hujus* cemodi a magnifica gloriom^ id est a Patre glorioso Filium magniflcante. Qua? Hac, scilicet hic est Fi' lius meus dilectus, id est, hic non alius, est Filius meus, non adoptivus ut aiii, sed substantialis. In quo solo mihi complacui,cum in Adam,et in c«te- risquantumcunquesanctis,mihialiquiddisplicuerit. Et hanc vocem, inquit, nos audivimus dc ccelo allatam, cum essemus cum illo in monte sancto, Superius dixerat : Speculatores facti iliius, hic dicit, audivi* subdit: Sec speculatores facti illius magitudinis, Ipse n mus : Ac si dicat: Bene debetis oredere nobis visa enin Petrus et Jacobus, etJoannes,qui fueruntcum Domino in monte, quando transfiguratus cst, po« tuerunt de visis et auditis vrrum proferre tcstimo- nium ; ut, secundum legem, inore duorum vei trium testimonium, starot omne \erhvLm (Deut. xix>. Tri- plici enim de causa ostdndit Dominus gloriam suam discipulis in monte, ut eos de fide divinitatis suae roboraret, ut eos in in spe resurrectionnis confir- maret, ut eos de utroque certos testes erficeret. Unde et hic ait : Speculatores illius facti magnitu- dmis. Et cujus subdit, fuit enim Christus accipiens a Deo Patre honorem et gloriamy gloriam in hoc quod, « facies ejus refulsitsicutsol, vestimentaejus fucrunt alba sicut nix {MattK xvii). » Et hoc parum fuit in Filio, cum etiam quilibet sancti in patria, plus- et audita testiflcantibus vobis. Et habemus inquit» (lirmiorem propheticum sermonem. Qwtm dicit firmiih rem, id est valde flrmum. Vel /irmiorem, id estma- gis firmum quantum ad Judeos, qui plus acqmesce- bant testimonio prophetarum quam apostolorum. Sequitur pars quartu, in qua commendat prophe- tiam, et eos qui ei attendunt, dicens: Cui benefacitti attendentes. In quo econtrario condemnat eos qui, sermon Sicripturarum attendere nolunt. Quales sunt bodie multi etiam sancts Ecclesi® magistri, qui spretis Scripturis, intendunt aucupio, venationf, aleis, ludicris et vanis, et qui etiam spretis Scri- pturis sanctis, intenduntlegibus 8«cularibu8, causia et vanis figmentis. Reprehenduntur etiam et plebea qui libentius audiunt cantilenas, citharas et vanitai- quam sol sint radiaturi. Sedtantum ineoostensum C tes quam sacram Scripturam. Accedentes, inquif, et claritatis, quantum inflrmus visus mortalium discipulorum mortalium, quoquomodo poterat in- sueri. Mystice vero per faciem, divinitatis notitia in- telligitur, qus fulgebit in sanctis sicut sol. Sol tria facit. Desiccat, illuminat, calefacit. Notitia quoque divini vultus omnem terrenitatem in sanctis desicca- bit et exuret. Illuminabit etiam ita eos, ut omnia occulta cognoscant. Galefaciet etiam ita eos ut eos in amore reddat ferventes, ut quanto eum viderint, eum magis videre desiderent. Per vestes vero vel caro Christi, vel sancti intelliguntur, de quibus scriptum est : « Omnibus his quasi vesti- mento vestieris (Isa. xux). » Hsec vestimenta erunt alba sicut nix. Nix de coelesti pluvia per tanquam lucemx ardenti in caliginoso loco. Mundua caliginosus est triplici caligine. Galigine peccato- rum, caligine ignorantie, caligine miseriaB. Scri- ptura vero sacra nobis est lux in hoc mundo; quam sequentes, evitamus peccata, ignorantiam, et ad ut- timum miseriam. Et haec lucerna est nobis, dum sumus in hoc sfficulo, necessaria, donec dies dies, Bcilicet magnus judicii, qui vesperam non habebit, illucescat inresurrection.quserit quasi maneaeter- nitatis, et tucifer, id est claritas divina, oriatur m cordibus nosiviaf excludenspenitus a nobis caliginem peccatorum,caliginem ignorantiae, caliginem mise- rise, et reveiata facie videbimus Deum aicuti est (/ Cor. xiii). Ipso largiente qui cum Patre et Spiritu magnitudinem frigoris constringitur et candidatur. q s^i^cto vivit et regnat Deus per omnia sascula sacu- Per nivem ergo castimonia designatur, quae non lorum. Amen. habetur nisi gratia, per refrigerationem car- nis; nec enim per gratiam sine refrigeratione, nec per refrigerationem sine gratia datur. Errant ergo qui volentes castigare corpus suum, de sola gratia sine labore volunt castimoniam obtinere ; Dominus enimvirtutes non dormientibus, sed labo- rantibus concedit. Rursuserrant,quipersolam ca- stigationem carnis castitatem habere conantur. In- utilis enim est labor sine gratia. Unde e^in macilen- tis 8t pallidis adhuc vivunt incendia, nisi per Dei gratiam restringantur. Unde Hieronymns de se lo- XXVIII. IN TRANSFIOURATIONB DOMINI. Assumpsit Jesus Petrum, et Jacobum ei Joan^ nem fratrem ejus, et duxit eos in montem excelsum seorsum, et transfi^uratus est ants eos {Mattk, xvii). In praecedentibus hujus Evangelii, fratres mei, dixerat Dominus Jesus discipulis suis hu- jusmodi verba: « Sunt de hio stantibus qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno suo (Marc. viii). » Qui auiem essent iHi discipuli ostendit, cum satim subjungit : Etpast^Mi 1411 RADULPHI ARDENTIS. 1412 S('x assumpsU Petram^ et Jacobum et Joannem fra- A perficere (P^i7.ii). Quod senliens sponsa, in Can- trchi ejuSf elc. Voluit quippe Dominus oslendere disripulis suis gloriam suam^ ante mortem suam ; polentiam suam, ante passionem suam ; honorem auum^ ante injuriam suam. El hoc tripiici de causa. Prima cst, quoniam in fide divinitatis et potentis suffi eos corroboraret, ut videlicet quando viderent eum pati, scircnt quod non de nccessitate patere- tur, sed de voluntale. Secunda cst, quatenus in demonstrata; gloriaj desiderium animos eorum ac- cenderet. Tertia est, quatenus de visa gloria sua eos tam firmos quam veros testes efficeret. Unde tribus eam ostendit, quoniam juxta lcgcm, in ore duorum vel triuiu tcstium, stat omne verbum (Deut, xix). Et his sibi magis familiaribus et ticis canticorum clamat sponsum : « Trahe me post te, curremus in odore unguentorum tuorum (Canl.i), Hinc et Psaimista: « Beatus vir cujus est auxiliuma te {Psal, Lxxxiii).» Quare? Quia te ei bonam volun- tatem inspirante,« assensionesin corde suo disposuit (ibid.)j » quatenus corporaliter adhuc maneat, « in valie lacrymarum, in ioco quem posuit (ibid.), • Et per quem quod disposuit facere poterit? « Etenim bencdictiones gratiarum dabit legistator ; ibunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion (ibid.), » Ubi? In monte seorsum. Qui enim mere- buntur frui divina visione, sublimabuntur supra omnes reprobos. Juxta illud : « Et dominabuntur eorum justi in matutino (Psal. XLvin), » et aepara- perfectis, ut ostenderet divinitatis arcana tan- ^ buntur in ffiternum ab eis. Unde et scriptum est : tum familiaribus et perfectis esse revelanda. Est autem hsBC lectio quadripartita. Primo quippe describitur Dominus tres discipulos duxisse in montem ; secundo, promissam visionein cis dc- monstrasse; tertio, cos prostratos erexisic, quarto, ne viaa nisi post resurrectioneni suam revelarentin- hibuisse. Primo igitur describitur Dominustres discipulos duxisse, cum dicitur: Post dies sex assumpsit Jesus Petram^et Jacobum et Joanncm fratrem^ etc. In quo, fratresmei, innuit nobis sex,videlicetquando, quot, qui, quoir.o Jo, per quemet ubi ad contemplationem divinae gloriae sint perventuri. Quando? Post sex dies, id est post sex aetatcs mundanae vitae ; in aetate septima, quae defunctorum est, incipient sancti « Tollatur impius nc videat gloriam Dei (Isa. xxvi). » Secundo, describitur Dominus promissam vi- sionem apostolis revelasse^ cum dicitur : Et trans" figuratus est ante eos, etc. Tria, fratrea mei, reve- lantur in hac visione apostolis, videlicet gloria, au- ctoritas et natura divina Jesu Ghristi. Gloria quippe, quam habiturus vcl daturus erat suis in resurre- ctione demonstratur, cum dicitur : Transfiguratus est ante eosj et resplenduit facies ejus. Tunc proprie tranfigurari dicitur, cum manente eadem substan- tia, tantum qualitas ct statuscirca eum transmu- tatur. Voiens ergo Dominus demonstrare gloriam resurrectionis, substantiam suam non mutat, sed tantum se transfigurat, innuens nobis quod in re- surrectione substantia hominum non auferetur, eed ' in anima^frui gloria Dei. Fruitur eadem in anima C tantum qualitas mutabitur, malorum in pejus, bo- et corpore in octavo, id est in resurrectione. Et node et hunc locum describcns alius evangelista dicit: « Post octo (Joan . xx), » includens primum et extremum diem. Quot? tres tantum, id est tres ordines sanctae Ecclcsiae, scilicet conjugatorum, continentium ct virginum. qui juxta ordincm Buum recto vivunt. Fornicarii quippe et adulteri, moechi, Sodomitae caeterique polluti ad divinae glo- riae visionem nullatenus sunt pervccturi (/ Cor. VI ; / Tim. i). Qui ? Simon Petrus, Jacobus, Joannes, id est obedientes vitiorum supplantatores et gratiosi. Qui eiiim Deo et majoribus suis non obediunt, quique vitia certando non vincunt, qui- que a gratia Dei vacui sunt,ad divinae gloriae visio- norum in melius Quod expressius ostenditur, cum subditur : Et resplenduit facies ejus sicut sol, vesti- menta autem ejus facta sunt alba sicut nix, testante alibi Domino. « Fulgebunt justi sicut sol in regno ccelorum (Matth. xiii). » Multo msgor ergo est gloria Ghristi, et etiam sanctorum multorum (ut credimua) quam solis. Sed si clarius exempium invenisset. illud posuisset. Sed nec,etiam Doniinus Jesus, os- tendit gloriam vel suam vel sanctorum, nisi quan- tum infirma discipulorum acies hic poterat aliquo- modo intueri. Unde ct vestimenta ejus candida sicut nivem demonstravit, eum stolabeataeimmor- talitatis induti, vestibus non indigeant vestiri, ut- potet qui de caetero nec frigus nec pudorem sint per- nem pervenire non possunt. Quomodo? ascenden- n pessuri. Sed perfaciem,animam;perve8timentum, %1f 1 <1 *■«* •«« r> • ^^ % * * a ^^ * ^ * * do, laborando et de virtute in virtutem proficien- do. Qui enim in imo*voIuptatum vitiorumquerema- nent, nequaquam ad Dci contemplationem perve- nire valent, sed potius subvortuntur et damnan- tur. Unde et Lot, subversionem Sodomiticae voluptatts luxurisque fugicnti, angulus consu- luit, dicens : « Nec manseris hic, nec in om- ni circumregionc, sed in monte salvum te fac (Gew.xix). »Per quem? Per Christum. NuIIus quippe viribus vel meritis suis ascendere valet, nisi fuerit assumptus per electionis gratiam, et ductusper gra- tiam oooperantem ab eo qui solus dat et velle et corpus designavit. Convenienter quippe anima qu» ad imaginem et similitudinem Dei creata est, facies Domini dicitur, quoniam pee eam Dominus a nobis et in nobis cognoscitur. Unde Psalmista : t Tibi dixit cor meum : Exquisivit ts facies mea, faciem tuam, Domine, requiram \Psat. xxvi). » Quoniam enim si- miliasimilibu8gaudent,faciesanima3n08trae,faciem Dei,ad cujus imaginem creata est, semper debet desiderare. Facies igitur Jesus Ghristi, vel etiam sanctorum, in resurrectione fulgebunt sicut sol, id est tanquam Deus, non quantum Deus, quoniam anima uniuscujusque in resourrectipne, juxta mo- «413 HOMILIiE. — I. DE TBMPORE. UU dum suum, crit munda sicut Deus mundus cst, A recta sicut Deus rectus est, sancta sicut Deus san- ctus est, ardens sicut Deus ardens est. Vestimcnta vero, id est corpora, erunt candida sicut nix. Nix de ccelesti pluvia per frigoris magnitudinem con- stringitur et candidatur.Per nivem ergo,castimonia signincatur,quse non nisidoccelesti gratiapercarnis refrigerationem et castigationem obtinetur. Unde pariter errant, vel qui sine Dei gratia, vel qui sine carnis castigatione,putant se castimoniam adipisci posse. Corpora igitur sanctorum in resurrectione erunt sicut nix candida,idest castitatesplendcntia, quoniam de caetero non nubent, neque nubentur, sed erunt virgines et casti sicut angeli Dei in coelo {Mattfu xxii). Auctoritas vero Jesu Ghristi demon- stratur cum dicitur : Et appamerunt eis Moyses et ^ Elias cmn eo loquentes. In boc quippc demonstravit Redemptor noster se esse Dominum legis et pro- pbetarum,Dominum vivorum et mortuorum,Domi- num coeli et terraB. Porro Dominum legis et pro- phetarum se essc ostendit, cum legislatorem et pro- phetarum eximium, quando et ubi voluit, sibi as- sistentes demonstravit. Dominum vivorum et mor- tuorum se esse ostendit, quando mortuum Moysen, et Eliam in paradiso vivcntem, quando et ubi vo- luit, sibi assistentes et colloquentes exhibuit. Domi- num cceli et terrae se esse demonstrat, cum sic po- testative illis imperavit, quod statim terra Moysen, et coelum Eliam ibi praesentavit. Quales autem visi sunt, et quid cum eo locuti sunt, Lucas exponit di- cens : « Visi sunt in majestate, dicentes excessum quem completurus erat in Hierusalem {Luc, ix). » C Sane in hoc quod Dominus legislatorem et prophe- tarum eximium, secum in majestatis gloria osten- dit, demonstrat se spirituales legis exsecutores et prophetarum secum in gloria glorificaturum.Inhoc vero quod excessum, quem completurus erat loque- bantur, aperte demonstratur quod lex et prophetae consentientes praenuntiaverunt, et in eo veraciter adimpleti sunt. Porro delectatus Petrus in divini splendoris et gloriae contemplatione, dixit ad Jesum : Bonum est nos hic esse, Sed cum Petrus in umbra- tilis brevisque gloriae visione, tantisper gavisus et deiectatus sit, ut semper ibi vellet manere, quan- tum putatis, fratres mei, gaudium, quantaque di- lectio erit in illavera aeterna, beataquegloriadivinae visionis, « in quam angeli scmper desiderant pro- n spicere [l Petr. i). » Si vis, iuquii, faciamus hic tria tabemaculat tibi uiium, Moysi unum, et Elix unum, Cum Petrus adhuc in carne positus in ostensione umbratilis et brevi gloriae, Moysen et Eliam nun- quam amplius visos cognoverit, quam aporta puta- tis, fratres mei, notitia erit omnium, in illa veraet aeterna beatitudine ? Caeterum etiam, petitione con- struendorum tabernaculorum Petruserrat,quoniam ex subito nimioque gaudio perturbatus, teste alio evangelista, quid peteret nesciebat {Luc, ix). Quid peteret, nesciebat qui in aeterna beatitudine, ubi nulia intemperies est, tabernacula postulabat. Quid pctcret nesciebat, qui ante humani generis pcr san- guinem Jesu Christi redemptionem, et ante Evan- gelii praedicationcm, gloriam postulabat. Quid pe- teret nesciebat, qui in constructione labernaculo- rum, Domino servos adaequabat. In hoc tamen bene sapiebat, quod cum Domino semper esse deside- rabat, et quod divinam voluntatem suae praepone- bat, cum dixit : Si vis, faciamus, Ac si dicat : Non mea voluntas, sed tua (iat. Quem nos imitantes,fra- tres mei,semper cum Domino manere desideremus, semper in petitionibus nostris divinam voluntatem nostrae praeponemus. Divina vero natura revelatur cum subditur : Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos ; et ecce vox de nube dicens, etc. Sive hoc pronomen, eos, referatur ad Moysen et Eliam, sive ad Petrum, et Jacobum, et Joannem, idem est scnsus, quoniam utrique obumbrati sunt. lili ne viderentur ab istis ; et isti ne vidcrent eos. Quare? ut istis certum esset quod Jesum, qui solus appa- rebat, vox Patris de nube testimonium perhiberet. Ecce mysterium Trinitatis. Filius transfiguratur, Spiritus sanctus per nubem eum ab aliis secernit, Patcr per vocem eumdem ostendit. Sicut enim ba- ptizato Domino, Pater in voce, Spiritus sanctus, in columbatestimoniumperhibuerunt,siceidcmtrans- figurato Pater similiter in voce, Spiritus vero san- ctus in nube lucida testimonium fecit. Bene autem super baptizatum Dominum Spiritus sanctus in columba apparuit, quando Christi innocentiam simplicitatemque demonstrabat, per quam et ad quam Christus homines perbaptismumadvocabat. Bene vero super transflguratum in nube apparuit, quoniam eum solum esse in alia vita tegimen et lumcn sanctorum demonstrabat, tabernaculorum, quae Pctrus postulabat, et solis usu pariter, ut Joannes in Apocalypsi perhibet, cessanle. « Et tem- plum, inquit,non vidi in ea: Deus enim omnipotens templumiliiusest, et Agnus.Et civitas illa non egct sole et luna ; nam claritas Dei illumina,t illam, et lucerna ejus est Agnu3(Apoc, xxi).» Ecce vox, inquit, de uube dicens, Hic et non alius, est naturalis Filius meusdilectuSf scilicet in quo nihil est nisi diligibile ; in quo, id est, in cujus generatione, complacui mihi ; qui in formatione hominis quondam quodammodo mihi displicui, cum multiplicatis hominum sceleri- bus dixi : « Pcenitet me fecisse bominem (Gen, vi). » Ipsum, inquit, audite, Quasi diceret : Uic est de quo Moyses ait : « Prophetam suscitabit Deus de fratribus vcstris, ipsum tanquam me audietis in omnibus quae locutus fuerit vobis. Et anima quae non audierit eum, vel in se, vel in suis praedicato- ribus, peribit de populo suo {Deut, xviii). » Sequitur pars tertia, in qua Dominus prostraLos discipulos erigit : Nam cum audii'ent discipuli vocem patriSy ceciderunt in faciem suamj et timuerunt valde. Ordo praeposterus. Ex auditione quippe vocis ti- muerunt, et ex timore ceciderunt.Ubi enim divina magnitudo panditur,bumana infirmitas concutitur et prosternitur. Sed Jesus humano fragilitatissem- I41S RADULPHI ARDENTIS. !«• por sublovaior, accedit, tangit» erigit, et consola- \ ix\ elc.In bac lectione, fratrcs mei, bortatur A|>06* tur eo8. LevanUs autem oculos neminem viderunt nisi solum Jesum. Exquo certum babuerunt vocem de nobe solum Jesum demonstrasse, et ei soli te- stimonium perbibuisse. Porro quod tunc contingit apostolis, quotidie, fratres mei, contingit in nobis. Gum enim in contemplatione ab inspiratione vel lectione divina ore cordis, Dei audimus polen- tiamet magnitudincm, nostr® fragilitatis conscien- tia timet et concitatur, et in faciem, id est in noti- iiam propriffi infirmitatis bumiliatur ; sedne usque in desperationem dejiciatur, adest Jesus solita clementia sua, ct accedit nobis compatiendOytangit nos, gratiam suam nobis conferendo, erigit nos ad coelestia desiderium nostrum dirigendo^consolatur tolus Gorintbios ad dandam eleemosynam suictisqiil erant in Jcrusalem^quiyCum omnia sua poauiasenl ad pedes apostolorum (AcL iv) fndigebant. Gam aa- tem eos bortatur^nos quoque, fratres meiyhortatur ad eleemosynam prsecipue bonis egentibus. Unde idem alibi dicit : Facite « bonum ad omnes, maxi- me autem ad domesticos fidei (Gal. vi). » Sunt ao- tem bujus lcctionis quatuor partes.Primo enim oa- tendit ab quam causam debeamuseleemoaynamfa- cere large. Secundo, quomodo ; teriio, quo ilne; quarlo^qua ilducia eam debeamus donare. Primnni igitur ob quam causam debeamus large faeereele- emosynam, ostendit cum dicit. Qui parce sminatf parce et metet, et qui seminat in benedictionilmSt di nos, fiduciam sui amoris nobis praestando, ut le- _ benedictionibus et metet. Ac si aperte dicat : Large x__ 1 i^ «^-. ..:j^»^. «:«: »^i..^ Mj • .i. _. •_ j i ^i: •_ • _«. vanies oculos nostros non videamus nisi solum Jesum, id est aciem nostrs contemplationis ad Deum levantcs, non videamus in eo nisi salvatio- nem qua cupit omnes homines salvos fieri (f Tinu ii). Unde eum magis diligcre quain horrere debemus. Sequitur pars quarta^in qua Dominus inhibet dis- cipulis ne cuiquam visa nisi post resurrectionem 8uam revelent, dicens : Nemini dixeritis visionem, donec Pilius hominis a mortuis resurgat. Et quare boc?Ob tres causas. Prima est, ne, si Ghristidivi- na potentia etgloriapalamomnibusmanifestaretur, passio ejus noslraque redemptio impcdiretur, teste enim Apostolo, si principes cognovissent, nunquam Dominum glori» crucifixissent (/ Cor. ii). Secunda seminate, quia secundum quod aliquis seminat, metct.Qui nibil seminat, nibil metet; et qui puice seminat, parce et metet, et qui seminat in benedi- ctionibuSfid est in largilatibus,delargitatibualarge metet. Vocat autem benedictionibus, largitatem, quoniam causa est benedicendi.Vocatquoquedato- rem eleemosynaB metaphorice, seminantem. Quo- niam sicut seminator spargit inbiememodicumse- men in terram, et in eetate copiam colligit messia, ita dator eleemosynaQ modicum dat in bac vila, et «eternambeatitudinera recipietin futura.Sedanimad- vertendum, fratres mei, quod parcitas vel largitas elcemosynam faciendi^non refertur ad substaniiam; alias miserrimi essent pauperes,parum vel nihil in eleemosynam dare valentes.quoniaminaliaviiapa- e8t,nesi transnguratio Domini omnibus manifesta- C rum vel nihil essent recepturi.Et beatissimi essent retur, non verum,sed phantasticum corpus habere putaretur. Gujus corporis vcritas, postquam per passionem probata fuit, nihil deinceps transfigura- tionem ejus impedivit prsdicari. Tertia est, ut da- ret fldelibus suis exemplum, quatenus si quid virtu- iis et glori» in se babereat, nunquam in vita sua quidquam manifestari vellent. Sed et si cui forte fa- miliarium notum fierel, ab eo exigerent,ne se viven- tibus alii revelarent ; sicut legimus beatum fecisse Nicolaum, sicut enim ventus bore» flores urit, ita flosculos virtutum, rumoret favor popularis.Quam- vis enim laudari erubescamus, et indignos nos dica- mus, tamen anima, qus naturaliter suiamatrixest, ad laudes intus Istatur, et sibi incipit placere. Et divites,hic plurimapauperibustribuente8,quoniam in alia vita plurimam mercedem esseni habituri. Non ergo rcferturadsubstantiam^sedpotiuaadcha- ritatem et ad possibilitatem.Non pensatquippeDo- minus quantum tribuatur, sed ex quanta chariiate et possibilitate. Unde Dominus viduam duo minuta in gazophilacio ofTerentem dicit plus omnibus ob* tuIisse;quoniam illi ex abundantia aliqua; illa vero quidquid habuit obtulit (Uarc. xii; Luc. jxi). Unde et patet quod ex majori charitate hoc fecit.Mulium igitur^fratres mei,seminat qui illud modicum quod babet totum pro Deo erogat. Multum seminat, qui, cum plus non possit,verbum correctionis ei saluiis tribuit.MuItum seminat«qui,cum patienti non po8- quanto magis nos nobismet placemus, tanto ma- j^ sit dare rem, dat vel cbaritatis compassionem ; ei gis Deo displicemus. Propterea, fratre8mei,gIoriam et laudem bumanam semper fugiamus, thesaurum, gloriam et desiderium nostrum ad ca^Ios penitus iransferamus, nos bic contemni, dejici et opprimi propter Ghristum diligamus, ut in alia vita ab eo ho- norari, sublimari et gloriflcari mereamur ; ipso prsstante qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia sscula ssculorum. Amen. XXIX. IN PASSIONB BEATI LAURENTII. Qui parce seminat^ parce et metet. Et quiseminat in hncdictionibuSf de benedietionibus et metet (II Cor econtra, dives aliquis, cum videatur pro Christo multa dare, tamen pauca donat, quia ex nulla vel tepida charitate.Quod inde patet quoniam^ad com- parationem eorum quae possidet,pauca prebei.Sed et illud sciendum est quoniam prsmia siername- ritis nostris commensurabilia non eruni, quoniam merita nostra nulla vel minima sunt, prsmia vero immensa erunt.Unde Dominus in Evangelio:« Ser- ve bone et fldelis,quia super paucafui8iifideli8,8U- pra muItateconstitutam(Ma///i.xxv).» Nulluaergoin futuro saeculo parce metet,quoniam quislibeimini- mus sanctus sufflcienter in futuro abundabit. Sed HOMILIiE, — I. DE TEMPORE. Utfi limtiir paree metet, ad comparationem m^jo- irsmiorum dicitur, quoniam, Apostolo tes- < stella dilTert a stella in claritate (/ Cor.xv).» lo» demonstrat Apostolus quomodo eleemo- lit facienda, cum subdit, unusquisque enim, iiy tribuat eleemosynam, prout destinavit, id oposuit in cordo suo, scilicet libero. Et quo- ristitia et necessitas solent cordis devotio- bnubilare et impedire, subdit, noneo; tristiHa, neeessitate,\d e8t,ex tristitia qu» provcnit ex itate.Porro ex tristitia donat qui in ambiguo ii vel non donandi positus, pene negat, sed n necessitate compulsus donat. Vocat autem iii8 necessitatem, quamdam coactionem, facit quibusdam tepidis vel frigidis mandatum portanitas,vel pudor,vel promissio,vel caro, usmodi. Quidam enim non ex compassiene, asi ex mandati coactione, inopibus tribuunt, vel nihilfVel parum merentur. Alii vero, im- itate indigentium compulsi,ut tsdio careant it;qui procul dubio rem et meritum perdunt. ro, videntes juxta se multos multas eleemo- lanteSfpudore compulsi^non aliqua compas- ribuunt; qui profecto nihil merentur vel pa- iiquoquenonexaliquapietate,sed ex promis- aamfeceruntcompulsi, tribuunt ; qui simili- »arum,vel nihil merentur,sed dictumsuum re- t.AliiverOyCamis propinquitate compul8i,non .teparentibusetcognatissuistribuunt, ex quo terentur,sed tantum carnis usumsequuntur. necessitates, fratres cbarissimi, vitamus, si )um et proximum diligimus.Tunc enim nul- si mandatum,nulla pauperum importunitaa, lia ratio largiendi erit nobis gravis, sed po- nabilis. Necessitatem quippe superat, qui lod coactum est. Per veram igitur dilectio- psas donandi necessitates amplectendo, tri- a nobis fugemus,et liberadevotaquevolun- *gientes illa etiam dona qus parentibus, co- fkmiliaribus et amicis nostris exhibemus, u» astricti videmur, libere multumque me- faciamus. Hilarem enim, inquit, datarem Deus, Sicut enim inviti coactique animi, sie, tarde et exprobrando dare, et ita do- lum vendere,ita benevolentis de^otique est, ito et benedicendo dare, et ita donum suum hominibus gratiflcare. Csterum non vani bet datoris hilaritas vana Deo placet, sed ea 1« ex vera diiectione procedil. Sed ea ipsa scenda est, ne ultra modum hilarescat ani- t de perpetrata eleemosyna sibi nimis com- ty unde et Deo displicero incipiat. Quanto enim nobismetipsis placemus, tanto magis isplicemus. Propterea, fratres mei, quando •synam damus, vel aliquod aliud bonum fa- pensemus quoniam non nostra, sed aliena Bamus, nec datores^sed potius ministratores . Unde et dicamus illud quod Dominus ju- Cum feceritis omnia qu« praecepta sunt vo- A his, dicite : Servi inutiles sumus, quod debuimus facere non fecimus {Luc. xvii). » Tertio vero, de- monstrat Apostolus ob quam causam eleemosyna sit facipnda, cum dicit : Potens autem est Deus om- nem gratiam abundare facere in vobis, ut in amnibus sufficienUamhab€ntes,abundetissemper in omne opus bonum, Ac si aperte dicat : Eleemosynam semper debetis facere, non ob gratiam vel laudem homl- num, qui vel ingrati, vel impotentes,vel mendaceB Bunt ad remunerandum, sed propter Deum Bolunif qui solus potens est etiam semper nobisdarecopiam eleemoBynam faciendi, et remunerare factam. IpBO enimesteleemosyns et causa finalis etcausaefQcienB. Namquepropteripsum solum et eleemosynam facere possumuB, et propter eum solum eam facere debe- |. mus.Ipse enim dat nobis et voluntatem et potesta- tem, et materiam et affectum totius boni operia, et istorum omnium «temamremunerationem.Pro- pter quod ait, omnem gratiam, id est cooperantem, operantem, perficientem et remunerantem. Et hoc probat auctoritate PsalmistaB,subden8 : Sicut serip- tum est : Dispersit, id est, dispergendo, dedit paupe^ ribus (Psal. cxi). Non enim uni omnia sunt danda sed pluribus, Juxta quod possumus, et secundum quod illi indigentydistribuendaiUtpluresapudDeum mereamur habere advocatos etintercessores.Neque Bunt distribuenda non pauperibus,ne liberalitas li* beralitate pereat. Pars enim sacrilegii est^res pau- pemm dare non pauperibuB. Et quid memit ju- Btus distribuendo pauperibus ? Justitia ejus, id est merces quam perjustitiammeruit,mantf/tnnstat quoniam, quando damus eleemosynas pauperibus, non nostra eis damus, sed sua eis reddimus. Quod utique ofQcium justiti® est. Qui ergo pauperibuB, inopia pereuntibus communium remm superabun- dantiam retinent apud se,quid aliud faciunt quam quod pauperibus sua toUunt et eos occidunt? Tot profecto pauperum facti sunt homicide quot bub- tentamenta pauperum retinent apud ee. QuartOidemonstrat Apo8toluB qua fiducia debet* 1419 RADULPHl ARDBNTIS. 1490 mus olcemosynara darc,cum subdit: Qui autemdat semen serenti, et panem ad mandueandum pracslnbit, Et multiplieabit semen vestrum, et augebit incrementa frugum justitix vestrx. Ac si aperte dicat:Non sitis timidi vel pusillanimes ad dandam eleemosynam, sicutquidemqui pauperibuseleemosynam posfulan- tibus causantur sc habere parum in arca,et parum annona; in horreo. Nam Dominus qui dat semen se- renti, id est materiam eleemosyna; tribuenti, ipse Vobisfacientibuselecmosynamproculdubioetprtnem ad manducandum prxstalit, et multiplieabit semen vestrumfid est, proptcr clcemosynam quam fccistis, multiplicabit vobismaloriani,undc majores clecmo- synas facere possitis, et ita amjebit inerementa fru- ^ttw,id est praimiorum justilia; vestri-c^et ita multi- plicando,mcrita augebit et propmia.Minimae quippe fidei est quiob hoc non vultdarc cleemosynam^uia tlmet sibi nccessaria decssc.Nam siDcusdat nece^- saria non suis,quanto magis suisfidelibus^Etsidat necessaria rapiontibus alicna.quanlo magiserogan- tibus sua? Fiducia quoque seminantis agricola;(de quo metaphoram sumit Apostolus) debct nos exci- tare;quem quamvis ppesmcssisaliquando fefellerit, tamen non timet iterum quantumcumque potestse- minare, sola perparce retinendo neccssaria. Scd etiam quandoqueea quajcrant sibinecessariascmi- nat;quandoque vero cum necessaria nonhabct,mu- tuat etiam aliena quae seminet. Et si, fratres mei, cum tanta fiducia dat agricola praesens semen pro spe futura; messis, fortassis insnis, cum quanta fiducia deberaus hic clecmosynas dare pro certa spe rctributionis aetcrna;? Beatus Nicolaus, beatus Joannes patriarcha, cajteriquc sancti, vix sibi ne- cessaria relincntes, quajcunque poterant, in ma- nus panperum seminabant, ct Dcus eis abunde ministrabat qua3 tribuere posscnt. Et quasi ccrtare videbantur : Deus illis ministrando, illi pro Deo distribuendo. Ipsa etiam ncccssaria tribuit viduae Sareptanae ; quoe, cum tanta fames osset quod plus panis habcns plus vivcret,ipsa tamenfidens inDeo, de pusillo farina; quod solum habcbat,ipsa esuriens prius prophetam pascit:unde ct temporalis farinaj multiplicationem, aetcrnamque retributionem pro- meruit. Aliena etiam mutuat, cum propria non ha- berct hospcs Elisa?i,ad cxhibcndum hospitalitatcm prophctis, undc promcruit post mortcm suam, et mulHplicationcm olei ad absolvcndum, sustentan- dumque uxorcm ct filios, mcrcedemque sempiter- nam.Quotidiequoque,fralresmei,videmusquoniam qui«lamscmpcrrapiunt,etscmpercgent;quidamsem- per tril)uunt,ctscmper abundant, Deopropterqucm doriant eis cuncta ministrante.PropI.oroa discamus Christum pasccrc in esurion'ibu3, potare in sitien- tibus,vcstire in nudis, suscipcrc in perogrinis.visi- tare in iniirmi3,redimcre in captivis,quatenus me- reamur ab illo audirc illam dulcissimam voccm : « Vonitc, benedicti Patris mei, porcipite regnum quod vobis paratum est ab origino mundi. Esurivi enim,et dedistis mihi manducarc;sitivi,et dedistis (10) Lib. I Offic. cap. 4i. A niihi potum (Matth. xxv), • etc. : ipso prastante qni cum Patro et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula ssculorum. Amen. Vita sancti Laurentii martyris per divum Amlrosim episc, Mediolanensem scripta (10). Non praetereamus sanctum Laurentium,qui,CDm videret Sextum episcopum suum ad martyrium duci, flere coepit, non passionem illius, sed suam reman- sionem.Itaque bis verbis appellare ccepit:» Quopre- grederis sine filio, Pater?Quo,8acerdos sancte, sine iacono properas? Nunquam sacrificium sine mi- nistro ofierro consuevcras. Quid in me ergo displi- cuit, Pater? Num dcgenerem probasti? Experire certc utrum ministrum idoneum ele^eris,cui com- misisti Dominici 8anguinisconsecrationem,cuicoii- summandorum consortium sacramentorum, huic consortium tui sanguinisnogas?Videne periclitetur judicium tuum, dum iortitudo laudatur. Abjectio jj discipuli, detrimentum est magistri. Qui quod il- lustres ot proestantos viri discipulorum certaminibus magis quam suis vincunt?Dcnique Abrabam filium obtulit,Petrus Stephanum praemisit.et tu,Pater,in filio ostendo virtutom tuam, offer quem erudisti,ut sccurus judicii tui comitate nobili pervenias adco- ronam. » Tunc Sixtus : « Non ego te, lili, relinouo ac dcsero, sed majora tibi debentur certamina.Nofl quasi senes lovioris pugnae cursum recipimus, te quasi juvcnem manet gloriosior de tyranno trium* phus. Mox venies, flcre desiste, post triduum me sequeris. Inter sacerdotem et levitam bic medius numerus decct.Non erat tuumsubmagistroviDcere q^uasi adjutorem c[uaerercs. Quod consorlium pas- sionis mcse expetis? Totam tibi haereditatem ejus dimitto. Quid praesentiam meam requiris? Infirmi discipuli magistrum praecedant,fortes sequantur.ut vincant sinc magistro,qui jam non indigent magi- sterio.Sic et Elias Elisaeum reliquit.Tibi erco com- p mendo nostrae virtutis successionem. » TsJis erat ^ contentio, digna sane do qua certarent sacerdos et minister, quis prior patoretur pro Christi nomine. In fabulis ferunt tragicis excitatos theatri magnos esse plausus, cum se Pylades Oresten diceret, Orcstes (ut erat) Oresten so osse asseveraret;ille,ut pro Oreste necaretur,Orestes ne Pyladera prosepa- toretur necari. Sed illis non licebat vivere, quod utcrque esset parricidii reus ; alter qui fecisset, alter qui adjuvisset.llic Laurentiumsanctumadboc nullus urgebat,nisi amor devotionis.tamen et ipse post triduum, cum illuso tyranno impositus super craticulam exureretur:« Assum e8t,inquit,ver8a et manduca.» Itaanimi virtute vincebatignisnaturam, De D. Laurcntio sic ait Petrua Chrysologus (11). Itaque beatissimus martyr ostendens quam quiete jaceret in illo ignitoferro,aitcircumstantibus:«Jam me vorsate, et si una pars cocta est,vorate. >» Mira- mur patientiam,donum Dei miremur. Ibi fides non solum non arsit, sed et consolabatur ardentem. D Quare fides consolabatur ardcntcm? Quia fidelem tenebat promittentem,ut fides non doficcret,utspe8 non avcrteretur.ut charitas intcr pccnas igneasco^ porales plus accenderetur, Dei dona erant, fratres mci, nemo arrogot potentiae suae, quae non dat nisi Deus. Merito Apostolus alloquens martyres, ut in Epistola ejus hodie,cum legeretur,audistis, « Vobis (inquit) donatum est pro Cnristo,non solumutcre- datis in eum, sed etiam ut patiamini pro co (Phil. I). » Ergo martyrium mcrita velut Dei dona laude- mus, amomus, subinferamus voluntatem nostram; voluntas enim sequitur, non praevenit. Sed tamen non deest charitas, si non dcsit voluntas ; ipsa enim ardens voluntas vocatur charitas. Quis est qui timcat volens? quis est qui amet nolens? fervcat oratio, et festum martyris celebretur. (11) Sermo 235, in opefe Homil. ejus. l HOMILI^. — I. DE TEMPORE. I41S ut non sit inanis, qui celebrat, imitelur. »> A ^s omnia mundana studia experiri facit, et non in- XXX. IN ASSUMPTIONI BEAf^E MARIiG VIRGINIS. omnibus requiem quxsivi, et in hsereditate Do- morabor (Eccli, ixiv), etc. Haec verba, fratres i8simi,verba sunt sapientiae, non mundanse qu(B lca est Deo, sed sapientiae quae ex ore Altissimi iit, scilicet Domini nostri Jesu Ghripti, in quo ir quem Deus omnia fecit et refecit. Cujus verba i aviditate suscipere debemus, scientes quoniam loquitur, loquitur nobis et pro nobis. Dicit n quatuor. Primo, dicit se requiem qusesivisso 3giBse,quod demonstrat,cum dicit, in omnibus em quxsivi, et in haereditate Domini morabor, |aid est, Domine mi Jesii Christe? Tu es ipsa venientes in eis requiem, facit eos ad baereditatem Domini transire et ibi morari. Secunda pars sequitur, in qua sapientia Dei Pa- tris ostendit ipsum Patrem mandatum, et consen- sum sibi in hsereditate ejus, cum subdit : Tunc prascepit et dixit mihi Creator omnium, subaudis, ut etiam morarer in hsereditate ejus. Gum Pater etFi- lius sint ejusdem substantise, essentis, auctorita- tis,voluntatis et potenti®; tamen Filiussemper re- spiciens,tum ad hoc quod ipse ex Patre est, cum Pater ex nullo sit, tum ad hoc quod secundnm as- sumptam humanitatem minoratus est, dicit quia « non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem Patris mei qui misit me (Joan. vi). » Et quia « Pater les, et quicunque requiescit, per te requiescit. p major me est, et sicut mandatum dedit mihi Pater, etiam ipse clamas : « Venite ad mo, omnes aboratis et onerati estis^ et ego reflciam vos \. xi), » id est, requiescere faciam. Quomodo tu ipse, cum sis requies, requiem qua^sivisti? )cio quod nos, in his quae nobis concordantia icentia sntit, requicm habemiis; in illis vero, nobis contraria et displicentia sunt, roquiem PB non valemus. Tu quoque, Domine, cum { te requiem semper et pacem habeas, apud tamen qui per immunditiam et iniquitatem tibi miles et displicentes sunt, requiem non habes, lli similiter apud te. Apud vero illos, qui per litiametjustitiam tibi {^imilesetplacentessunt, em habes, et illi simiiiter apud te. Unde et ti :« Super quem requiescet spiritus meus, nisi sic faeio [Joan, xrv).» Gonsensum vero cum subjun- git : Et qui creavit me, id est genuit me, vel certe, se- cundum humanitatem assumptam crcavit, requie^ vit in tabemaculo meo. Cum enim Deus Pater, et ex eo genita sapientia, fuit semper ejusdem essentis et voluntatis, in quocunque requiescit Dei sapientia, et Deus Pater. Unde et eadem snpientia in Evange- lio dicit :<< Si quis diligit mc, sermonem meum sar- vabit, et Pat^r meus diliget eum, et ad eum venie- mus,et mansioncm apud eum faciemus (Joan.xiv).» Porro tabernaculum suum vocat, vel ipsum assum- ptum hominem in quo habitat plenitudo divinitatis corporaliter ; vel etiam sacratissimum uternm beataB Virginis, in quo Dei sapientia secundum carnem habitavit, Sed et tam Deus Pater quam ejus Filius humilem et mansuetum, et trementem ser- C in ea et per essentiam, et per gratiarum plenitu- dinem requievit. Sed et unusquisque nostram, fra- tres mei, si omncm spurcitiarum labem anobis ell- minamus,si nos virlutibus et bonis operibus exor- namus,si per veram charitatem Deum in nobis ha- bemus, procul dubio Dei Patris ejusque sapientis tabernaculum et templum 8umus,dicente Apostolo. « Templum Dei sanctum est, quod estis vos (/ Cor. vi); » et alibi : « Nescitis quia membra vestra tem- plum sunt Spiritus sancti? Si quis enim violaverit templum Domini, disperdet illum Deus (ICor, m). » Templum Dei violat, qui per turpes et malas cogi- tationes, et per reprobam vitam, a se Dei sapien- tiam prolongat. Scriptum est enim :« In malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in !S meos? » (Isa. lxvi.) Hic quoque ostendis quem requiem eligas, cum subjungis, et in litate Domini morabor, Porro hjfireditas Do- dicuntur hi quos Deus regni sui haeredes, Fi- 5SuicohaeredeseIegit,qui,contemptisomnibus itoriis, solum Deum in haereditatem sibi eli- dicentes cum Propheta : « Dominus pars hae- itis meae {Psal. xv), » id est, pars et haereditas Hinc est quod beata et venerabilis Virgo Maria, i hodie Assumptionem celebramus, quia prn 18, qui ab initio usque in finem fuerunt vel i suntyDominum in munditia,humilitate,man- dine, simplicitate, sanctitate, caeterisque vir- 18 magis studuit imitari, Dominique iieri hae- 18 omnibus modis desideravit; ideo eam Do- j) corpore subdito peccatis (Sap. i). Sequitur pars ter- 8 de numero universorum qui sunt vel fue- vel futuri sunt, singulariter elegit. In qua non m spiritualiter, sed etiam carnaliter requiesee- tsecundum assumptam humanitatem habita- Dnfoveretur et cresceret. Sed et in nobis, fratres ssimi, si vias Domini nostri Jesu Christi pro ilo nostso secuti fuerimus; si mundi, si humi- i mansueti, si sancti, si justi, sicut ipse justus uerimus, procul dubio in nobis habitabit, re- icet et complacebit,vel certe divina sapientia 88 in omnibus requiem quaesivisse, et tantum sreditate Domini mororii quia homines sapien* tia, in qua exponitur in quibus Dei sapientia re- quiescat, cum subjungitur : Et dixit mihi : In Jacob inhabita, et in Israel hsereditare, et in electis meis mitte radices, Voluntas Dei Patris est ut egus sa- pientia habitet in Jacob, id est in luctatoribus con- tra vitia, haereditet in Israel, id est in fortibus con- tra vitia, mittat radices, tantum in electis. Multoties quippe et luctatores vitiis 8uccumbunt,et fortes ca- dunt,etDei sapientiam,qu» videbatur in eis habi- tare vel haereditare, perdunt. Sed electi soli, in qui- bus divina sapientia misit radices, eam non admit- tunt. Et siCf inquity in SUm, id est in 8peoulativif| 1433 RAOULPHI ARDEIITIS. MM firmata sum, qui scilicet opUmain partem sibi ele- gerunt, qus non auferetur ab eis (Luc, x). Et in civitale, id est in congregatione sanctorum, sancti- ficata similiter requievi, « Ubi enim duo vel tres con- gregati sunt in nomine meo, ego in medio eorum 8um (Matth, xviii). » Et in Hierusalem potesUis me^f id est in pacificis. Potestas enim divina sapienti», prsecipue in pacifiois, qui filii Dei vocabuntur (Matth, y)» apparet, quoniam omnes inordinatos mo- tQ8 non solum in 80, sed etiam in aliia sedant. Di- vina qaippe sapientia pacifica est, similis aque pro- funde. Secularis vero litigiosa qsU similia aqua tenui et garruls. Et radicavi in populo hanorificatOt cui dieit Dominus . « Tu es populus meus, et ego Deu8tuu8.»Quod exponens subdit :Et in partes Dei mei hosreditas illius, id est, in illo populo radicavi quem elegit Deus in partem, et qui Deum elegit in haereditatem. El in plenitudine sanciorum detentio mea, Ubi enim migor sanctimonia, ibi divina magis invitatur et detinetur sapientia. Cum autem in om- nibus his divina requiescat sapientia, prscipue et singulariter requiescit in Maria. Ipsa enim omnia hnc, et plusquam hsc habet. Quis enim sic fuit Jacob, id est luctator contra vitia, ut Maria? Quis fuit sic electus, imo prslectus ut Maria? Quis fuit sic Sion, id est speculativus, ut Maria? Qu» civitas sic fuit sanctificata, ut civitas et claustrum Dei Ma* ria? Quis fuit sic Hierusalem, id est pacificus, ut mediatrix Dei et hominum Maria. Quis fuit populus sic honorificatus, ut pars vel haoreditas Dei, ut sin- gularis Dei Mater et Virgo, et regina ccelorum Ma- ria? Quis habuit tantam sanctimoniae plenitudinem, quantam Maria? Singulariter igitur et superexcel- lenter Dei sapientia requievit in Maria. Sequitur pars quarta, in qua sapientia ostendit qualis ipsa sit : dicit se esse exaltatam, se esse spe- ciosam, se esse odoriferam. Se esse exaltatam osten- dit, cum subdit : Quasi cedrus exaltata sum in Liba" no, Sed cum divina sapientia non possit esse major vel altior quam semper fuerit, quomodo dicit se esse exaltatam? Non quia in se, sed quia in suis, dum eos exaltat, exaltatur. Divina quippe sapientia facit quod sancti, a vitiis surgentes, in alto virtutum se collocant, et quod virtutum virtuti, bonum bono accumulant. Et hoc est quod dicit : Quasi cedrus exaltata sum in Libano, et quasi cypressus in monte Sion. Qwisi palma exaltata sum in Cades, Per Liba- num,qui candidatio interpretatur, candor innocen- tis Yits significatur. Per cedrum vero, cujus odor fugat serpentes, dicente poeta : Disce odoratam stabulis aecendere cedrum^ (ViiG., Georg, lib. iii, vers. 414.) et cujns resina libros a tineis et vetustate conser- vat, fides accipitur, cujus intelligentia fugat hereti- cos,etsensum Scripturarum a corruptione conser- vat. Per Sion altitudo speculationis intelligitur. Per cypreBBum vero que odorifera est, nullo impulsu amittens eomam,solida et oneri eedere nescia, for* titiido spei «temtt odorantis et superari nesoieulis» A accipitur.Per Gades,que mandatim vel ioiaeta inteih pretatur, mandatum Dei intelligitur. Per palmam vero, qus gracilis est circa radieem, et desuper di- latatur cum gratia foliorum semper virentium et suavium pomorum, charitas, qu» ab angusto inei- pit, et postea usque ad inimicos dilatatur, ^i sempsr viret et fructificat, significatur. Divina igitur saj^ieft» tia quasi cedrus tn Libano^ quasi cypresiut in numk Ston, quasi palma m Cades exaltatur, dum per eam sancti in innocentia fidem, in contemplaiiotiflBii spem, in mandato charitatem observantes, exaltaa* tur. Se vero speciosam ostendit cum subdit : QtMi plantatio rosx in Jericho. Quasi oliva spedosa m mn^ pis, et quasi platanus exalUUa sum jnxta aquatn ia plateis, Porro Jericho odor vel luna intarpraialiir. n Per plantationem ross in Jericho, corona martjrii designatur. Per olivam, cujus liquor superenatal omnibus liquojibus, misericordia qus superexaltat judicium, aocipitur. Per platanum, sic dictam a li- titudine foliorum, et quia patuia et ampla eai, qua nascitur juxta aquam in plateis, magnanimiiatem significat,qus juxta mandatum divin» 8apienti0,ei latitudine charitatis, animi amplitudine cunctos re- cipit, protegit cunctisque benefacit. Divina igiilir sapientia est speciosa quasi plantatio rosJB in Jerieks^ et quasi oliva speciosa in campis, et quasi plakmm exaltata, juxta aquam in plateis, quoniam quosdam odore bonorum operum etiam martyiio ooronatv alios in campo hujus vit», virtute miserioordia ei oompassionis decorat, alios latitudine charitatis, magnitudin^ benefaciendi, latius iUustrat. Se vero C esse odoriferam ostendit, cum dicit : Sieui eimuh momum et balsamum aromatiiians, odarem dedi; quasi myrrha electa^ dedi suavitatem odorit. Sane per cinnamomum^ quod est brevis frutez, colore subnigro vel cinereo, et fractum, spiramentum visi* bile emittit in modum nebula vel pulveris. humiliias significatur^quffi se quasi brevem et vilem d^ioiensi etidm Issa magis bumiliatur, et quasi visibile spi- ramentum boni dicti,v61 facti, suis l«soribu8 nsddiL Per balsamum vero, quod duobus cubitis emiaeti foliis albis et semper manentibus, et Issum ovm acuto lapide, emittit guttas odoris precipui, beai- gnitas significatur; que semper albens et vireaSj etiam lesa Issoribus gratiam beneficiorum reddere novit. Per myrrham etiam qua amara est, et corpo* Q ra incorrupta conservat, castimonia et moriificatio carnalium desideriorum significantur, qu» corpof et animam a vitiis conservant incorruptam. Divina igitur sapientia est odorifera sicut cinnamomum ei balsamum et myrrha, quoniam sanotos suos virtute humilitatis, benignitatis et castitatis redolere ikoiU Et si, fratres mei, sapientia Dei Patris, Dominus noster Jesus Ghristus, sic exaltat, sic deoor«t| aie redolere facit csteros sanctos, quanto magie dile- ctissimam et aingularem matrem suam? Ei manda- tum quod de honorificatione patris et mairiB nobis dedit.quanto magis ipse custodit, Sxaltavii iiaqoe dtlectissimam matrem suam sioDt cedrum in U* I4f5 HOMILIiE.-»!. DB TEMPORE. 143t ^ano, flicut cypressom in monte Sion, et sicut pal- mam in Gades, qui eam in via super altitudinem fidei, spei, et charitatis, csterarumque virtutum omnium8uiierexcellenterexaltavit,etinpatriasuper omnem angelorum et archangelorum celsitudinem singulariter sublimavit. Decoravit quoque eam sic- nt plantationem ross in Jericho, et sicut olivam speciosam in campis, €t platanum exaltatam Juxta aquam in plateis, quoniam eam etiam in via mar- tyrii, testante Simcone dicente quod ejus |animam pertransiret gladius {Luc, n), et misericordie, et magnanimitatis, csterarumque virtutum operibus deooravit. Et in patria omni corona, omnique glo- ria, omni pulchritudine^ claritate et honore, plus- quam cor hominis capere possit, mirificavit. Redo- lere quoque fecit eam aicut cinnamomum et balsa- «ium sraoiaiizans, et sicut myrrham electami quo- aiam tam bono odore, tam bona opinione humilita- tis, benignitatia, vlrginitatisque singularis, cstera- TQmque omnium virtutum, eam aromatizavit. Quod uaiversi fldeles, tam illi qui adhuc sunt in via quam iili qui Jam sunt in patria, omnisque militia ccBle- •tie, in fragrantia illius incomparabili delectentur et «dmirentur dicentes: c Qu« est ista qu» ascendit ^e deserto sicut virgula fumi exaromatibus mirrhs -et thuris, et omnis pulveris pigmentarii ? >» [CarU. iv.) Ineffabilem igitur fVagrantiam sacratissim» Virginis •i Dei Matris, fratres charissimi, admiremur, admi- rando delectemur, delectando smulemur, aemu- laado de longe pro viribus nostris imitemur, om- «em maculam, omnem turpitudinem fugientes, siu- dia virtutnm, morumque bonorum sequentes, ca- stiiatem mentis et corporis conservanies, jejuniis et ^raiionibus insistentes, operibus oompassionis et inisericordiiB semper radiantes, bon« opinionis •xemplo alios invitantes, gloriosam Dei Mairem, ut Msiram adjuvet tardiiatem, fletibus et suspiKis ^agiiantes et dicenies ; 0 gloriosa Dei Mnier, meri- 4is et precibus iuis trahe nos posi iSi curremus in odore unguentorum tuorum. Nec poterii eam non •caudire de nobis, qui pronobisde eadignatusesi UMci, Dominus nosier Jesus Christus, qui cum Pa- ira ei Spiriiu sancto vivitet rcgnat Deus per omnia •scula seculorum. Amen. XXXI In BODRM FE9T0 AS8UMPTI0NIS BBATiE MARliE. In illo tempore, inlravit Jesus in quoddam castel- lum, et mulier quoedam, Martha nomine, excepit illum m damum suam (Luc, x). Etreliqua. In hac lectione, juxia tropologiam, irium vitarum exempla propo- nuntur nobis. Sunt enim tres vitfie qus solo regnum ccelorum merentur, activa sciIicet,contemplalivaei misia. Activa est laborantium, contemplativa orato- mm, mista rectorum sive prsdicatorum. Est autem ojfncium aciivs vits terrena rectc dispensare, quod suum est unicuique reddere, Deo religionem, sibi munditiam, pareniibus honorem, famili® providen- tiam, flliis erudiiionem, majoribus obedientiam, p^inoB defensionem, minoribus iutelam, omnibus A. equitaiem, erranti correctionem, esurienii oihum^ nudo vestimentum, peregrinis hospitium, ethujus- modi. Et quia hsc in laboreesi,abactionefrequenii activa nuncupatur. Contemplativffi vero ofQcium esi Dei gloriam contemplari, sola coBlestia mediiari, ioto desiderio ad «ternam beatitudinem festinare^ omnia caduca fastidire. Hujus studium iriplex esi oraiio, lectio, mediiatio. Orando loquiturad Deum, legendo Deus sibi loquitur, meditando lecta memo- rantur. Oratione mundatur, lectione instruitur, me- diiaUone philosophatur. Et quia in contemplatione studium ejus versaiur, contemplativa vocatur. Misis quoque offloium est, alternatim nuno contem- plaiivaB, nunc aciiva vices agere. Nunc coniemplando adorare,' legere, meditari. Nunc laborando insiruere •n rudes, oorrigere errantes, juvare indigenies, ei hu- juscemodi. Hujus ofQcium Dominus exsequebatur, quia nuno orabai in montibus et in solitudinibus, nunc prsdicabat ei curabat in urbibus ei populosis locis. Unde et hic legimus, quia Jesus intravit in quoddam castellum. ActivoB vero ofQcium exseque- baiur Martha, oum Dominum in sua persona, vel in suis membris suscipiebai, dum ei ministrabat, dum oirca ministerium frequens erai. Contemplaiiv» offlcium exsequebatur Maria» quasi relicta cura et administratione, sedens secus pedes Domini, eum ioio desiderio cernebal ei audiebai. Brai autem ae- dens, id esi quieta tam corpore quam mente, soli oontemplationi et veri>o Dei intenta. Ethoeestcon- traquosdam falsos coniemplalivos, qui, oum sedeant in clausiro, vel in soliiudine, corpore, iamen per C universum mundum vaganinr mente, neo suniin- tenti oraiioni vel leciioni, sed rumoribus ei vaniia- tibus. Ei hoc solet eis oontingere ex acedia, qu« maxime contemplativos solet vexare, cum non ha- beani solatia sooioium aut operum, quibus isdia sua possini relevare. Sed vos contemplaiivi per di- lectionis fervorem exoutite avobisomnemiorporem « Maledictus esi enim qui opus Dei facii negligen- ter (Jer. xlviii). » Ei variate vestra studia, nunc orando, nunc legendo, nunc aliquid agendo, quo- niam similitudo mater saiieiaiis est. Porro, juxta Evangelii seriem, tria nobis consi- deranda suni. Quareist» vit«, cumsicsinidivers», sorores dicantur, ei quare Martha conqueratur, et quid ei a Domino respondeaiur. Sane hs dum n vitffi ideo sorores dicuntur, quia ex eadem origine proceduni, quia ad eumdem flnem tendani» et se semper coadjuvent et comitentur. Ex eadem quippe dileciionis Dei ei proximi est, et quod laborai Mariha, et quod contemplatur et orat Maria, ad eumdem quoqueflnem tendunl, quia et illa ad hoo iaborat, ei hcBC ad hoc philosophatur, utDeo placeat ei ad ejus visionem perveniat. Alias nec hsc vera Martha esi, nec hsc vera Maria est. Sese etiam semper coadjuvani; nam Martha Mariam mini- strando nccessaria sustentat, ui ita possii contem- plationi vacare, et ita quodammodo pariicipat et suum facit bonum Mari«, dicente Domino: « Qsl 1437 RADULPHI ARDENTIS. 442B recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem A ^is quotidianis contrahit, charitas et profectus pro- prephetae accipiet (Matlh, x). » Non enim ait: Mer- cedem de prophcta, sed mercedem ipsius prophetie, suum facit, dum eum sustinet, utprophetarc possit. Maria quoque juvat Martham pro ea Dominum orando, no aliquando inter tot sollicitudines cor- ruat, ct ita moritumMarthae facitsuum. Sic itaque contemplativa et activa vita sese coadjuvant et co- mitantur, non solum in diversis, sed etiam in una et eadem persona. Nullus enim activus vivit recle, nisi ei ipse aliquando contempletur et oret, aliter enim rationabiliter agere nequit. Ncc aliquis con- templativus potest in hac vita sic contcmplationi vacare, quin nccesse sit eum ad activs operatio- nem descendere, similis aquilse, qui, postquam ad ximorum abluit.. Poro quod sit illud unum quod omnibusestnecessarium,ostenditPsalmista,dicens: « Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam (PsaL lxxii). » Huic uni tanquam anchors, cui soli intendunt contemplativii adhsrere semper ct nos debemus activi,dum turbi- nes et tcmpestates soliicitudinem et laborum ettrir bulationum temporalium nos jactant. Notandum veroest quod Dominus, quamvis rog»' tus, non prsecipit Mariam transire ad ofQoium Ma^ thas, et quamvis laudet partem Mariae, nen preci- pit Martham ad eam transire. Et quare ? Quoniam novithanc magis esseidoneam contemplationi quam actioni, et illam magis esse actioni quam contem- astra volavit, et solem contemplatus est, rursus ad t% plationi, ct idco vult utramque in vita magis siiu cadavera in terram descendit. Sed quare conque- ritur apud Dominum Martha dcMaria, dicens: Do- mine, non esi tihi curx quod soror inea reliquit me solam ministrare? Dic ergo illi ut me adjuvet. Non ideo quod putet offlcium Mariae otiosum et nullum esse, ut quidamhodio putant, et ideovelit adsuum bonum ofHcium Mariam transire, sed quoniam ipsa novit ofQcium Mariac peroptimum esse, et ideo vel- let in suo inferiori officio, tamen necessario, a sua Borore juvari, quatenus, eo cite consummato, queat cum sorore eadem diutius desideratas contempla- tioni vacare. Quod aperte contra quosdam falsos activos ost, qui nunquam desiderant ad quietem contemplationis transire, sed sempercurasetlabo- res saeculares amant tractare, qui ot si quandoque idonca salvare. Sunt enim quaedam personae tardio- ris et grossioris ingenii, magis ad temporalia qoam ad spiritualia idoneae, et econtra, quaedam subU- lioris igenii, magis ad spiritualia quam ad mun- dana aptae. Utraeque crgo ad quos magis idonea suntsese exerceant, ne, siforte ad idad qupd idonea non sunt, transcant, inutiles fiant. Quod bene signi- ficatur per hoc quod tabernaculum Moysi erat ex- terius coopertum pellibus et sagis cillicinis, ad ex- pellendam intemperiem aeris. Interius vero splende- bat coccus, purpura et byssus. Quia enim quidem homines grossae mentis sunt minus idonei tractare spiritualia, ideo debent illud ad quod idonei sunt facere, scilicet exteriores curas et perturbationes suscipiendo ab corum injuriis contemplativos pro- forte vacant corpore, tamen tunc sollicitantur etla- C tegcre. Et quia quidem homines spiritualesad exte- borant mente, nec in curis et negotiis sui coadju- tores quaerunt haberc, scd potius ipsi soli omnia volunt tractare, curasetlaborcshabcntespro quietc, et quietem pro labore. Scd quando inter curas quietcm habere poterunt,qui necinipsaquiete quie- tem habere non possunt. QuidautemDominus pro Maria respondeat, ostenditur, cum subditur: Mar- tha, Martha, sallicita es et turbaris erga plurima, Porro unum est necessarium, Maria optimam partem elegit quas non auferctur ab ea. In his verbis Do- minus partem Marthae non reprehondit, scd partem Mariae praeponit. OfficiumenimMarlhaesibi placere demonstrat, cum illud suscipit, et cum Martha, Martha,ex ftiagna affectionc, gcminat. Sed dcmon- riora tractanda sunt minus idonei, debent inte- riora et spiritualia ad quod magis idonei sunt tra- ctarc,ne forte,8i purpuraot byssus ad intemperiem foris prodcant, gratiam suam amittant. Et econtra si sagae ct pelles interius ponantur, indecora et in- utilia flant. Vidi enim quosdam a claustro contem* plationis egressos, non regressos esse, sed, more corvi missi a Noe, cadaveribus adhaesisse. Sunt et aliae personae, quae ad utrumque sunt idoneee, qu« etextcrioraet interiora convenienter norunt tractare, Istidebent rectores Ecclesiarum constitui, qui vicis- sim sciantcum Moyse, ot in tabernaculo per coutem* plationcm Dominum consulere, ct foras ad erudien- dum regendumrue populum exire.Quiad exemplum strat illud inferiusesseofTicioMariae,intribus: quia ]) columbae Noe egrcssi, ncc in exterioribus requiem videlicet MarthasoIIicitaestin pluribus, etquia tur- batur, etquia parsejusaufertur. QuiacnimsoIIicita est in pluribus, ideo uni nccessario minus intenta cst. Et quia turbatur, ideoveritatem minus contem- plari potest. Et quiaaufertur,ideo minus appetenda est. Et e^ontraparsMariae ineorumconlrariiscom- mendatur, quia uni tantum est intcnta neccssario, et quia non turbatur, sed manet inconcussa, et quia non aufertur, sed semper estmansura, etideoma- gis appetenda. Attamcn pars Marthae fructuosior est in operibus et proiest pluribus, nec minoris meriti est. Quia si quid pulveris ex terrenis negotiis et cu- invenientcs, cum ramo olivae, id est opere miseri- cordiae,exteriusadepto,ad arcam contemplationis te- stinant redire.Qui more Jacob speciem Rachcl, id est contemplationis, magis diligant,et Liam,idest acti- vam Wtam,propter operum fecunditatem sustinere non recusant.Mystice vero castellum in quo Dominus intravit, uterus est beatae Virginis. Quod benccon- gruit ci et nomine et significatione. Nomine, quo- niam castellum sive castrum dicitur a castrando, co quod proptcr vigilias et laborem armorum om- nis libido eliminetur a castro. Ab utero quoque beato! Virginis omnis libido propter labores et ho- HOMILI^. — I. DE TEMPORE. 1430 exercitationes exclusa fuit, Significatione, m castellum dicitur quod est muris et propu- [8circumvallatum,custodibus munitum, ne- 18 repletum. Castrum quoque beat« Virginis ►pugnaculis vallatum, ut abstinentia contra 3m, castitate contra luxuriam, munificentia avaritiam, patientia contra iram, bumilitate superbiam. Unde in Canticis canticorum : 8 conclusus soror mea sponsa, hortus con- fons signatus {Cant. iv). » Item : « Collum lcut turris David, qu» scdificata est cum laculis. Mille clypei pcndent ex ea, omnis ra fortium (/6trf.).)> Fuit enim beata Virgo per quod exiit ad nos VerbumDei. Fuit etiam t)us munitum, utpotc quam Gabriel caeteri- jeli, et sancti homincs, ut Josoph et Joannes ista, ut Dei templum, sanctissime custodie- lit et necessariis repletum,utpote in qua fe- cellarium panis vitse et aqua sapionti®. Fuit beata Virgo castellum, et quoddam, id est re, quia, quamvis cseterae virgines possint indae et casts, tamen nulla potest esse si- t Virgo et Mater. Quod et si conccdamua eri, nuUa tamen alia potest essc mater Filii i sicut est unico Patri, ita est unicus unicsa n hoc igitur castissimum castellumintravit Wta vero per quam intravit,fides est. Quia ^redidit, perfecta sunt ei omnia quae dicta a Domino. Nec intrans Jesus hoc castellum ; Jesus enim salvat, non violat. Secundum ejus, ita et opus ejus. ilier qusedam, Marlha nomine, excepit illum m suam, etc. Nulla sic exsecutaest officium I, ut beata Virgo.Alii quemlibet hospitem in ua suscipiunt, haec et istud ad litter henso quoque et crucifixo adfuit, imo etiam mimam idem gladius passionis transverbera- . ii). Unde et bene congruit quod dicitur : , Marthay sollicita es^et turharis erga plurima. 'ero dubitat quin beata Maria vellet filium ie omni tribulatione liberari, ct seipsam jatione adjuvari a divinitate, quam eidcm 3 noverat inesse pcr thcoriam quae est pars Et est quod conqueritur Mai Lha, quod cam A solam soror ministrare relinquit. Et si talis est in beata Virgine pars Marthae, qualis pulatis est in ea quae optima pars praedicatur Mario}? 0 quam magna multitudo duicedinis fuit in ea, quando Spiritus sanctus in eam venit, et virtus Altissimi obumbra- vit, et de eodtjm Spiritu sancto concepit! Quid de Deo non aspiciebat, in qua Dei sapientia latebat? Et quid de Deo non sapit^bat, quae ipsum thesaurum sapientise et scientiae in se portabat ? Nemo unquam sic gustavit quam suavis est Dominus.Haec conser- vabat omnia verba angelorum, pastorum,magorum, necnon et ipsius fTlii sui, conferens in corde suo {Luc. ii). Circa plurima occupabatur, ut Martha, circa unum delectabatur, ut Maria. Singulariter igitur partem Marthae peregit,singulariter optimam l^ partem Mariae elegit. Sed pars Marlhae ei aufertur bono suo, quia pars Mariae ei perficitur quae non auferetur ab ea. Exaltata est onim super choros an- gelorum, repletum est in bonis desiderium suum, quae gaudet et regnat cum filio sno in aeternum, apud ipsum pro nobis scmper intercedcns, si tamen ad cxemplum ejus fuerimus vel Martha,Christum in pauperibus suscipiendo, cibando, vestiendo, caete- raque opera misericordiae ministrando, vel si fueri- mus Maria, soli Christo cunctis transitoriis spretis adhaerendo, contemplationi, lectioni, orationi, caete- risque virtutibus vacando, et ad Deum toto deside- rio festinando et perveniendo. Quod gloriosis preci- bus ejusdem beatissimae matris suae nobis conce- dere dignetur, cui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus peromnia sa?cula saeculorum. Amen. C XXXII. IN FESTO SANCTI DARTHOLOM/EI. Facta est contentio inter discipuloSj quis eorum videretur esse major {Luc. iv), et r liqua. Quinque- pertita est lcctio ista, fratrcs mci. Primo enim con- tendunt discipuli de prceiatione. Secundo,Dominus eos redarguens ostendit de quo non debeant, vei debeant contenderc.Tertio, exemplo suo eos invitat. Quarto, quae sit summa meriti eorum demonstrat. Quinto,quod praemium essct ois daturus manifestat. Primo igiturdiscipulinarrantur dc praclatione con- tendisse, cuin dicitur : Facta est contentio inter dis- cipuloSf quis eorum videretur esse major. Sicut bono- rum est in Scripturis attendere unde in melius pro- ficiant, sic perversorum est in Scripturis accipere, rv unde nequitias suas vel defendant, vel excusent, ideoquemulto ardentius attendunt quod facta est contentio inter discipulos Christi,quiseorum vide- retur esse major,quam quod « multituflinis crcden- tium erat cor unum et anima una (Act, iv).» Multo recolunt tenacius quod factaeitcontentio inter Pau- lumetBarnabam,itautdiscedercntabinvicem,quam quod idemPaulus dicit : «Cum sit intervoszeluset contentio, nonne carnalcs estis ? » (/ Cor. i.) Quasi nobis infirmitas sanctorum praeponatur imitanda et non illud potius, quia « convalucrunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello {llebr.ii). » Non enimpro- ponitur nobis contentio vel infirmitas sanclorum ad 1131 RADULPHI ARDENTIS. imitandum, sed potius ad oavendum. Attamen de A^Qi^i^iueiattendcns se oum mfljor sit grada et seieA- qua prffilatione contenderent, dubium est. Si enim de exteriorl prselatione conlendebant, constat quia, tanquam carnales adbuc, errabant. Unde et a Do- mino redarguuntui dicente : Reges gentium domu nantur eorum^et qui potestatem habent super eos bene- fid vocantur, Vos autem non sic. Ac si diceret : Non more saecularium de praslationB et laude contenda- tis.Siautem (quod magis credo) de prslatione vir- ttttis contendebantjuxta quod Dominus eis prsce- perat : e quibus vero discipuli Ghristi debeant Gonteadera ostendit ipse, cum dicit : Sed qui maior eHvesirwm, fiat sictU junior; et qui praecessor est, sieut miniitrtk- tor. Ac si aperte dicat : Non oontendetie de pnsia- tione et dominio, sed potius de humiiitate et minL sterio. Qui major est, inquit, vestrumt sulHicidis. tatem. Porro insitum est nobis, fratres mei natu- p merito virtutum, flat sicut junior^ id eat inleriory raliter concupiscere et ambire. Gum enim omnis anima creata sit a Deo concupiscibilis, naturaliter concupisoit profectum et honorem suum. Sed in eleotione concupiscendorum, falluntur ssculares, qui spiritualia et ffiterna bona vel ignorantes, vel negligentes, sola transitoria mirantur,cupiunt et ea quocunque modo rapere contendunt. At viri spiri* tuales, spiritualia bona jam degustastes, et aetema praeodorantes, illa sola, contcmptis divitiis sscula- ribus et honoribus, ambiunt et appetunt. Sed quia norunt profectum virtutum sine humilitate esse praecipitium^in virtutibus per humilitatem proflcere contendunt. Quia igitur, fratres mei,non concupis- cere non possumus, vera et stema bona concupisca- mus. Qnanto magis enim desideraverimus aeteraa, tanto magis vilescant nobis terrena. Sequitur pars secunda,in quaDominus discipulos de quo non debeant, vel debcant contendere, infor- mat. Porro dequo non debeant contendere, eos in- format, cum subdit : Reges gentium dominantur eo- rum^ et qui potestatem habenl super illos benefici vo- cantiir. Ac si aperte dicat : Illi per ambitionem ra- piunt sibi regnum, vel potestatem super gentes. Exercent super ea-t non regimon, sed magis domi- nationem per 6uperbiam,etamantabeis laudari et honorari per inanem gloriam. Vos autem non sic, id est, non ambietis praelationem. Et si ad eam fue- ritis vocati,non amabitis dominari et honorari,sed potius humiliariy laborare et ministrare. Unde et Petrus : « Neque, inquit. ut dominantes in clero, non quidem sola voce et simulatione, ut bypocrit sed etiam vera sui ffistimatione. Quod erit si ipsum vere cognoscens, semper iniirmitates» vitia et peccata sua, aliorum vero l>ona consideret. Hoo enim pensans, non solum bonis quibuaiil^et naiao- ribus non audebit se preferre, sed nec eUam qiiaB- tumcunque peccatoribus, cogitando, se posee niere, et illos per poenitentiam, etiam ad summae virtutes ascendere posse. Quis enim considerans Juda apo- stoli ruiiiam.et Magdalens restaurationem, audeat se, quantumcunque justum, preferre aiioui quan- tumcunqne peccatori? Et qui prxcessor e$t, inquit, gradu prslationis, fiat sicut ministrator, non aola similitudine, sed veritate. Gum enim episcopos su- perintendens dicatur, et intenderc^ vigiiare, costo- C dire,timere,et soliicitum esse pro suiMiitief sit ma- gis ministrantis quam dominantis ofncium, patet quod officium episcopi est magis ministrare qoam ministrari, et episcopus magis minister del>et dici quamdominus.Uoc autem probatpersimiiitudinem, cum subdit : Nam quis major est, Juxta judicimB sciiicet smcuW fquirecumbit an qui ministrat? Nmtne qui recumbit? ¥oTro oiTicium ministri est tam pro se quam pro aliis soliicitum est, necessaria pr»pa- rare, et quod unicuique necessarium eet app cet quod contenti est, continenti attribuitur.Potesi igitur beata Virgo nos ad admirationem et ad vene- rationem, id est ad exemplum sui, nos invitando, dicere : Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odo- ris, non solum exemplum sancts vit» et bone opinionis universo mundo pr«bendo, sed etiam illum, cigus odoro mortui resurgunt, generando. Ego enim sum illa virga de qua predixit Isaias : « Egredietur virga de radicc Jes8e,et flos de radioe ejus ascendet (Isa. xi). » Et flores mei non sunt inanes, sed sunt fructus honoris et honestatis : filiui qnippe meus ipse flos,ipseetfructus flos suavitatis et fructus satietatis. De ejus suavitate Isaac in per- sona Dei Patris ait :« Ecce odor filii mei,sicut ador agri pleni, cui benedixit Dominus (Gen. xxvu). n De ejus satietate Psalmista prcedixit, dicens :« Sa- tiabor cum apparuerit gloria tua (Psal. xvi). > Ipse est fructus honoris et honestatis, quoniam omnem honorem et honestatem et in se habet, et cui vult prsbet. Ego mater pulchrx dilectionis, et timoris, ei agnitioniSy et sanctx spei. Harum scilicet, catera* rumque virtutum, non solum exempla prsbendo» sed etiam illum, qui est dilectio, fides, timor et spes omnium fidelium generando. /n me (/ra/ta om* nis vix et veritatis^ in mc est omnis spes vitse et vir» (tt/i5.Quoniam non solum hsc in me per exemplum ostendo.sed etiam illum qui est : plenus graUe et veritatis (Joan. i), » qui est « via, veritas et vita (Joan. xrv), » qui est spes, virtus et refrigerium omnium fidelium, in meo utero gesUi.Transite ergo ad me per imitationem, qui concupiscitis me, id est vitam, sanctimoniam et gloriam meam,^/a genera* tionibusmeis, id est ab Unigeniti mei benedictioni- bus implemini : Spiritus enim meus, id est Spiritus sanctus qui singulariter in me supervenit et re- quiescit, super mel est dutcis, Et haereditus mea^ quam scilicet habco cum Filio meo, super choroa angelornm, est super mel et favum. Memoria mea in generatione sxculorum, quia « ex hoc beatam me dicent (imnes generationes (Luc. i).» Qui edunt me adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc sitienU Qnia quanto aliqui fideles mores et virtutes meas per- cipere et imitari incipient, tanto magis et magis eas admirabuntur, et eas magis sitient. Qui audit me, per imitationem, non confundetur, et qui operantur in me id est secundum me, non pee^ * cabunt. Et qui elucidant me, id est mores, virtu- tes et sanctitatem meam verbis et factis expo- nunt et predicant, vUam eetemam habebumL Ecoe; domiaa et mater nostra^ nos Biiiikiu 1448 RADULPHI ARDENTIS. 1444 tu' luam aanctitatem etgloriam admiramur,lauda- A lxxxviii). » Unde et Jerusalem longo tempore post mus et prsdicamus, sed tamen digne imitari uoii valemus. Ideo potentissimis precibns tuis nos adjuva, fac nos desiderio transire ad te, fac nos fugere vitia et peccata nostra,et transire ad raores et virtutes, fac nos contcmnere terrena et dcsi- derare ccElcstia, sustine nos inter tenlationes car- nis, inter insidias diaboli,inter Iribululionos hujus mundi,quibu8,te auxiliante, te duce,valeainuspor- venire ad illa gaudia in quibus tu inajternum cum Fi- lio tuo la3taris,cui est honor et gloria cum Patre ct Spi- ritu sancto per omnia saecula sa?culorum. Amen. XXXV. IN EODIM FESTO. SERMO 1>E EVANGELIO. Liber generationis Jcsu Christiyfilia David,filii Abra- David, et jam tendente regno Judaeorum ad finemy ait :«Ecce dies veniunt, dicit Dominus^et suscitabo David germen Justum, et regnabit rex, ct sapiens erit,et faciet judicium et justitiam in terra. Et hoc cst nomen quod vocabunt eum ; Dominus justus nosler (Jer. xxin). » Exordiens igitur evangelista Christi genesdogiam, ait : Abraham genuit Isaac, Isaac autem genuU Ja' coby ctc.In hac igitur geneaIogia,fratres charisstmi, quatuor considerare debetis.Ipsius genealogis qua- liLatem,personarum diversitatem,numerum etordi- nem.Et primum, qualis est ista genealogia? Admi- rabilis, sancta ct fructuosa : admirabilis est, el in principio et in (Ine. Mirabiliter quippe Abraham, ham [Matth, i). Et reliqua. Duae sunt generationes n cum scnex esset, de matre sterili et seni genuit Domini nostri Jcsu Christi,fratres mci: una ajtcrna, altera humana.Per illam natus est ante tempora de Deo Patro Dous verus. Per istani nalus cst in tem- pore de humana matre homo verus.Por illani natus est aeternalitcr de Palre sine matrc. Pcr istam cst temporaliter natus de Virgine matre sine patre.Illa generalioestincomprehensibiIis,ista mirabllis.Dc il- la dixit Isaias propheta :«Generationem,inquit,cjus quis enarrabit?»;/.sfl.Liii.}Deista dicithiccvangclista Matthajus : Liber generationis Jesu C7ir/.s7/,snbaudi, hic est. El est hic quasi titulus exponcns maleriam sequcntis libri. Porro quatuor sunt gcncrationcs temporales. Prima fuit ncc de viro ncc de femina, ut quando Deus formatil primum hominem de terra. Secunda fuit dc viro sine femina, ut quan- Isaac.Mirabilius vcro sacratissima Virgo Maria abs- quoviri consortiogenuit, nonqualemcunque, sedip- sum Dei Filium,Deum et Creatorem suum.Prima est gcnoratio admirabilis, quia contra naturam; ista vcro mirabilior,quia supraetcontra naturam.Unde bcnc per minibilem virgnc Aaron fructificationem praefigurala cst. Sicut cnim virga Aaron cum sicca essotjSinc arlniiniculo radicisvcl huinoris,mirabili- tor floruit ct nuces protulit,ita imo mirabilius beata Yirgo Maria, cum ardore Spiritus sancti omnis cu- pidilas in ea esset desiccala, sine exteriori admini- culo concepit et peperit. Sancta vero est iste gene- ratio, quia sancta est radix, sanctus stipes,sanctos truncus,sanctior Virgo Mar'a, sanctissimus vero flos et fruclus; sanctus enim fuit Abraham et cffiteri do Deus formavit mulierem dc latere viri dor- C pa(riarcha3, qui sunt prima credendi via. Sancti mientis. Tertia cst de viro et de fcmina, et haic est quotidiana. Rostat quarta de femina sinc viro, et hsec est singularls gcncratio Jesu Christi.Prima, et secunda,ct tertia goncratio fuitad Imiiiani gone- ris propagationcm. ll;jec ultima quarla fuit ad ejus redemptionem. Illte trcs pcr inobedientiam corruc- runt; haec quarta rcstauravit ruinas eorum.Estigi- tur hajc generatio cajteris major, mirabilior ct no- bis utilior. Major, quia major est qui nascitur, sci- licet Dei Filius. Mirabilior,quiamirabilius estquod Deus in forma servi de muliere dignatus est nasci quam quod servum plasmavit. Nobis utilior, quo- niam utilius est nobis ad vitam aeternam renasci (quod habemus per Christi nativitatem), quam ad quoque propheta^, qui fuerunt organum Spiritus sancti. Sancti quoque reges qui habuerunt sapien- tiam se et alios regendi. Sanctior vero fuit beata Vigo Mario, quic est tcmplum Dei, sacrarium Spi- ritus FanctijCella aromatum,paradisus deliciarum. Sanctissimus vero Sanctus sanctorum, Deus etDo- minus noster Jcsus Christus, in quo habitat omnia plcniludo divinitatis corporaliter {Col. ii),etseptem spiritus missi in omnem terram.Sanctitatem hujus gcnerationis praevidens Isaias ait :« Egredietur vir- ga de radice Jessc, et flos de radice ejus ascendet, et requicscet super eum Spiritus Domini, spiritos sapienti(B ct tntellectus, spiritus consilii et fortitu- dinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum mortem in hoc Sfficulo nasci pcr carnis nativilalem. D spiritus timoris Domini (/sa. xi), » Utilis quoque Cum itaquo de hac sola Christi generatione hic in- tendat Matthams agere,cur altius exorditur multas texendogenorationes? UtvidelicetostondatHcbraei?, quibus scripsit, se non cujuslibot Christi scribere generationem, scd illius solius qui antiquis patri- bus in 'lege promissus est. Unde et duos patres praeponitjDavid scilicel et Abraham,quibus spocia- liter de Christo, de semine eorum nascituro, pro- missio facta est. Abrahaj quippc dictum cst : « In semine tuo benedicentur omnes gentes(G^.xxm).» Et David : « Et ponam in saeculum saeculi semen ejus; et thronum ejus sicut dies saeculi [PfuU est gcnealogia nobis, si tamen sanctitatem Patrum prffipositorum imitati fuerimus,8i ad exemplum pa- triarcharum rcctevivamus et doceamus,si ad exem- plum bonorum regum nos etalios bene corrigamus et rcgamus, si ad exemplum beatae Virginis, mun- ditiam, humilitatem et omnem sanctitatem habere studeamus ; si Jesum Christum diligendo ut Redemp- torem no3trum,sequendo el praecepta ejus faciendo, ejus redcmptionis fieri participes laboremus. Per hanc enim genealogiam,misit Deus Verbum suumi tanquamhamum in carneab8Conditum,interaquaa humani generis, ut eo diabolum caperet| et nOB ab 4445 HOMILliE. — I. DE TEMPORE. 1146 ejus fauce iiberaret. Hinc boato Job dicit :« Nun- A. quid capies Leviathan harao? »(Job. xl.) Subaudis, ut ego,qui,dum Filium meum tanquam haraum in carne abscondo, diabolum carnis avidum capio.Qui, dum illum, in quem jus non habebat, glutire cupit, etiam genus humanum in quo jus habere videba- tur, amittit. Secundo, consideranda est diversitas personarum, quae in hac ponuntur genealogia; po- nuntur autem hic tam viri quam mulieres, tam Ju- dsi quam gentiles, tam regcs quam inferiores, tam antiquiores quam juniores, tam boiii quam raali : omnes enim Christi redemptione indige- bant. Et ideo de omnium genere carnem sum- psit, ut omnes redimeret. Sicut cnim mali indige- bant peccatorum rcmissione, ila boni indigebant regni ccelorum apertione,quod nisi per sanguincm p Christi poterat aperiri. Sed et aliqui mali idco in hac generatione sancta interseruntur, ut ostcnda- tur malitiam non obesse sanctitati, quoniam, juxla prophetam, « anima quae peccaverit, ipsa moiielur, et filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii (£mA. xviii). » Jusli- tia justi super eum erit, et impietas impii erit su- pcr eum. Non enim nocet bono patri malitia sui filii, si tamen prout potuit eum correxit. Nec nocet bono filio malitia sui patris, si eum imitatus non fuerit. Alias et malitia Hlii nocet patri negligenti,ut apparet in Heli, et malitia patris nocet filio patrcm imitanti. Unde Dominus :« Ego, inquit, sum Dous zelotes, vindicans peccata patrum in lilios, usque in tertiam et quartam gcnerationcm (EjcocL xx).»Sed ncc econtrario bonitas patris prodest malo filio, imo C nocet, dum propositum ct proximum sibi exemplum sequi contemnit. Nec bonitas filii prodcst malo pa- tri, qui nec verbo nec exemplo eum instruxit. Ter- tio vero numerus attendendus est. Enumerantur hic quadraginta duae generationes usque ad Chri- stum. Totidcm quoque mansionibus filii Isracl ad terram promissionis pervenerunt. Nos quoque per ejusdem numeri sacramcnlum, id cst per Decalogi in quatuor Evangcliis, et per quatuor Evangeliorum in Decalogo,cum gcmina cheritate implotionem ad terram promissionis et ad Cbristum pervenimus. Decalogus enira et quatuor Evangelia sine gemina charitate, Dei videlicet et proximi, non possunt nos ad terrara promissionis ct ad Christum perducere. Unde Dominus in Evangelio :« In his, inquit, duo- j) bus mandatis,tota lex pendet et pvophcts^ {Matth, xxii). » Et Psalmista : « Viam, inquit, mandatorura tuorura cucurri, cum dilatasti cor meum (Psal, cxviii), » subaudis pcr charitatera qua? extenditur etiara usque ad iniraicura.Quod alibi exponens ait : « Oranis consuraraationis vidi finera, latura raanda- tum tuum nimis (Ibid.) » Quanto enim Deura et proxiraum ferventius diligiraus, tanto facilius et velocius raandata Dei percurriraus. Sicut igitur filii Israel per quadraginta duas mansiones ad flu- viura Jordanis pervenerunt, quera sicco pede raira- biliter transeuntes terram promissionis intraverunt, ita Rederaptor noster per quadraginta duas genera- tiopcs venit ad fluviura nostrae raorlalitatis, qucm victoriosissime pertransiens ccelura intravit. Nos quoque, fratrcs mci, per Decalogi in qua- tuor Evangeliis, et por quatuor Evangcliorum in Decalogo cum gemina charitate impletionem, stadiuin hujus vit.ne feliciter usque ad mortem currimus ; quara salvi transeuntes, in terrae pro- missionis desideratam requiera intraraus. Qtiarto etiam ordo attcndcndusest. Ordinatur quippe prae- fcitus numerus per tres tesserse dccades, id est per quatuor denas. Priraa protenditur ab Abrahara us- que ad David rcgem, idest avia credendi usquead reginien; secunda a David usque ad transraigratio- nein; tertia a transmigratione usque ad Christum. In quo ordine ordo nostri profectus nostrsBque sal- vationis nobis, fratres raei, deraonstratur. A fide cnim quaG est fundamcntura oraniura virtutum, et sine qua nihil potest placere Deo (Hebr. xi), viam ad Christum incipimus. Qua3 non suTficit, quia « fidcs sinc operibus mortua est (Ja€. ii), » sed ex ca proficientes et per qualuordecim, id estper Deca- logi et quatuorKvangcliorum doctrinam,adrcgnum, quo scilicct nos ct alios bene regere sciamus, perve- nimus. Sod noo hic debemus ccssare, imo ad trans- n)igralionem divinre contemplationis toto desiderio tentlero; quam per quatuordecim, id est per septem dona Spiritus sancti, in gemina charitate duplicati acquirimus. Unclio enim Spiritus docet nos (/ Joan, 11; interiusquo tendere debcamus,et inflammat nos per verum amorera, ut toto desiderio a terrenis ad is rcprehenditur ; quinto, de stulta respon- sione Pharisaei a Domino convincuntur. Primum igi- tur Dominus Matthaeum videt, non soium corpora* 1481 RADULPHI ARDENTIS. I45S libus oculis, sed etiam oculis niisericordiae et oculis praescientiaB. Multos forte tunc ibidem videbat cor- poralibus oculis, sed istum solum tunc ibi vidisse narratur, et oculis misericordisB, quibus Petrum ne. gantem, ut paeniteret, vidit, ct quibus filios Israel in >£gypto afflictos se vidisse dicit : « Videns vidi afflictionem populi mei qui est in iEgypto {Exod. iii). » Sed et eum etiam oculis praeseientia^ vidit, utpote quem ab aBterno praedestinaverat vas ele- ctionis ef apostolum in Ecclesia sua futurum. Ut quid vidit? hominem. Et qualem? Publicanum, ut alius evangelista tradit.Et ubi eum vidit?In telonia sedentem. Ac si aperte dicat; Vid't quidem homi- nem sed peccatorem, et in proposito peccandi pcr- severantem. Publicanum quippe dicitur qui publicis sceleribus focdatur, vel qui publicis ncgotiis impli- catur, qusB sine peccato vel vix vel nullatcnus exer- ceri possunt^ qualis est negotiatio ct telonium. Te- los enim Graece, Latine dicitur vectigul. Constatau- tem quoniam exigere vectigalia, ct cxactiones facere, non est sine crimine. Vidit igitur Dominus hominem, imaginom quidem Dei in se habcntem, sed eam pcccatis deformantem, et in hoc proposito perdurantem. Itaque, fratrcs mei, exprimitur ejus miseria, ut major misercntis Dei appareat misericordia, quas de tam malo tam sanctum efTecit ut cum non solum discipulum suum, sed etiam apostolum constituerit, et ei non solum praedicandi, sed etiam scribendi Evangelium auctoritatem praeberet, ut communicato cum super- nis spiritibus vocabulo, evangclista nominaretur et esset. Quod omnipolens et pius Dominus voluit fa- cere triplici ratione. Primum, nt omnipotentiae suae efifectum nobis demonstraret, qua quantumcunque Bceleratum,quam eito vulljustiricaro polest.Secun- do, ut immensitatem miserieordiae suae nobis aperi- ret,quam nulla scelerum ignominiasuperarepotest. Tertio,ut veniae spem omnibus quantumcunque cri- minosis praeberet. Audi tamen, peccator; non pro- poniturtibi Matthaeus telonarius in exemplum pec- candi, sed in exemplum pajnitcndi. Cave ne pec- ces. Si tamen peccaveris, non desperes, quoniam ad exemplum Matthaei, per poenitentiam resurgere potes, si peccatum tuum accusaveris. Matthaeus enim non se excusat, sed polius accusat de vcteri peccato, cum dicit, sedentem in telonio^ et dum nominat se nominemagis noto, Matthaeum nomine. Alii vero cvangelista3 dicunt, nomine Levi. Erat enim binomius. Sed alii evangelistae coevangelistam suum minus noto vocabulo nominare voluerunt, ne eum de veteri conversatione notare viderentur. Ipse vero juxta quod scriptum est: « Justus prior accusa- tor est sui {Prov. xviii), » seipsum magis noto vo- cabulo vocat. In catalogo quoque apostolorum se publicanum vocat dicens : Thonias et Matthaeus publicanus. » In quo nobis, fratres mei, exemplum proponitur, quatenus pcccata proximorum nostro- rum discamus reverenter tcgore, propria vero hu- militer conflteri. Undeet Paulusiu Christus, inquit A venit in hunc mundum salvos facere peccatores, quorum primus ego sum (/ Tim \). Sequitur : Et ait illi : Sequere me. Ac si diceret : Linque lucrum mundi et ejus cupiditatem, et nie sequere. Sequere me corpore, sequere me corde, sequere me imitatione. Sequere corpore meamcon- versationem, sequere corde meam voluntatem, se- quere imitatione meam vitam. Secundo demonstrat Matthaeus Dominum vocantem se secutum, cum subditur : Ei surgens. secutus est eum. Lucas plenius dicit:« Relictisomnibus,secutuse8teum (Luc. v}.» In quo, fratrcs mei, attendenda est et vocaUonis DQmini mira effieacia, etvocati velox obedientia. Et vocationis quidem Domini miraefficacia in hocap- paret, quoniam quam cito dicit, tam cito efficit. In l^ quo demonstratur quoniam sicut dicere Domini est facere, juxta illud : « Ipse dixit et facta sunt (Pia/. xxxii), » ita ejus voeare est trahere. Vocat quippe non tam exterius quam interius. Vocati vero velox obedientia in hoc demonstratur, quoniam vocatus non dubitavit, non moratus est, non rationes vecti- galiuni reddidit, sed periculo principum spreto, quam cito ad unam solam vocationem, Dominum tam exterius quam interius secutus est. Et quid ad hoc respondere poterimus, fratres mei? Mat- tha3us Dominus adhuc mortalem ad unam solam vocationem secutus est, et nos eum jam immorta- lem, in oranibus divilem, in coeloetin terraregnan- tem, et multas vocationos, et minas et terrores, flagella et promissiones sequi contemnimus. Unde. fratres mei, multum formidare debemus ne Deus C nobis iratus, exigcntibus meritis nostris, nos non jam exteriux interiusque vocet 'ut Matthaeum, sed extcrius tantum ad tollendam nobis excusationem. Unde ipse in Evangelio : « Si non venissem, inquit, et locutus cis non fuissem, peccatum non haberenU Nunc autom excusationem non habent de peccato suo {Joa7i. XV.) ») Et alibi : « Clamavi et renuistis, ego vcro in interitu vestro ridebo {Prov. i). » Porro in hoc quod hic diciiur, surgens, et relictU omnibus, secutus est eum, perfecta et omnis abrenun- tiatiodemonstratur.Suntenimtresabrenuntiationes. Primaest abronuntiare vitiis et cupiditatibus.Secun- dacstrenuntiareipsisrebus.Tertiaestabrenuntiare voluntati propriic. Priraam abrenuntiationem in- telligitur fecisse apostolus cum dicitur, surgeru, n subaudi a vitiis et cupiditatibus suis. Secundam intellipitur fecisse etiam cum dicitur, relicii^ omm- bus. Tertiani, cum subjungitur, secutus est eum, id est voluntatem ejus, non suam. Perfecte igitur om- nibus abrenuntiavit, qui viliis suis, rebus suis, et etiara voluntati suae abrenuntiavit. Et nos, fratres mei, si non possumus rebus nostris abrenuntiare, saltem abrenuntiemus vitiis et concupiscentiis no- stris. Si non possumus relinquere omnia, sallem rclinquamussuperflua. Victum enim etvestitum ha- bcntcs, his contenti simus (/ Tim. vi), ut simus habentes tanquam non habentes, ct utentes hoo mundo, tanquam non utentes (/ Cor, vii). 1453 HOMILIiE. — l. DE TEMPORE. 1454 Tertio, dcmonslratur DomiDUS apud Mattha;um A manducasse cum subditur : Et factum esty discum- bente in eo in domo.ecce multi publicani etpeccatores vcnienfes discumbebant cum eo et discipulis ejus, Porro quod Matthaxus de se humilitatis causa inde- terminate dicit, Lucas apertius exponit dicens : Quia fecit ei Levi convivium magnum in domo sua [Luc. v). » Hinc discant auditores, prcedicatores et monitores suos suscipere^pascereethonorare.Unde Dominus inquit : « Edentes et bibentes quae apud illos sunt (Luc, x). » Et Apostolus : « Si vobis, in- quit, spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus (/ Cor, ix). » Sicut enim hi de- bent illis spiritualia, sic illi debent istis tcmporalia. Conversus igitur Matthaeus suscipit Christum, non solum corporalitcr, sed etiam spiritualiter, ipso |^ Domino teste : « Si quis dihgit me,sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum ve- niemus, et mansioncm apud eum faciemus {Joan. xiv). » Pascit quoque eum non solum corporaliter, sed etiam spiritualiter. eodem attestante, qui ait : « Ecce sto ad ostium et pulso. Si quis audierit vo- cem meam,et aperuerit januam, introibo ad illum, et ccBnabo cum illo, et ipse mecum {Apoc. m). » Stat quippe Dominus ad ostium et pulsat, cum vo- luntatem suam, vel per praedicatoris vocem, vel per inspirationem suam, in cor nostrum immitterc quaerit. Audita vero voce ejus,januam ei aperimus, quando voluntatcm suam gratanter accipimus,et ad implendum eam operam damus. Ccenat vero nobis* cum, et nos cum illo, quando ipse pascitur et dC' lectatur nostra devotione, et nos ejus amore. Hinc C discant praedicatores et pastores sanctae Ecclesiae,ut quando ccenant cum subditis suis,magis delectentur in devotione eorum, quam in comestione ciborum appositorum : magis in eorum profectu quam in suo esu. Qui enim magis quaerit a subditis suis pasci corporaliter quam 8pirituaIiter,non pastor, sed mer- cenariusest.Non soIumDominum et discipulos suos Matthaeus pascit, sed etiam multos publicanos et peccatores. Et pulchro vcroque praesagio, qui apo- stolns et doctor gentium erat futurus, in prima sua conversione peccatorum gregem post se trahit et pascit, officiumque cvangelizandi quod erat expleturus, ab exordio fidei suae coepit. Non solum enim qui fratrem suum verbo, sed etiam qui excm- plo erudit, ministcrium gerit doctoris. IUi publicani j) et peccatorcs jam ad imitationem Matthaei Chris- tum sequebantur, tcste Marco qui dicit : « Multi publicani et peccatores discumbebant cum Jesu {Marc. ii). » Erant cnim multi qui etiam scqueban- tur eum. Quia igitur non unus sed multi conversi eraut, non privatum sed solemne convivium et gau- dium erat celebrandum. Si cnim,juxta parabolam, epulari et gaudere oportebat, diccnte patre « quia filius meus mortuus fuerat et revixit, perierat et inventus est {Luc. xv), » multo magis nuncepulari et gaudere oportebat, quia multi lllii crant mortui, et revixerunt. Nam si « gaudium est in ccelo super uno peccatore poenitentiam agente (ibid) » quanto magis super multis peceatoribus pcenitentiam agen- tibus! Quarto, Dominus a Pharisaeis reprehcnditur,cum discipulis ejus dicunt : Quare cum publicanis et pec- catoribus manducat magister vesterl Ac si aperte di- cant : Consentiens est in culpaeis,qui consentiens est eis in coena. Hi in tribus peccant. Primo, quia justitiam quam non habcnt sibi arrogant. Secundo, quia Dominum de dubiis judicant. Tertio,quia pec- catoribus non compatiuntur,sed eos contemnunt et dedignantur. In quibus tribus se non esse justos demonstrant. Primo enim, si vesre justi es8ent,bo- num non habitum sibi non arrogarcnt, sed potius habitum dissimularent, et in oculis suis parvum vel nullum putarent. Quis enim gloriabitur mundum sc haberc cor? Hinc Psalmista ad Dominum : « In conspectu tuo non justiflcabitur omnis vivens {PsaL cxui). M Et si astra non sunt munda in conspectu cgus, ut ait Job {Job xxv), quantominus homo ci:gus vita non cst nisi tcntatio, et qui domum habitat luteam, qui et terrcnum habct fundamentum ? De- bemus cnim, fratres mei, dicere cum propheta : « Omnes justitiae nostrae quasi pannus menstruatsB anta te, Domine {Jsa. lxiv).» Secundo, si vere justi csscnt, Dominum de comcstione cum peccatoribus non judicarcnt.Manducarc enim cum peccatoribue, quia potcst et bono et malo animo fieri, est opus indifTerens, et ideo non debemus ct hujusmodi ali- quem judicare, ncc in malam partem interpretari, scd potius in bonam. Tcrtio, si vere justi essent, peccatorum miseriae pcrcharitatem compaterentur, nec eos contemncreut, nec dedignarentur, sed po- tius cis condescenderent, ut eos Christo lucriface- rent. Quarto, Dominus Phariseos de injusta repre- hensione confutat, cum eis rcspondens dicit : Non est opus valentibus medico, sed male habentibus, Ac gi aperte dicat : Justi, qualcs vos esse (estimatis, non indigent justificatore, sed peccatoree, quales isti se essc. In quo verbo Dominus reprehensionem Pharisaeorum convenicnter confutat,ostendens con- tra tria quae illi in verbis suis significaverant, vide- licet ct se non consentientem peccatoribus, sed po- tius medicum peccatorum esse, et ipsos, juxta opi- nionem suam, justificatore non indigere, et istos peccatores esse et indigere justificatore.Est ergo ac si dicatur : Ego quidem sum justificator peccato- rum, scd vos de falsa justitia elati, quia justifica* tore vos non egerc putatis, vix vel nunquam justifi- cabimini. Sed isti peccatores humiles, quia nove- runt se justificatore indigore, cito justificabuntur. Verumtamcn pius ct misericors Dominus consilium eis donat, cum subdit : Euntes autem, subaudis, a temeritate vituperationis, discite quid est, misericor- diam voio et non sacrificium. Ac si aperte dicat : Intelligite quid signiflcat illud verbum Domini per prophetam dicentis : « Misericordiam volo, et non sacriGcium {Ose, vi). • Ao si aperte dicat : Voa propter legalia saorificia qu« facitisyvos justos re« 1485 RADULPHI ARDENTIS. 14M putatiSySod tosle prophota,Deu8 plus requirit rnise- A Hebraicis littoris verbisquc composuit. » Quod qais ricordiam quam sacrificium. Exteriora quippo sa- crificia ot oblaliones, sino intoriori misoricordia, Deo placere uon possunt. Ista vcro sino illis Doo placuit et accepta est. Nihil enim sic Deum placat sicut misoricordia miseriaj subveniens, vol compa- tiensaliensB. Nonenim Dominum in judicioroprobis dicet : « Ite, maledicti, in ignem ajtornum, » quia non sacrificavistis mihi hostiam,non obtulistis mihi oblationem, et non construxistis mihi ccclosiam, licot hsecdona magna sint. Scd potius dicturus est : « Esurivienim, et non dcdistis mibi manducare. Sitivi, et nondedistis mihi potum. Hospes oram, ot non suscepistis mo (MatUi. xxv), olc. Deindc Do- minus PharissBOS ad soquendam miscricordiam ezemplo sui invitat, cum subdit : Non enim veni vo- ^^ care justoSy sed peccatoreSy id ost non voni vocare angelum justum, qui non indigobat, sod hominom qui indigebat. Omnis enim homo vel aliono peccato, . vel 8U0 reus erat. Vel certe non veni vocationo col- Ugere superbos justos, scd humiles poccatores. Quamvis enim nonnunquam superbijusti vocentur, tamen non veniunt ad Doum, nisi primo humiliati peccatores se esse peccatores confiteantur. Itaque, firatres, ai aBterna vocatione a Deo vocari volumus, nos peceatores et credamus ot confiteamur. Lacry- mi$verffipoBnitentiae,et oporibus misericordisB poc- oata nostraredimamus, semper in oculis nostris nos humiies habeamus,nos semper judiccmus,alios voro 8.emper judicare caveamus; peccatores nullos con- tpmnamus, sed blandis correctionibus cos Dco lu- crari satagemus, ad cxemplum bcati Matthaii mun- G spiritusi nituntur homines traherein partem suam, postea in Grascum transtuIerit,non satis certum esL Porro ipsuni Hebraicum habetur usque hodie i^ Caesarionsi bibliothcca, quam Pamphylus martyr studiosissime confecit. Mihi quoque a Nazaraeis, qoi in Boroea urbe Syriaj hoc volumino utuntur.deaori- bcndiquc iacultas fuit. lu quo animadvertenduoi quod ubicunquc ovangolista, sivc ex persona sua, sive ex persona Domini Salvatoris, veleris Scriptn- ras testimoniis utitur, non sequatur Septuag[intt translatorum auctoritatem, sed Hebraicam.equibai illa duo sunt : Ex ^gypto vocmn Filium meum (Matth. ii) ; ct : Quoniam Namrxus vocabitur (ibid.). XXXVIII. IN FESTO ANGELORUM. SERMO DE APOCAL^^PSI. Factum est praHium magnum in oeIo^ Miduul $t anyeli ejus prxliabantur cum draconCf et draco pur gnabatet angeli ejus (Apoc. xii). Uac in visione, fra- trcs charissimi, rovolatum est a Deo Joanni, ctper eum nobis.sancti angeli quam sintsolliciti et vigi- los in tutela et defcnsione nostra, et quantum gau> deant dc profectu ct salute nostra. Sunt autem higus lectionis tres parles. Primo onim dicit proBliuni ma* gnum factum csse in coelo inter Michaelem etdra* concm. Sccundo dicit draconem victum. Tertio dioit hinc magnam exsultationdm in coclo factam esse. Primuin igitur dicit : Factum est prspliutn magnum in cxlo. Dicitur autein hic praBlium quoddam oer- tamen invisibile, quod habent boni spiritus adver- sus malos spiritus, et mali spiritus adversus bonos- spiritus, pro acquisitionc hominum. Boni quippe dum contemnamus, et ad Deum toto desiderio festi- nemus.Quod illius interccssiono nobis annuat Dcus etDominus nostor JesusChristus,qui cum Potreet Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia saB- cula saeculorum. Amen. S. MatthaBus apostolus (Matth. ix ; Luc. v). (13) Progrcdiens lunc iQile ad vcctigalia viJit, Consesfiu in medio, Mattbaeum : protinu8 ilU Disdpulis baerere jubet ; nihil ille recut>aus, Imperio CbrisLi paret gaudetque secutus. (14) De sancto MatthaBO habct ha3C Eusebins no- ster : « Sed et reliqui Domini ac Salvatoris nostri discipuli, non solum ex illis duodecim,sed et si qui eztra hunc numerum, do schola ta:ncn Domini et Salvatoris nostri serinonem aliquem divinitus inspi- rati, ■ " - . 1 ctum Domini, bendum appui quadaim in hoc ipsum provocati. Matthajus cnim primo Hebraeis prfledicabat. Verum cum pararet transire ad gentes, patria lingua sripturain compo- 8uit,et ea quae prffidirarat comprohon(!pns,dereliquit his ad memoriam,a quibus proficiscebatur, ut gen- tibus prflBdicaret. Post hunc Lucaj et Marci Seriptu- ra evangelica,» etc, lib. iii, cap. 2^. Idem de Evan- f;elio Matthaei Hebraice scripto, I. iii, c. 39. Item . V, c. 10. D. Uieronymus, in Viris illustribus, de sancto MatthaBO sic : « Matthaeus qui et Lcvi, ex publicano apostolus, primus in Judaea proptcr eos qui excircumci8ionecrediderant,EvangcIium Christi (13) Ex Juvenco presbytero Hispano. et lucrari cos Deo, sola tracti bonitate et charitate Dei et Domini sui,ct hominum concivium suorum. Gaudent cnim, ad cxemplum et ad voluntatem Dei regis sui,pro hominibus pugnare,pro quibus vident ipsum in persona sua pugnasse. Gaudent quoque homines ad so trahere, de quibus exspcclant dimi- nutionem numcri sui reparandam esse. Econtra quoquo maligni spiritus nituntur homines in suam partem trahere, et suaj damnationis consortes ha- bere, sola ducti maiitia et invidia, in qua sunt ita indurati quod nullum bonum diligere possunt, sed alienis succcssibus seinpor invident,ot cos proposse suo impediunt, pra3cipuc promotionem bominis ad gloriam, de qua ipsi per superbiam corruerunt. tom hoc prajlium magnum,quoniam ma- pugnant,magnus efTectus ox quo pu- na causa pro qua pugnant. Magni sunt qui pugnant, quoniam tam boni quam mali angoUi naturali virtutc et scicntia sunt magni. Et sicut boni angeli sunt magni in bonilate et virtutibus,ita mali angolisuntinagni in malitiaet doIositatibus.Magnus est efTcctus ex quo pugnant,quoniam bonos excitat ad pra^liandum fervcns dilectio Regis sui et conci- vium suorum. Malos vcro excitat fervens odium et invidia quam habent in successus hominum. Magna est causa pro qua pugnant,quoniam non pu- gnant pro auro vel argento, vel pro aliquo caduco (14) Ex Euseb. CaBsariensi. *14»7 HOMILI^. — I. DE TEMPORE. I48B praemio, sed pro homine facto ad imaginem ct si- A Michael pugnasse dicitur, qui dicitur mitti quando militudinem Dei,ad restaurationem lapsus angelici. Si ergo, fratres mei, apud coclestes tanti sumus, quod pro nobis angoli et archangeli,et omnis curia ccelestis, imo etiam ipse Filius Doi pro nobis prae- lietur, quare ipsi pro nobis ipsis non praeliamur? Quare conditionem nostram contemnimus? Quare nos eripere a da^monum potestate non laboramus? Quare angelos et archangelos pro nobis praeliantes non coadjuvamus? Si jam a diabolo superari nos patimur, nullam excusationcm habero possumus, cum tot adjutores habeamus.Scd cum hoc pra;lium inter bonos et malos quotidie adhuc riat,quare hic dicitur jam factum esse? Quoniam in primitivaEc- clesia, cum prielium et vestigia sanguinis Christi aliquid mirae virtutis efficitur. Michael enim inter- pretatur, (/w?5 ut D^M5? Nam ut ait Psalmista : « Quis Deus maguus sicut Deus noster? Tu es DeuB qui facis mirabilia {Psal. lxxvi. » Neque locus tn- ventus est eorum amplius in coelo. Finito certamine bonorum et malorum angeIorum,quod non erit us- que in finem mundi,ex tunc angeli ita coarctabun- tur in inferno ut de caetero non habeant potestatem per aera discurrere vel aliquem infestare. Et proje^ ctus est, inquit, draco HlemagnuSj serpens an/t^uits, qui vocatur diabolus et SatanaSj qui seduxit wnt- versum orbem. Quatuor nomina ponit, quorum duo prima diaboli malitiam,re]iqua duo ejus miseriam dcmonstrant. Dicitur enim iile draco magnus, pro adhuc erant recentia, pra;cipuefactum fuit, quando ^ magna apcrte nocendi violentia.Diciturserpensan- multa millia quotidic eripicbantur, ettuncpari fcr vore, et homincs et angeli contra diabolum praelia- bantur. Nunc vero quia pauci diabolo rcsistunt, et fere omnes se spontaneosei tradunt, negligentiano- stra facit angelos negligentes, ut tepide coadjuvent quos tepide pugnare vident. Propterea,fratrus mei, ardenter contra diabolum praeliemur, ut ardentes adjutores angelos habere mereamur. Vigiles et pa- fati sunt ad adjuvandum nos, si vigiles et promptos pro nobismet viderint nos. In coelo enim supcriori soli sunt boni, sicut in inferno soli suntmali. Sed in hoc tcnebroso acre, qui circa nos est, ubi tam boni quam mali angeli circa nos volilant et conver- santur, de nobis utrique praeliantur. Proinde quia sempcr nobis praisentes sunt, operanostraeoslatcre tiquus, pro antiqua occulte nocendi versutia, dici- tur autem diabolus, id est deorsum fluens pro ma« xima quam scmper malefaciendo incurrit miseria. Dicitur autcm Satanas, id est adversarius pro ob* stinata in semper adversando pertinacia. Qua est enim mnjor miseria quam semper se extollendo, somper deterius ruerc, quam sempcr aliis nocendo poenas sibi exaggerare, et a proprio damno cessare non possc? Qui seducit, inquit, universum orbem^ subaudis, quantum in eo est. Quamvis cnim non omnes seducat, quia tamen omnes tentat, et pro posse suo seduccrc cupit, pro seductione omnium puniendus erit. Projectus est autemt inquit, tn ter- ramj in profunditatcm videlicct terras, videlicet in infcrnum,quia angoli ejus cum ipsomissi sunt.Ju- non possunt, et ob supernorum civium, qui scmper C stum est enim ut qui persupcrbiam se extulitusque circa nos sunt, revcrentiam,semperhoneste,fratres mei, nobis esset vivendum, ut de honestatc nostra semper eos la?tificaremus, et malos angelos confun- deremus. Vel certe ccrlum hoc, Ecclesia in qua Deus sedet, intelligitur, in qua et pro qua ab utrisque angelis praeliatur. Michaelf inquit, et anrjeli ejus prwliabantur cum dracone^ et draco et angeli ejus pugnabant. Boni angcli praeliantur pro nobis, fra- tres mei, nobis bona suggerendo. Mali vero econ- tra praeliantur nobis suggerendo mala. Isti prae- liantur nos adjuvando, isti prailiantur nobis no- cendo. Isti praeliantur nos protegendo; illi prailian- tur nobis insidiando. Isti praeliantur apud Deum nos excusando, isti praeliantur nos accusando. Isti ad altitudincm Dei.praecipitetur usque in profVindi- tatem inferni. Vel certe si intelligimus diabolum superius ejectum decffilo,id est deEccIesiafidelium, possumus hic intelligere eum esse dejectum in ter- rara, id cst in amatorcs terrenorum quos ille ve- xat, licet gravissime doleat de fidelibus se ejectum esse. Sequitur pars tcrlia, in qua dicitur pro diaboli dejectione magnam exsultationem in ccelo factam essc, cum subditur : Et audivi magnam vocem in coelo dicentem : NunCyid cst a dejectione diaboli, for cta est salus et regnum Dci nostri et potestas Christi ejus, id est nunc facta inde apparet salus, et vir- tus, et regnum Dei nostri, et potestas Christi ejus. prffiliantur pro nobis intercedendo, et bona nostra n Et salus quidem Dei in hoc apparebit, quia poten- Deo offerendo ; isti praeliantur nos incusando ct difPamando. Isti praeliantur nobis fraudes et co- fum insidias nobis rcvciando, isti praeliantur nos, quantum possunt,latentcr ct fraudulentercircumve- nicndo. Sequitur pars secunda, in qua ostenditur quod mali angeli a bonis sunt supcrati, cum subditur: Et non prxvalueruntj nequc locus inventus est eorum amplius tn ccelo. Angcli mali, quamvis fortiter, quamvis callidc, quamvis vigilanter et incessantcr pugnant, tamen bonis in quibus est ct in quibus pugnat Deus, resistere non possunt. Unde et hic ter salvabit suos. Virtus,in hoc quod potenter pr«- cipitabit adversarios. Rcgnum, in hoc quod justis glorificatis, et damnatis reprobis, et omnibus vo- luntatem suam facientibus, in beata parte semper cum suis est regnaturus.Potestas vero Christi tunc maxime apparebit, quia qui apparuit hic infirmus, tunc apparebit omnipotens. Qui hic fuit judicatus, tunc judicabit.Qui fuit hic damnatus ab impii8,im- pios damnabit, et suos salvabit. Unde et subditur : Quia projectus est a Deo, id est a Patre et a Christo ejus Filio, accusator fralrum nostrorumj id est dia- bolus, cujus officium est hominos accusare, id est 1459 RADULPHI AEDENTIS. liM per peccata accusabiles et infames facere. Qui ac- cusabat illos, inquit, in canspectu Dci nostri die ac nocte, Quanta est proditio et fraus diaboli, fratres mei, qui de hoc quod nobis suggerit nos accusat! Nec in conopectu cujuslibet, sed in conspectu Dei. Ea namque maxime suggerit nobis quse plus olTen- dant Deum quam homines. Parvipendit enim ali- quos infamare tantum ante homines^nisi quosante Deum infamare non potest. Et hoc facit die ac no- cte, id est semper. Et quam timendus est, fratres mei, qui nunquam dormit, sed semper in perni- eiem nos^ram vigilat ! Propterea,fratres,contra ejus insidias vigilemus, et quia aliqnando nos dormire necessj est, tamen tanta faciamus vigilantes, quae nos custodiant dormientes.Et non solum a Deo au- ctore diabolus ejectus est, imo etiam ipsi, inquit, fratres nostri vicerunt eum, Deo in ipsis et per eos pugnante. Et propter quid vicerunt eum ? propter sanguinem AgniyiA est propter fidem passionis Agni. Et quia sola fides non sufficit homini habenti tem* pus confllendi, addil : El per verbum testimoniiy id est confessionem. » Gorde enim creditur ad justi- tiam,ore autem confessio fit ad salutem {Rom, x). » Et quia nec fides nec confessio sufflcit ad salutem habenti tempus operandi^ addit : Et non dilexerunt aninuUyXd. est vitas suas, contra Deum,imo pro Deo posuerunt eas usque ad mortem. Ac si dicat : Non solum sua^sed etiam seipsos pro Ghristo dederunt. Nos quoque, fratres mei, si diabolum vincere cupi- mus,firmiter credamus, audacter confitcamur, for- titer pro Ghristo ponamus nostra, nostramque vo- luntatem et voluptatem,et si etiam tempus fuerit, animam nostram. Postquam autem vox angelica laudavit Dominum et sanctos ejus super dejectione diaboli, ostendit cfrectum suum gaudcns, et alios ad gaudendum invitans, cum subdit: Propterea laela- mini, cmli, id cst et qui habilatis in eis. Eccc, fratres mei, sic diligunt nos, sicsemper pugnant sancti an- geli pro nobis, sic pro nostra victoria gaudent et laudantDeum ; cur igitur non excitamur ad pugnan- dum? cur sic pigri pro nobis suraus, cum angelos adeo pro nobis sollicitos audiamus ? Gur contra dia- bolum nos vigilamus,quem contra nos semper vigi- lare scimus? Itaque, fratres mei, armis fidei et charitatis nos armemus, in orationibus vigilemus, contra tentationes diaboli fortiter dimicemus,super- nos cives in auxilium nostrum invocemus, eorum memoriam vencremur et frequentemus, munditia montis et operum sanctitate tos nobis propitios fa- ciamus,quatenus auxiliis et prccibus eorum adjuti, diabolum 8uperare,et cum victoribus coronari me- reamur, largiente Deo et Domino nostro Jesu Chri- 8to,qui in Trinitate perfecta vivit etregnat perom- nia sajcula saeeulorum. Amen. XXXIX. IN EODEM FESTO. SERMO DE E^*AN0ELI0. Acccsserunt ad Jesum discipuli dicenteo : Quis pu- tas maior est in regno cosloru m ? {Matth, xvui.) Et reliqua.Sox capitulis distinguitur lectio ista,fratre8 A charissimi.Primo enim,discipuli qusrunt a Domino quis sit major in regno coclorum.Secundo, respon- det Dsminus cis. Tertio, demonstrat quantum bo- num sit parvulos in suo nomine suseipere. Quarto, quantum malum sit eos scandalizare. Quinto, eos jubet scandalizantes evitare. Sexto, ostendit quare pusilli non debeantcontemni.Primoigitur, discipuli quaerunt a Domino : Quis putas major est in regno coelorum ? Alius evangelistadicit : « Facta est contea- tio inter discipulo8,quis eorum videretur esse major (Luc. xxii). » Porro,cum omnis anima creata sit coa- cupiscibilisetirascibilis.innatumestomni animae ut naturaliter concupiscat profectumethonorem suum. Gum ergo anima concupiscit quod debet et quomodo debet,bonaost talis cupiditas. Mala enim fuit cupidi- l^ tas angeli apostat(e,qui per ambitionem cupivit asceQ- dere ad tcqualitatem Dei.Cum ergo discipuli de majo- ritato in regno coclorum contendunt,dupliciter pec- cant,et quia cupiunt quod non debent et quomodo non debent.Quod cnim non debenl cupieut^qui ma- joritatem in regno coelorum cupiunt, in quo sufH- cerc debet esse vel ultimum. Quomodo non debent cupiunt, qui ad regnum ccDlorum per ambitionem, non per humilitatem,ascendere cupiuni. Sequitur pars secunda,in qua Dominus respondet eis.Primo,per increpationem,cum advocans parvu- lumetstatuenseum inmedioeorumdixit: j^mendico vohiSynisi conversi fuevitiset efficiaminisicutparauli, non intrabitis in vegnum cmlorum, Ac si apertius di- cat: Vosairectatis perambitionem msjoresesse in re- gno coclorum,sed eo modo quo hacc affectatis, nullo G modo intrare in regnum ccelorum valetis, nedum majores esse in eo valeatis. Vos enim afTectatis in- trare in regnum coelorum per umbitionem, in quo non intrutur nisi pcr humilitatem.Si ergo in regnum ccelorum intrare vullis, tales virtute et moribus sitis, cjuales iste par^ulus beneficio statis. Porro tales eritis qualis istc parvulus, si innocentes, si ncscii mcntiri, si in ira non perseverantcs, si in- juriarum immemorcs,si visam mulierem non con- cupiscentes,et hujusmodi. Qui ergo se, inquit, hu- miliavertt sicut parvulus iste, hic est major in regno coelorum.kc si aperte dicat : Qui erit in oculis suis minor humiLitatc, sicut iste parvulus est state, hic erit major in conspectu Dei. Sicut enim ruina esi causa ruinae,ita humilitas sublimationis. Et quem- j) admodum quanto quis magis superbit, tanto dete- rius pra3cipilatur,ita quanto quls se humiIiat,tanto plus in conspcctu Dei sublimatur.Si ergo desideras fieri in regno coelorum major, esto hic humilior. Humilior dico, non sola voce, non simulatione, sed in veritato cordis te minorem caeteris credas, confi- tearis et ostendas. Est enim humilitas virtus, qua homo verissima sui cognitione sibi vilescit. Nobis autem vilescimus,et ca;teros omnes nobis praeponi- mus, si bona uostra, fratres mci, parva vel nulla reputantes, omnia peccata et infirmitaies nostras semper ante oculos nostros habeamus, et aliorum peccata dissimuIautes,eorum bona ante oculos no- 1461 HOMILIiE. — I. DE TEMPORE. 1461 stros multiplicemus. Sed si aliquis ad praesens aperte malus vidctur, nos tamen attendentes non quam malus est,sed quam bonus esse potest,et quia nos qui modo stamus, ruere possumus,non ei prae- ferre nos audeamus. Quamvis autem, fratrcs mei, nosmet sperenere et humiliare praecipimur.non ta- men negligcnter nos tractare debemus,quia quam- vis debeamus nos spernere in hoc quod fecimus, tamen non debemus nos spernere in hoc quod a Deo facti sumus,et quod esse possumus. Ideo enim nos Deus in sacra Scriptura filios suos vocat,ne nos vi- delicet ab eo negligi credamus,et idco nos male ne- gligamus, ut quidem et maxime pauperes faciunt, qui ideo quod putant se a Doo negligi, ita se ncgli- gnnt, quod quid faciant, vel quomodo vivant, non attendunt. Sequitur pars tertia, in qua ostendit Dominus quantum bonum sit in nomine suo parvulos fideles suscipere, cum subdit : Et qui susceperil unum par- wulum lalem in nomine meo^ id est humilem et in- nocentem, me suscipit, Quamvis generaliter sit ve« ram,quod quicumque pascit velsuscipitaliquem in nomine Christi,ChHstum pro quo hoc facit, susci- pit, tamen de pauperibus spiritu se specialiter hoc dixisse innuit in hoc quod hic ait, unum parvulum talem^ et in hoc quod in judicio dicturus est : «Quamdiu fecistis uni de his fratribus fneis niini- mis, mihi fecistis {Matlh. xxv), « ct si enim, ut ait Paulus, « faciendum est bonum ad oranes,maxime tamen ad domesticos fidei {Gal. vi). Porro dupli- citer suspicimus parvulas in nomine Christi, vel corporaliter,ut quando eis hospitalitatem et neces- saria praeparamus, vel spiritualiter, ut quando eo- rum infirmitatem et imperfectionem, manu spiri- tualis consilli et auxilii, ne cadant, supportamus. Unde et Paulus : « Suscipite, inquit, invicem sicut Christus suscepit vos(/?am. xv.))? Et alibi ^«Fratres, si praeoccupatusfuerithomoin aIiq^uodeIicto,vosqui spirituales estis suscipite huiusmodi inspiritu leni- tatis,considcrans teipsum,ne ettu tenteris(Ga/.vi).» Et aiibi : « Alter alterius onera portate,et sicadim- plebitis legem Christi {ibid.). » Est autem utrum- que opus magni meriti,sed istud ultimum majoris. Sequitur pars quarta, in qua Dominus osten- dit quantum inalum sit pusillos suos scandali- zare, cum subdit : Qui autem scandalimverit unum de pusillis istis qui in mc crcduntt ewpcdit ei ut sus- pendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum nmm. Pusillum scandalizat,qui dicto vel facto rainus rectoeioccasionera ruinae dat.Sicut autem carnali pater raajoreni adhibet diligentiam in parvulis suis custodiendis, quam in adultis, ita spiritualispatermajoremdebetadhiberediligentiam in custodiendiseterudiendissimplicibus et infirmis. Perfecti enira non facile scandalizantur, non cilo a statu suo raoventur.AtsirapIicesetinfirrai quacun- que parva occasione raoventur. Et sicut parvuli ge- gtiunt iraitari quaecunque facta vel dicta parcntuni auorum, ita in Ecclceia simplices et iullimi volunt A semper «mulari mores et actus majorum suorum. Propterea, nos majores, et si non propter nos, ta- men propter illos debemus sapientius et honestius in Ecclesia Dei conversari,et non quaerere quaB no- bis utilia sunt, sed qusi omnibus. Ne cnim aliquis iliorum vcrbo vol exemplo nostro scandalizetur,de- bemus non solum omnia mala evitare, sed etiam urabras et sirailitudines raalorum,et etiam quaadam bona, ut illasine quibus potest haberi salus,ute8t jejunium, et usus licitorum. Unde Apostolus : « Si esca, inquit,scandalizat fratrem meum,non mandu- cabo carnes in acternum,ne fratrem raeum scandali- zera (/ Cor.Mii). » Bona autera ad salutem neces- saria,ob nulliussunt scandaluradimittenda,nedum Deo alios lucrari cupimus, nos ipsos perdamus. H Quirergo scandalimverit unum de pusillis istis qui in me crcdunt, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus et demergatur in profundum maris, id est raelius esset ei ut innoxius raorte criminosorum occideretur, quam sic noxius aBternaliter damnare- tur. Vel certe pcr molara asinariara^saBCularis vit» circuitus cxprimitur.Per profundum vero maris,ex- trema damnatio. Qui ergo speciem sanctitatis ha- bens, verbo vel exemplo coBteros destruit melius esset ei ut saBCuIari habitu daranaretur,qui si solus caderet, tolerabilior pcona eura cruciaret. Nunc autera tot reus est animarum, quot ob dictum vel exem{ilum ejus perierunt. Unde et subditur : Ka?, inquit, mundo, id est raundanis, ab scandaliSfid est propter scandala quaB inferunt. Necesse est enim tU veniant scandala, id est,ulile est sanctis videlicet qui C per ca probandi ^\x\\i.yerumtamcnvxhominiilliper quem scandatum venit! quia non est judicandus se- cundum utilitatem quae inde provenit, sed secun- dum quod intendit. Sequitur pars quinta, in qua Dominus jubet pu- sillis evitare scandaIizatores,cum subdit: Si autem manus tua, vel pes tuus, vel oculus tuus scandalixat te, erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi ad vi- tam ingrcdi dcbilem et claudum, vel unum oculum habentem, quain duas manus,vel duos pedes, vel duos oculos habentem mittt in ignem ^^raum. Metaphorice loquitur Dominus. Si niorbus, serpcns^et citoperi- mens invaseritmanum,veIpedcm,veloculum tuum, consilium est ut morbus, ne subito occupet et pe- rimat totum corpus tuum,cito cum-raembro occu- 1) pato abscidatur. Melius est enim ut vivas mancus, vel claudus, vel monoculus,quam cum duabusma- nibus et pcdibus et oculis moriaris.Similitcr si eli- quod crirainale vitium invaserit amicum tuum,qui erat tibi manus te defcndendo,et per te sustinendo, et oculus tibi providendo, e.xpedit tibi,qui infirmus es,et propinquis vitiis resistere non potes,separare a te,et viverc sine illo quam perire cum illo. Hino contingitquod,quamvismatrimonium sit indivisibi- le,tamen si vir coegerit mulierem,voI mulier virum* secum furari,veIrapere,veIoccidere,vel idolaadorare vel aliquas pessimas artes scctari, expedit co^jugi conjugem dimittere, et magis salvari sine co^juge 4463 RADDLPHI ARDBNTIS. 14« guam peccarecumconjuge.Siverotuinbonopropo- A tollite malitias de animabus veslriB ante conspe- sito fortises, etpotes tunmvitiosumamicum velcon- jugem magis attraherc ad le quam abstrahi ab eo,noli eum relinquere,3ed magiscum Deo lucrare.«Sancti- ficatur enim,ut aitPaulus,virinfidclispormulierem fidelcm,ct mulier infjdelis,pcr virum fidelem^/ Cor. vii).» Ulum enim,ut ait Sapiens, debes tecum reti- nere, quem tu potes facere meliorem, vel qui te. Sopuitur pars sexta, in qua osLendit quare pusilli non sint contemnendi, cum subdit : Yidete ne eantcmnatis unum de pusillis istis qui in me credunty id est, ideo quod sunt pusilli non eos contemnatis; quos contemnitis, si eos non timetis scandalizare, si cos non suscipitis, si in eis corri- gendis et instruendis diligentiam non habetis,si eos ctum oculorum meorum. Discite bene facere, qu«- rite judicium. Et si fuerint peccata vestra ut cocei- num, velut lana dealbabuntur (Isa, i). » Ego igitur compunctus in hoc sermone, dixi intra me : « Do- mine, tu es qui venisti salvare peccatores. Haec er- go quoe proniisisti per prophetam,imple in me ior dignum peccatorem. Renuntio enim amodo omiii injusli(B, et serviam tibi de cstero in oonbcientia munda. Suscipe me poenitentem. Juravi enim ei statui apudmeservare omnes justificationes tuAs.i» Sub hac ergo sponsione, de ecclesia egressus smD^ Scnes ergo hsec audientes, glorificavf^.runt DeuoL Itaque, fratres charissimi, quoniam sancti angeli tantam habent erga nos charitatem, quia sic saot ut fratres non diligitis. Et quare non sunt conlem- p solliciti nos defendere, nobis bona suggerere, pre nendi,subdit : Dico enini vohis quia awjeli eorum semper vident facian Patris sui qui in coclvi est. Ac si aperte dicat : Ideo non sunt contemnendi, quia sunt filii ccelestis Patris, qui eos tanti habet, quod quotidic pro eis mittit angelos suos, ad eorum cu- stodiam deputatos. Qui cum intra immensitatem Dei semper currant, non impedit eorum delegatio Dei contemplationem. Ex hoc loco, ct cx illo loco Actuum apostolorum, ubi puellae asserenti Petrum ad januam stare, discipuli respondent : « Angelus ejus cst {Act. xn), » atque ex aliis locis cognosci- nobis orare. pro nostra salute l(Btari, et Dominam laudare diligamus, et nos eos venereraur, depreoe* mur,et memoriam eorum frcquentemus, quatenos precibus etauxiliis eorum mereamur diabolicas in* sidias deprehendere et eludere, nos irreprefaendi- biliter habere, Deo nostro gratanter militare, ml eum paritcr cum tis in a;tcrnum mereamur conteoi- plari et laudare, ipso largiente qui cum Patre et Spirilu sancto vivit et regnat Dcus per omnia cula sfficulorum. Amen. De angelis per DesidyErasmum Roterod, mus, fratres mei, quod unaquajque anima, ab ortu nativitatis suae, habet sibi angelum in cus« Angeli quoque multis nominibus sunt nobii . j. j^i«„„*„^ G..^ oi ^r..r,^« 4»r« Ur.r>\ «„«r.^ ^^1^^^!, vcl ^u 1 ^ Domino commuui familian- todiam delegatum. Sed si omnes tam boni quam ^^^ inserNMunt, vel quia jussu summi Princi- mali habent angelos sibi doputatos, quomodo m pig^ gx animo bene volunt electis, additi no- hoc parvuli quasi privilegiati hic dicuntur? Quia C bis custodes adversus impios spiritus ; quorura boni angelisunteorum,coquodeosperconscnsum, pra-scnlia nos dcberct a pcccando detcrrere. Gon- suos efficiunt,malorum vcro non sunt,oo quod niali non bonos angclos scd poLiusinalos eisconscntica- do, efficiunt suos. Leginius in Vilis Patruni quod abbas Paulushabcbathancgratiam,ut ingrcdicntcs ecclcsiam rcspicicns,cx ipsorum facic uniuscujus- que cogitationes, seu bona3 essent, scu maLe,senti- ret. Contigit autcm aliquando, quod, cum videret ingredientes in ecclesiam clara facieet la^toanimo, et angelos eorum ingredi pariter gaudentcs, vidit unum nigrum et nebulosum,et daemones hincindc trahentcs eum, misso in naribus ejus fuuiculo, et angclum sanctum ejus de longe sequentem tristem. Coepit ergo beatus Paulus flere illum stans ante ec- trislamus cnini illos, et a nobis profligamus, quo- tics contoniptis Doi prtEccptis,Satanaj paremus ins- tinctibus. Ule cum suis satellitibus nusquam non vigilat,ut pcrdat; hi semper vigilant, ut tueantur. Tot cnim casibus cst exposita humana vita, ut pauci infantes pcrvcniront ad adolcsccntiam,pauci adoloscentes ad virilcm ajtatem, pauci viri ad sc- nectutem.nisi nostri curam assidue gerercnt angeli. Par est redamarc qui nobisbene volunt; par est ve- nerari q^ui naturde sunt sublimioris,et inamoreDoi constabiliti.DcFerunt nostravota ad Deum,referunt ad nos illius munificontiam, solatium afferunt in afflictionibus. Nam et Ghristum in agone confor- tasse loguntur. Inspirant sancta desideria,a(]yuvani in tcntationc, bonis nostrisexhilarantur,malisquo- dammodo indolcscunt, omnes exspeclant consum- , . ^ . , , 1 1 X- j- 1 mationem corporis Ghristi. De natura angelorum clesiam.Post paululum vero cum absoluti discedc- jj ^q^ ^^^ nocesse altius philosophari quam m cano- rent, iterum omnium vultus inspicicbat, si egrede- nicis libris traditum est. Angelos esse constat, ae rentur tales quales ingrcssi fucrant, et vidit illum quem anteviderat nigrum,luncclarumctcandidum egredientem, et dajmones de longe eum seqacntes, sanctum vero angolum propc eum gaudcntem. Ex- surgens Paulus clamabat benediccns Doniinum : « Venite ct videte misoricordiam Dei.»Exposuitque omnibus quae viderat. Et pctebat ab illo quomodo tantam commutationem illi Deus donasset.lUe au- tem flens,ego, inquit, sum peccator, et multo tem- pore fornicationi dedilus. Ingressus autem nunc ecclesiam,audivi verbalsaiaj prophctae^magis autem nunc Dei per ipsum loquentis : « Mundi estoto, ct per hos Ueumadministrare res hominum.Ordinum quorumdam tituli proditi sunt, quorumdam etiam propria nomina. Mentes sunt incorporeae, auae, s! quando apparent, assumptitiam speciem exhibenl oculis.Dicuntur viri,non quod ullus sexus sitinan- golis, sed quod ea specic scse ostendunt. Quoniam autom humanaj montis hebetudo aegre credit esse quod non videt,expcditillud tenerisprotinusanimis instillare esse spiritus invisibiles, testes omnium actionum nostrarum, atque adeo cogitationum quo- q^ue, quibus grata est sobrietas, pudicitia, veritas ; simplicitas.ct quidquid ad veram pictatem pertinet: ut omnos excludas nomines,angcium tamen habes spectatorom. Similiter agendum ut de sanctls Vfta defunctis religiosam imbibant opinionem. 1468 HOMILIiE. — I. DE TEMPORE. 4466 XL. A IN FESTO 8ANCTI LUCiE. Designavit Jesus el alios septmginta diws, et misit illos in omnem civitatem et loctim, quo erat ipse ven- turus (Luc, x). Et roliqua. Jarii elegerat, fratres charissimi,Dominu8 duodecim apostolos ; scd quia, iit ipsc dicit hic, messis orat multa,operariiautcm pauci, necessarium erat ut eis suffragatores etope- rarii adderentur, ct hoc cst quod dicitur hxciDcsi' gnavitJesus et alios septuaginta duos.eic. Primum igitur describitur eos elegisse, secundo,eos misisse, tertio eos instruxisse.Porro eos elegisse describitur cum diciiur ; Designavil Jesns. Qui onim est aliud designassc quam eos quidam signo et privilegio grati», notabiles electos demonstrasse ? Debent enim praefulgere signis virtutum, qui pastores et magi- ^ striconstituunturpopulorum.Namquantusotqualis debet esse doctor ecclesiasticua, in cujus compara- tione populus grex voca'.ur! Convenit quippe ut ratione, moribus et scientia superemineat, ncc in- curvetur more pecoris ad terrena, sed potius crcc- tus sit ad coelestia, quse sursum sunt sapiat, non quaj super terram ; se et subditos regere et pascere euFTiciat. Sed, proh dolorl hodie est sacerdos ut populus, imo deterior. Et qui deberent esse lux mundi,sunt potius fumantes quam flammantes.Et quot designavit? Septuaginta duos. De numero isto- rum unus putatur beatus Lucas qui hoc scribit, el cu- jushodiesolemnitatemcelebramus.Saneseptuaginta duoeliguntur,quitptidemlinguarumgentibusEvan- gelium Christipraedicarent.Utsicutprimo duodccim apGstoliproduodecimtribubusIsrael,itaseptuaginta C discipuli propter septuaginta gcntium linguasdesti- T»arentur erudiendas. Sicnt autem in apostolisforma est episcopornm, sic in septuaginta duobus forma est minorum saoerdotum. Seoundo, dcscribilurcos misisse cum subditur : Fd misit illos hinos ante fa- eiem suam tn omnem civitatem et locum quo erat ipse ventums. Ecce, fratres mei, hic discipuli non a se- metipsis, sed a Domino cliguntur et mittuntur. « Nemo enim, ut ait apostolus, sibi assumit hono- rem, sed qui vocatus est ut Aaron ( Uebr. v).» Et alibi : « Quomodo, inquit,praedicabunt nisimittan- tur? » {Rom.x.) Et hoc aperte est contra quosdam, qui impudenter semetipsos eligunt, qui se ingcrunt, quiecclesiasticas dignitates,vel precibus,vel pretio, vel violentia rapiunt, De quibus Dominus : ?< Ipsi d regnaverunt, sed non ex me. Principes exstitctunt, et ego ignoravi {Ose. viii). » Ex se namque, et non ex arbitrio summi Rectoris regnant,qui nuUisfulti virtutibus, non divinitus vocati, sed sua cupiditato succensi, regimenrapiuntmagisquamassequantur. Quos internus Judex provehit et nescit, quia quos permittendo tolerat, per judicium reprobationis ignorat.E^ misit/mqmi, eos binos. Non minusquam inter duos fratres fraterna charitas potest demon- strari, nec minus quam duo sufTiciunt ad testimo- nium veritatis, dicente Domino quia«in orcduoruiA vei trium teBtium,statomneverbum(A/a^^.xvm).» Bini ergo ad praedicandum mittuntur. Acsi eisdica tur;Vo8 qui praedicationis ofQcium suscipitis,opor- tet ut et consono corde in vobis aliis charitatem dcmonstretis,et consono ore veritatem testificetis. Omnis eniin cujus cor dissonat averitatis unitate, omnino indignus est officium praedicationis susci- perc. Et quo eos mmV! Ante faciem suam, inomnem civitatem et locum qno erat ipse venturus. Praemisit eos tanquam locum sibi praeparaturos. Ordo enim exigitut praecedat vox prajdicationis, ut Dominus veniat ad habitaculum mentis. Undo propheta, « Parate viam Domino, rectas facite semitas ejus {ha. iv). » Quando enim, fralres mei, vobis praedi- camus, quando vos corripimus et instruimus, Do- mino viam ad corda vcstra paramus. Tertio describitur Dominus eos instruxisse,cum subditur : Et dicebat itlis, etc. Sunt autom decem in quibus instruit cos. Ostendit autem eis quantus labor eis incumbal, quid debeant ipsum rogare, quo- modo ipse sit facilis eosaudire, quales, quamexpe- dili et quam fesliui ipsi dcbeant esse, quod potius debcant pra?dicare,et qua utililatc,ubi debeantma- nere, et unde nocessaria sumere. Porro quantus labor eis incumbat, ostendit cum dicit : Messis qui- dem multa,operarii autem pauci. Ac si aperte dicat: Cum multa sit messis, et vos operarii sitis pauci, non est vobis otiandum et dormiendum, sed potius cum omni labore et sollicitudineoperi instandum; ut multam messem vos pauci operarii coUigere va- leatis.Quod autem tunc Dominus dicobat, nuncnos dicere possumus.Quoniam (quod sine gcmitudicere nequeo)et si sunt qui bona audiant, desunt quidi- cant:Ecce sacerdotcs innumerabiles 8unt,ettamen in messe Doi rarus reperitur operariu8bonu8,quia ofiiciumquidomsaccrdotalelibcntersuscipimus,sed opus offlcii non implemus. El porit multitudo mes- siuni proptor pigritiam operariorum. Secundo, quid rogare deboant ostendit cum subdif : Rogate ergo dominum messiSyUt mittat operarios in mcssemsuam, Hoc enim tota Ecclesia debet quotidie Dominum rogare, ut mitl at tantos et tales operarios in messem 8uain,qui dignictprobi sint eam custodire et colli- gcre in horrea beatitudinis aeternae. Rogemus ergo Dominum, nos pastores. Rogate et vos pro nobis, fratrcs mei, qnatenus et nos bonos operarios efficiat, et alios supplcat ad honorem nominis sui, et ad utilitatem nostri et vestri. Utilitas quippe noslra vcstra cst, et utilitas vestra nostra est, quia si vos bonae ovcs eslis, nos orationibus et benefidiis vestris sustentatis. Damnum quoque nostrum vestrumest, quoniam si (quod absit 1) ab officio boni pastoris et vita exorbitamus, vos exorbitare facimus. Vestrum quoque damnum nostrum est quoniam, si (quod ab8it!)unu8 vestrum perit,inde timoretdolornobis accrcscit. Ccrte, propter peccata populi, sinitDeus regnare hypocritam,ut apparctin Saulo. Et propter peccal.i principum velsaccrdotum,v^nit persecutio super populum, quod apparet in filiis Heli, et in David. Quoniam igitur sic nos pastores et vos sub- I4fi7 RADULPHI ARDENTIS. 1408 diti,conjuncti sumu9,no8ad invicem diligamus, vos A nostra, et nos vestraonera portemus ; vos nostriet nos vestri, in oralionibus, oblationibus et eleemo- synis memores simus, quaterius sicut simulhic vi- vimus, sic simul in alia vita gloriemur. Tertio, Dominus ostendit quomodo ipse sit facilis audire eos qui sibi donari bonos pastores rogant, cum sub- dit : Hc. Ecce ergo milto vos. liinc, fratres mei, con- stat quoniam si pia et instante oratione bonum pa- storem postuIaverimus,procul dubio repulsam non patiemur. Propterea, quando vacat sedes pastoralis, deberent Faccrdotos ad eccle^ias cum plebibus con- vcnire, votis et suspiriis, jejuniis et orationibus, oblationibus et eleemosynis, a Domine bonum pa- storem postulare. Sed, unde dolendum est, hodie in eleclionibu8pastorum,unusquisquorcquiritnon p Dei voluntatem,sed suam temporalem commodita- tem ; non lucrum spiriluale,sed temporalc,etspre- tis idoneis personis,vel se,vel amicum gestitimpu- denter ingerere. Ilinc iratus Dominuspermittit ho- die pontificari tyrannos et poetas non instructores sed destructores animarum. Ouarto,quales esse debeant qui adpraedicandum mittuntur, ostendit cum subdit : Sicui agnos inter /upo5. Acsi aperte dicat: Si gaudetis de officiopraB- dicationis, attendite quales eose debetis. Debetis enim esse quasi agni inter lupos, innocentes inter nocentes,patientes inter persecutores, mansuetiin- ter saevtentes, beneficiarii inter injuriantes. Pastor enim ecclcsiasticus debet non inferre, sed inferen- tes tclerare, saevientes sua mansuctudine mitigare, iiyuriosos suis beneficiis superare, et peccatorum C vulnerain aliis ipse afflictionibus vulneratus sanare. Quem etsi quandoque zelus rectitudinis erigit, ut contra subditos saeviat, furor ipsede amore fit,non de crudelitate. Sed multi hodie cum regimensusci- piunt, ad lacerandos subditos inardescunt, et quia charitaris visceranon habent, non patres, sed domini viderl appetunt, et humilitatis locum in elationem dominationis mutant. Quos propheta reprehendit dicens : « Cum austeritate imperabatis. et est po- tentia {Ezech, xxxiv). » Hi audiant quod Deus mittit discipulos suos tanquam agnos inter I upos, hoc est ad passionem, non ad voluptatem, ad patien- tiam, non ad gloriam, ad humilitatem, non ad do- minationem. Quinto, quam expediti esse debeant ostendit, cum auhd\i: Nolite portare sacculum,n^que t\ pcram, neque calceamenta. Quod hic Lucas minus dicitjMatthaeus supplet: « Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam in zonis vestris, neque peram,nequecalceamenta in via {Mattli.\).n Tanta praedicatori debet in Deo esse fiducia, ut prae- sentis vitas sumptus, etsi non provideat, tamen non defuturos sibi certissime sciat, ne, dum mens ejus occupatur ad temporalia,minusaliis provideat «terna.Duas quoque tunicas habere prohibetur, ne dum in aliis ipse superfluitatem reprehendit, eain ipso reprehendi possit ; calceamenta quoquo, etsi videntur necessaria, ei prohibentur, ut qui in aliis resecat superflua, in se quantumcunque potest re- stringat etiam ea quaevidentureinecessaria. Mystioe vero pecunia in sacco clausa,est sapientia oc^ulta. Sed sapientia abscondita, et thesaurus absconditus, quae utilitas in utrisque?Praedicatorergopecuniani in sacco ferre prohibetur, quia qui talontum verbi occultat, reprobatur. Scriptum est enim : « Qui abscondit frumenta, maledicetur in popuiia {Prov, xi). » Prohibetur quoque ferre peram, idest onus saecularium negotiorum, ne si collum mentis ejus opprimat,ad coelestia aliis pracdicanda non aa- surgat. Uinc Paulus : « Nemo, inquit, miiitans Deo,implicat se negotiis sajcularibus. (// Tim, ii).» Prohibetur et duas tunicas, id «st,duplicitatemha- berc. Simplex enim esse debet qui simplicitatem debet aliis praedicare. Unde dicitur : « Vas homini terram ingredienti duabus viis (EcclL ii). i» Prohibetur etiam calceamentis, id est pellibusmor- tuorum animalium pedessuos munire, id est exem- plismortuorumoperumoperasuamaladefendere,ut faciunt quidam qui pravitatibus aliorum suamtuen- tur pravitatem ; debet autem, juxta Marcum, uti sandaliis sive soleis {marc, vi), ut scilicet pes ne- que sit tectus, seque ad terram nudas, quatenus affectus ejus terrenis non haereat^sed nudus ccdle- stia suscipiat. Sexto, quantum debeant ad praedican- dum esse festini, ostendit cum QnMii : Et neminem per viam salutaveritis, Similia dicit Eliseus in libro Regum, mittens festinanter Giezi cum baculo suo ad filium Sunamitidis su8citandum:c(Si ocourrerit tibi homo,inquit,non salutes eum,etsi salutaverit te quispiam, non respondeas ei {IV Reg. iv). >» Ac si aperte dicat : Nullius obvii detineris confa- bulatione.Et quam, fraires mei, caeteras vanasoccu- pationes debet vitare, qui etiam prohibetur in via salutare ! Mystlce, omnis qui in via salutat ex occa- sione salutat itineris, uon ex studio exoptands ejusdem salutis. Prohibetur ergo praedicator invia salutare, id est, ex occasione alicujus tempora- lis intentionis salutis verbum praedicare.Quod prs- dicandum est ex sola Dei et proximi charitate. Septimo, quid praedicare debeant, ostendit cum subdit : In quamcunque domnm intraveritis,primum dicite : Pax huic domui, Pax quippe praecipue cba- ritatis non solum optanda,sed etiam praedicandaet ofTerenda est. Pax quippe tota evangelica praedica- tionis materia est. Propter hoc enim misit Deus Pater Filium suum mediatorem in mundum, ut sanguine suo hominem Deo, et Deum homini, re- conciliaret,ut Judcumetgentilem in se angularem lapidem coQJungeret,ut mutuam charitatem praedi- caret' ut rebellionem carnis et spiritus sedandam esse demonstraret. Propterea angeli in nativitate Ghristi pacem annuntiant dicentes : « Gloria in ex- celsis Deo^ et in terra pax hominihus bone volun- tatis! » {Luc. ii.) Etipse Ghristus postquam coele- stia et terrena pacificavit sanguine suo, stans ia medio discipulorum ait : « Pax vobis! » (Joon.xx). Haee pax, fratres mei, precipue optanda, prodioan- 1409 HOMILIiE.— I. DB TEMPORB. 1470 da, et oCTerenda est ; hujus enim pacis omnes nos A prie atipendium mercedem vocat. Aliud est enim prsdicatores legati sumus. Unde Paulus : « Pro Christo, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo vos exhortante per nos. Obsecro vos, reconciliamini Deo (// Cor, v.) » Deum, fratres mei, peccando exacerbaveramus, et tamen ipse prior ad nos nun- tios pacis mittit, pacem vestram quaerit dans nobis exemplum, ut quando aliquis nos ofTenderit, non exspectemus eum, sed ipsi eum primi petamus, et pacem ei offeramus, quatenus de acquisitione cjus animjB praemium mereamur. Octavo,dcmonstratquautilitatepaxofferatur,cum subdit: Et si ibi fuerit filius pacis, requiescet super eum pax vestra. Sin autem, ad vos revertelur, Sane sive prsdicatio, sive oratio, sive aliquod quodcun- stipendium, aliud merces. Stipendium est expensa quae datur militantibus, per quam vel propter quam militatur. Merces vero est corona scmpiterna. Non enim proptcr stipendia tcmporalia debet priedicare, sed propter mercedem sempiternam. Qui enim vel propter temporalia stipendia, vel propter gloriam, vel propter aliquam aliam causam temporalem prae- dicat, ab (eterna mercede se privat. Debemus ergo non evangelizarc ut manducemus, scd potius man- ducareutevangelizemus. Evangelizarevero, ut vitam «ternam consequamur. Sed quid, nos miseri pasto- re?, quid nos dicere possumus, qui stipendia capi- mus, et tamen operari nolumus? Stipendium praedi- catoris sumimus, et non praedicamus. Ex oblatio- que bonum, non potest esse irremuncratum : quo- t% nibus fidehum et redemptionibus peccatorum vivi- niam aut prodest et illi qui facit, et illi cui fit ; aut si illi cui fit non prodest, illi qui facit non potost non prodesse.Unde etPsalmista: «Etoratio, inquit, mea in sinu meoconvertetur(P5a/.xxxiv). »Propterea, (ra- tres, nunquam abono cessandum est, quiacuicunque fiat, 81 opus et intentio bona est, sine fructu esse non potest. Nono, ubi debeant manere ostendit, cum Bubdit : In eadem autem domo manete, subaudit, in qua pax vestra recepta est. Nec cst, ut in sequenti- bus demonstratur, de domo in domum vaga facili- tate demigrandum. Propterea, juxtaalium evange- listam, praecipiuntur intrantes civitatem inquirere quis in ea dignus sit (Matth, x), ne forte coacti po- stea hospitium permutare redargui possint aut levesesse, aut non bene elegisse; ab ea enim domo mus, et contra eadem peccata, nec praedicatione, nec oratione, ut dignum est, aliquid facimus. Pen- semus, fratres, semper quod scriptum est : « Pec- cata populi mei comedunt (Ose, iv.) » Cum enim oblationes pro peccatis factas comedimus. et tace- mus, vel forte (quod gravius est) palpamus etfove- mus, profecto peccata populi comedimus,id est ea nostra facimus. Itaque, fratrcs mei, pigritiam no- stram cxpergiscamus, et quod dicimur, pastoresesse studeamus. Sanctitatem quam praedicamus habere desudemus, onera sajcularium negotiorum abjicia- mus, paucis contenti simus, exemplo et verbo praB- dicationi insistamus, lucris animarum incessanter intendamus, oves nobis commissas nobiscum ad Deum traherc satagamus, quatenus pro illis et cum in qua praedicator hospitatur, debet profectus pr»- C iHis a summo Pastorc aelernae viriditatis pascua consequamur, ipso largiente qui vivit et regnatper omnia saecula saeculorum. Vita S. Lucx evangelisUe per D. Isidorum scripta (15.) Lucas evangelista, et apostolicae conscriptorhi- storiae, natione Syrus, arte medicus, Graeco eloquio eruditus, quem plerique tradunt fuisse proselytum, et lilteras Hebrajas ignorassc. IJic fuit Pauli disci- pulus, et individuus pcregrinationis ejus comes. Quique ab ineunte pueritia castissimus fuit, et di- scipulus apostolorum efTectus, evangelicae praedica- tionis opus cxercuit. Obiit autem septuagesimo et Suarto vitae suae anno, sepultusque est in Bithynia. ujus quidem ossa, regnante Constantio, Constan- tinopolim sunt translata. XLI. IN FESTO OMNIUM SANCTORUM. Ecce ego Joannes vidi altertim angelum ascen^ dentem ab ortu solis, habentem signum Det vivi (Apoc. VII,) etc. Ifsec visio, fratres mci, quam Joannes evangelista se vidisse testatur, de Chri- sto intelligitur. Sunt autem hujus lectionis qua- tuor partes. Primo enim, Christum per circum- locutionem designat. Secundo, quantam potestatein habeat super advcrsarias potestatcs demonstrat. Tertio, quam poteiiter suos salvet, declarat. Quarto, quanta laus inde sequatur, manifestat. Primo igitur Christum per circumlocutionem designat cum di- dicationis inchoare, ut testimonium bonum habeat ab iis quibuscum conversatur. Nam quomodo extra- neos poterit convertere, qui illos cum quibus quo- tidie conversatur, convertere nequit? Autquomodo ab exterioribus diligetur, qui a suis domesticis non diligitur? Decimo veroet ultimo ioco, praedicatores, quos necessaria ferreprohibuerat, unde ca sumere debeant ostendit, cum subdit : Edentes et bibentes quse apud illos sunt. Debent enim praedicatores ab eis pasci corporaliter, quos pascunt spiritualiter. Unde Paulus : « Si vobis, inquit, spiritualia semi- navimus, magnum est sivestra carnalia metamus ? (/ Cor, IX.) » Edentes, inquit, et bibentes qiue apud Hlos sunt, Ac si aperte dicat : Ab illis quibus prae- dicatis, potestis juste necessaria sumcre, sed illis D quae apud eos sunt debetis contenti esse. Quod aperte contra illos est qui hospites suos vel petendo deliciosiora gravant, vel asperiora et duriora fati- gant. Sicut enim vitium est majores divitias quam domihabeanturflagitare, ita et vitium estasperiores cibos quam qui domi reperiantur, postulare, cum parce appositis utendo, possit quis religioni susb satisfacere. Quare autem debeant edere et bibere qu» apud illos sunt, ostendit cum subjungit : Di- gnus est enim operarius mercede sua. Porro impro- (^5) In lib. De Patribus Novi Testamenti. im IIADULPHI ARDENTIS. fl«l cit : Ecce ego vidi alterum angelum ascendmtem ab A ortu soUs, habentem sigum Dei vivi. Ex tribus Chri- stum conimendat, ex officio, ex natura, ex virtute. Ex officio, in eo quod vocateum angelum. Ipse est enim angeius non qualiscunque, sed « magni con- silii angelus (Isa, ix,) » qui missus a Patre ve- niens, ut ait Apostolus, <* evangelizavit pacem et illis qui fuerant Jongo, ot illis qui propo (Ephes. ii.) » Ex virtute euin commondat, rum ait : Ascendcntem ab ortu solis, subaudi, virtute propria, non aliena. Unde Apostolus: <( Qui descendit ipse est qui ascen- dit supra nnines fculos, utadimpleret omnia (/ip^^5. iv) ; » et Psalmista : « Psallite, inquit, Domino qui ascendit supcr ccelos coelorum ad orientem [Psat. Lxvii.) » Porro Christus qui se humiliavit, dicitur ascendisse ab ortu solis. Dicitur autein diabolus qui |^ superbivit, ascendisse voluisse ad aquilonem, quo- niam qui se humiliant, ad regnum claritatis ascon- dunt, et qui superbiunt, praecipitanturin regionem frigoris et tenebrarum. A natura eum commendat, cum subdit : Habentem signum Dei vivij id est divi- nam auctoritatem et potestatem, qua quasi quodam sigQO 86 per omnia demonstrat Deo Patri coaequa- lem. Quidam tamen hicintelligunt pcr signum, cru- cem qua Deus suos signat. Sequitur pars secunda, in qua demonstratur quantam potestatcm Christus habeat super adversarias potestates, cum dicitur : Et exclamavit voce magna quatuor angelis, quibus da- tum est nocere terrae et mari. Porro clamare Dei, est facere : voce igitur magna clamavit Christus, quan- do magno et cfficaci imporio dajmones refrcnavit. Quatuor vero angeli, quibus praecipue datum labo- C rantibus in terra et mari nocere, sunt spiritusluxu- riae, spiritus supcrbiae, spiritus gastrimargiae, spi- ritus avaritiae. Unde Joel : « Residuum, inquit, crucae oomeditlocusta, residuumlocustaecomedit bruchus, residuum bruchi comedit aerugo [Joel. i.) » Sane per erucam, quaj ex oleribus nascitur et foliis, ct oa con- sumit, signiflcatur luxuria, quae ex carne nascitur, et «ain consumit. Per locustam vero, quae in altum salit, et cito deponitur, significatur supcrbia ; per bruchum, qui est fctus locustaj, antequam alas ha- beat, qui semperin imo jacens loco, herbam peni- tus corrodit, notatur gastrimargia. Per rubiginem vero, quae metalla scquitur, avaritia designatur. Multos quippe consumit luxuria. Et quos non con- Bumit luxuria, tumefacitsuperbia. Et quos istanos q suporant, superat gulositas. Quos vero nullum isto- rum vincit, vincit avaritia. Gontra haec quatuor vi- tia nos monet Joannes dicens : « Charissimi, nolite diligere mundum, nec ea quac in mundo sunt. Om- nium quidquid est in mundo, cst aut concupiscen- tia oculorum, aut concupiscentia carnis, aut super- bia vitae qufc non est ex Doo Patre (/ Joan. ii.) » Per concupiscenliam carnis,gulositatem etluxuriam; per concupiscentiam oculorum, avaritiam designat. Horum igitur quatuor vitiorum specios refrenat Dominus, he suis electis obsint, dicens : Nolite no- cere tcrrde et mari neque arboribus. Constat quod quidam daemones prsoipue nocent in terra, quidan in aquis, quidam in nemoribus, vel perterram, in* tellige doditos terrenis: per mare, instabiles et per diversa vitia fluentes ; per arbores, terrenitatem ex*- cedentes et fructificantes. Quoadusquej inquit, si- gnemus servos Dei nostri in frontibus eorum.. Hinc datur intelligi quoniam propter electos, qui interre- probos in hoc mundo habitant, prohibentur aliqua&- do daemones persecutionem exercere in reproboe, ne forte eradicantes zizania, eradicent Bimui ettri- ticum (Matth. xiii,) usquequo electi muniantur, el confirmentur, vel ut Lot, de medio tollantur. Eetao. tem haec pars tertia, in qua ostenditur quam poteni sit Christus suos custodire inter malos et sal^^are. Siynemus, inquit, id est di8cernamus,muniamu8 et confirmemus, ego interius, et mei ministri exterios. Ego intcrius, fidc crucis, et etiam ministri mei exte- rius, signo crucis; ego interius, oleo inviBibili, el moi exterius, oleo visibili. Fide enim cruciB et olM gratiae spiritualis, Christus interius suos a non sutt disccrnit, contra persecutiones munit, in bono con- flrmat et constantes facit. Ministri vero Gbristi, eoi visibili cruce et oleo visibili exterius signaotes, eos interius discerni, muniri et conflrmari demonstrant In frontibuSf inquit, eorum. Porro puer quando ca- techizatur, signatur oleo in modum crucis in pe- ctore, ut fldem Christi habeat in oorde ; signator inter scapulas, ut onus solius Christi portei; si* gnatur in vertice, ut rationem, quae est judest bomi- nis, conservet. Quod bene signiflcatur per hoc quod de sanguine agni liniebatur uterque postis et super» liminare domus, in qua agnus comedebatur. In conflrmatione vero flt unctio in modum crucis in fronte, quae est sedes pudoris et pars corporis magis eminens, ut fldem Christi non erubescat in tribula* tione, sed potius conflteatur et pr«dicet aperte. Quod bene signiflcatur, per hoc quod Dominus pr»- cepit in Ezechiele signari litteram Thau in frontibns dolentium et gcmentium de iniquitatibus aliorum, ut sic disccrnerentur et praemunirentur, neo cnm peccatoribus perderentur. Et audiviy inquit, nwm- rum signatorum, centum quadraginta quatuar tniliia signati ex tribu filiorum Isra&l. Cum juxta litteram videatur per hunc numorum electos de Judais sigai- flcarc, et per turbam innumerabilem, quam subjan- git, electos de gentibus. Sed quia super hoe inoerti sumus, et iere totus iste liber snigmaticus est, ad mysticum referamus, ut intelligamus per bunc nu- merum non quot, sed quales sint sig^ati cx omni tribu flliorum Israel, id est ex omnibus gentibus fl- dem Jacob imitantibus. Per contum igitur quadrt- ginta quatuor millia, omnes electi de quatuor mundi partibus signiflcantur. Per quadraginta enim acd piuntur pcenitentes, per centum, perfecti, per mil- lia, perfectiores, per quatuor, quatuor partes mun- di. Ex tribUy inquit, Juda duodecim millia stgnaiL Per Judam, qui confitens inlerpretatur, confitentes signiflcantur. Quorum duodecim, id est ter quatuor sunt signati, id estomnes de qtiatuor partiboB fflun* f47ft HOMILliE. — I. DE TEMPORE. 1471 di, in confessione sanctae Trinitatis peifccti, siinl A Deo signati et electi,et sic decajteris intelligondiim est. Significantiir autem per has duodccim tribus, duodecim virtutes. Quas qui sequuntur, salvan- tur. Per Judam, confitentes accipiuntur, quibus sola confesfiio sufficit, cum non habent tem- piis operandi, ut latroni in crucc confitenti. Et quia habenti tempus operandi sola confessio non Bufncit, sequiturRuben, qui videns filium interpre- tatur, per quem significantur illi qui ad benc ope- randum sunt reservati, qui videbunt fruclum ma- nuum suarum in aeternum. Et quoniam quidam, bene operantes, minus providi sunt tentationum, sequitur Gad,qui interpretatur accinctus, per quem accipiuntur illi qui contra tentationcs se praeparant ot accingunt, juxta illud : « Fili, accedens ad scrvi- B tutem Dei, preepara animam tuam ad tcntationcm {Eccli. ii). » Et quia quidam etiam post longam lu- ctam succumbunt, scquitur Ascr.qui intcrprctatur ^a/t«,per quem significantur illi quibus dalum cst felioiter contra tentationes pugnare, et tontuliones in profectum provenire, juxta illud : « Beatus vir qui suffert tentationem quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae {Jac. i). » Et quia pa- tientiam debet comitari charitas,scquiturNephlha- lim,qui interpretatur /a/t7Mrfo,per quem significan- tur illi qui ex latitudinccharitatis suae etiam perse- cutoribus suis largiuntur. Et quoniam quidam, quamvis exteriora sua persecutoribus suis largiantur tamen injurias in corde retinent,sequiturManasses, qui interpretatur obliviosus yi^er quem illi significan- tur qui injuriarum immcmores sunt. Et quoniam C quidam de praedictarum virtutum consecutione ni- mis hilarescunt, sequitur Simeon,qui interpretatur tristitise exauditiOf per quem significantur illi qui, ne virtutibus suis nimis hilarescant, semper cor suum ad considerationcm peccatorum praeteritorum et miseriam hujus mundi convertunt, ut inde con- tristentur ct humilientur,juxta illud Sapientiae Sa- lomonis :« Cor sapientis in tristitia,et cor stulti in laetitia {Eccles. vii). «Etquiaseptempraeccdentes vir- tutes tcnemur ex praecepto adimplcre,sequiturLevi, qui interpretatur adilus, per quem illi significantur qui non solum praeeepta, scd etiam consilia et non injuncta faciunt. Et quoniam tales inter labores mundanae miseriac ingemiscunt,exspectantes redem- ptionem corporis sui, sequitur Issachar, qui inter- j\ prctatur merceSy per quem significantur illi qoos tae- det hic viverc, cupientes mori et esse cum Christo, Et quoniam vita talium minoribus necessaria est, sequitur Zabulon,qui interpretatur hahitaculum for- titudinis, per quem significantur illi qui pro neccs- sitate fratrum laborem non recusantes,de Maria ad Martham descendunt. Et quoniam ex hoc provcnit augmentum et profectus Ecclesiaj,sequiturJoseph, qui interpretatur augmcntum, per quem illi signifi- cantur qui,per doctrinam suam, Ecclesiam numero fidelium augmentant.Et quoniam tot et tantas vir- tutes solet' ad extremum elatio impugnare,sequitur Bcnjamin,qui filius dexterx interpreiatur,per quem illi significantur qui intermagnas virtutes suashu- miles scmper existunt,nihil a se,red a bcnedielione divinae dexterae omnia se habcre rcputantes,et quid- quid boni habent ei attribuentes. Proficiunt autem istae virtutes asccndendo g^sdatim ab imo, id est a sola confcssione ad summam virtutem,quae est hu- militatem in summo virtutum tenere.Has virlutes, fratres charissimi.habcre studeamus, si de numero signatorum esse desideramus. Enumeratis igitur sub figura virlutibus signato- rum, agit Joanncs de ipsis signatis subdens : Post hcec vidi turbam magnam. Vocat aulem universita- tem turbam, propter sui multitudinem et incom- prehensibilitatcm.Porro dehac turba dicit septem : videlicet, (juanta csset, unde venisset, quomodo vel ubi se haberct, quem conspiccret, quo vestita epsot,quid in manibus haberet,qui diceret. Quanta csse ostendit cum subdit : Quam dinumerare nemo poterat.JuxiSi quos Dominus dixeratAbrahae: « Mul- tiplicabo scmen tuum sicul slellas cccli et arenam maris {Gen. xxii ct xxvi) ; » clcctos enim ille solus potcst numerare, qui stcllas cceli et arenam maris potcst numerare. Et hoc contra eos qui dicunt : Quis potcrit salvus essc? Unde venisscnt ostendit, cum subdit '.Exomnihus gentibus.et trihuhus.etpopU" lis ct /z;?r7?/w.Et hoc conlra illos, qui putant tantum in Latina vel in Graeca lingua catholicos esse. Ut enim Pctrus ait : « In omni gente quae timet Deum et opcratur justitiam, acceptus est illi (.-/c/. x). » Et Paulus : « Undc est, inquit, masculus aut femina, Judams et gentilis, circumcisio et pra?putium, ser- vus et libcr? » {Gal. iii.) « sed omnia in omnibus Christus {Col. iii), » id est,nulla diversitas apud Deum pra?judicat,scilicet neque scxuum,neque nationum. neque obscrvantiarum,neque linguarum,neque con- ditionum,scd solus Christus estomnia in omnibus. Femini enim nocet vel feritas gentis 8uae,vel mali- tia tribus sua;, vel vitium populi sui, vel barbaries linguae suae, si tantum Christus vita et moribus et fide tencatur. Quomodo vero se habcant ostendit cum subdit : Stantes ante thronum,\d est assistentcs Deo judicanti et regnanti. Quia enim in mundo semper astiterantChristo in mentibus suis judicato et paticnti,illo digni sunt,ut in coelo assistant judi- canti et regnanti. Qucm conspicerent ostendit cum subdit : In conspeciu A§ni. In quem desiderant angeli conspicerc.Illum cnim in gloria sua videre est beate vivcrc. Quod illi soli merentur, qui in eum direxe- runt scmper in hac vita oculos intentionis suaeguxta illud : « Oculi sapientis in capitc ejus {Eccle. ii). » Quo vesliti cssent ostendit cum subdit : Amicti sto- tis albiSy id cst vcstiti corpus et animam candore immortalitatis. Quod illi merentur qui stolas suas, in baptismo sanguinis Christi dealbatds,immacula- tas custodieruntjvel maculatas lacrymis pcenitentiaB purgaverunt. Quid manibus ferrdnt ostendit cum subdit : Et palmis in manibus eorum,id est victoriales et immarcessibiles mercedes in operibus illoruxn. .1175 HADDLPHI ARDENTIS. 147( Quodillimerenturquiinhacvitaotiosinonfucrini, A rissimi,toto corde audire et retinere debemus, qud* sed pro Christo infatigabiliterlaboraverint.Quid do- corent ostendit cum subdit : Et clamabunt voce ma- gna. Est autem haec pars quarta, in qua oslenditur Salvatorem quanta laus scquatur.Illi enim qui sai- vati sunt,sicut in hac vita,imo magis in illa icterna vita laudibus magnac devotionis Salvatorem suum semperbcnedicunt,juxtaillud : « Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula sajculorum lauda- bunt te {Psal. lxxxiif), » dicentes : Salus Deo nostro sedenti super thronum et Agnc, Ac si aperte dicant : Ouidquid salutisconsecuti sumus,vel in peccatorum reinis8ione,vel in buna operatione, vel in glorifica- tione,nihil niorltis nostris, sed gratiae Dei Patris ct Filii ejus attribuenduin est.Quod canticum cantare niam in ea demonstratur nobis doctrina» sine qot non potest haberi salus.Sunt autem hujus lectionii partes duac. Primo enim, instruit nos Domiuiu, exemplo sui ; secundo, doctrina verbi.Porro exem- plo sui nos instruit,cum videns turbas, ascendit in montem et ibi scdens discipulos erudivit, moneni nos universaliter, ut si eum sequi volumus, non cum turbis in imo remaneamus^sed tumultum stre- pitumque mundi et ima vitiorum fugiente8,ad alli* tudinem virtutum ascendarnus, in ipsa virtufum aititudine bcdeamus,id est non elate, sed humiiiter nos habeamus, et condescendendo minoribus nofl coaequemus^quatenus sic eos ad nos accedentes do- ccre et Deo lucrari valeamus. Specialiter vero nos ante thronum Dei, illi soli merentur qui, quidquid ^ praedicatores instruit,ut cajteris pra;dicaturi,primo boni habuerint, non sibi sed Deo attribucre didicc rint ; haec est enim laus quae magis divinam dele- ctat majestatem. Ad quam laudem ut magis nos in- vitct, ostendit illam omnes angelos approbare et confirmare. Quorum attcstationi ut magis acquie- 8camus,innuit pnus ipsos angelos esse protectores et exemplares nostros. Eos protectores nostros esse ostendit,cum dicit : Et omnes angeli stabant in circuitu ihroni, id est Ecclesiaj, in qua Deus scdet, juxta illud : «< Immitet angelus Dei in circuitu timentium eum, et eripiet eos (Psal. xxxiii). » Et non solum in circuitu throni, sed etiam in circuitu seniorum et quatuof animalium,id est praedicatorum Veteris et Novi Testamenti. Seniores enim ct qua- tuor animalia sunt in circuitu throni, sed angeli altitudinem vitae et doctrinae conscendamus, juxtt illud Isaia^ : « Super montem excelsum ascende, ta qui evangelizas Sion ; exalta in fortitudine vooem tuam,qui evangelizas Jerusalem (Isa, xl). n In ipst quoque vitac et doetrinae celsitudine sedcamu9,cum per vocationem, tum etiam per condescensionem. Per vocationem, quia magistrorum est non discur- rere,sed sedere,non se negotiis saecularibus impli- care.Unde et in Gestis pontificalibus legitur : « Tot et tot annis sedit ille, vel ille episcopr.s. » Sane se- dentis pars inferior rccumbit quo; manet quieta ; pars vcro superior erigitur,et manet directa. Spiri- tualis quoque magistri pars inferior, id est sen- sualitas^dcbet a sacculari decursione et implicatione quiescere, etpars superior, id est ratio, ad prasdi- sunt in circuitu et seniorum et quatuor animalium C canda coelestia debet assurgere. Per coDdescensio- et throni, quoniam prajdicatores circumeunt vigi- lando Ecclesiam, ipsos vero praedicatores et ipsam simul Ecclesiam circumeunt angeli et custodiunt. Eos vero excmplares nostros esse ostendit,cum eos humiliarc in facics suas ct Dominum adorare osten- dit.Et hoc in con^pectu throni,id est Eeclesiae, qua- tenus considerans ecclesia ipsos angelos, qui nun- quam peccaverunt, se tamen humiliare,et suam ex se infirmitatem attcndcre,discatctipsaquae peccavit multo magis sc humiliare, suam infirmitatem co- gnoscere,et Deo auctori quidquid boni habet attri- buore. Et adoravemnty inquit, dicentes : Amen. Quasi homines bene facitis,quia salutom vestram non vo- bis,sed Deo attribuitis, quia non solum salus, sed nem, quia spiritualis magistri est,sicut infirmitati, sic et capacitati subditorum condescendere, quate- nus non minus alta,nec importabilia primo eos prs- dicet,sedjuxtacapacitatem illorumeis distillet Juxta quod Dominus in Evangelio discipulis suis dicit : « Multa habco vobis dicere,8ed non potestis portare modo (Joan. xvi.)» Quatenus non ingravet nec de- terreat auditores, ut quidam faciunt, sed eis con- dpscendendo,^s ad se trahat.Debet quoque os suum aperire,id est clausum et obscurum verbum aperire et doctrinaliter erudire. Quasi enim clauso ore do- cet, qui intclligibiliter non docet. Sed doctor eccle- siasticus, ut legitur in Esdra, debet distincte loqui et aperte ad intelligendum,utvidelicet non sibi soli, etiam omnis benedictiOyid est donum quod est bene- n sed aliis loquatur.Quod contra quosdam est,qui ut dicendum, et clarilas, sive exterior sive interior, et sapientia, qua mala vitamus ct bona eligimus, et gratiarum actio de collatis bonis, /tonor, sive tempo- ralis sive ajternus, et virtus intcrior, e/ fortitudo ex- terior,omnia haec sunt Dei,ita ad Deum debent re- ferri, qui haec in manu habet,cui vult praebet, cui est honor et gloria per omnia saecula saeculorum. Amen. XLII. IN FESTO OMNIUM SANCTORUM. Videns Jesus turbas, ascendit in montem (Matth. v). Et rel.Hanc sancti Evangelii lectionem, fratres cha- se ostententjObscuris verbis et inusitatis loquuntur» similes illis qui magis appetebant olim linguisloqui quam intftrprctari,quos Paulus reprehendit dicens : « Nisi manifestum sermoncm dederitis, quomodo seietur id quod dicitur? » (I Cor. xiv.) Etpostpauca: « In Ecclesia volo magis quinque verba meo sensu loqui,utvos instruam,quam decem millia verborum in lingua (ibid.). » Sequitur pars secunda, in qua Dominus instruit nos verbi doctrina, hortans nos ad octo virtutes aeternae beatitudinis consecutrices. Quarum prima est paupertas voluntaria.Ad bano nos invitat| cum HOMILIiE. — L DE TEMPORE. 1478 Beati pauperes spiritu^ quoniam ipsorum est f^ \ caslorum,Qu8d utique doctrina mundanae sa- 3 est contraria. Mundus enim putatpaupcres liseros, et divites esse beatos, juxta illud : ^im filii sicut novellae plantationes in juven- la, fllise eorum composit®, circumornat» ut udo templi ; promptuaria eorum plena, eru- i ex hoc in illud,oves eorum fetosaB,abundan- igressibus suis. Non est ruina maceriae neque us, neque clamor in plateis eorum. Beatum nt populum cui haec sunt {PsaL cxLiv).»Sed eiDominus sentiens, hic dicit : Beati pauperes f id est voluntate. Voluntaria enim paupertas pter Deum fiat) virtus est. Quae a prophetis itas appellata est. Porro quatuor sunt species i^tis.Alii quippe sunt pauperes rebus,etnon ^ i; alii,8piritu, et non rebus; alii, et spiritu et aiii,spiritu et mediocribusrebus.Sanepauper et non spiritu est,quia cum non habcat mun- divitia8,eas tamen ardet et desiderat.Sed quia rest,putat sc esse miserum etDeo exosum. Di- ero putat esse fortunatos. Proptcrea furatur, decipit, mentitur,perjurat, occidit. Qui tanto et damnabilior efficitur, quanto de flagello rtatis non emendatur.De hujusmodi dicitDo- per prophetam : « Curavimus Babylonem,ct )t sanata {Jer, ci). « Quasi diceret : Fecimus ad correctionem ejus potuit sufficere, sed ta- psa pcrdurat in sua iniquitate. Pauper vero i et non rebus est, qui cum divitias habeat, ntemnit, et dum est inter opes, sentit sc di- itorem.non dominum. Pauperibus est largus, C jro parcus, Illas vero credit solas esse divi- uae dominum suum non relinquunt,ut fidem, et charitatem, et caeteras virtutes quae homi- anctificant simul et beatificant.Quitantoma- : et mirabilior, quanto majoribus opibus cir- itus. Vitiis earum non tcnetur,non cnervatur, iflatur, non sollicitatur. Opcs ei, etsi arrident, men irridcnt. Talis pauper erat Abraham,talis iupcrDavid,quipositusinterdivitias saeculares pitcr cogitase et dclcctatos fuisse reprehendimus Dei est unicuiquc secundum quod meruit reddcre. Q etpunimus.Possumus autem dicere cum Apostolo : Neutra autem in hac vita perflcictur, quoniam neque homo poterit in hac vita perfecte unicuique quod suum cst redderc, neque Deus hic reddet plcnarie unicuique quod nieruit. Sed utraque jus- titia consummabitur in alia vita. Proptcrea convc- nicnter ait : Ueali qui csuriunt ct sitiunt justiliam, tanquam scilicct cibum,et potum animae. Nos quo- quc, fratres mei, toto dcsiderio esuriamus ct sitia- mus justitiam,subaudi,facerc et fieri desiderantes, scilicet ut nos possimus pcrfecte unicuique quod suum est reddere, et ut a Dco reddatur unicuique justo secundum quod meretur, ne scilicet diutius « Si quod nolo hoc ago,non pecco ego,8ed quod ha- bitat in mc pcccatum {Rom. vii). » Est autem mun- ditia cordis secundum statum praesentis vitae, nulli turpitudini consentire. Qui autem sic mundi, quo- niam nondum omnino mundi sunt, ideo dicitur de iis : Non quia jam vident Deum,sed quia videbunt in ajterna vita, quando scilicet nihil de caetero pote- runt turpiter cogitare. Nos ergo, fratres mei, si ibi eum videre volumus, hic purgare mentis oculum satagamus. Septima virtus est pax. Ad hanc nos invitat cum subdit : Beati pacifici, qumiidm filii Dei vocabuntur.Esi autem parperfecta, perfect» inm«» HOMIiiliE. --• 1. DB TBMPORE. l|||p 8 mentis siaius, cunciis sihi ornate concor- J^ improcaverint : ei pcrseculi vos /iutfnni,soilicet dam- )U8. Sed cum caro hic concupiscat adversus im, et spiritus adversus carnem {Gal. v,) h«c on est viae, sed patris. Juxtavero pnesentem Q, dicitur pax tranquillue mentis status, cun- bi ornate concordantibus, vel saltem aliisor- », cedentibus. Quando enim omnes motus in concordant ordinate, vel sibi saliem ordinate t, ut bonis mali^ vel spiritualibus carnales, )aqem habemus nobiscum, carnem spiritui ndo, ct cum Deo, ei obediendo,et dum omni- ominibus quantum in nobis, eorum bonum )t et volendo et quaerendo. Qui autem sic mo- at paciQci, filii Dei, non dixit jam vocantur, idhuc aliqua rebellio in cis est, sed vocabun- niricatiouibus, exsiiiis et tormentis; inverbis, cum dicit, et dixerint omne malumj scilicet detrahendo, ne coDviciendo et accusando. Addit melientet, ne glorietur is de quo vere maledicuntur.Addit eiiam propterme, quoniam nonp(£na,sedcausamartyrem ' facit. Gaudete, inquit, subaudi, mentc, et exiuUc^tfi corpore, qnoniam merces vestra copiosa est in casli^. 1103 virtutes, fratres charissimi^ ita sibi sunt con- junctae, quod gradatim proficimus ascendendo ufl ultimam.Primum quippe mundanam considerantes miseriam incipimusmundum contemuere.SecundQ, inieriores passiones in nobis mitigare. Tertio, vi- dcntcs, nos non possc eas hic omnino puxgare lu- gemus. Et quarto SDternitatem justiti» in qua ec^s 9terna vita, cnm omni rebollione in eis so- ^ miiigare valcamus, esurimus; ad quam, quoni^ imiles Deo etficicniur. Nos ergo,fratrcs,quan- lOSfiumus, hic pacem in nobis ordinatam ha- is,quatenus ad illam pacem Dei,quse exuspe- ^nem sensum (PAt/.iv), periingere, etfilii Dei et esse mereamur. iva virtus est paiieniia. Ad hanc nos invitat lUB cum subdit ; Deati qui persecutionem pa- r propter justitiam, qmniam ipsorum est re- cetlorum. Porro paiientia est virtu8,illaias si- irias propterDeum eequanimiier portans.Cum Ucitur : Beati qui persecutionem patiuntur pro- utitiamy subaudiendum aequanimiter. Tria faoiunt mariyrem : innocentia,equanimitas sa. Innocentia, ut propter peccata pocnam ereatur,®quanimitas,utpGenaminjusteillatam non propter merita nostra, siedpropteraoliammis^- rfcordiam pervenitur.Quinto discimus aliis misere- ri, ut Deus misereatur nobis. £t quoniam micericordia sine mundiUa non suf- fieit, omnos cogitaiionum turpitudines a corde r^- pellere studoamus. Quod ut melius valeamus, se]^- iimo rebeUionem carnis et spiritus in nobis pacilfl- cari, et cum omnibus hominibus pacem hahiere aiTectamus,et deindc perfectionem martyrii propter Deum sustinere squanimiter valemus. Cum istis octo virtutibue unum bealitudinisprsmium debea- tur, tamcn propier competentiam singulariter di- versffl nominatur. In ilia enim omnia invenient, in illa quippe et paupertas nostra «ternas divitiaa in- veniet, et nostra mitiiudo hsereditatem, et noster etmitianimopatiatur;causa,utpropierDeum G juclus consolationem,et nostra esuriea refectionem, iir.Idcmenim est paii propterjustitiam,quod ir Deum, cum Deus jusiiiia sit. Si auiem ali- tatiatur innocenter, sed non lequanimiter, ris meritum non habet. Rursus et si pa- ii innoccnier, et aequanimitcr, sed non pro- ^eum, mariyr non est. Sed si innocenier, lanimiter, et proptcr Deum patiatur, procul martyr est.Sed cum diciiur,patiatur propter Lum subaudi poenam illatam propter Deum,ut ;et et roena propterDeum inferatur,etpropter 8U8tineatur,quaienus estct ininferentecausa um Ghristi, et in patiente causa sit amor i.Qui enim sic patiuntur,vcro nomine mar- licuntur.Sed iamen aliquando largiori nomine ot nostra misericordia misericordiam, et nostra munditia Dei viaionem,et nostra pax Dei similitu- dinem, et nostra patientia regni dominationem, fargiente omnium sanctorum precibus Deo et Domino nostro Jesu Ghristo,qui cum Patre et Spiritu sanoto vivit et regnat Deus,per omnia saecula ssculorum. XLIII. IN GOMMEMOIUTIONE DBFUNGTORUM BXRMO DJ| APOCALYPSI. Audivi vocem de ccelo dicentem mihi :Scribe: Reati mortui qui in Domino moriuntur (Apoc^inv), etc Hoc scribit, fratres charissimi, Joannes apostolus et evangelieta, qui virgo est electus a Domino,et vir^o in ffivum permansit ; qui et recubuit in ccena super res vocamus, vel quando aliquis propter r\ pectus Jesu, et cui virgini matrem Virginem com paiitur poenas,non propierDeum,sedpropter inflictas ut sancius Leodegarius,vei quando 9 patiiur sine aliqua Dei inientione, poenas iv Deum innictas,ut infanies qui sub Herode Bunt. Quod dixeraiDominusdepaiienia.aper- iponit, cum subjungit :^^a.2,inquit,e«^i^,^m Ixerint vobis, vel ui alia iranslatio habet,cum lerint homines, et pcrsecuti vos fuerinty et di- l omne malum adversum vos mentientes propter i tribuB complectitur persccutionem. In odio, liSy in verbis. In odio, cum aii, maledixerint, idio habuerint, quasi ex odio vobis in corde Patioi.. CLY. mendavit.Ci^us scriptis tanto magis fides adhiben- da est, quanto ipse coelestia secreta de ipsius Do- minici pectoris fonte ceteris profundius accepit et scripsit. Hoc ergo scribit injunctum sibi esse ab angelo, imo pcr angelum a Spiritu 8ancio,quatenus de requie ndeliumdefunctoruminlibroscribensin- tersereret, et ad nostram scilicet Odem et spem magis reborandam, quatenus de resurrectione et requie fidelium defunctorum certi essemus^et ideo mortem non timeremus,sed potius cum bonis ope- ribus eam securiusexspeetaremus^et demorieami- oorum Dostrorum naquaquam, sicut quidaiB qui 47 148^ RADDLPHI -ARDENTIS. i484 spem non habent, eontristarcmur.Sicigitiir bcatus A necessitatis,quando non oportct eos de ca^terolabo- Joannes seribit quod a Spiritu sancto audierat dicens ita,quod beatisuntquiin Dominomoriuntur. Et in quo sunt beati et quare.Primo crgo quoniam beati 8unt,qui in Domino moriuntur, quid sit mori in Domino videamus. Porro in Domino mori est in flde et spe et charitate illius mori. Qui crgo haqet fidem catholicam, et sperat salutem, et diligit salutis auctorem,si in iis tribus moritur, in Domino moritur. Qui vero uno istorum carens moritur, non in Domino, sed in diabolo moritur. Primo itaque in Domino moriuntur, qui non Bolum in Domino,sed etiamproDomine moriuntur, ut martyres. Secundo eliam in Domino moriuntur, qui,et si non moriantur pro Domino, ut niartyi^s. rare, neque pro victu,nequepro vestitu, vel csteris necessariis sollicitos esse. « Non enim esurient,ne- quc sitient amplius et non cadet super illos so- neque ullus (Bstus {Apoc.yii). » A laboribus infirmi- tatis,quoniam neque morbo,ncque senectute,neque aliquo incommodo, de cajtero aftligentur. « Abste^ get enim Deus, ut ait Joannes, omnem lacrymam ab oculis sanctorum, et mors non erit amplius, noque luctus, nequc clamor, sed nec ullus dolor, quoniam priora traneierunt {ibid). » A laboribos erroris,quoniam de caetero nec ignorantia, nec ex- cessus, nec aliqua inordinatio in eis erit. Quoniain .Tterna sapicntia illos illuminabit, « et eruntomnes docibiles Dei {Joaii. vi). » A laboribus pounitentis. tamen cum Domino, et in Domino, id est, cum j. quoniam dc caetero noncompungentur.necflebunt, innocentia et sanctitate vitae moriuntur, ut conles sores. Terlio etiam, et illi in Domino moriuntur, qui etsi in vita sua multum peccaverunt, tamcn in confessione et peccatorum suorum emendatione mo- riuntur, ut vere poBnitentes.Quarto quoqne nihilo- minus et illi in Domino moriuntur,qui tamen, elsi fidem et opera fidei per eetatem vel temporis angu- stiam babere non potuerunt,tamen cum sacramento fidei,hoc est cum baptismo, decedentes moriuntur, ut infanteset neophyti.Sed illi,quiper totam viiani 8uam in peccatis perdurantes in fine pccnitent, nunquid illi in Domino moriuntur? nescio. Scio tamen quod si vera sit in eis fidcs et pGenitentia, procul dubio in Domino moriuntur. Scriptum est enim :PoDnitentia,quantumcunque sera,non erit in- necjejunabunt, nec se affligent, pi*opter conscien- tiam peccatorum quns eisin bac vitadimissa fuenint. Quod si aiiquis ad tempus in purgatoriia emun- dantur,lamen in certa spe requieijam requiescuot A laboribus justitiae, quoniam non erit opus dc c(Btero pro defensione fidei vel Ecclesi», vel pro subventione indigcntium agonizare, omnibus ini- micis et indigcntiis procul eliminatis. Rursusquo- quc causalis est ha>c praepositio a.quoniam propter labores justiti^e quas ferunt, fideles defuncti, re- quicm sempiternam consequentur.Sed causam in- tellige non sufficicntem, sed adminiculantcm. Non enim ex opcribus justitiae, sed ex sola Dei gratia est salus. Cave autem ne, quando audis fidelesde- functos a laboribus quiescere, intelligas eos quasi fructuosa.Sedet latro in cruce moriens, pcenitendo C prai lassitudine pausare vel dormire.In illa quippe misericordiam consecutus est. Sed raro, fratres mei,huju8modi negligenles in fine sunt vere poeni- tentes. Exigentibus enim pcccatis suis alius morle prffivenitur,alius amittit loqueIam,aliusmemoriam, alius desperat, alius sic induraiur quod plus poe- nitet eum temporalia reliquisse quam peccasse.Pro- pterea, fratres mei,dum valemus,dum peccare pos- 8unlu8,peccata nostra dimittamus,et securi simus. Alioquin quando jam peccare non possumus, nos peccata nostra non dimittimus,sed peccata nosira no8 dimittunt. Sequitur pars sccunda in qua demonstratur in quo illi qui in Domino moriuntur, sint beati, cum dicitur : i4mo(io jam dicit SpinYu^.Haud dubium quin Spiritus sanctus, cujus diccre est facere AmodOy j) inquit, jam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis. Amodo, id est a Christi resurrectione, sive a morte cujuslibet justi, post Christi resurrectionem defuncti,Nam,qui antepassionemetresurrectionem Christi moriebantur, in inferno detinebantur etla- borabant, etsi non in alio, saltem in eo quod Dei visione carebant, ut requiescanty inquit, a laboribus suiSf haec praipositio a est remoiiva ct causalis. Et remotiva quidcm est, quoniam fidclis defuncti ces- sant ab omnibus laboribus.alaboribusneccssitatis, a laboribus infirmitatis, a iaboribus erroris,a labo- |ibu8 pcBnitentifie, a laboribus justitiae. Aiaboribus beatitudine, nec labor, nec sommus erit. Sed di- cuntur sancti a laboribus quiescere,id est cessare. Non enim in illa seterna requie erunt sancti oliosi, sed potius contemplabuntur, laudabunt et bene- dicent Dominum in aeternum. Sed talis actio nec faiigationem, nec taedium generabit, sed potios omnifariam requiem, delectationem et jucundita- tcm. Cum igitur dicitur quod sancti requiescunt a laboribus suis, litotcs est, minus dicens et plus significans.Inillaquippeaeternabeatitudine,Donsola requies, sed omnis suavitas, omnis 'pulchritudo, omnis dulccdo, omnis delectatio, omnis claritas, omnis jucunditas, omnis gloria ineCfabiliter cu- mulatur. Sequitur pars tertia,in qua causa requiei subjun- gitur, cuni dicitur : Opera enim illorumy sequuntur illoSy id est merces operum,vel si tempus operandi non habueruni,mercesfidei et bonae voluntatis,quc pro facto reputantur.Bene autem ait opera eorum, non opcra aliorum, quoniam, ut ait Dominus per prophetam,'♦ 1488 .1 in hac yjlta rcsurgere. A morlc vero corporali facict \ de Deo, ita cst vita dc vitu. Et lioc cst quod diis^: i\fl9j rQsurgere in generali resurrcctione. De iis ita- q^e.duabus resurrectionibus loquitur Dominus in pKiQ)|)3ata lectione. Et primo de prima, secundo de sb^^i^nda. jLoquitur igiturde prima cum dicit:/ii7k*fz^ iHn[^4i^ Vobis, etc. Porro Amen adverbium est affirman^iy^erivatum a nomine fidei, valens quan- tum fideUter si\e i;er5,etestquasijusjuranduin Dei. Quod cum geminatur, major rei afQrmatio demon- stratur. Noluit igitur Dorainusin hoc nos dubitarc, quod quasi per duplexjusjurandum voluit confirma- re^ Qi/kiaj^ inquit venit liora^et nnnc est, quando mov' iu^} (lu^ient vqcem Filii Dei vivi, et qui audierint vi- v^,^ SfctU enim Pater habet vitam in semelipsOy sic dsdil^in Filio hominis vitam habere in semctipso, ctc. Sicut enim habet Pater vitam in semetipso^ sic deiM et Filio vitam habere in semetipso. Non quod Filiiif tanquam non habens etgratiam aliquando accept- rit vitam,sed dedit vitam, id cst genuit ex suasob- stantia substantialiterviventem.Siergo Cnigenltiis Dei omnia dicit se habere a Patre, quanto mafis nos, fratrcs,si quid boni habcmus,si quid bonivel cogitamus,vel dicimus,vcl facimus,debemus seniiijB et dicercnonexnobis ipsishabere,sedexDeoPatre. Scquitur pars secunda, in qua Dominus loquitv de resurrcctione corpsrali. Dicit itaque ita seba- bere potestatem ab codem Patre, et judicandi^et resuscilandi,et romunorandi.PotcstatemjudicaDdj, cum dicit, et potesiatem ei dedi judicium facere^ et QuaJ^uor dicit de prima rcsurrcctionc, videlicct ^ causam, cum subdit, quia filitis hominis est. Porrp « /> A A. * * I. A. 1 ^^ a*1 i 11**111** 1J -9* 1 qi^ando fiat, et in quibus, et pcr quem, ct ex quo. Qaixe qyando fiat ostendit cum dicit, venit hora et n^ntf.estt^ Qmsi enim Dominus jam aliquot mortuos in p.QCcatis, praedicando resuscitaverat, et multo plyres.perse et per suos rcsuscitaturus erat,bene e^H^.venit hora et nunc ^5^Est autem gencraliterhaBC bp.r.& y|ta prssens ; dum enim hic vivimus, dum p/B(H;a:e pos^umus et bene agere, a peccatis possu- mus p(Qnitere et resurgere. .In.alia yero vita non erit tempus peccandi, noc b^Q.G^gendi, sed tantum recipiondi. Ncc potcrunt U)i ,][*iQQyrgere a morte aeterna, qui hicnoluerunt rc- Q\}i:gere a pulpa. In quibus autem fuit ha3c resur- rectio^^^tendit, quoniam,in mortuis audiontibus vo- oem Eilii.Pei.Sed quoniam quidam audiunt vcrba triplex eausa potest hic intelligi, vcl dandi, vel jptatib'U8 rgent quippe omnes, tam boni quam mali, ut nostris ponamus. Dum licet mores nostrdscbrrigfil- quae fecerunt incorporeetinanima, recipiant y. mus, mortem nostram ante oculos nostros sem^er ;ter in anima et in corpore. Et bona quidem habeamus, quam terribilisveniatsummusjude^cb- mt qui bona opcra et cum intentione bcna gitemus, maculas peccatorum nostrorumf Idcr^is in perseverantia perfecerunt; malavero opera poDnitentiaj diluamus, operibus misericordi» ibsl- mt, qui mala opera, vel bonacum maia inten- stamus, quatenus in illo tremendo jtidicid tni^ri- , vel sine persevcrantia, fecerunt. Scdcumtam cordiam consequi mereamur. Amen. '' ^uam mali ad judicium sintventuri, quaredi- II. HOMILIiE Dli; SANCTIS. DE APOSTOLIS (EX G. VICELIO). nonymi horum sunt quatuor, videlicet Andreas, Joannes, Philippus et Bartholomseus. Reliqui js sunt vcl dinonymi vel trinonymi. Dinonjrmi, Jacobus Major, qui idem dicitur filius Zeoe- (Matth. x; Marc. iii); Jacobus Minor, ^ui idem dicitur niius Alph^ei (Matth. x: Mare. iii; LUc. ct, i). Dicebatur idem Justus, et Oplia, id est armatura, Matthasus (]ui fuerat telones, qui idem ir Levi filius Alphsei, haud dubium quin alterius et diversi a priore Alphaso Jacobi MincMis 1 [Marc. II). Neque enim fratres germani erant Jacobus et Mattha?us. Thomas, qui idem dicitur aius {Joan. xx), tametsi idem nomen videri poterat, diversa nimirum lingua pronunliatum. Ndm Hebrwi thom seu Thomas, hoc Graeci SiSujxov vocant, Datine gemellum dicimus. Trinanymi jsdnt, •n qui idem Canana;us dicitur (Matth. x), et Zelotes (Act, i). Ne(^ue tamen usque adeo aliud est, oo- linari Cananoeum, aliud Zelotein, siquidem quod Hebroii Canani seu Cananaeum^ hoc Grssci (i^Xi&tt^v it, nos oemulatorem. Dictus vcro est Sinion ille Cananajus, non quod fuerit dc gente Cbanaan, sed a Galilaesc Cana {Joan w). Simon altcr (nam duos Simones habct apostolicus ordo), is cOj^ndminatus ^ephas, et ideni Petrus, imo etiani Barjona, seu /i/m.t co/am6Q?. Verum et hoc loco consisht nominitm tio in lin^uarum diversitate. Nam quod Chalda^i Cephas, hoc ipsum Grosci icirpav vocant, nosMunmt rationc dicitur puella illa (Art. \\). Tabitha^ et eadem Dorcas, scilicct ab intucndo, tametsi' juxta nale rcctius legitur Tabcia. Uitimus Judas, qui jam Lcbbieus, jam Thaddasus cognominatur {fijUth. inctus Lucas vocat hunc Judarn Jacobi {Luc. vi), Judam Jacobi fratrem {Act. i), exponens nitainim ante dixerat, Judas Jacobi. Hactcnusdcnominibusapostolorum. Ca^terum nonnulhexapoetolislrain- 3 ac necessitudine conjuncti fuerunt. Simon cnim Cephas seu Petrus et Andreas fratres eraritexOa- )rti. Jacobus Major et Joanncs fratres, et ipsi crant« quorum pater Zebedieus, mater Salome. Duo ipud Marcuin cognominationcm habent Beiicregesch seu Beniarcgescb (flfflrf?. iii), id esi fitii tmitrui, nitate et magnitudine fidei, teste Uicronyrno. Quin fratres etiam crant illi Jacobus Minor, Sltnon et 8 ; horum pater Cloophas, ct mater Maria, quae dicebatur soror Mariae deiparaB {Joan. xix). Vemm ^leophas ilfe cognominatus fuit Alphaeus, aut Alphaeus sccundus maritus Marise hiyus fuerit opprtet. t vero hos duos Simones cpithetis disccrnere, sicut duos ille Jacobos, ita utalterumMsyorem^nempe mem Pctrum vocites, alteruin Minoreni, videlicet Simonem Zelotem. Discernuntur etiam duo JudsB, alter Lebboeas a corde, alter Iscariota a mercede appellatur. In cujus locum suflectus Mathlke, i Franciscus Picus in carmine Donatum vocat, interpretans nimirum Laline, quod Hebrasis Ifaf^t iir {Act. i). Idem nomen Matthacus habt, nisi quod in fine syllabis distinguuntur Mathias et Mat- 18. COMMUNE SS. APOSTOLORUM. C loquitur apostolus Paulus Ephesiis discipulis suis; I. sed et eadem loquitur nobis, fratres charissimi', si nnon estis hospites et advencv^ scl cslis cives tamen juxtaDei praeceptactapostolicaindoctrinam crum et domestici Dei (Ephes. ii), ctc* ilaec vivitis. Dicit itaque tria. Primo dicit non esse dvea 1 . )49i RADULPHI ARDENTIS. 14IB civitatis Dei; secundo, quod majus est^ esse etiam A << Fundamenta, inquit, ejus in montibus sanctis lapides ejusdem civitatis per sediflcationem Christi; tertio, quod maximum est, esse etiam tempium Dei. Primo igitur ostendit nos esse cives civitatis Dei, cum dicitur: Jam non estis hospites et advena, Porro ho8pite8dicuntur,brevitermanente8,advenaealiunde venientes. Hospites vcro in civitate Dei sunt, falsi Ghristiani, qui in Ecclesia ista militante sunt, nu- mero, non merito, nomine, non numine, tanquam tandem inutilespaleo;, veatilandi et comburendi. At vos, fratres mei, si in fide et charitate Dei perseve- ratis, hospites non estis. Rursus advenae non estis, quoniam in illa ccelesti civitate, in qua in primo homine creati estis, desiderio et spe, jam manetis. Sed estisjcives, id est concives sunctorum et dame- (Psal. Lxxxvi), » id est in apostolis Hi ad instan montium primi radios fideisusceperunt, superquo- rum fundamentum sdificatisumus, juxtaquodP^ trus ait: « Ad quem accedentes, lapidem vivum ad hominibus quidem reprobatum, a De.o vero electam et ipsi tanquam lapidcs vivi superaedificamim in do- mos spirituales (/ Petr. ii). » Porro lapis qui in adi ficio est collocandus, prius de lapicidio malleis se questratur. Deinde omnis impostura et tortura fcr- ramentis ab eo resecatur, deinde ad regulam qua dratur, ad ultimum eum caemento insedificiocollo- catur. Sic unusquisque nostrum, fratres mei, utin aedificio coclestiscivitatisvaieamuscoUocari, primo? massa perditionis malicis comminationem,gratiaDei stici Dei. Porrotria faciunt concivem ejusdem civi- p operante,sequestramur.Quasicnimquidammalleus tatis, cohabitatio, earumdem legum et morum obser- est, cum dicitur nobis: « Agite poenitentiam, quia vatio, ejusdem communionisetreipublicaedilectio. Est autem, fratres mei,civitas nostrailla Jerusalem coeiestis et beata, cujus cives omnes beati sunt qui jam sunt. Cujus quoque nos cives, Deo largiente, futuri sumus, et etiam jam in parte sumus, si in iila beata civitate spe et desiderio habitamus, si mores etleges sanctorum observamus^ si communionem et rempublicam sanctorum toto ardore diligimus, desi- deramus etquserimus, si proealaboramus,et usque ad mortem decertamus. At qui in mundo amore habitant, qui leges et mores mundanorum sectantur, quicommunionem fraternitatis scindunt, etprotem- poralibus proprietatibus litigantetpugnant, abilla beata civitate prorsus exsules erunt. Duo quoque securis ad radicem arboris posita est {Matth. m; Luc. iii). » Deinde, per disciplinam doctorum om- nis tortura et imposturavitiorum anobisresecator. Tertio, ad regulam divinorum praeceptorum quadra- mur, ut scilicet solidi simuset firmi,ut scilicetnec per prosperitatem a dextris, necperadversitatema sinistris, noc per apertam tcntationem antc, necro- tro per occultam, dejiciamur, nec per superbiam sursum, nec per desperationem deorsum commo- veamur. Sed et casmentum charitatis nccessariom est nobis, sine quo nec Deo, nec proximo compagi- Tiari, nec in ccelesti o^dificio valemus collocari. Hac enim non habita, frustra habenlur caetera. Hoc au- tom cojleste aedificium fundatur, et perficitur, non faciunt domesticum, videlicet familiareobsequium C homine, sed ipsosummo angulari lapide Ckristo Jesu. et conscientia seeretorum. Nos quoque, fratres mei, si Deo, juxta voluntatem suam, familiariter et spe- ciaiiterserviresatagimus, si persacramScripturam et Spiritus revelationem secreta Dei jam ex parte cognoscimus, jam procui dubio, non solum cives, 8cd etiam domestici sumus. Sequitur pars secunda, in qua Apostolus osten- dit nos, si veri Christiani sumus, esse etiam lapides superns civitatis, cum subdit: Sui^ercedi/icati super fundamentum apostolorum et prophetarum^ ipso summo angulari lapide Cgristo Jesu. Fundamen- tum apostolorum ei prophetarum, unum solum Christus, qui dicitur fundamentum triplici ratio- ne. Sicut enim fundamentum sustinet totum a^di- Tria dicit de Christo: Quod ipse est lapis, quod summus, et quod angularis. Lapisest, quia immo- bilis ct firmus, quia effundit aquam vivam, unde bibunt hominesetjumenta,quiascintillat virtutibus et miraculis. Reprobis vero est « lapis oiTensioniset petra scandali (/ Petr. ii), » « super qucm qui ceci- derit, confringetur ; qui vero super eum ceciderit, conterctur (Matlh. xxi). » Summus est, quia sicut ipse fundator et fundamentum sanctseEcelesis, ita est perfector et perfectio cjusdem. Ipse quippe est principium et finis. Finis non consumptionis, sed consummationis. Angutaris est, quoniam ipse mediator reconcilians in se hominem Deo et Deum homini, pacificans in se angolos hominibus ficium et a nuUo sustinetur, ita Ghristus totam n et homines angelis, uniens in se Judsos gcnti- Ecclesiam regit et portat, et a nemine portaturvel regitur. Rursus, sicut aedificium sine fundamento stare non potest, itanulla structura virtutum, vel honorum operum, sinefideJesuChristigtare potest. « Impossibilc est eniin aliquidsinefideDeo placere {Heifr. xi). » Rursus sicut fundamentum non vide- tur, et tamen inde tota structura surgit, ita fides Jesu Christi de invisibilibus cst, et ex ea oninis vir- tutum et bonorum aedificatio procedit. Cui funda- mento, quia prophetae et apostoli primi adhaeserunt et alios adhaerere docuerunt, dicuntur et ipsi deno- minative fundamenta Ecclesiap7 Unde^JPsaimistoT: libus ct gentiles Judaeis. Quidquid igitur, fratres mei, aedificamus^ quantumcunque rectitudinem in moribus et in bonis operibus habcre videamur, tamen super arenam ct in vacuum aedificamus, nisi Christum, et fundamentum et lapidem angularcm, id est, principium et finem habeamus. In quo solo omnis asdiflcatio constructa crescit in templum san* ctum in Domtno, sive constructa sit ex pluribus personis in cjusdem Ecclesiae unionem, sive ex plu- ribus virtutibus, bonis moribus, et bonis operibus in ejusdem personae sanctificationcm. Est autem hfec pars tertia in qua ostendit nos, si veri Chri- 1493 HOMILIiE. — II. DE SANCTIS. 4494 sliani sumus, essc templum sanclum Domini, et A. etiam habitaculum Dei,cum post subditur : In quo et vos cooedificamini in habitaculum Dci in Spirilu sanclo. Non solum, frates charissimi, omnes quot- quot sumus fideles, sumus simul unum templum ct habitaculum Dei, sed etiam unusquisque fidelis templumet habitaculum est Dei, teste Paulo, qui dicit : )) Nescitis quia membra vestra templum sunt Spiritus sancti, quem habetis a Deo, et non estis vestri {I Cor. vi). » Et templum quidem est, quoniam sicut in tcmplo Deus adoratur et ei sacri- ficatur et exoratur, ita in anima uniuscujusque fi- delis Deus adoratur, et ei sacrificatur et exoratur. In anima quippe Deus per fidem verius adoratur- Unde ait Dominus ad Samaritanam : « Venit hpra, . quando nec in monte,neque Hierosolymis adorabi- ^ tis Patrem. Sed veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et vcritate {Joan. iv). Spiritus est Deus, et eos qui adorant cum, in spiritu et veritate opor- . tet adorare. In anima quoque verius Deo sacrifica- , tur, per compunctionem ct contritionem, dicente -Psalmista:«Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies {Psal. l). )) In anima ctiam Deus verius exoratur, dicente Domino : « Cum oratis, non eritis sicut hypocritae trlstes,qui amant in synagogis et in an- gulis plantearum stantes orare, ut videantur abho- minibus. Tu autem cum oras, intra cubiculurn, » id est, cordis secretum, « et clauso ostio, ora Pa- ' trem tuum. Et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi {Matth. vi). Habitaculum vero, sive domus Dei, est anima fidelis, quoniam sicut unus- C quisque dominus in domo sua habitat, pascitur et requiescit, ita Deus in auima fidelis pascitur, habi- tat et requicscit.Habitat pergratiam inhabitantem, ipso Domino dicente : « Si quis diligit me, sermo- nem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum facie- mus {]oan. xiv). » Pascitur in anima per bona3 vo- luntatis et desiderii devotionein, ipso dicente : « Ecce ego sto ad ostium, et pulso. Si quis mihi aperuerit, intrabo ad eum, et cccnabo cum illo, et ipsc mccum {Apoc. iii). » Requicscit in anima per meritis pacem et quietem. Undc idem Dominus di- cit : « Supcr quom rcquicscam, nisi supcr humi- lem et quietum ot tremcntem sormones meos (te/. Lxvi). » Itaque, fratrcs mei, <|uiu tcmplum et habi- n taculum Doi dicimur ct sumus,climinomus anobis omnem turpitudinem et iinmunditiam, ne habita- torem offondamus, et a nobis excludamus. Si enim graviter fort Deus templum suum manufactum im- niunditiis pollui ct profanari, rnulta gravius fcrtet vindicat templum suum spiritualo criminibus vio- lari et profanari. Unde Paulus : « Nescitis quia raembra vestra tcmplum sunt Spiritus sancti qui habitat in vobis (/ Cor. vi). » — « Si quis autem templum Doi violaverit,disperdet illum Deus (/Cor. in).»Propterea, fratres charissimi,omnom sordoin, ' omne vitium et spurcitiam evitemus,virtutumetmo- rum ornamentis non decoremus,et omni studio ta- les nos pra^paremus,qui digni sumus in quibus ha- bitct Deus, et nos in eo. Quod ipse intercedentibus sanclis apostolis conccdat, qui vivit et regnat per omnia sajcula sajculorum. Amen. II. IN EODEM SERMO DE JOANNE. Dixit Dominus Jcsus discipulis suis : Hoc est prxceptum meum, ut diligatis invicemy sicut dilexi vos {Joan. xv), ct reliqua. Haec lectio sancti Evan- gelii tribus distinguitur capitulis.Primo enim,praB- cipit nobis Dominus ut diligamus invicem exem- plo sui.Secundo,exponit praemium hujus mandati. Tertio, demonstrat nos nec pra?mium nec meritum nostra sapientia, sed tantum sua gratia obtinere posse. Primum igitur praecipit nobis ut diligamus invicem, cum dixit : Hoc est prgeceptum meumy ul diligatis invicem. Multa sunt praecepta Domini,fra- tres mei, sed mandatum de dilectione,8pecialiteret antonomalice dicit suum esse,quoniam omne man- datum ex sola surgit et perficitur dilectione. Sicut enim ex una radice multi arboris rami prodeunt, sic ex una dilectione multa? virtutes procedunt, noc habet in scaliquidviiiditatis ramusbonioperis, nisi maneat in radico charitatis. Dominica igitur pr(Ecepta multa sunt per diversitatem operis, sed unum in radicc dilectionis. Unde Paulus : « Pleni- tudo,inquit,logi8,est dilectio {Rom.xiu).» — « Om- nis,inquit,consummationis vidi finem,Iatum raan- datum tuum nimis {Psal. cxviii). » Est ergo ac si diceret: Hoc prsecipue et specialiter est mandatum meum. Meum, quod in me praicipue demonstro, dum per nimiam in vos charitatem me humilio et raortem sustinoo. Meum, quod pra3 cajteris vobis praecipio, et repetons iterum iterumque monebo. Meum, per quod me vestrum, et vos meos eflicio. Teneamus hoc mandatum,fratres mei,etdiligamus Deum, et in Doo diligamus alterutrum. Vera dile- ctio fortissima est, dulcissima est, utilissimjBi est, et fortissima quoniam juxta Salomonera : Fra- tres se diligentes murus «neus,et « forifis ut raors dilectio {Cant. vi), » imo plusquam mors. Nara per veram diloctionom mortom contemnimus, et eam moriendo suporamus,et de mortalibus imraortales efficimur. Nam quid dulcius quam observare beni- gnitatem, concordiam, et amorem?Huju8 dulcedi- nein admirans Propheta dicit: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitarc fratres in unum (P«o/. cxxxii).» Utilissime est, quoniam vera dilectio nos de inimicis efficit amieos,de temporalibus «temos, de hominibus doos. Et quoniam dilectio tantisper est neceasaria nobis, ideo diabolus prae caeteris hanc nobis auferre molitur. Trahit enim,quantum potest,ad deloctationom ot amorem terrenorum,ut, dum eadem ot a nobis et ab aliis concupiscuntur, invidia et odium intor nos seminetur, ct tharitas exstinguitur. Si ergo, fratres mei, charitatera Dei et proxiini in nobis conservare voluraus, terrena orania conteraneraus, ut ea nec aliis invideamus, litta RADULPHI ARDENTI8. itec nobis auferri doleamus. Qui enim propter rem A. aliquam temporalem fratrem suum odit, amorem Dei ct proximi perdit, dum ei rem tcmporalam prsepo- nit. Hinc constat quod nemo potest habero simul amorem Dei et amorem mundi. Deinde nos cxhor- tatur Dominus ad mutuam dilectionem, exemplo Bui, cum subdit : Sicut ditexi vos. Majorem dilectio- •?im nemo habety ui animam suam ponat quis pro "amicis suis, Ac si apcrte dicat : Diligite inter vos, quantum et qualiter ergo dilexi vos.EtqualiterDo- minus rios?Gratis, spiritualiter et ferventer. Gra- lis dilexit nos, quoniam non propter meritum no- •strum, qui nihil nisi«if>i^lum merebamus, nec pro- pter meritum suum, qui nuilius indigebat, sed ' propter commodum nostrum, qui multum indigo- bamus ; spiritualiter, qubriiam non diiexit nos ad n terrena, sed ad coelestia, ut scilicet nos de carnali- bus spirituales, de terrenis coelestes, de tempora- libus aeternos faceret ; ferventer, quoniam nos non tepide et ficte dilexit, sed ferventissime, dum non solum sua, sed etiam seipsum pro nobis dedit. Di- ligamus itaque, fratres mei, sicut et ipse dilcxit iios. Diligamus gratis, non exspectantes quod alii nos diligant, sed ipsi nos priores cos diligamus, nec commoda nostra, sed aliorum quaeramus. Sed quoniam quidam carnaliter diligunt, et gratis, ut parentes filios, diligamus etiam spiritualiter^ut sci- licet ftatres nostros, non ad terrena et vana, sed ad coelestia et aeterna diligamus. Sed quoniam qui- dam diligunt, et gratis, et spiritualitcr, sed tepide, diligamus ferventer non in verbo et lingua, sed in • opere et veritate ; tcpidos enim nauseat, et odit C Deos. Ouantum vero dominus nos dilexerit, osten- dit cum subjungit : Majorem dilection^m nemo ha- hety ut animam snam ponnt quis pro amicis suis, Scd nonne majus est ponere animamsuam pro ini- micis suis? Est utique. Et Christus animam suam posait pro inimicis suis.Sed iniraicos vocatamicos, nbn quiajam cum diligercnt, sed quia cos diligc- bat,et de inimicis amicos facturus erat, ut profecto nobis ostenderet, quia, cum diligendo lucrum do • inimicis facere possumus, ipsi amici sunt qui per- " sequuntur.Sed nemonosusque ad mortem perscqui- ■ tur. Unde ergo probare possumus an inimicos dili- ;igamus ? Si non habcmus locum ponendi animam ' nostram, certe habemus locum quotidie ponendi rem nostram. Proximus noster esurit, frangamus ]) ei panem nostrum; friget, demus ei vestimentum. 'Nam qui tcmpore tranquillitatis non dat proximo egenti pro Dco tunicam suam, quomodo in t^m- ' pore persecutionis daturus est pro co animam soam? Virtus ergo tranquillitatis, ut invicta sit in pcrsccutione, nutriatur pcr misericordiam in tran- quillitate. Sequitur pars secunda, in qua Dominus ponit praemium mandati sui, cum subdit : Vos amici mei estis. 0 quanta miscricordia Conditoris nostri. Ser- vi digni non sumus ct amici vocantur.O quantaest dignitas hominum cssc amicos Dei ? Sed auditis gioriam audite et laborem : Si feceritUy qux 4q% prsecipio vobis, Ac si aperte dicat : Gaudetis de culminc ponsate quibus laboribus pervenitur td culmen. Hinc filiis Zebedaei poscentibus juxtaikh minum in regno suo sessionem dicitur : « Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? » (Jf«tffc. xx). Ae si dicat : Jam vos locus delectat celsRu- dinis, sed prius via vos exerceat laboris. Cum in- tem dicatur quandoquc amicus, qui diligit et non diligitur, quandoque, qui non diligit et diligitur, hic magis proprie et absolute pro utroque ponHor amicus, qui scilicet diligit et diligitur. Nam viri sancti et amici Dei sunt, quos scilicet I>en8 diligit, pro eis,ut supcrius dixit,animam suam ponendou£t amici Dei sunt, qui scilicetDeumdiliguntpr«C8pta ejus, ut hic subjungitur, facicndo. Est erg^ ac si dicat Dominus : Facitc quod pertinet ad vos, quia •facio quod pertinetad me. Ego facio quod amicDS, animam meam pro vobis ponendo ; facto et vas quod amici,me diiigendo et mandatameafaideddo. Quod si facitis, jam non dicam, inquit, vas senoi^ quia servus n^^scit quid faciat daminus ejus, Vos «- tem dixi amicos quia omnia quxaudivi a PatremeOt nota feci vobis. DifTerentiam assignat inter aennim et amicum in hoc quod servus secretorum domini sui ignarus est ; amicus vero eorum familiaris et conscius est. Et servus quidem operum domini ignarus est, non solum spiritualium quse hic Do- minus operatur, in sanctis, et aBternorum qusB in futuro praeparat eis, scd etiam ipsorum visibiliiun; quorum intentionem ct finem non intendit, imo ctiam eorum quae Deus per ipsum servum fecit, ipsc servus ignarus est, quia in illis Dei auctorita- tcm et finem non intelligit. Unde Apostblus:* Ani- malis, inquit, homo non percipit ea quae sudt Spi- ritus Dci {/ Cor. ii). » Amicis vero suis Dominus omnia qua3 audivit, id est novit a Patre eis rere- landa, revelavit. Quoniam non solum dulcedinem amoris sui ct mundae conscientias, apiritualiumque virtutum suavitatem eis intimavit, scd etiam' festa summae beatitudinis.non solum per fidem etspem, sed etiam pcr quanidain contemj^tionis pneliba- tionem eis hic inspiravit. Ad c^am nos exbortatur Propheta dicens : « Gustato et videte quam soavis est Dominus, beatus vir qui sperct in eo (Pw/. xxxiii) ; » ct alibi : Quam magria multitudo dul- cedinis tu.-c, Domine, quam abscondisti timentibus te {Psal. xxx). » Dum enim, fratres mei, coelestia diligimus, jam ea qubdammodo novimus, quia amor ipse quaedam notitia est. Porro hujusmodi amicos Dei admirans idem Propheta dicit : (/ Beg.xu).Est ergo ac si dicat : Nec etiam Moy- sen et Samuelem pro eis audio,quos pro charitatis suae merito prae caeteris potentes in orationem scio. Sed saepe reluctanlem animum orare pro inimicis cogimus,magis ex mandati coactionc,quam ex cha- ritate oramus ; et tamen timemus ne audiamur. Sed duplicitasmentisquid mereturapud Deum nisi gupplicium? Propterea,fratres mei, cum cogitamos quantum peccaverit in nobis proximus, cogitemus quantum ctnosinDeum peccaverimus; et sicutvo- lumus nobis dimitti a Dco, dimittamus etproximo. Simus tales debitoribus nostris, qualem volumus Deum invenire nobis. Et si non possumus corpus nostrum tradere martyrio, sicut sancti illi quibu» festivamus,saltem animum nostrum vincamus.Non enim erit haecvictoriasinecoronaapud Deum.Cujus- modi victoriametcoronamipsedet nobis,cui estho- norclimperiumperomniasaeculasaeculorum.Amen. V. DE APOSTOLIS, SERMO DE EPISTOLA BEATI PADLl. Habemus thesaurum in vasis fictilibus, ut subli' mitas sit virtus Dei, et non ex nobis {II Cor. iv). Et reliqua.Tres sunt particulae lectionis hujus, fra- tres mei.Primo enim Apostolus se et caeteros disci- pulos habere thesaurum in vasis fictilibus dicit. Sccundocausamsubjungit.Tertio quid boni thesau- rus vasis fictilibusconferat,expanit.Primo igiturdi- cit : Ilabemus thesaurum istum in vasis fictilibus.VocAi autem thesaurum divinam sapientiam,praedicatio- nemetvirtutes,quas apostoli iii se gerebant; thesau- rusquippecollatioestpretiosorum,utauri,etargenti, et lapidum pretiosorum; apostoli quoque, qu» his omnibus praetiosiora sunt, in se habebant aureum fulgorem,argenteam sonoritatem,eloquentiae et pre- tiossorum varietatem. De cujusmodi thesauro scri- ptum est : « Mclior acquisitio ejus negotiatione ar- genti et auri, primi et purissimi fructus ejus. Spe- ciosior est cunclis opibus,ct omnia quae desideran- tur huic non valent comparari (Prov. iii). » Vada quippe fictilia vocat se, caeterosque apostolos. Vasa quippe fictilia terrena sunt,ei interomnia vasorum gencra magis vilia et fragilia. Apostoli quoque ge- cundum saeculum,viles erant et fragiles. Viles,quo- niam plebi,ignoti, ignobiles, pauperes, idiotae, fra- giles, quoniam ex longa maceratione carnis erant macilenti, palidi et debiles. Propter hoc habeban- tur mundo abjecti et despicabiles. Unde idem Apo- stolus : «Tanquam purgamenta hujus mundifacli 8umus,omnium peripsema usque adhuc(/ Cor.iv},» mi RADULPHI ARDENTIS. ism Propter crgo exteriorem vilitalem et fragilitatcm A quasdam tribulationum partes enumorat, dicens dej-piciebant divites, sapientcs et nobiles mundi, discipulos Christi spiritualem thcsaurum,quem in- terius gcrebant, non considerantes. Quorum hodic similes sunt quidam falsi Ghristiani, personarum acceptores, paupercs et ignobiles propter exteriora contemnentcSjdivites vero et nobiles propter exte- riora venerantes, quoniam sacpc in vasc exterius dcaurato lalent foeda et invaseexlerius vili preliosa. Secundo reddit Apostolus causaiYi quare Dcusthe- saurum suum invasis fictilibusposucrit,cum subdit, ut sublmitas sit virlutis Dei, et non ex nobis. Ideo enim Dominus per impcritosetvilcsprimoEvange- lium praedicari voiuit, et non por sapientcs et ora- torcs, ut hoc esse opus Dei et non hominum osten- Aporiamury id est,ablatis etiam nccessarii pauperes efTicimur, sed non deslituimur, etiam a consiantia interiori, ut quidam qui propter paupertatem Ount mendaces, perjuri,homlcid(B et fures,sed potiusez intcrioris thesauri abundantia sufficientea sumus, scientes aequc et « abundare et penuriam pati(PAt7. iv). » Persecutionem patimur, vel occultam a dia- bolo, vel apertam a membris ejus, sed non derelin- quimur,dih interiori scilicet thesauri constantia, ut quidam qui in persecutionibus succumbunt,sed po- tius ipsos pcrsecutores nostros, vei resistendo, vel ffiquaenimiter tolerando superemus.Humt/famur.in- quit, sed non confundamury id est, in adversitate nostra viles reputemur, sed tamen non erubesca- deret,ct uL se mirabilcm, sicut in prsedicatione, ita j. mus,ut quidam qui humilitatem,pauperta tem,cru- . 1*1*1 1 £ 1 T"^ i * 1 '1' * ^^ t /^l_ * 1* 1 *_ 1 f\ • 1_ • et in pra^dicatoribusdemonstrarct.Et mirabilisqui- dem praedicatio est Dcum humanatum,mortuum,et cemque Jesu Ghristi portare erubescunt.Quibus ipse dicit : « Qui me erubuerit et meos sermones, hunc redivivum,ct ad dextcram Dei patris clevatum prac- ^ Filius hominis erubescet cum veuerit in mi^'e8tate dicarc.Sed mirabilius c&t per paucos viles etimpc- ritas homincs, rcm adoo incredibiicm condidisse. Unde Aposlolus:uVidcte,inquit,fratrcs, vocationem vestram, » id cst, pnr quosvocati estis, « quia non mulli sapicntes secundum carncm, non multi po • tentcs, non muUi nobiles; sed quae stulta sunt,elc- git Dcus mundi, ut confundat,» id est, erubescere faciat « sapientes, et infirma mundi elegit Deus,ut confundat fortia. Elegit Dcus et ea quae non sun*, » id est, quae inter caetcra non computabantur, « ut destrueret, » id est, vinccndo humiliaret « ea quae sunt (/ Gor.i), id ost qua) sibi aliquid esse vide- sua (Luc, ix), » sed potius de interiori thesauro bonae conscientiae in ipsa nostra vilitate etcontem- ptu gloriemur,diccntds cum Apostolo :«Mihi autem absit gloriari,nisi in cruce Domini nostri Jesu Ghri- sli, per quem mihi mundus crucifixus cst, et ego mundo ! » {Galat. vi.) Dejicimury inquit, sed non perimus. Quasi dicat : Dejicimur tanquam inutilis testa in conquassatione mortis^sed tamen manente in nobis immortali thesauro, non perimua morle aeterna ut reprobi,scd potiustuncaeternalitervivere incipimus, quibus fit de morte,natalis. Itaque,fra- trcs,istum tam prctiosum thesaurum sapientiae ce- bantur.Et erat quidein quandoque doctos, potentes C tcrarumque virlutum toto desiderio acquiramu8,fe- ct nobilcs elccturus.Sed ideo eos primos,ne talium rerum mcrito eligi viderentur,atque infiali humili- tatem non reciperent, sinc qua nemo potest rcdire ad vitam,undc est lapsus homo per superbiam.lJinc etiam Nathanacl legisperitus non est in apostolum electus. Et quod hoc causa humilitatis factum in- telligatur, supponit idera apostolus dicens : « Ut non glorietur omnis caro in conspcctu ejus de me- ritis suis (ibid.) « Itaque, fratres, de nobis semper utiliter sentia- mus.nuUum quantumcunque vilemy quantumcun- que despicabilcm despiciamus.quoniam frequenter ubi minus putamus,major divinaegratiae thesaurus absconditur,ct qui apud homines sunt abjecti,apud tincamus et conservemus, quatenusper illum etin tribulationis laelitiam, et in paupertate suflicien- tiam,et in pcrsecutione victoriam, et in humilitate gloriam,et in morte vitam habere mereamur. Sem- per, inquit, morti/lcationem Jesu Christi in corpore nostro circumferentes. Tunc, fratres mei, mortifica- tionem Jesuincorpore nostroporlamus,quandopro Jesu, et ad imitationem crucifixionis ejus^vitia no- stra crucifigimusetmortificamus.Hanc autem mor- tificationcm dcbemus portare, non in una sola cor- poris parte, ut quidam qui crucifigunt in se renes, sed non linguam,non oculos,non aures, sed circum in corpore nostro, ut videlicct mortificemur pariter et cor, nc male meditetur^ et linguam,ne male lo- Deum sunt electi. Et ut tantum thesaurum habere n quatur; et manum,ne male operetur; et pedem,ne mereamur,viles et dcspcctiessemundo non abhor- reamus. Tertio quid praedictus thesaurus vasis fi- ctilibus vel hic, vel in futuro conferat,exponit Apo- 8tolu3,ostenden3 theaaurum sapientia) caeterarum- que gratiarum conferre suis posscssoribus et hic fortitudinem constantiae et perseverantiae, et in fu- turo vitam aetcrnam.Quod fortitudinem constantiae et pcrseverantise eis confcrat, exponit cum subdit : In omnibus tribulationem patimur, sed non auQustia- mury in mente,ut quidam pusiUanimes, qui in ad- versis deficiunt et desperant,sed polius in conscien- tia boni thesauri Istamur et dilatamur. Demum male gradiatur; et gustum,neappetat delicio8a;et conlactum, nc concupiscat luxuriosa; et aures, ne audiant vanitatem et iniquitatem ; oculos ne vi- deant vanitatem. Et qua utiUate? Ut et vita^ in- quit.y^su in corporibus vestris manifestetur. Hoc est quod Joaunes ait : « Gharissimi, nunc fiiii Dei su- mus, sed nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam,cum apparuerit,8imiles ei erimus, quando videbimns eum sicuti esi (I Joan. iii).»Dus sunt fratres, vitae Jesu Ghristi. Vita virtulis, qoam ostendit in hoc mundo,et vita glorificationis quam ostendet etdabit in futuro.Vita virtuti9 Jeyo C3iriati| 1509 HOMILIiE. — II. DE SANGTIS. 4540 manifestatur in nobisctiaiu in hoc 9a3Culo,si sumus A. ligandi et solvendi putestate.Scd attendant quod in mundijSicutipse mundus est; justi,sicut ipse justus est ; sancti, sicut ipse sanctus est. Vita veroglorifi- cationis manifestabitur in futuro, non solum in animabus, sed etiam in corporibus nostris,quando videlicet erimus immortales sicut ipse immortalis est ; 8pecio8i,sicut ipse speciosus est ; gloriosi,8icut ipse gloriosus est; beati,sicut ipse beatus est. Quod ipse meritis et intercessionibus sanctorum aposto- lorum suorum nobis largiatur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia sa?cula SiTculorum. Amen. vr. DE APOSTOLIS. SERMO DE LUCA. Erce cgo mitto vos sicut oves in tnedio luporum his omnibus non auctores, sed vicarii,non domini, scd missi sunt. Ipsi cnim exterius praedicant, Fod Christusintcriusdocet.Ipsitantumextcrius abluunt, scd Christus inlerius baptizat. llli exterius manus levant, sed Dominus bencdicit et consecrat. Ipsi exteriua sententiam profcrunt,sed Christus interius absolvitet ligat.Unde Apostolus : u Sic nos existimet homo ut ministros Christi^et dispensatores myste- riorum Dei (I Cor. iv). » Porro fidelitcr missus et vicarius Christi est,qui Christi moribus se confor- mat,qui non sua,sed Christi verba nuntiat ; qui non suam,scd Christi gloriam captat. Secundo, quo discipulos mittat, exponit cum dicit : Sicut oves in meclio luporum.kc si aperte dicat : (Matlk. x), et rcliqua. In hac sancti Evangelii le- j^ Mitto vos,non ad sccuritatem,sed ad timorem, non " ' ' • * ' ^ • w^ 1 . y^j dominationem, sed ad subjectionem, non ad gloriam,sed ad passionem. In quo confutantur illi, qui officium pastorale captant, ut in securitate, in dominatione et in gloria vivant, non altendentes, nec*quod hic dicitur,ncc quod alibi Dominus dicit : « Sicut misit me Pater,ct ego miito vos (Joan.xx). » Id cst,sicut misit me Paterad humilitatem,ad pau- pertatem,ad passionem ; sic ego ad eadem mitto vos. Se igitur non esse missum a Dca ostendit, qui in loco humilitatis, dominationcm,divitias,et gloriam quffirit.Porro luporum nomine damiones et dajmo- niacos homincs designat,qui morc luporum ovibus Christi insidientur,eis mala irrogant,in eis saeviant, et eas devorant. Contra quorum malitiam boni Christiani more ovium, benefici, mansueti, patien- etione, fratres charissimi, Dominus ac Redcmptor noster discipulos suos, quos ad prajdicandum pcr universum mundum erat missurus, pra?instruit. In quo quoque nos praidicatores instruit nihilonunus, qui vicem illorum in Ecclesia tenemus.Facit igitur quatuor. Primo, eos apostolos constituit. Secundo, quo eos mittat exponit. Tcrtio,quales esse debcant ostcndit. Quarto, contra pcrsecutiones venturas eos praemunit. Primo, eos apostolos constituit, cum dicit : Ecce ego mitto vos. Ac si aperte dicat : Ego Dominus ct magistcrvestervosdediscipulis missos, apostolos meos constituo. Apostolus quippc missu^ interpretatur. In quo tria eis demonstrat, videlicct quis,et de quibus,et quos eosconstituat.Quis? Ego Dominus et magister vester vos mitto,non ipsi vos auctoritate vestra apostolatum prffisumiiis. Unde C tissimi perseverant.Sed,quoniam persecutores, non Apostolus : « Quomodo pra)dicabunt,nisi mittantur? » (Rom. X.) » — Nemo enim assumit sibi honorem,sed qui vocatus cst a Dco, ut Aaron {Hebr. v). » Quod apcrtc illos condemnat,qui non vocati,pastoris ofli- cium potius rapiunt quam assequantur.De qualibus Dominus per prophetam : « Ipsi, inquit, regnave- runt, et non ex me ; principes exstiterunt, et ogo ignoravi [Ose. viii). » Quippe intcrnus judex et provehit et nescit, quia quos permittendo tole- rat, per reprobationem ignorat. Dc quibus? De discipulis vos apostolos constituo.Ac si dicat : Vos soli qui vitam et doctrinam meam didicistis et tene- tis,apostolatus et magisterii digni estis.In quo con- fundit illos qui prajsumunt fieri magistri,antequam solum oves Christiinexterioribus persequuntur,sed ctiam more luporum guttur et vitalia invadentes, vocem prajdicationis et confessionis amputare,et spi- ritum in eis exstinguere quffirunt,non solum scientia, sed etiam sapientia,vigilantiaeisopus est.Unde et in tertio loco quales contra hoc esse debeant,ostendit, cum subdit : Estote ergo prudentes sicut serpentes. Saine prudentia serpentis est,quod caput in quo vita con- sistit, praj caiteris custodit, et respectu capitis to- tamcorpussuumcontemncns,pro salute capitiscon- tra ictus ferientis, illud tanquam scutum opponit. Quorum prafecto prudentiam non solum pastores, sed etiam omnes fideles tenentur imitari,ut scilicet fidcmJesuGhristi,quic8put nostrumest,prffi cajteris noverint esse discipuli ;qui vitam quam nec tenent, n cunctiscustodiamus,sine quanon est nobis salus.Et nec didicerunt,praBSumunt docere.Quibus Dominus per Psalmistam : « Quaretu enarrasjustitiasmeas, et assumis testamentum meum per os tuum ? Tu vero odisti disciplinam,et projecisti sermones meos retrorsum {PsaL xlix). » Quos? Apostolos meosvos constituo,vidclicet utvos qui vitam meam et doctri- nam didicistis et tenetis, viccm quoque meam in Eccle- sia teneatis.Unde alibi illis dicit : a Qui vos audit^mc audit.Qui vos recipit,me recipit.Qui vos spernit, mo spernii {Matili.x ; Luc. x). » Tenent autemdiscipuli et succcssores eorum vicem Christi in tribus : in praj- dic£^tione, in sacramentorum ministratione, in pro ejus confessione et conservatione, non solum nostra, sed etiam corpus nostrum, morti expo- namus.Est et alia scrpentis astutia, quoniam jeju- nans ct per angustias se coarctans, pellem exuit vetcranam.Cujus prudentiamomnes quoqueimitari debemus, ut videhcet carnem nostram macerantes, et per angustam praeceptorum Dei portam nos co- arctantes, veterem hominem exuamus, cum vitiis et concupiscentiis, et induamus novum, qui reno- vatur de die in diem {Col, iii). Sed,quoniam serpens venenosa bestia est, et astutiam habet nocendi, ne quis pariter et astutiam illius vellet imitarii post** ^oH RADULPHI ARDENTI8. IrStf qimm dixit : Estote prudentes sicut sei'pentesy statim A. putarct,et eos convinceret, nisi Spiritus aaQCtu» ut luljunxit,^/ simpliccs sicut columbiV. Ac si aperte di- Ciit : Lstote prudentcs sicut serpentcs, ne scilicet idolis aliorum decipiamini ; et simplices ^icut co- lumbcVi nc scilicet ipsi alios decipiatis. Porro nec prudcntia sine simplicilatc, nec simplicitas sine prudontia prodost.Prudentia namquesine simplici- tate maligna astutia est, et simplicitas sine pru- dcntia stulta hebetudo cst. Proptcrca, fratres mei, habeamus et simplicem prudontiam, ct prudenlcm simplicitatcm,ut scilicct mala cavcrc sciamus non faccro, et bona sciamus et faciamus. Simplicitas quippe columbac est, (fuam a malitia fellis alicna cst,ccce mansuctudo.Neminem rostrovcl unguibus KTditjCCce innocontia.Alienos pullos pro suis fovet, eam et per eam loqueretur?Ouomodo beata AgneA, cum adhuc tantum duodecim annorum essei, con» tra sapientes et judices hujus mundi adeo mirabi- liter loqucretur, nisi Spiritus sanctus meam et per eam loqueretur[?0uomodoGiricusinfan8,cuiii adbuc tantum trimus esset, pro fide Christi coniraiyraa- num mirabilitcr disputaret?Deindecontra majorem persccutionem Dominus discipulos suos pracmunit, cum subdit : Tradet auiem frater Jratrem in nwf* tem, etc. Minorem dolorem mala ingerunt qu« ab extrancis inferuntur,majorem vero qua; ab iUis pa- timur,dc (juorum dilectione praisumebamus. Unde scriptum est : « Siinimicusmeusnialedixisset mihi, sustinuissem utique. Tu vero homo unanimis, dux cccc charitas. Simus itaquc, fratrcs mci, simplices p meus et notus meus (Psal. liv) * A. 1 1- L*11*l ••• Ml ^M Ia* * i. J* a ^ a sicut columba^, ut videlicct ncmini irascamur, ne- mini noceamus. Ouarto vero loco, contra persccutiones vcnturas discipulos suos pra?munit, cum subdit : Cavete aw- tem ah hominibus qui scilicet vos vel blandiendo, vel promittcndo,vcl minando volent scduccrc,vel a fide s(»parare. Quos vos prudenter dcbctis cavere, vel 003 declinando,vel corum scductionibus fortitcr resistendo. Tradcnt cnim vos,\n(\u\i,in concUiiSy ubi scilicet cst locus dolibcrationis, cui seulentiic ac- quiescendum sit. In quo dc communi consensu in- hibebunt vobis ne in nomine mco praedicetis, ut scilicet gcncrali concilio ct pra^ccpto supcremini.Et, si contra hoc faciatis, in synafjogis suisy ubi est locus correctionis, flafjellabunt voSy ut vel pudore Tradety inquit, frater fratrem in tnarlem, ei insur' gent filii in parentes, et morte eos afficienL H»c om- nia,fratres mci,in primitiva Ecclesia contjngebant, quando diabolo propterejectionemsuaminsaoienle, tanta erat rabies persecutorum, quod fervor idi^o- latriai naturalem vincebat dilectionem, et filios, et amicos,quos ex vi naturai homines solent diligere, etiam contra Dcum ipsi odibantet persequebantur, et contra naturam, et contra Dcum.Quorum etiam sunt hodic quidam similcs,qui calice Babylonis, id cst, mundanaj cupiditatis sic inebriati sunt, quod fratrcs et parentcs suos propter temporales haeredi- tates odiunt et persequuntur. Sed et ipsi patres et filios suos,et si non corporaliter, tamen, quod pe- jus cst,spiritualiter perscquuntur, dum more cor- confundamini. Quod si nec cis consenseritis, cum C vino de rapinis et dolis eos pascunt, et ut idem fa- pcr sc \im inferre vobis non polcrunt, ad reges et prcesides quasi ad majorcm audicntiam ducemini propter me, ut saltem timore majoris potestatis de- terrcamini.Scd licct sitis pauci,tamcn conslantiam vestram nec goncrale concilium, ncc publicus pu- dor, nec timor majoris poleslatis supcrabit. Sed publice nomen mcum confitebimini./i?^ claude sermones, et signa iibrum usque ad siaiu- tum iempus (Dan, xii).» Hinc et Isaias Judffiis dicit : « Et erii vobis visio omnium prophetarum sicut verba libri signati, quem cum dederint scienii lit* ieras, dicent : Lege ; ei respondebii : Non possum, signatus esi enim liber (Isa. xxix). » Quod aperte est contra quosdam sfficulares philosophos, qui puta9t sacram Scripturam planam esse ei aperiam, eo quod exierius simplicia habeai verba ei plana, non aiiea- dcntes quoniam in sacra Scriptura, sub simpliciiate verborum, magna uiilisque lateai proflinditas.Siciit econtrario in scientiffi sfficularis libris sub muUi- plicitate ei obscuritate verborum, nulla latei utili- ias. Sane tribus de causis Dominus in Scripiuris suft mystcria sigillavit. Prima est, quoniam ea voluii ini- micis suis abscondi, et solis amicis et iis familiario- ribus reserari.Unde et convenienter dicii librum esse signatum sigillis sepiem. Ulud quippe sigillamu^ quod solis amicis volumus revelari. Unde in Evau- C gelio :« Noliie sancium dare canibus (Matth. vii). » Secunda est, quod in Scripturarum profundiia^ voluit no3 exerceri et mereri. Unde cum angelus dixissei Danieli :« Glaude sermonem, ei signa li- brum, » adjunxii : « Periransibuni mulii, et mul- tiplex erii scieniia (Dan, xii). » Uinc Salomon : « Gloria, inquit, Oei celare verbum, ei gloria regis invesligare sermonem (rrov, xxv).» Teriia esi, ui si- cui editionem, iia quoque revelaiionem sacre Scri- pturffi suo nomini reservaret^ ne quis de humano ingenio in ea sese Jactaret, sed ad eam intelligen- dum divinam opem Hagitaret. Quanium vero iniellir gentia sacr» Scriptur» sit desideranda demonatrar» tur, cum subjungiiur : Et vidi^ inquit, angelum for^ tcm praedicantem voce magna : Quis est dignus aperire Q lihrum et solvere signacula ejus ? Angelus iaie, fra- tres mei,tenei personam cujuslibet prioris Patrum, qui,quamvis fortis esset virtuie ei sapieniia, iamen, prffi magno dcsiderio ei dilatione reserationis aacra Scripiurffi, conqueritur ei inquirit quis sii iUe iam dignus,tam sapiens et tam potens qui eam aperir« possii. Nos vero quis sii ille Jam scimus, ei ideo magis toto desiderio totisque viribus eum flagiie- mus, quatenus sigilla suffi sacrs Scripturffi nobii dignetur aperire. Et nemo, inquit, poterat neque in coelOy neque in terra, neque sub terram aperire U^ bmmf neque respicere t7/ttm,quoniam nec inter an- gelosi nec inier homines, neo inter animas corp9« 1515 RADULPHI ARDENTIS. i516 ribus exutas, nec etiam inter daemones aliquis in- ventus est qui sacrae Scripturse sacramenta potuerit perfecte intelligere. Unde constat quod nec etiam propheta5 et scriptores sacrffi Scripturae, nec etiam ipsi angeii sacramenta quse ipsi pronuntiabant ad plenum intellexerunt. In quo quidam stulti et prae- Bumptuosi condemnantur,qui intclligentiam sacrae Scripturae sese percepisse gloriantur, in quo faciunt, ut intelligentes non inteliigant. Et ego, inquit, fle- bam mullujn, quoniam nemo dignus inventus est apc- rire librum, nec videre eum, Sane hic innuit Joannes 86 tenere priorum Patrum personam, qui sacrae Scripturae recreationem per Christum, vel non in- teiligebant^ vei dilatam dolebant. Undc Dominus : Multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt [Luc. x). « Qualis crat Da- niel, qui dicit sc plorassc, jejunassc ct orasse diu, quatenus mysteria visionis mercretur sibi revelari. In quo negligentia nostra confunditur, fratres, qui sacram Scripturam nec, ut oportet, intelligimus, nec ejus intelligentiam fletu, jcjunio et oratione, sicut antiqui Patres fecisse leguntuf, a Domino po- stulamus, rebus vanis intendentes et pcrituris. A quo autem Scripturae liber aperiatur,exponitur,cum subditur : Et unus de senioribus dixit mihi : Ne fle- veris, Personam tenet iste cujuslibet priorum pro- phetarum,qui Christi adventum annuntiando alios consolatur: Ecce vicit leo de tribu Juda, radix David aperire librum, et solvere septem signacula ejus. Porro leonom de tribu Juda Christum vocat, ut in- nuat eum esse illum de quo Jacob praedixit :« Catu- lus leonis Juda {Genes. xlix). » Quoniam ut leo rex fortis cauda humanitatis, operiens vestigia divini- tatis, et apertis oculis dormitans divinitatis in morte. Radiccm David vocat eum, ut ostcndat cum esse illum qui, juxta Isaiam, « habet clavem David, claudit et nemo aperit, aperit ct nemo claudit {Isa. xxii).» Est ergo ac si dicat : In hoc quod Christus diaboli ot mortis vicit difficultates, sacrae Scripturae aperit obscuritates. Et vidi, inquit, et ecce in medio ihroni et quatuor animalium, et in medio seniorum, Agnum stantem tanquam occisum, habentem cornuxi septem, et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei, missi in omnem terram. Sane per thronum Ec- clesia significatur, quoniam per charitalem in ea Deud sedet. Per quatuor animalia, cmnes quatuor partium mundi praedicatores,qui debent esse ratio- nales et mansucti ut homo, sine terrore ferientes adversa ut leo,sese mortificantes ut vitulus, coelestia petentes ut aquila. Per viginti quatuor seniores, Patrcs perfcctiores tam veteris quam novae legis, qui, utpote senatorcs, moribus sunt maturi, sapien- tia pleni, judicii potestatc honorati. Inter quos omnes Christus est medius bencficio, sicut fons in medio paradisi ; et charitate, sicut ipse dicit :« Ubi duo vel tres congregati fuerint in nominc meo, in medio eorum sum {Matth. xvni); » ct auxilio, sicut idem dicit : « Ecce ego vobiscum sum usque ad 90ASummationem seBCuli (Matth. xxviii). « Unde et A hic se vidisse eum stantem dicit : Agnum, inquiti tanquam occisum. Agnum,quia innocentem et man- suetum,et in agno praefiguratum,et tanquam agnaiD immolatum, tanquam occisum in humanitate, sed semper vivum in divinitate. Tanquam occisum Ju* daeis,sed sempervivum nobis.Tanquam occisumin quotidiano sacramento, sed semper vivum in cobIo. Habentem, inquit, comua septemet oculos septem. Pfer septem cornua et per septem oculos, eadcm donorum Spiritus sancti unive' sitas designatur. bona quippe sancti Spiritus sunt cornua, id est virtutes, per quas adversarius expugnatur. Eadem sunt oculi, id est ilIuminationes,quibus animus illustratur. Hec lU- demptor noster non ad mensuram,8ed universalitcr habet, ct per universum mundum, quibus vult, et P quando vult, et quantum vult praebet. Ei accepit^ inquit, de dextera scdentis librum. In quantum homo accepit, quod in quantum Deus semper habuit. Et cum aperuisset iibrum. Tripliciter, fratres mei, Cbri- stus librum sacrae Scripturae dicitur aperuisse : vel figuras legis in se implendo. Unde et in morte,« ve- lum templi scissum est {Matth. xxvii ; Mare. xv). » Vel Scripturas exponendo. Unde duobus euntibusin Emmaus, « incipiens a Moyse et omnibus prophetis, interpretabatur eis Scripturas {Luc. xxiv). » Vel sen- sum intelligendi Scripturas discipulis suis dando. Quod post resurreclionem fecit, et adhuc quotidie nobis facit, si petimus» si quaerimus, si pulsamus, si cum Daniele viri desideriorum sumus, si cam fletu et jejunio et oratione ad exemplum Joannis et Danielis instamus. [Segligentibus vero, et carnalia C non spiritualia quaerentibus, adhuc est liber sacni Scripturae sigillatus ; et quando illud volunt et le- gunt, adhuc sicut et Judaeis velamen est positum ante oculos eorum. Quanta vero laus Christum se- quatur de libri apertione demonstratur, cum tam sanctorum hominum quam angelorum chori indu- cuntur propter hanc eum laudare. Unde et subjun- gitur : Quatuor animalia et viginli gmtuor seniores cecidcrunt, id est adoraverunt, coram Agno per fidem, habentes singuli citharas per confessionem, et phialas plenas odoramentorum per orationem. Unde exponens subdit : Quss suni orationes sancio- rum. Per fidem quippe Deum cognoscimus esse Christum; pcr confcssionem, tanquam per cithar» consonantiam, eum laudamus; perorallonum devo* n tionem, tanquam per odoramenta, eum delectamus. Quia enim m harmoniis et odoramentis maxime homines delectantur, ideo sancti hic habere citba- ras describuntur et phialas odoramentis plenas, quatenus quantum Deus in confessione et devotioDe eorum demonstratur. Bene autem ait, cecideruni coram Jgno. Quoniam qui Christum adorat per fi» dem, majcstatem ejus intelligens incomprehensibi- lem, se nihil reputat, nisi terram. Bene quoque ait, habentes citharas : in cithara quippe lignum ct chor- dae.PerIignum,cruxsivemorlificatiodesignatunPer chordas, sanctorum membra crucis mortificatione torsa et tensa,quorum quodcunque perseoutor per- HOMILIiE. — II. DE SANCTIS. 1548 Bonsonam confessionem audit. Sed ctccs- A seculore ipsi sancti omnia membra virtu- as in Dei laude cogunt consonare. Bene , habentes phialas aureas plenas odoramen' ialffi enim, quse sunt vasa ampla, signifi- ia sanctorum por charitatem, usque ad tn dilatata. Haec sunt auroa, id est munda, Bntis devotionum plcna. Oratitiones enim, rde charitativo, mundo ct devoto proce- luam incensum et odoramenta ad Deum . Bene autem sequitur post adorationem et post confessionem charitatum et dis oratio, quoniam nec fides sine confcs- cime ubi necessaria est, nec utraque sine 3t munditia cordis possunt Deo placcre. nt, inquit, canticum novum^ quoniam no- p nem de novitate mysterii ipsi innovati inL Dignus es, inquiunt, Doniine, aperire solvere signacula ejus, Quare ? Quoniam et redemisti nos Deo in sanguine tuo. Ac In hoc quod occisus cs et nos redcmisti, sacram Scripturam, ex omni trihu et lin- mlo, etnatione, subaudi, nos colligens. Et Deo nostro regnum et sacerdotes. Omncs iumus, fralrcsmei,siveriGhristiani sumus, er Deo nostro regee et sacerdotes sumus. I reges sumus, si ad obsequium ejus, omnes iis et corporis nostri bene regimus,pravo8 j, ct bonos nutrientcs, justitiam et pacem 38. Deo nostro sacerdotcs sumus, si in ara jtri quotidie sacrificium contriti cordiset devotaBorationiscioflerimus,sieipermun- C niliares sumus, si inter eum et homines 8 esse valemus. Et regnabimus, inquit, 5tt- ;.Ac8idicat:Illisoli in sternum regnabunt ventium, qui hic omnem terrenitatem om- anitatem sibi subdidernnt. Propterea in domicilii nostri vigilemus, motus cordis et ostri sollicite circumspiciamus,malos mo- itesstatim compescamus,carnemet omnia ipiritui servire cogamus, mundanas illece- mundanishominibusimperant, nobis sub- latenusregnumaeternae beatitudinis conse- imur, praestante Domino nostro Jesu Chri- um Patre et Spiritu sancto vivit et regnat i saecula sacculorum. Amen. VIII D \E APOSTOLIS. SERMO DE MATTHiEO. $us discipulos suo9, praecipiens eis, et di- (A. X,) etc. Quinquepartila est haec lectio, ei. Primo quippe Dominus duodccim mit- ido, quo debeant ire vel non ire. Tertio, licare. Quarto, quid agere. Quinto, quo- otescit. Primo igitur Dominum ostendit i misisse, cum dicitur : Misit Jesus duode- mlos suos. Porro in lectione, quac hanc ostendit evangelista Dominum de com- cipulorum consortio duodecim elegisse, »t nomina ponit. Deinde hoc quod modo audivimus subjungit : Hos duodecim misit Jesus, eic, In quo, fratres mei, quatuor intelligenda significan- tur, videlicet, quod apostoli electi sint, et unde electi sint, et quod elccti sint,et ad quidelecti sint. Porro in hoc quod apostoli electi sunt,etaDomino^ datur nobis exemplum, quoniam in Ecclesia Dei debent pastores eligi, et a Domino jejuniis et ora- tionibus interrogato. In quo pariter sigillantur et illi qui non eliguntur, sed potius ingeruntur, et illi qui non divinitus^ sed mundanitus eli- guntur. In hoc quod de schola communi electo- rum discipulorum praeeliguntur, demonstratur : quoniam nec neophyti, ncc rudes, sed qui in schola sanctarum virtutum et morum prae caeteris eruditi sunt, debent eligi in pastores, ut videlicet non bo- lum sint electi, sed etiam interelectos pastores pree- electi. Quod aperte illos condemnat qui praesumunt fieri magistri antequam discipuli, docentes eaqun non didicerunt, et super eos qui sibi et moribus et scientia prsesunt magisterium habere quaerunt. In hoc quoque, quod duodccim eliguntur, demonstra- tur nobis pastores sanctae Ecclesiae quam perfecti esso tencantur. Duodenarius quippe numerus per- fectus est, unde et soldus sive solidus nuncupatur. Dcbent namque pastores sanctae Ecclesiae sic perfe- cti et solidi esse, quatenus nec prosperis, nec ad- versis, nec blandis, nec asperis, nec favoribus, nec terroribus cedant ; imo ipsos infirmos et cadentes sustentare qucant. In quo suos indignipastores con- fundimur, quos adversa deterrent, blanda demul- cent, ad minas potentum dejicimus, favoribus ex- tollimur, ad instar arundinis huc et illuc agitamur, vitia potentum non corripimus, sed palpamus, ju- stitiam exereere non audemus, nec infirmos susten- tantes, nec etiam nosmetipsos sustentare jam valen- tes. In hoc vero quod mittuntur, ad quod electi sint demonstratur : Apostolus quippe interpretatur missus. Intelligant igitur pastores sanctae Ecclesiee so esse missos, non dominos, missos humilitatis, non elationis, missosnon ministrari,sed ministrare {Luc. x), missos non ad honorem etad gloriara, sed ad laborem et ad passionem. Unde in subsequenti- bus eis dicit : Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lu- pos. Tunc igitur episcopi se esse vere missos Christi intelligant, cum Christi humilitatem,paupertatem et patientiam caeterasque virtutes Christi in se exhi- bucrint, cum non sua, sed Christi verba praBdicave- rint, cum non suam, sed Christi gloriam in omnibus quaesierint, cum non solum sua, sed etiam seipsos pro fratribus posuerint. Secundo, quo ire vel non ire dcbeantostendit Dominus cum dicit eis: In viam gentium ne abieritiSj et in civitates Samaritanorum ne intraveritiSy sed ite potius ad oves qux perierunt domus Israel. Cum constet Dominum propter salu. tem gentium venisse, unde et ipse alibi dicit : « Alias ovcs habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas opor- tet me adducere, et fiet unum ovile et unus pastor {Joan. X,) » quid est, fratres, quod hic dicit : In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samarita-, 1319 RADULPHI ARDENTIB. im norum non tntraveritis, nisi quod ex fme facti^eol- ligimus ; quod specialiter primo veni t ad Judteos qui- bus promissus erat ; a quibuspcr incredulitatemre- pulsus transiit ad alienos. Triplici igitur de causa voluit Dominus primo Judsis et non gentibus pras- dioere. Primo, ut ostenderet sc essc Messiam JudaBis promissum in lege. Secundo, ut Judaeis omnem oc- casionem non recipiendi Evangelium auferret, si priiQum illud gentibus praBdicasset.Tertio, quoniam tunc crant inier Judseos qui salvandi erant, et erant int6r gentes qui salvandi non erant. Namad prsdi^ caUonem Petri uno die tria millia (AcL ii,) et alia dia /(^lnque millia (Act, iv) crediderunt, et cum vel- l^nt ^postoli in Asiam pra^dicare, a Spiritu sancto pnQbibiti sunt (Acl. xvi.) Quam tamen Asiam post- ea Spiritus sanctus per apostolos convcrlit. Nam dtifi jam est quod Asia credidit. Subtili ergo occulto- quejudicioquibusdam praedicatio subtrabitur, quia su90itari per gratiam non merentur. Unde necesse est, fratrcs cbarissimi, ut in omne quod agimus occulta Dei judicia super nos timea- mus^ ne dum exterius mens nostra fusa a sua se voluntate non revocat, intus contra eam judex ter- rit^iliter disponat. Quod bene intuens Psalmista ait : « Venite et videte opera Domini quam terribilis in consiliis super filios bominura (Psal. lxv.) » Vidit namque quod alius miscricorditer vocatur ; alius justitia occulta rcpellitur, et quia alia par- cepdo, alia irascendo disponit, expavit, quod pe- nettrare non potuit^ Et quoniam non solum invcsti- gabilem, sed etiam in quibusdam inflexibilem vidit, terribilem esse memoravit. Moraliter vero prascepit aanctffi Ecclesifie pastoribus, ne in viamgentiuir, id eMi tie in errores et negotia muadanorum bomi- num, sequendo, eant : et in civitates Samaritano- n)9Xi id est^ ne in tumuitus sollicitudinum et cura- pum intrent, sed eant potius ad oves quse perierunt domus IsraSl, id est ad ruinam animarum reparan- 4am. Vult quippe Dominus quod praedicatores et pnstores sanctaeEcclesiae non sol um errores et publioa fiiaBCularis vitae negotia, sed etiam omnes alias solli- citudines et curas fugiant, quatenus soli animarum reparationi incessanter intendant. Quod aperte nos indignos pastores redarguit, qui dum sscularibus negotiis intendimus, et variis vanisque curis occu- painur, nec nostrarum, neccommissarum aliarum utilitati (sicut oportet) invigilemus. Tertio vero qwdpreedicaredebeant ostenditDorainus,cum sub- jungit : Euntes autem prxdicate, Ac si apcrte dicat : Sic sitis festivi et intenti prsdicationi, quod etiam eundo praedicetis, et prsedicando eatis, quatenus nec via impediat praedicationom, ncc praedicatio viam, ut scilicet praedicetis non solumin villis, sed etiam in viis, non solura populis, sed etiam personisi non solum civibus, sed etiam peregrinis, agricolis et viatoribus. In quo nos indigni pastores oonfutamur, qui ad pra^dicandum tardi pigriquesu- muq, qui diem, locum et conventum bominura ex- speotamus, et quando paucos babemus auditores. A prsdicare contemnimus,nonconsiderante8quoniAm melius ost acquirere Deo animam unam quam nul- lam,et quod omneillud tempusperdimus.quo Iucfq animarum non vacamus. Ncc exemplum Domim 8pectamus,qui soli Samaritanae in via juxta pateuJOD prcedicare non neglexit, cujus salutem se non negii'- gere, sed potius se esseo.stendit, cum discipulissuii ait : « Ego babeo cibum manducare, quem vosne* scitis (Joan. iv.) » Apprapinquavit, inquit, rCffntM cxlorum, Tota, fratres mei, prsedicatio Bvangelii versatur circa 6nem mundi, et beatitudinem rc^ seterni. Hoc Dominus praedicavit, hoc apostalit iboc sancti martyres et confessores : baecnosprcdicatores prsedicaraus, scd utinam, sicut voce, ita et opere! Opere flnem mundi et adventum regnicoelorum pr«* T^ dicamus, si raundum ejusque illecebras coBtenuii* mus,sidivitias,sibonores,sigloriasetvoIupiaic8CJa« abjicimus, si toto desidcrio ad aliamvitam featina- mus, si propter eam quaecunquepossumus [facimus]. Scd (quod sine lacrymis nequeo dicere) nos in con» trarium operamur, etdum mundum et ejus cupidi- tates araplectiraur et sectamur, et pro regno ccslo^ rum laborare negligimus, praedicationi Q0str« op^ ribus obviamus. In quo infirmos scandalizaomti qui opera nostra considerantcs. Si, inquiunt^ sace^ dos vel episcopus regnura ccelorura ezspectarct, ne- quaquam mundo tantisper, mundanisque deaideriii adbaereret ; et sic malo exemplo nostro exQrbitaj^« tes regnum ccelorum non exspectant^sed mundoad- baerent,quemsicsemperduraturumputant.Sedcertt ipsa ruinaraunditaranos quaraiilos accu8at,quini>* C bistacentibusjarasecasurumclamat,etaliudregiium venturum deraonstrat. Totet tantis quippemisenis et tribulationibus mundus amarescit, quod etiao) ipsosaraatoressuos suisamaritudinibusaserepellit Itaquc, fratres, quia mundum cadere cemimv9, eum fugiamus, ne cum cadente simul cadamus.De ruina mundi nos quantocius subtrabamus, etezea quos possumus extrabamus, et ad mercandum re« gnum ccelorum praemittamus. Quarto, quid debeaDt agerc ostendit cura subdit : Jafirmos curafe^ moriuos smcifate, ieprosos mundatej dxmoaes ejicite. Quia enira tunc raundus adbuc florcbat, bomo diu vive- bat, visibiliura bonorura opulentia exuberabat, et ad se boniines tradebat, ut alia bonanon putareQt nisi quae videbant, ideo sanctis praedicatoribus ad- n juncta sunt rairacula, ut virtus ostensa daret verbis fldera, et nova facerent qui nova praedicarent, qua- tenus per ea miracuia quae faciebant in rebuavisi- bilibus, crederetur eis de invisilibus. Ad boc quippe rairacula coruscant, ut corda videntium ad invisi- bilium fidem trabant. Unde cum fides nunc ubique pene dilatata est, raulti sunt in Ecclesia qui vitam quidera virtutura tenent, sed signa virtutum non ba- bent. Nam, teste Paulo^ linguae in signum sunt dod fidelibus, sed infidelibus. Unde idem Paulusquiad praedicationem suara dormientemEutycbum, caden* temque de fenestra sua, et ita mortuum corair inil- dolibus suscitavit (Act. xz«) et in inaula MitileM infi- HOMILIiE. - n, DE SANCTIS. tt» 8 plena, patrem Publii dysenteria vexatum A t {Act, xxviii), discipulum suum Timotheum um verbo non curat, scd modicinali arte ei i parat, dicens : « Modico vino utere propter shumctfrequentestuasinfirmitatesf/rim.v).» 50, sicut infidelem,ita fidelem verbo noncu- isi quia ille per exteriorem curationem inlus lus erat, et iste exteriori signo erudiendus •at, qui intus salubriter vivebat. Quia igitur, I mei, nunc fideles exterioribus signis non insistamus interiori animarum curationi, in- in fide, doctrina, et admonitione curemuset nemus. Mortuos in peccatis correctione et lali consilio resuscitemus; leprosos herosum )Tum varietate, doctrinis fidelibus emunde- vexatos a diaboli 8uggestionibus,sacerdotali «% liberemus. Quinto, quomodo haec facienda stendit, cum subdit : Gratis accepistis, gratis rarociebat namque Dominus nonnullos ipsnm Spiritus donum ad avaritiam declinaturos. 9imon per impositionem, manusedita mira- oncupiscens, hoc pecunia emere voluit, ut 18 venderet quod male comparasset(i4c^viii). le templo Dominus flagelloderesticulo turbas cathcdras vendenlium columbas cvertit . Xxi). Columbas quippe vondcre est impo- im manuum qua Spiritus sanctus accipitur, d vitse meritum, sed ad pramium dare. Et onnulli qui quidem,etsi non conferant ordi- em, vel aliquam aliam ecclcsiasticam mini- »nem, proptcr pecuniam tamen eam confe- irel propter obsequium, vel propter favorem, C »ptercognationem, vel propterfami liaritatem, >pter precum instantiam, vel propter poten- morem, vel proptcr aliquam aliam terrenam lonem. Qui omnes procul dubio nec gratis, ste tribuunt, quoniam in tribuendo non Deum. rrenam causam attendunt.De quibus Psalmi- [q quorum,inquit, manibus iniquitatessunt; a eorum reph;ta est muneribus {Psal, xxv). » ia beatum virum describens ait:« Beatusqui t manus suas ab omni munere (/5a. xix(ii). » itur solus gratis et juste donat, qui propter solum et digno donat. Itaque, fratres mei, vitam nostram scrutemur et circumspicia- caveamus ne mala quoquomodo, ncc etiam una intentionc faciamus. Intcntionem omnium [) iatum etoperationum nostrarum ad Dcumdi- us,omnem vanitatem a nobis circumcidamus umcumcupiditatibussuiscontemnamus,pau- itenti vivamus, quflecunque possumus de ruina mundi ad coelestcm patriamper nianuspaupe- ransferamus; illuc toto desideriOjtotis^iribus *emus et tendamus.Quod nobisannuatPater, iu8, et Spiritus sanctus. COMMUNE MARTYRUM. IX UNIUS MARTYRiS. SERMO. %&gaudiuum existimatey fratres, cum :n tenta- tiones varias incideritis (Jac. i), etc. Quadripartlta est haec lectio, fratres mei. Primo enim nos monet apostolus ut in tribulationibus nostris gaudeamus. Secundo, ut sapientiam a Deo postulemus. Tertio, promittit humili exaltationem et diviti humiliatio- nem.Quarto,ostenditbeatum essequi habetpatien- tiam. Primoigiturquoniam pIeriquenostrum,fratres mci,in adversitatibus ullramodum dolent, deficiunt et desperant, hortatur nosapostolusnein adversitati- bus doleamus.sedpotius gaudeamus,dicen8:0fnntf gaudium existimate, fratreSy cum in tentationes varias incideritis Vocat autem adversitatos et tribulationes hujus mundi tentationes, quoniam peroas tefltamur utrumfirmivelinfirmisimus.Hasautemvocatvarias. quoniam quemadmodumjuxtavariclatem membro- rum, ost varietas medelarum, ita, juxta varietateitv niorum, adhibetur a summo modico varictas tri- bulationum. Quia namque quidam delfnquunt in nimio amore et usu rerum temporalium, ideo juste puniuntur in damnificatione earum. Quia vero alii delinquunt in nimio amore conjugum, filiorum et amicorum, idoo juste puniuntur in amissione eorum. Quia quoquo plures alii de- linquunt in voluqtate carnis propriae, ideo juste puniuntur in ejusdem arflictione. Et de Fimilibus similiter. Convenienter autem, juxta infirmornm «estimationem, ait incideritis, quasi de alto et im- proviso. Infirmi quippe reputant temporalem pro- speritatem esse quasi altitudinem et felicitatem : adversitatem vero quasi quamdam profunditatem et miseriam ; et dum in alto prosperitatis, quasi seeuri requiescentos, non prsecousiderant tribulationes, quasi de improviso cadunt. At sapiens, qui omneB temporales prosperitates intelligit esse, non exalta- tionem. sed potius insidias, tentationes ot adversi- tates novit esse justis perutiles, quia semper eas prAvidet et exspectat ; cum veniunt non cadit, sed potius eas gratanter excipit. Ait ergo, fVati^s mei, cum incideritis in varias tentation.eSyexistimaU omne gaudium vobis proventurum. Porro gaudiorum, aliud est omne gaudium, aliud nullum gaudium, aliud quoddam gaudium. Omne gaudium est gau- dium genorale, verum et sternum. Generale, 8in:e aliquo moBrore; verum, sine falsitate ; stemum, sine fine. Uode Dominus discipulis suis ait:«Gau-. debit,inquit,cor vestrum ; gaudium vestrumnemo tollet a vobis (/oan.xvi). »Gaudium vero nullumest gaudium mundanum,de quo SaIomon:«Risumr6- putavi errorem ; et gaudio dixi : Quid frustradecipe- ri8?»(£cc/.ii.)Gaudium quoddam cst gaudcreinter advcrsitates hujus s^culi inspogaudii futuri.Unde Apostolus : « Non solum autem, sed gloriamur in tribulationibus {Hom:, v). » Sane hoo particulafe gaudium sanctos intcr miseriasettribulationeshu- jus mundi recreabat, consolabatur et sustinebat. Discamus igitur, fratres mei,et inter advsrsahujus mundi gaudere, ct inter prosperitates plangere, ut sic nec elovemur in prosperis, nec dejiciamur in advcrsis. Quare autem sit gaudendum inter adver- 1523 RADULPHI ARDENTIS. ISM Bitates, ostcndit apostolus cum subdit : Scientes quod prohatio fidei vestrx patienliam operatur, pa- tientia autem prohationem^ ut sitis in omnihus perfe- cti et in nullo deficientes. Vocat autem tribulatio- nem probationem fidei ; ideo scilicet, quia per tri- bulationem fides probatur : hoc est quod Paulus dicit his verbis : < Scientes quod tribulatio patien- tiam operatur, patientia vero probationem, proba- tio vero 8pem,spcs autem non confundit (fiam.v).)) Tribulatioigiturporexercitiumoperaturpatientiam. Sicut enim pullus rudis ad primaverberaimpatiens est, sed postea per exercitium quotidianum man- suescit, et Ireni sallaeque patiens fit : ita rudis ani- mus hominis ad primam tribulationeminhorrescit, et impatiens est ; sed paulatim per frequeus tribu- lationum exercitium mansuescit et patiens fit,praB- cipue cum intelligit et ordinationi Dei non esse rc- sistendum, et se per hujusmodi esse purgandum, et non contra limam, sed contra vitium suum esse irascendum. Patientia vero operatur probationem, flive opus perfectum, id est perfectionem, quod idem est. Cum enim justus omnia adversa aequa- nimiter sustinet,non solum in his non murmurans, sed etiam Deum benedicens,probatur,id estperfe- ctus esse demonstratur,juxta illud:«Aurum probat fornax, et justos persecutio tribulationis (Prov. xxvii. » Probatio vero operatur spem. Qui enim se per tribulationes purgatum intelligit et probatum, non vanaspe,ut quidam,sedcertaspe futuramglo- riam praestolatur. Hsbc autem spes non in homine qui mendax est, sed in Deo qui fallere non potest, posita, etsi prudentibus mundi, eo quod humana non potest asseri ratione,vana videatur,tamennon confundit, imo ad beatitudinem perducit. In quasitis perfecti et integri, in nullo deficicntes. Secundo, nos monet apostolus ut ad intelligendum qnomodo tribulationes sint nobis utiles, a Deo sa- pientiam postulemus, cum subdit : Si gui autem vestrum indigct sapientia, postulet a Deo, qui dat omnihus affluenter; qui non improperai^et dabitur ei.Postulet autem ei in fide nihit lioesifans, eic. Qui- bus verbis quatuor nobisinsinuat,videlicet, qui de- beat petere,et quid,eta quo^etquomodo.Quidebet petere? Qui indiget. Nam si non indiget et petit, otiose et male petit. Quod aperte est et contra illos qui res temporales, quibus abundant, adhuc sibi multiplicari petunt, et contra illos qui res sibi non necessarias,imo sibi inutiles,et honores et admini- strationes et hujusmodi petunt. Unde idem Jacobus in sequentibus dicit : « Petitis et non accipitis, eo quod malepetatis,utin concupiscentiis vestrisinsi- nuatis (Jac. iv). » Proinde, fratres mei,non nisine- cessariaet preficuaaDeopetamus,etsi dubiisumus an illud quod petere volumus sit utile nobis, cum conditione petamus, dicentes : « Domine, da nobis illud, si scis quod expediat nobis. » Quid debeat petere?Prfficipue sapientiam.Quai petitio,hauddu- bium quid sit justaet expediens.Omncs enimindi- gemus, velquod sapientia nobisdetur,vel quoddata A nobis multiplicetur. Hanc Salomon a Domini sibi optionem postulanti dante, postulavitdicona:» Do- mine Deus, ego sum puer parvulus, ignorans iugres- sum et exitum meum.Da ergo cordocile servotuo, ut possim judicare populum tuum, etdiscernerein- ter bonum et malum. Et placuit Domino et ait : Quia ncn postulasti, juxta verbum hoTiinum, dies multos et divitias, et animas inimicorum tuorum, fcci tibi sermones tuos. Dedi tibi cor sapiens,intan- tum ut nullus antetetibisimilisfuerit.Sed hscqus non postulasti dedi tibi, si tamen ambulaverisinviis meis, ut pater tuus {IUReg. iii). » Itaque, faatres mei, petamus a Domino non longasvitatem, non divitias, non honores,non caetera hujusmodi vana, quse multis fueruntcausaperditionis,sed veramsa- n pientiam,orantes cum Sapiente: « Emitte, Domine, sapientiam de sedc magnitudinis tuae, ut mecumsit et mecum l^boret, et ut sciam quid acceptum sit ante te omni tempore (Sap, ix).» A quo petendaest sapientia? A Deo, quoniam omnis sapientiaa Do- mino Deo est. Frustra igitur confidis de ingenio, vel de temporali doctore, frustra studes et vigilas, quoniam non potes sapientiam obtinere, nisi a Pa- tro luminum. Qui dat, inquit, omnihus, subaudis, digne petentibus, dat ct a/*/Ztte/i/t*r,sine thesauri sui diminutionepiosfaciensabundare.Ef non impropC' rat jUi quidam homines improperantes aliis vel igno- bili tatem, vel infirmitatem, vel excessum, vel hu- juscemodi. Quomodo debet petere? Cum fide, cum fiducia, cum simplicitate. Et qui sic petit, procul dubio dabitur ei. Quod cum fide debeat postulare C ostendit, cum dicit : Postuiet autem in fide, vide- licet firmitcr credendo Deum omnipotentemhapcet caetcra dare. Undc Dominus: « Si credis, inqait, omnia possibilia suntcredenti (iWarc.ix).»Etalibi: « Si habueritis, inquit, fidem quantum granumsi- napis,dicetis monti: Transfer te, etfiet(Afa//A.xvii; Luc.xvii). »Quedcum fiducia ostendit, cum subdil: Postulet autem nihil hoesitans. Haesitat autem in po- stulatione qucm conscientiainterius mordensdifli- dere facit de impetratione. Qui enim, inquit^ kxn- tat siniilis est fluctui mariSy qui a vento moveturet circumfertur. Fluctus enim vento cedit. Sic et illc qui per fidei incredulitatem, vel per conscientis pravitatem diffidit, omni vento tentationis cedit,et a Deo reQ.edM.Nonergo/\Ti(\M\iy€xistimethomoquod ]) accipiat aliquidaDomino.A.cc\ipeTe quidem potestfe- num temporalium stipendiorum,cum jumentissed non aeternae stabilitatis. Quodcum simplicitate debeat postulare ostendit, cum subdit : Vir duplex animo inconstans est i» omnihus viis suis, subaudi, et ideo non potest ali- quid impetrare. Propterea cum simplicitate postu- landum est. Porro cum simplicitate postulamus, quando quod petimus a Deo propteripsum postula- mus. Duplex vero animo est,qui cum aliquid videa- tur petere a Domino Deo,et propter Deum,interius in intentione habet aliquid terrenum. Duplex etiam animo est, qui ipsam intentionem dividens, tum isas HOMILIiE. — II. DE SANCTIS. 18S6 propter Deum, tum propter sacculum facere iu- tendit. Duplex quoque animo cst qui et hic gaudere cum saeculo, et in luturo regnare cum Deo quaerit. Ita- que, fratres, si volumus a Dco exaudiri, petamus ab eo sapientiam, cajteraque spiritualia ct coelestia dona, et petamus ea cum fidei firmitate, cum fidu- cia mundas conscientiae, cum intentionis simplici- tate. Tertio,promittitapostolus humili exaltationcm,et superbo diviti humiliationem, cum subdit : Glorie- tur autem frater humilis in exaltatione' sua. Ac si dicat : Licet aliquis fidelis inter tribulationes hu- milis et abjectus,tamen non inde doleat, sed polius glorietur, quoniam merito humilitatis suse procul dubio exaltabitur. Praesens abjectio est parva, mo- mentanea,et contemnenda; futura vero sublimatio erit maxima, aeterna et gloriosa. Dives vero, inquit, glorietur in humilitate sua. Ironia cst. Quasi dicat : Quia modo in divitiis glorintur, mcrito humiliatur. Gloria praesens est parva, brevis et contemnenda. Humiliatio vero damnationis ejus erit ingens,aeter- na, et perhorrenda. Quod innuit cum subdit : Quoniam sicut flos feni trausibit. Exortus est enim sol cum ardore et arefecit fenum^ et flos ejus 'lecidityCt decor vultus ejus deperit : ita et dives in itineribus suis marcescet.Fenum quippe gradatim viret, crescit flo- ret,arct, perit. Sic et dives viretper prosperitatem, crescit pcr temporalem exaltationem, floret per mundanam gloriam, aret pcr mortem, perit per aeternam damnationcm. Eazc suntitinera vani et su- perbi divitis. Flos feni cum pulcher videatur, res parva est et vilis. Sic et gloria mundi, ira Dei fer- vescente, decidit ; flos feni sine aliquo fructu perit, et gloria mundi sine aliqua utilitate p^.rtransit.Unde Psahnista : «Vidi impium superexaltatum et eleva- tum sicut cedros Libani ; et transivi, et ecce non erat; quaesivi eum, et non cst inventus locus ejus (P^a/.xxxv).» Propterea,fratres mei, falsas divitias, honores, voluptates, ct gloriolas mundi contemna- mus,ad veras regni CGeiorum divitias toto desiderio inardescanms ; propter illos pra5sentes tribulatio- nes, paupertatcs et objectiones pati gaudeamus. QuartOy demonstrat apostolus illum beatum esse qui habet paticntiam, cum subdit : Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fu^rit, ac- cipiet coronam vitcC, quam repromisit Deus diligcn- tibus se. Quatuor dicit : qui sit futurus beatus, et in quo, et quando, ct per qucm. Quis? Qui suffert tentationem. In quo distinguendum est, quoniam nec omnem tentationem sufTercns^nec quilibet suf- ferens beatus erit. Tentatio quippe, alia cst inte- rior, qu® fit vel a diabolo, vel a propria carne. De qua in sequentibus dicit : Unusquisque tentatnr a concupiscentia sua abstractus et illectus. Quorum tentationem non debemur sufferrc, sed potius cx- pugnare, ct a nobis excludere. Alia exterior, quam immittit Deus,vel per se, ut morbos et infirmitates, vel per ministerium malorum,ut persecutiones vel A injurias, et hujusmodi. Hano debemus ferre patien- ter tanquam verbera pii patris, illata nobis vel ad purgationem,vel ad probationejn,vel ad humilitatis conscrvationem. Quando crit beatus? Cumprobatus fuerit.Sicui enim triticum,nonnisi prius trituratum, non reponitur in horreum, et sicut vinum, nonnisi prius pressuratum, non ponitur in cellarium, et sicut aurum, nonnisi prius examinatum, nonponi- tur in thesaurum; ita fldclis,nisi prius purgatuset probatus, non recipitur in regnum ccelorum. Extra quippe quadrantur et poliuntur lapides et ligna; in templo vero ffiternaj beatitudinis non audietur soni- tus mallei vel securis. In quo erit beatus? Quia accipiet coronam vitx. Corona, quia insigne regale est.significat regnum. Quia rotunda,significat per- P fectionem. Quia vero principio ct fine caret, signi- ficat aBt«rnitatem. In hoc igitur, fratres mei, beati erimus, quod regnum et pcrfectionem et aeternita- tum vilae coelestis accipiemus. Rcgnum sine impo- tentia, perfectioncm sine insufficientia,aBternitatem sinc meta. Per quem beatus erit? Non proptermerita sua, sed per gratiam divinae rcpromissionis. Unde 8ubdit,^u«m repromisit^id e8t,iterum et iterum per prophetas, per apostolos promisit Deus (jui omnipo- tens et vcrax est. Diligentibus se : ut igitur coronam a Deo nobis promissam consequi valcamus, Deum toto desiderio diligamus,in mandatis ejus obedien- tes,omnia caduca propter cum contemnente8,omnia adversa patienter sufrerentcs, ad ipsius promissum toto desiderio festinantes; ipso praestante cui et bonor etgloria per omniasaeculasaeculorum.Amen. C X. UNIUS MARTi'RIS. SERMO DE JOANNE. Dixit Jesus discipulis suis : Amen dico vobis, nisi granum frumenti caden^s in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet. Si autem mortuum fuerit mut'' tum fmctum affert, etc. (Joan. xii.) Ante adventum Redemptoris nostri, fratres charissimi, mundus op- pressus erat tcnebris ignorantia} ct infidelitatis; ne- sciebantenim resurrectionem,nesciebant sanctorum futuram vitam, nescicbant futuram reproborum damnationcm. Solam temporalem vitam noverant, et ad eam omnia refcrebanl. Propter eam conser- vandam, furta, rapinas, fraudes, sacrilegia etcaedes exercebant. Proptcr cam in omnes libidines,flagitia, p scelera ct abominationcs dcflucbant. Propterea ve- niens Redcmptor noster docuit rcsurrectionem, do- cuit vitam bonam sanctorum,etdanmationem repro- boruin. Docuit vitam praj&entem contemnendam,et mortem temporalem justis non timendam,imo tan- quam introitum ad rcquiem exoptandam. De hoc igitur loquitur Dominus in lectionc praelibata. Et hoc modo. Primo,dicit mortem suam suorumque ad instar grani seminati esse fructuosam. Secundo, dicit quod qui stulte animam suain amat,eam occi- dit; et quisapienteream amat,eam custodit.Tertio, ad sequcndum sc nos exhortatur. Quarto^praemium pollicetur. Igitur primo suam suorumque mor- «837 RADULPHI ARDENTIS. itn tem pr©dicit fore fructuosam, cum dicit : Nisi gra^ num frumenticadens in terram mortuum luerit, ipsum solum manet, etc. Granum frumenti interius candi- dum est, exterius rubeum, cibus est hominis, non jumentorum. PraB caeteris quoque cibis est conforta- tivus.Redemptor quoque noster interius estcandi- dus candore innocentise suae; exterius est rubeus sanguine passionis suae. Unde dponsa in Ganticis canticorum : wAmicus meus candidus est et rubicun- dus {Ccmt, v). t Et Isaias : « Quis est iste qui venit de Edon, tinctis vestibus de Bosra? Quare rubrum est indumentum tuum, et vestimentum tuum sicut calcantium intorculari? » (/5a.,LXiii.) Gibus quoque non est animalium, id est animaliter sapientium, sed rationabilium,juxta illud; « Panem angelorum manducavit homo (P«a/. lxxvii). » Pra; caeteris quo- que cibis magis confortativus est, quoniam in forti- tudine cibi istius ambulamus quadraginta diebus et quadraginta noctibus usque ad montem Dei Horeb (/// Reg. xviii). Hinc est quod sancta Ecclesia sa- cramentum corporis Ghristi non in alio,sed tantum in pane de frumento celebrare consuevit. Qucmad- modum igitur granum frumenti niai jaciatur prius in terram,operiatur et moriatur, non renovaturnec multiplicatur;ita Christu8,nisi mitteretur a Patre in terram, et nisi moreretur et sepeliretur, non per resurrectionem renovaretur, nec pcr fidem multo- rum multiplicaretur. Propter hoc enim deseendit et mortuus est, ut multos sibi convocaret fratres et cohffiredes. Sancti quoque apostoli et martyres, nisi per manus persecutorum in terram mittoren- tur et morerentur, non per resurrectionis glo- riam renovarentur, nec per imitationem multorum multiplicarentur. Nos etiam, fratres mei, nisi nos- metipsos per humilitatem in terram dejiciamus, nisi membra nostra cum vitiis et concupiscentiis mortificemus,nisi ipsam corporis mortcm patienter sustineamus, nec per gloriam resurrectionis reno- vari, neo per bonu coelestium praemiorum valebi- mu8 dilatari. Secundo, demonstrat Dominus quod qui stulte animam suam diligit, eamoccidit,cum subdit : Qui amat animam suam perdet eam, Stulte et male, fra- tres mei, animam nostram diligimus, si ejus sen- sualitati in ingluvie, in luxuria, in voluptate, in gloria, et in csteris carnis satisfaciamus.Hinc qui- dam reprobus cum moreretur, animae su€B dixisae fertur : « Anima mea,cur me deseris ? Nonne te bene pascebamus? Nonne te bene potabamu8?Nonne te bene vestiebamus? Nonne bene caeteris desideriis tuis inserviebamus? » Si sic, fratres, animam nos- tram diligimus,eam procul dubio destruimus, etei damnationis ajternae mortem acquirimus. Unde et consequenter Dominus demonstrat quod qui in hoc mundo animam suam odit, eamamat,cum subdit:* Et qui odit animam suam in hoc mundOy in vitam aeternam cusfodit eam. Bene, fratres, animam no- Btram odimus, et ei vitam a^ternam acquirimus, quando ooncupiscentiae vanaque desideria ejus odi- A mus et mortificamus. Vitium dico, non naturtm» peccata,non creaturam. Alioquin, sicut damDator qui etiam vitia corporis et animae nutrit, ita qui et ipsam naturam et occidit. Licet enim, fratres mei, praesentem vitam contemnere, et ad aeternam toto desiderio festinare debeamu8,tamen prssentem vi- tam non debemus praecidere, ut quidam indiscreti, qui vel nimia maceratione, vel manu propria mer- tem sibi intulerinl, sed potiusipsam vitam prsesen- tem patienter sustinere et in Dei servitio rcgere, non frangere ; ipsam vero mortem vel a persecutore, ve! a Deo nobis illatam suscipere cum gratiarum aetio- ne. At nos (unde dolendum est) vitam praeseatem^ non solum non odimus,sed etiam ultra modum eaai diligimus, et propterea solliciti sumu8,Tolentefl Me Tfc diu vivere,vitam futuram velnon credente8,vel qna- si negligentes.Heu 1 quantumsumusdidsimilesapo- stolis etsanctis martyribus^caeterisque Patribu8,qui, vitam prsesentem vehementer odio habentes, esm tanto desiderio et aviditate ad vitam aeternam etiam per tormenta cucurrerunt,eamque potius rapueront quam assecuti sunt, juxta illud verbum DomiDi : « A diebus Joannis regnum ccelorum vim patitvr, et violenti diripiunt illud (Matth. xi)! » Tertio, Dominus nos hortatur ad sequendom se» cum subdit : Quimihi ministrat, me seqtuitar, Quam- vis universaliter omnes fidcles qui Deo militant el obediunt, milites Ghristi^mtnistri, possunt dici,ta- men specialiter Ghristus ministros sues nos appe)- lat,quiei ad altare ministramus,qui verborumejM nuntii et pr^dicatores sumu8,qui ejus vicem in Ec- C clesia tenemus.No8igitor,fratresmei,no8prsecipQe eum sequi tenemur,non de longe, ut osteri fideles de populo, sed de prope ejus vcstigiis adhsrere. Debcmus autem sequi eom praecipueindoctrinaet obedientia, in munditia, in charitate, in eontemptii mundi,in humilitate,inpaticntia,invit» munditia,at simus in conspectu Domini nostri Jesu Christi, quf non solum mundus est,sed etiam ipsa munditia est, mundi ministri. Unde ipse ait : « Sanoti estote.que- niam ego sanctus sum (Leu. xix).» Et illud : «Mun- damini, qui fcrtis vasa Domini (Isa. xui). » Nam si reges et domini tomporales volunt habere mints- tros mundos,juxta quodDavidait ' «Ambulansin viamundahic mihi ministrabat (Psal.c); » quanto magis Rex regum et Dominus dominantium ! Qua Q igitur audacia, qua fronte, tu scortator, tu pollute, audes in conspectu Dei ministrare,ad altare sacrum accedere,et filium Virginis immundis manibus oon- trectare? In obedientia, ut semper ei obedientes si- mus, sicut ipse obcdiens fuit Patri usqoe ad moT' tem; non nostram,sed suam voluntatein etglori&m semper facere quaeramus, sicut ipse non suam, sed Patris voluntatem qusesivit : « Non enim veni ot faciam voluntatem meam, sed voluntatem Patris mei qui misit me (Joan. vi). » Keo quxramus qua» nostra sunt, scd quae Jesu Christi, sicot ipse non qusesivit suam,sed omnium utilitatem. Quod Gontrft plerosque nostrum est, fratres mei, qui in tdaiin^ HOMILI^. — II. DE SANCTIS. 1830 ibus ecclcsiasticis qucncrimus potius quae no- it quam quas Dei et proximorum, dum ibi potius temporalium stipcndiorum quoerimus mimarum. Quaerimus Ecclcsiam, non ubi eamus anlmabus proficcrc,sed ubi plus va- congregarc;magis circa curam jumcntorum im quam fldclium animarum, pro quibus j est Christus,solliciti sumus.Sed quotquot rtius,procul dubio non pastorcs,scd mcrcc- mus. In charitate, ut diligamus Dcum pro- et proximum proptcr ipsum, juxta quod jccpit diccns : « Hoc cst pracceptum mcum, itis invicem,sicut dilcxi vos {Joan.xy). » Di- autem non solum amicos,sed ctiam inimi- jnefaciamus his qui odcrunt nos,ct orcmus, iequcntibus ctcalumniantibusnos,sicutipsc praecepit (Matth. v). Quod contra plorum- trura est, fratrcs mci, qui in eos quiinali- 8 laeserunt, vcl ailiquam contumeliam nobis b, animum gcrimus implicatum. Sed ctsi |ue eis propter mandatum dimittimus orc, .dhuc rancorem rctincmus in cordc. Gontra iminus dixit : « Si diligitis eos qui vosdili- si benefacitis cis qui vobis bcncfaciunt, nercedem habcbitis ? Nonne publicani et hoc faciunt? » (Matth. v; Luc. vi). Debcmus QJuriantibus nobis dimittcrc proptcr duo : damnum cavcndum, ct proptor utilitatcm ndam. Propter damnum cavcndum, quo- non dimittimus proximis,ncc Dcus dimittct fatth. vi). Imo omnia quaj dimissa vide- requirit. Propter utilitatem,quoniam si di- is et dimittetur nobis(i6id.).Simiscricordcs ■nisericordiam invonicmus ; ct mcnsura qua 'uerimus, nobis rcmctictur (Matth. vii). /n ftt mundi, ut qucmadmodum ipse ncc di- ecubicaput rcclinat habcrc voluit (Luc. ix), atem amavit et prncdicavit;illosqui eumvo- constituere regem declinavit (Joan. vi) ; )8 divitias, honorcs, et gloriolas mundi,vcl ftigiamus, vcl saltem contcmnamus.Inquo ne gcmitu diccrc non possum) nos confun- [ui ista nec fugimus,ncc contemnimus,scd .magisambimusetamplcxamunopesopibus, vincoe, domum domui aggerantes.Habentos m, decanatum ambimus; habentcs vcrode- n,episcopatumambimus.Noncstfinisnostra; itis ct ambitionis. Non attendimus qua; ait 18: « Qui volunt fieri divites in hoc mundo, E in laqueum et tentationes diaboli. Victum .um habcntcs,iis contcnt/simus.Nihilintuli- htlnc mundum, haud dubium quia ncc au- lid possimus (/ Tim. vi). » In humilitate. Ut modum ipse, cum cssct Deus ct Dominus i, se humiliavit formam servi accipiens, ai8 Maria; et Joscph sc subdcns tributum *eddens, pcdcs scrvorum suorum lavans, listrari sed ministrare volcns, clamans et Discitc a me quia mitis sum et humilis corde A (Matth. xi), » ita et nos non solum majoribus, sed etiam minoribus nos humiliemus. Nos Cffiteris mi- norcs non sohiin orc confiteamur,scd ctiam mente scntiamus.De sola humilitate contcndamus,scmper aliis priorem ordincm vcl fandi vcl operandi, vel scdcndi, vcl hujusmodi concedcntcs. Quod contra quosdam nostrum cst, fratrcs mei,qui scmper ma- jorcs videri quacrimus, in contentione nulli crcdere volumus.Nos humiliarc,et aproximo nostrovcniam postulare opprobrium reputamus,quaerontcsprimo8 rccubitus in c(Bnis,et primas cathcdras in synago- gis, et salutationcs in foro, ct vocari ab hominibus Rabbi(lfa/^. xxiii). Non attcndenles quoniam quo- ties supercxaltari volumus, diabolum imitamur ; quotics vero humiliamur, Christum imitamur. In P patientiUyUi quemadmodum ipse injurias,contume- lias,flagclla,sputa,passionem et mortem pro nobis paticnter sustinuit, ita nos pro co haec eadem pati non formidcmus, juxta quod Petrus ait: «Ghristus passus ost pro nobis, nobis rclinquens excmplum, ut scquamur vestigia ejus (/ Petr. ii). » Scd nos (quod sine gemitu diccro non possum) ipsas infir- mitatcs,casligationcs et advcrsitatcs,nobis propec- catis nostris inflictas,paticntcr non sustinemus,sed murmuramus,et sordidamur undc purgari debere- mus. Si quis nobis infcrt injuriam, et malum pro malo, maledictionem pro maledicto, vel si non pos- sumus, corde ci imprccamur. Non attondentcs quo- niam tam injuriantes quam injuriam reddentes alieni sunt a Ghristo, qui dorsum suum cxposuit ad flagella, ct malcdictus non maledixit. C Quarto, praemium poUiectur cum subdit : Et ubi sum egOf ille et minisler mcus erit^ id cst, in illa gloria, in illa clarilatc, in illo honore, in illa beati- tudinc,ubi ego sum substantialiter ct naturalitcrcum Patro, in illa crit pcr gratiam ministcr meus, qui imitatione sccutus fucritme.Quodcxponcnssubdit: Si quis mihi ministrat, honorificahit eum Pater meus qui in ccelis est. Et quis honor, fratres mei, major potest essc quam esse in illa inenarrabili gloriain qua cst Filius Dei ? quam csse cohaeredem et par- ticipcm Filii Dei? Quid enim mali habet, et quid boni non habet, qui in illa aeterna beatitudine cum Filio Dei scmper manet? Propterca, fratres mei, vilcscant nobis divitiae, honorcs, gloriae ct volu- ptatcs, et quaBCunquc in hoc sasculo videmus ; con- p cupiscentias ct illicita carnis desideria refrcne- mus, munditiam mcntis et corporis habeamus ; Deum supcr omnia ct proximum sicut nos dili- gamus, viscera compassionis et miscricordiae super afflictos haboamus ; Dci, non nostram voluntatem quaeramus ; paupcrtatem,humilitatem diligamus;ad promissam beatitudinem toto desiderio festinemus, adversitates et pcrsccutiones pro Christo pati gau- deamus, illa coelestia gaudia sempcr in animo no- stro meditemur et ambiamus; mora nobis videatur quod in hoc saeculo moramur, parum nobis videa- tur quantumcunque hic pro Christo laboramus. Si sic,fratre8 mei,fecerimu8, procul dubio illius sum- {S31 RADnLPHI ARDENTIS. im msc beatitudinis participes erimus. Quod merilis A sanctorum martyrum suorum largiatur nobis Do - minus noster Jesus Christus,qui cum Patre et Spi- ritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula sseculorum. XI. UNIUS MARTi^RIS. SERMO DE LIDRO SAPIENTI.E. Justus si prxocmpalus morte fuerity nnima ejus in refrigerio erit [Sap, iv), ctc. Cum praecipue justi patiantur in hoc siecnlo tribulationes, infirmitates, et persecutiones, et plerumquc gladio, vel aliqua alia morte fcsHnata, sine testamento,et sine rerum dispobitione tollantur de hoc mundOjConsiderantes hoc mundani homines, putant eos vel a Deo repro- batos esse, vel Deum mundana non curare.Contra igitur istam mundanorum opinionem loquitur Sa- ^ piens in hac lectione, ostendens tria : Primo quod justus quantumcunque praeoccupatus videatur, ta- men requiem ingreditur. Secundo, quod in bona scnectute moritur. Tertio, demonstrat quare non cito de mundo tollatur. Primo igitur demonstrat quod justus quantumcumque praeoccupatus videa- tur,tamen requiem ingreditur.Bene autem dico,praB- occupatus videatur,quoniam praeoccupatus nonest, sed videtur. Qui enim semper paratus exspectat mortem, praBOCCupari Aon potest. Qui vero paratus non est, etsi senex et decrepitus moriatur, tamen praeoccupatus moritur.Unde Psalmi3ta:« Viri impii non dimidiabunt dics suos [Psat. uv). » At justus, cui est oneri vita praesens et qui venturam desiderat, et ad illam totis viribus, se praeparat, similis ho- minibus exspectantibusdominum suum,quandore- C vertatur a nuptiis. Et si in prima vcl secunda, vcl in tertia, vel in qu rta vigilia venerit, beatus est quem dominus suis invenerit vigilantem, quoniam Buper omnia bona sua constituet eum {Matth, xxiv). Quia igitur dies Domini, sicut fur in nocte, ita veniet, semper, fratres mei, vigilemus, sempcr parati simus, mortem nobis instarc semper cogite- mua. Propter hoc quippe voluit Dominus mortis nostrae terminum nobis.esse incertum, ut semper mortem quasi praesentemtimeremus,etadeamsu3- cipiendam praepararemur. Secundo, demonstratur quod justus quantumcunque sit morte praeoccupa- tus, tamen in bona senectute moritur, cum subdi- tur : Senectus enim ven^rabitis est ; no7i diutuma, id estnondierumneque numeroannorum computa- n ta. Cani enim sunt sensus hominiSy id eet, sapientia est bona canitieshominis,^^d?to5 senectutis vita im- macutata, id est, bona vita est bona senectus. Duae senectutes nobis demonstrantur, una annorum,al- tera morum. Prima sine secunda est pessima. Pri- ma simul et secunda, bona. Secunda sine prima, optima. Senex enim diebus et non moribus abomi- nabilis est. Scriptum est enim : « Puer centum an- norum maledictus erit {tsa. lxv). » Quae enim ma- jor abominatio quam caneecere corpore el non cor- de ; mento, et non mente ; quam gestare exterius rugosum senem, quam interius juvenem lascivien- tem. Tales erant illi duo senes invcterati dieram malorum,qui puellam teneram Susannam corrum- pere voluerunt, sed ab ea superati sunt (Oan.xm). Hujusmodi senos prae cunctis aetatibus tanto dam- nabiles sunt,quanto ineis necfrigiditasaetatisardo* rem Iibidinis,nec gravitas corporis levitatem mentis superarc potest.Senex verodiebussimul etmoribus bonus et venerabilis est.Quiconvenienter respondet maturitate cordis maturitati corporis, et candor mentis candori menti, et gravitate animi gravi- tati carnis. Tales erant illi duo sanctissimi senee Simeon et Anna, qui ante Deum erant justi et timorati, non recedentes a templo, servientes Deo jejuniis et obsecrationibus die et nocte,et ideo me- rucrunt a Spiritu sancto illustrari et responsum accipere videndi Christum, antequam morerentur, et ipsum in ulnas suas accipereetdeeo prophetare {Luc, v). Sencx vero moribus et non diebus tanto sanctior ezi et admirabilior, quanto virtute mentis superat naturam aetatis, observans in juventute maturitatem, in carnis calorc castitatem,in aetatis levitate gravitatem. Tales senes fuerunt Daniel et pueri in fornacem missi, talis sencx fuit Jo- seph, talis senex fuit Joannes Baptista et Joan- nes evangelista, talis senes fuerunt innumera- biles virgines, quae non solum aetatem, imo etiam sexum et saeculum et etiam ipsam mortem supe- raverunt, et per immanitatem tormentorum ad Deum pervenerunt. Vera est igitur,fratresmei,8cn- tentia,quoniam justus quantumcunque praeoccupa- tus moriatur,tamen non moritur nisi canus et ma- turus. Canitiem igitur morumet maturitatem vit» habere satagamus, fratres mei, quam habentes. mortem securi ex8pectaraus:praeveniri a mortenon possumus;non in dimidio,sed in plenitudinedierum de mundo ad coelum transmigramus. Tertio, demonstratur quare justi cito de mundo tolluntur.Ponuntur autem hic quinque causae^Pri- ma est, quoniam ideo cito de mundo tollitur, quo- niam Deus diligit eum,et vult eum cito in beatita- dine sua habere secum. Hanc causam innuit, cum subdit ; Ptacens Deo factus dilectus, Ac si dicat : Quia placuerat Deo immaculata vita,ideo vultDeus ut fiat ei dilectus et familiaris in beata vita.Secun- da est,quoniam justus ideo cito de mundo tollitur, quoniam co dignus non erat mundus. Hanc cau- sam ponit, cum subdit : Vivens inter peccalares translatus est. Ac si aperte dicat : Quia sancte vive- bat inter peccatores,nec tamen peccatorcs ad cxem- plum et doctrinam ejus corrigebantur, ideo merito indignis subtrahitur ad ejus gloriam,et ad illorum confusionem. Ad ejus quippe gloriam fuit, quod inter peccatores bene vixit.Non enim gloria magna inter sanctos sancte vixisse, sed inter peccatores sancte vixisse valde laudabile est. Hinc laudatur Job cum dicitur : « Erat vir in terra Hus, nomine Job, simplex et rectus {Job i). » Hinc et inCanticis canticorum dicitur : « Sicut lilium inter spinas,sic amica mea inter fllias (Cant. ii). » Ad confusionem 1838 HOMILIiE. -> II. DE SANCTIS. 1534 eorum est qui nec ad exemplum,nec ad doclrinam ejus praBseBtem emendari voluerunt; necfestlnatam sancti de inter eos subtractionem,iram Dei esse con- tra illos intellexerunt. Hinc etenim scriptum cst : « Ecce quomodo moritur justus; et nemo percipit corde, et viri justi tolluntur, et nemo considerat. A facie iniquitatis ablatus est justus,et erit in pace memoria ejus {Isa, lvii.) » llanc iram Dei, fratres, multum formidare debemus ; quando videmus ali- quem sanctum de medio nostrum subtrahi,ne vide- licet nobis ideo 8ubtrahatur,quia cjus contemnentes doctrinam, eo digni non cramus. Tertia causa est, quoniam aliquando justus cito de mundo subtra- hitur,nc in tam lubrica hujus mundi via aliquando labatur. Hanc causam ponit cum subdit : Raptiis est ne malitia mutaret intellectum illiuSy aut firtio deci- peret animam illiuSy id est ne malitia eorum cum quibus conversabatur, vel malo exemplo, vel mala doctrina, vel graviori persecutione, mutaret intel- lectum illius de bono ad malum, aut fictio, id est tentatio occulta, vel carnis vcl diaboli, deciperet animam illius, sicut plerisque multoties evcnit. 0uartacau8aest,quoniam ideo ju^tus cito de mun- do tollitur, quoniam in meritis erat consummatus. Hanc causam ponit cum subdit : Consummatus in brevi explevit tempora multa, Ac si aperte dicat : Quamvis brevi tempore vixerit, tamen plenus die- rum et consummatus meritorum mortuus est.quo- niam illa quae alii per longa tempora comparant morita, iste brevi tempore comparavit. Et nonne, fratres mei, probior et folicior vidctur ille qui in brevi multa perfecit quam ille qui nisi pcr multa tempora iila pcrficere non poluit? Nonne felicius cst cito quam tarde ad bravium pervo- nive 1 Placitu enim ^ inquii, erat Deo anima illius, Et propterea dedit ct in brovi pcrficere, quae cae- teri non faciunt nisi in longo tompore. Propter hoc, id est propter hanc et propter procdictas cau- sas, properavit educere eum de medio iniquita- tum. Quinta vcro causa est quoniam idco aliquan- do justum Dominus cito dc mundo aufert.ut parcat laboribus ejus. Hanc causam innuit, cum subdit : Qaia gratia Dei et misericordia ejus, et respectus in electis illius, Gratia, quando eis in via hujus saeculi gratiam virtutum confert. Misericordia, quando eos inter tribulationes, ne deficiant, susti- net. Respectus, quando cito de labore ad requiem 60? transfert. Oremus igitur, fratres mci, oremus gemitibus et suspiriis Deum et Dominum nostrum, quatenus nobis servulis suis gratiam suam,per hu- jus mundi tenebras iliuminatricem et conductri- cem, conferat, sustentamentum misericordia? suaB nobts inter tribulationes hujus mundi pra^beat, de hujuja mundi laboribus ad rofrigerium ajternae beatitudinis nos transferat. Amen. XII. ITEM, SERMO DE MATHiEO. DE EODEM. Dixit Jesus discipulis suis : Si quis vult post me venire, abneget semetipsumy et toltat crucem suam A et sequatur me (MaUh, xvi), etc. Quadripartita est lectio ista, fratres mei. Primo enim Dominus os- tendit quid facere debeamus, si eiim sequi volu- mus. Secundo, demonstrat quare animas nostras et omnia tcmporalia pro eo ponere debeamus. Tertio, minatur quod ipse erubescet in futuro eo8 qui eum sequi modo erubescunt. Quarto, dicit quosdam discipulorum ante mortem promissum Dei regnum esse visuros. Primo igitur quid facere debeamus, si eum sequi volumus, ostendit cum dicit : Si quis vult post me venire, abneget semetip* sum, et totlat crucem surum quotidie, et sequatur me, Tria dicit : Ahneget semetipsum, tollal crucem 5iiam, sequatur me, In quibus et numerus et ordo ne- cessarius est. Neque enim primum absque duobus Tfc sequentibus, neque duo prima ahsque tertio suf- ficcre possunt. Primo igitur praecipit ut abnege- mus nosmetipsos. Sunt autem, fratres mei, trea specics abnegationum. Abnegare seipsum, abne- gare res proprias, abnegare propriam voluntatem, ot abnegare quidem seipsum, id est propria vitla, quod hic praecipitur, tenetur omnis homo, ut ab- ncgemus nou naturam, sed vitium : non quod a Deo facti sumus, sed quales nos peccando feci- mus. Scriptum est enim : « Verte impios, et non erunt {Prov. xii).» id est, converte eos de implQtaie ad pietatem,et jam non erunt impii,sed potiuspii. Si quis vixerat et fuerat luxuriosus, convertatur et luxuriam deserat,abnegat utique quod fuit.Si quis vixerat avarus,esse avarus desinat, abnegat utique quod fuit. Hinc Paulus postquam infidelitatem et C crudelitatem deseruit, se non vivere qualis ante vi- vcbat dicit : « Vivo,inquit,ego,jam non ego (Ga/.ii).» Quid ergo vivis? « Vivit in me, inquit, Ghristus {lbid.),n Ac si apcrte dicat : Malitia prior exstincta est in me, ot Christi gratia vivit in me. Non vivo malus,sed vivoChristianus.Abnegare vero proprias res tantum est perfectorum,qui, implentes non so- lum praecepta, sed etiam consilia Ghristi dicentis : Si vis perfectus esse, vade, et da quae habes paupe- ribus,et veni,sequere me {Matth. x), » omnia relin- quunt, et nudum Christum nudi sequuntur. Te- nemur quidem cx mandato, fratres mei, omnes tam perfecti quam imperfecti cupiditatem et amo- rem abncgare ; sed ipsas res relinquere ex mandato non tenemur, sed ex cousilio admonemur,eo quod j) exoneratus et nudus magis cxpeditus sit ad viam percurrendam. Gum onere quippe cursor nou po- test bcne currere, nec natator bene natare. Hinc Paulus : « Omnis qui In agone contendit, ab omni- bus se abstinet (/ Cor.ix).» Et : « Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus {II Tim. ii).» Dum enim in via hujus mundi simus, cum diabolo cer- tamen habemus, qui nihil possidet in hoc mnndo. Nudi ergo luctemur cum nudo : nam ei vestitus quis cum nudo luctetur, faeile dejicitur, quia ha- bct unde teneatur. Propterea, fratres mei, impedi- menta rerum temporalium abjiciamus, ne per ea tentati a diabolo praecipitemur, vel a cursu nostro fS85 RADDLPHI ARDENTIS. fS3l retardcmnr. Abnegare vero propriam voluntatera perfectorum est, qui non solum propria vitia et pro- prias res,8ed eliam proprias voluntatos abncgant, subdentes se mandato spiritualispatris,etjam non quod ipsi voluerunt, sed quod ipse pr.-cceperit, fa- clant. Omnes quidem tenemur, fratres mei, malas voluntates abnegare : sed et isti etiam suas bonas voluntates abneganl,ut jam de caetero ncque etiara c^arCjneque jcjunare,nequc aliquara bonam volun- tatem suam facere,nisi juxta arbitrium ct volunta- tem abbatis sui queant, cffecti spirituales Jesu Christi irailatores, qui de seipso ait : Nou veni ut faciam voluntatem meara, sed voluntatera ejus qui n.isit me {Joan. iv). » Et quis, fratres mei, mclius posset facerc voluntatem suam quam ille cujus vo- luntas semper optima est, etqui seraper idcra vult cum Patre? Attaraen ipse dicit sc non suara, sed Patris faccre et quaBrere voluntatera, utderaonstra- ret nobis multo magis nos, qui frequenter malas cogitationes habemus, non debere nostras, sed po- tius spiritualis patris nostri et qua»rerc et facere voluntatcs. Secundo, praBcipit Dorainus ut qui abnegavit Bemetipsum, quia hoc non sufficit, aggrcdiatur la- borem virtutum, cum subdit : Totlal arucem suam. Crilx, fratres mei, labor et torraentura cst, Praeci- pimur igitur crucem nostram tollcre, id cst labo- rem et tormentum virtutum acquircndarura vcl per nos spontanci assuraere, vel per alios imposi- tum gratanter sustincre, Tribus quippe raodis cru- cem toIlimus,veI cum per abstinentiara et castiga- tioaem corpus nostrum affligiraus, vel cura per compassionem proximi mens nostra afficitur, vel cum illataB a persecutoribus injuriae corporc et ani- mo patientcr sustinentur : in primo, virtutera abs- tinentiae et conlinentiac ; in secundo, virtutcra cbaritatis et raisericordiaB ; in tertio, virtutera for- litudinis et patientiaB consequentes. Priraara cru- cem demonstrat se Doctor gentium portare, cum drcit : « Castigo corpus meura, et in servitutem re- digo (ICor.ix). « Secundara vero deraonstrat se por- tare cum dicit : « Quis infirmatur,etego non infir- mor? »(// Cor. XI.) Tertiam vero deraonstrat se fcrre cura dicit : « Gaudeo nunc in passionibus pro vobis, et adirapleo quae dcsunt passionura Christi in carne raea {Col. i). » Sed nec, fratres raci, ista cuiquara sufficiunt, nisi et tertiura addatur quod subjungit Doraihus, et sequatur me. Multi quippe crucem abstinenliaB et castigationis fcrunt, sed tamen per intentionem vanaB gloriae eara sibi inu- tilera reddunt. Quos bcne Siraon illc significat qui, invenlus in itinerc, crucem Domini in angaria portat {Matth, xxvii), quia cum ad opus bonum cx bona voluntate aliquis non ducitur, crucemjusti fline fructu peccator operatur. Unde idem Simon crucem portat, sed non moritur, quia gloriosi abs- tinentes per abstinentiam quidem corpus afficiunt, scd per desidcrium vanae gloria; mundo vivunt. Multi quoque crucem compas&ionis ferunt in ani- A rao, sed tamen per indiscretionem eam sibi inufl- lem reddunt, dum per faisam pietatem usque ad condescendendura vitiis eos inclinat. Compassio quippe homini.et rcctitudo vitiis debetur,ut in uno eoderaque honiine et diligamus bonum quod fac- tum est, ct pcrsequaraur raala quaB fecit. Ne dum culpas incaute rcraittiraus,non jara pcr charitatem corapali,sed per ncgligentiara concidisse videamur. Multi quidera crucera passionura et corpore et ani- mo portant, ut genliles et philosophi, sed hanc sibi inutilem rcddunt, dum non pro charitatc ek imilatione Christi,sed tantum pro vanitate philoso- phiaB suaB eara ferunt. Si ergo, fratres mei, has cruccs nobis facere volumus, per eas Christum se- quamur, ut videlicet et in cruce casligationis se- l> quamur Christum intentione, et in cruce compas- sionis sequamur discretionis rectiludine,et in cruce persecutionum sequamur Christum, causa et inri- tatione. Scquitur pars secunda, in qua demonstrat Domi- nus ob quam causam animas nostras et omnia tem- poralia propter eum ponere debeamus, cum sub- dit : Qui enim voluerit animam suam salvam facere^ perdet eam. Et qui perdiderit animam stiam propter me, salvam faciet eam. Sicut sunt duas vires ani- mae, sensualitas scilicet quam anima per officinas corporis exercet, et ratio, ita sunt duas saivationes et perditiones cjus : una videlicet temporalis, et altera acterna. Et temporalis quidem unimaB salva- tio cst, quando quis ejus sensualitatem et vitam carnalem bene custodit, eam bene pascendo, beoe C potando, bcne vcstiendo, ejusque desiderio satisfa- cicndo ; eam nec etiam pro Christo ponere volendo. Qui sic vult animam suam salvare temporaliter, procul dubio perdet eam aBtemaliter. Idcirco ven) teraporalis aniraae est, quando fidelis sensualitatcm et corporalera suara vitam affligit laborando, jeju- nando, castigando, cupiditates et desideria ejus cobibendo,et,silocus fuerit, etiam eam pro Qiristo morti cxponendo. Qui sic temporaliter perdiderit aniraara suani propter Christura, procul dubio sal- vara eam faciet in aBternum.Sicergonobis loquitur Dominus cura dicit : Quivoluerit animam suam sd- vam facerCf perdet vam. Et qui perdidertt antmam %uam propter me, salvam faciet eam. Quasi dfcatur agricolas : Fruraentum si ser\'as perdis, si scrainas Tj renovas. Nam nisi perdatur in pulvere, nec rcnova- tur in raesse. Sic ergo temporalis vita contra Deum custodita, non prodest, imo nocet. Ergo malto ma- gis temporalia lucra propter eam facta contra Denm non prosunt, imo multura noccnt. Et hoc est qnod subjungit : Quid enim prodest homini si lucretar totnm mundum, se autem perdat et detrimtntum svi faciat? Persecutionis tempore ponenda est annna; pacis vero tcmpore frangenda est cupiditas terrcn^. Cum persecutio ah adversariis deest, tunc cum sumraa vigilantia cor custodiendum est. Nanipacis tempore, quia licet vivere, licet etiam ambire. Quam ambitionem, fratres mei,bene restringemmi IW HOMILIiE. — n. DE SANCTIS. im 8} brcvitatem vits semper meditemur. Longa nostra A desideria increpat brcvis via. Quid enim raagis stultum quam, decrescente via, viaiicum augcre, et, deGcientibus diebus, dictam multiplicare ? Sequitur pars tertia, in qua Dominus tninatur quod ipse erubescet in futuro eos qui erubescunt eum sequi modo, cum subjungit: Qui me eruhuerit et sermones meoSf hunc Filius hominis erubescel cum venerit in majestate suaj et Patris, et sancto- rum angelorum. Uac scntentia invehitur in nos, fratres mei, qui tametsi Christum ejusque ser- mones ore confiteri, eo quod cfflteri eum confiten- tur, non erubescimus, tamen moribus ct vita eum confiteri verecundamur. Insignia quippe Ghristi quffl in se ostondit ct aliis praedicavit, sunt humi- litas, paupcrtas, abjcetio, patientia, passio, et hu- ^ jusmodi. Cum igitur, fratres, humiliari, pauperes fieri, abjici, contemni, pati propter Christum eru- bescimus, nonne Christum et sermoncs ejus eru- bescimus?Si forte cum proximo jurgium rccimus, priores satisfacere verccundamur, et euin iit prior nobis satisfaciat, exspectamus. Ut quid hoc est, nisi quia magis honorari quam humiliari quajri- mus, et exemplum Christi sequi erubescimus? Christus enim cum discordia inter nos et ipsum, peccatis nostris exigentibus, csset, non exspectavit ut nos priorcs eum requireremus, sed ipse prior nos requisivit, reconciliationem riobis obtulit, lega- tos pacis apostolos et sequaces eorum misit, et adhuc quotidie mittit. Unde unus eorum, Paulus videlicet, dicit : « Pro Christo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos : obsecramus vos, C reconciliamini Deo (// Cor, v). » Erubescat igitur superbia nostra. Deus ofTensus nos peccatores per legatos suos ad pacem prior rogat venire, et nos miseri peecatoribus proximis nostris priores erube- scimus satisfacere ! Sequitur pars quarta, in qua Dominus, ad pro- missi regni ccrtificationem, promittit quosdam di- scipulorum visuros illum eliam ante mortem suam, cum subdit : Dicoautem vobis vereiSunthicaliquiqui non gustabunt mortem, donec videant Filium homi- nis in regno suo. Hi discipuli sunt Petrus, Jacobus et Joannes, quibus post septem dies, ut in sequen- tibus continetur, Dominus gloriam suam in monte Thabor transfiguratus domonslravit (Matth. xvii). Discipulis quippc adhucrudibus aliquid promitten- n dum fuit in prajsenti vita, ut in fide roborarentur et in spo futurae. Sic et Israelitico populo promis- sionis terra promittilur, et, cum vocandus esset ad ccelestia, terrenis promissionibus suadetur (Exod, iii). Ut quid hoc ? nisi quia dum esset aliquid quod ex vicino perciperetur, illud jam certius crederet quod ei de longinquo promissum esset. Camalis enim populus, si parva non acciperct, raagna non crederet.Unde et de eis dicitur:«Dedit eis regiones gentium, et labores populorum possede- runt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejua requirant {PsaL av). » Et sunt adhuc non nulli, soli nomine Cbrlstiani, qui sola visibilia di- ligunt, invisibilia non appetunt, qui nec esse cre- dunt. Quos sancti martyres quibus solemni^amust redarguunt. Nunquid enim se ita promptos morti traderent, nisi constitisset eis esse vitam futu- ram? Et ecce illi qui ita crcdiderunt, et mirie ope- ribus effulserunt, et mortui sese vivere miraculis produnt. Ad exstincta namque corpora eorum viven- tes a2gri veniunt, et sanantur ; perjuri voniunt, et a daemonio vexantur ; daemoniaci veniunt, et libe- rantur. Quam glorioso igitur vivunt ubi vivunt I Si in tot miraculis vivunt bic, ubi mortui sunt?^ter nam igitur vitam, fratres, credamus firmiter, spere mus et appetamus ; propter eam omnia terrem coutemnamus, carnales voluptates et voluntatis nostras abnegemus, crucem Christi et in caatigi- tione carnis, et in compassione proximi, et in ccquanimitate persecutiones patienter feramus, «- tam et doctrinam Christi omnimodo sequi studia- mus, quatenus ejus beatitndinis participes e&se ne- reamur, ipso largiente qui cum Patre et Spiitu sancto vivit et regnal per orania saecula sfflculorim. Amcn. xni. UNIUS MARTYRIS. SERMO DE UB. SAPIENTliE. Beatns vir qui inventus est sine macula, et quioosf aurum non abiit, nec speravit in pecuni^e thesmris (Eccli. xxxi), etc. Quadripartita est haec lectio, fra- tres mci. Prirao quippe quissitbeatus demonst^L Secundo, eum comracndat. Tertio, unde merierit dicit. Quarto, in quo prscmium ejus consstat ostendit. Prirnum igitur quis sit beatus osteidit, cura dicit : Bcatus vir qui inventus est sine matulat etc. Quis est beatus? vir scilicet qui non est iiDlIis nec elTeminatus, sed potius virilis et virtuoBUS. Deusenim duro milite gaudet, non eo qui otio,d^ liciis, voluptatibus sese prfflbet, sed eo qui in ib^ tinentiis, in asperitatibus, et in laboribus lese exercet : « Non enim coronabitur, nisi qui legitime ccrtaverit (// Tim, ii). » Nec pervenitur ad magnum proiinium nisi per laborem magnum. Deinde vir- tutcs beati viri exponit, cum subdit : Qui inventus est sine maculn, Non ait qui non babuit macuiamt quoniam nerao niundus a sorde, nec etiam infans cujus vita est unius diei super terram, sed qui in' ventu^ est sine macula, id est, qui, etsi aliquando habuit raaculam. tamen lacrymis vera) pcenitentiad eara abluit et eraundavit, juxta quod Psalmista : « Beati, inquit, quorura reraisss sunt iniquitates, et quorura tecta sunt peccata {Psat, xxxi). » Voca- tur autcm univcrsaliter macula criminalis peccati, specialiter vero macuia vocari potest luxuria, eo quod plus quam co^tera crirainalitia tam corpus quain aniniara coraraaculet. Unde Apostolus : « Oinne peecatuni, inquit, quodcunque fecerit ho- rao. extra corpus est. Qui autera fornicatur, in cor- pus suura peccat (/ Cor. vi). » Id est^ nullo peccato sic totus horao corporis ipsius voluptati addicitur, et inevitabiiiter afficitur, sicut fornicationCi quoniam 1539 RADUJ.PHI ARDENTIS 1540 in aliis pcccatis, illis etiam quae pcr corpiis exer- A contagiosos vivere sane? Qui in illo, iDquit, fer- ceniur, qualia sunt ebrietas et rapina, liberum est animo in eodem temporc et aliud operari, et alibi cogitatione distendi. Qui vcro fornicatur, totus ab- sorbetur, ut animus liber non sit, sed totus homo fiat caro. Et qui, inquit, post aurum non ahiit, id cst juem divitiarum et ambitionum cupiditasavitaercc- titudine non fccit deviare. Haec duo, videlicct luxuria et cupiditas, sunt, juxta Salomoncm (Prov. xxx), » Quam veram ^ dem superius Apostolus descripseratydicens : « Fi- n des est substantia rerum spcrandarum, argumes- tum non apparentium (llebr. xi),»id est, Odes ett quse facit jam subsistere per spem in cordibus fl- delium prsemia repromissa.In quo removetur fidei dsmonum, quae non est in eis substaniia reruBD 8perandarum,sed potius timendarum.Argumentum, inquit, non apparentium, quoniam fides justorum, dum in spe futurorum praemiorum per charitaiem operatur, vitia fugiendo, virtutesque sequendo, et multa dirasustinendo,argumentum est nobis resu^ rcctionis et futur» retributionis. Nisi enim de ea certi essent,nunquam pro ejus adeptione tanta sus- tinuissent. In quo revocatur iides falsoroxn Ghii- HOMILIiE. — II. DK SANGTIS. 1546 um,qui dum non pene, sed male operantur, A inimicorum saepe in fugam verterunt multi tam in iendunt nobis argumcntura quod ipsi crc- mo potius quod ipsi non credant futuram etionem etretributionem. Gommendat igitur lus hic veram fidem justornm, ostendens duo, >t,6t quanta justi propter fidem peregerunt, ita propter fldem passi sunt. Et primo qui- lanta per fldem peregerunt ottendit cum sub- ncti per fidem vicerunt regnay sicut Moyses, Gredeon, Samson, David, in Veteri Testamen- Novo autem Gonstantinus per fidem crucis vincit Maxentium et exercitum Barbaro- t Heracleus Ghosroes regem Persarum, 6i 8 et Paulus regem Scytharum, et multi alii lulta regna vicerunt. Operali sunt justitiam, Veteri quam in Novo Testamento. Acceperunt mu^ lieres filios suos mortuos de resurrectione, id est per resurrectionem : ut eos qui per Eliam et Eliseum resuscitati sunt. In Novo vero Testamento per Pe- trum et Paulum, per casterosque apostolos, et mar- tyrcs, et confessores,ut per Martinum et Hilarium, perque multos alios multi resuscitati sunt. Hec omnia» fratres mei, etsi non corporaliter, tamen, quod melius est, quotidie facimus, si fldem operantem per charitatem habemus. Vincimus enim quotidie regna ct imperia daBmoniorum, si eie re- sistimus, et eos a nobis et ab aliis repellimus ; el etiam regna tyrannorum^ si Deum plusquam eos timentes, eis pro justitia Dei obviamus. Justitiam prseceptis obediendo,se ipso castigando, et |. quoque operamur, si Dei raandatis obedientes, ma- * * ' ' ' ' ' ' • *' los corripimus, bonosdefendimus, sinecetiampeo- catis nostris paremus, si nos aspere castigamus. Repromissiones etiam adipiscimur,dum de bono in melius proficiendo,gratiam Dei, sicut nobis promi- sit, operantem et cooperantem accipimus, et sic ab hac vita migrantes, sternam accipimus promiBsio- nem. Obturamusque ora leonum. si fauces daemo- num, animas nostras esurientium, ne nobis vel aliis noceant, oralionibus refrenamus. Exstinguimus etiam impetum ignis, si incendium libidinis et cu- piditatis in nobis et in aliis jejuniis et orationibus consopimus. Effugamus quoque aciem gladii, si exercitusdaemonum, animas nostras jugulare qusB- rentium,orationibuset bonis studiis a nobis propul- samus. Gonvalescimus quoque Dei inflrmitate, si iefendendo, et malos puniendo, ut Moyses in Testamento occidens idololatras, Phinees a;ens Israelitam fornicantem cum Madianita; 0 vcro, ut Petrus qui Ananiam et Saphiram stitiae occidit; et Paulus, qui Elimam ma- cacitate percussit. Et alii multi adepti sunt issicnes, ut Abraham rccepit filium sibi in jtc promissum, et filii Israel terram pomis- ei Aaron promissionem sacerdotii, David isionem regni. In Novo vcro Testamento sus- t discipuli promissum sibi Paracletum in die ostes, et efflcaciam virtutem et signorum su- ile babentes, et omnes fideles in praesenti vita n; post mortem vero,vitam sempiternam. werunt ora leonum, ut, in Veteri Testamento, et Samson ora insurgentium leonum dissi- C postquam nos peccasse animadvertimus, statim per , et Daniel ora esurientiura leonum, ne ip- levorarent, constringendo ; in Novo autem, esurientes sanctos sibi expositos non solum BBserunt, sed etiam eis paruerunt, pecudes servaverunt, et ad sepelienda sanctorum cor- 3veas unguibus paraverunt. Et exstinxerunt m igniSy ut tres pueri in Teteri Testamento i Nabuchodonosor in fornacem ; in Novo au- inctus Polycarpus, sancta Agnes, sancta Aga- mcta Gaecilia, multique alii sancti et sanctea lium, ne sibi noceret, pcr fidem exstinxerunt. \)erunt aciem gladii, id est exercitus armato- ut Josue, Sarason, David, in Veteri Testa- ; in Novo autem Germanus Antissiodorus, et poBuitentiam et emendationem ad priorem et melio- rem gradum cautiores resurgimus; fortes etiam su- mus in bello, si contra vitia tentationesque viriliter obluctamur. Gastra quoque inimicorum in fugam vertimu8,si diabolicas munitiones et insidias for- tiori virtute orationum, jejuniorum et bonorum ope- rum dissipamus; et effugamus de resurrectione mortuos suos, si fllios sanctarum Ecclesiarum, in peccatis mortuos, oratione, correptione et eruditio- ne in anima resuscitamus. Secundo vero quanta passi sint sancti per fldem, ostendit cum subdit : Alii autem distenti sunt, su- baudi in tormentis, non suscipientes redemptio- nem, id est, non curantes praesentem a tormentis episcopus, et alii multi. Convaluerunt de in^ j) liberationem, ut meliorem invenirent resurrectio- \te, ut Job et Ezechias in Veteri Testamento ; ro autem Paulus in Laycaonia lapidatus et ns reputatus. Tamen per Dei misericordiam luit ad profectum pluriraorura. Et sanctus Se- nus a Diocletiano sagittatus, et sagittis quasi I obsitus, tamen per Dei gratiam convaluit, et ulti. Fortes facti sunt in hello, in quo pauci 8 vicerunt, duce Josue, vel Sarason, vel Juda ibaeo. In Novo autem Constantinus, Theodo- leracleus, Carolus, raultique alii iraperatores idpes per fldem in bello fuerunt fortes et vi- . Cattra verterunt exterorum^ id est castra Pairol, CLV. nem,ut in Veteri Testamento Eleazarus, qui cum uxore et septem flliis ab Antiocho variis tormentii vexatus et occisus est; in Novo autem idem mar- tyres fecerunt innumerabiles. Alii ludihria et verbera experti, insuper vincula et carceres, Verbera, ut Noe et Eliseus; vincula et carceres.ut Joseph, MichaBas propheta et alii multi. In Novo vero Testamento eadem experti sunt apostoIi,et martyres inflniti. La* pidati sunt, ut, in Veteri Testamento, Jeremias in ^gyP^o, Ezechiel in Babylone ; in Novo autem Ste- phanus protomartyr, et Paulus apostplus, et alii plures. Secti mrU, ut, in Veteri testamento, Isaias; 1547 RADULPHI ARDENTIS. 1548 in Novo vero, ut Bartholomaeus apostolus et alii A. plures. Tentati sunt, subaudi promissionibus, ut Jo- seph ab uxore Putiphar, et Machabsi ab Antiocho. In Novo vero Testamento multi sancti promissio- nibus a diabolo et diabolicis hominibus tentati Bunt, ut, Ghristo derelicto, simulacra adorarent, ut sanctus Sebastianus, sanctus Hippolytus, Joan- nes et Pauius, sancta Agnes, sancta Agatha, sancta Catharina et multi alii. /» occisiom gladii mortui suntf ut in Veteri Teslamcnto Abimelech cum 70 indutis Ephod et Urias. In Novo autem Joannes Bapiistay Paulus apostolus, ct alii multi Circuie- runt, subaudi diversa mundi loca, in inelotis, id est, vilibus et asperis tunicis tecti. Vel quod dicit in melotis, exponit subdens in pellihus eaprinis. Dicit enim quidam melotam esss vestis genus, facts ex n pellibus caprinis, qua, propter asperitatem Elias, Joannes Baptista, et adhuc aliqui eremito; utuntur. Semper egentes, subaudi neccssariis, angustiati in animo, afflicti diversis tribulationibus. Quibus, id est quorum conversatione non erat mundus dtgnus, id est amatores mundi. In solitudinibus erranteSy in montibuSf in spelunciSy in cavemis terrx; ut Elias, et filii prophetarum, quos Abdias tunc quinquage- nos pavit. In Novo autem Testamento multi soli- tarii sic vixerunt. Hi omnes, fratres mei, ct nos si verefideles sumus,quotidie pro modulo no&tro sus- tinemus. Si enim vere fideles sumus distcndimur; etsi non in tormentis, saltem jejuniis, laboribus in anteriora nos extendentes, non suscipientes redem- ptionem corporalis afllictionis, ut meliorem invenia- mus resurrectionem. Si vere fideles sumus, ludi- C bria experimur a mundanis hominibus nostrum bo- num propositum irridentibus, ot nos vel insanos, vel hypocritas, vel impostores vocantibus. Verbera quoque frequenter patimur, vel ab homine, vel a Doo, tanquam pia patrc, nos flagellis erudiente, ad nostram purgationem vel probationem. Carceres quoque, si fideles 8umus,quotidie experimur, vin- cula scilicet divinai legis et charitatis, quibus tene- mur ne contra Dei voluntatem aut velimus aut fa- ciamus, juxla quod Apostolus ait :c< Solliciti scrvare unitatem spiritus in vinculo pacis {Ephes, iv).» Car- ceres quoque quotidie patitur anima nostra, et si non alios saltem angustias et molestias corporis, dum, cupientes dissolvi et esse cum Christo {PhiL i), cum Prophela ad Dominum clamamus :« Educ de carcere n animam meam,utconfiteatur nomini tuo(P5.cxLi).» Lapidamurque frequenter, si fideles sumus, a mun- danis hominibus, saltom lapidibus contumeliarum injuriarum, detractionum at accusationum. Secta- mur etiam ab his omnibus diversa dc nobis opinanti- bus aliisque dicentibus :« Bonus est (/oaw.xii),oalii8 dicentibus :« Non, sed seducit turbas(i7>wi.).» Tenta- mur quoque a propria carnc, vel a diabolo, vel a dia- bolicis hominibus nos seducere volentibus : contra quos opus est nobis auxilio divino et lucta quotidia- na. In occisione quo gladii morimur, si gladio vcrbi Dei usque ad interiora penetrantis, nos ipsos mortifi- mus, ut moriamur mundo, vivamus autem Deo. Cir- cuimus quoque peregrinationem istius mundi, si in- telligentes nos non habere hic c( civitatem perma- nentem, futuram inquirimus (ff^^r. xiii). » Et hoc in melotis, in pellibus caprinis^vel ad iitteram cili- ciis et sacris poBnitentialibus nos induentes, vel vi- litatem, et asperitatem, et corruptionem, qua cir- cumdamur, semper consideruntes. Egentes quoqne 8umus,fratres mei, magis divins gratiae et spiritua- lium virtutum quam terrenorum stipendiorum, ut dicat unusquisque nostrum quotidie cum Psalmi- sta : « Ego vero egenus et pauper sam ; Deus, ad- juva me {PsaL lxix). » Angustiamur quoque quo- tidie,cum vidimusaliamlegem in membris nostris rcpugnantcm legi mentis nostr», et captivantem nos in lege peccati {Ram. vii), et clamamus unus- quisquenostrum cum ApostoIo:c( InfeIixhomo?qais me liberabit de corpore hujus?»(/6t» vel pd est hypocrisis : Attendite, id est attendentes cavete. Caetera quippe vitia, quia aperta sunt, stalim dignoscuntur.At vi- tium hypocrisis,quiasub specic virtutis venit.nml- tos etiam sapientes fallit. Propterea cum majori cautela et attentione contraillud debemus vigilare. Hypocrisis est vitium colore virtutis palliatum.unde et nomen accepit,hypocrisisquippeinterprctatus in superficie deauratus, Quod quidem vitium tanto est pejus quanto occultius. Simulata quidem aequitas, non est equitas, sed duplez iniquitas, eo videlicet quod duplicem habeat malitiam et iniquitatis et si- mulationis.Contra hanc cavendam nos monet Do- minus alibi dicens : « Attendite a falsis prophetis qui veniunt ad vos in vestimentis ovium,intrinsecu8 autem sunt lupi rapaces (Matth, vii). » Sunt autem hypocrisis tres species. Alii enim bona opera non faciunt, sed se facere simulant. Alii vero quaedam bona opera publice faciunt^sed cum faciant propter vanam gloriam, se propter Deum facere fingunt. Alii etiam quaedam bona opera quasi latenter ope- rantur, ut ita gloriam humanam fugere videantur, sed in ipsa sua latenti operatione deprehendi desi- derant, ut ex hoc majorem gloriam hominum con- sequantur,quia eam fugere videntur. Qui quidero, etsi non videantur ab hominibus, tamen quia hoc faciunt,ut videantur ab hominibus,receperunt mer- cedem suam.Bene autem Dominus hic bypocrisim vocat fermentum. Sicut enim, teste Apostolo,modi- cum fermenti totam massam corrumpit (/ Cor, ?), ita hypocrisis totam hominis corrumpit vitam.Sane fermentum facit panem turgidum, acidum, fistulo- sum et levem. Sic et hypocrisis reddit hominem turgidum propter inflammationem vanae gloriae,aci- dum propter amaritudinem vitis alienae,quod Deus nolit sibi incorporare ; fistulosum,per vacuitatem in quo queat diabolus latibulu m sibi invenire,levcm pro- ptervanitem,qucmcujuslibetfavorisvelt€rrori8cau- sa queat huc etilluc agitare.Unde bene bypocritaper arundinem significatur, dicente Dominc de Joanne Baplisla luQuid existis in desertum videre?arundidem vento agilatam?»(iVu///i.ix).Arundo quippe est exte- riuspulchrayinterius vacua,mobilis ct fragilis.Sic et hypocrita pulcher videtur exterius colorc virtutum mutuato interius vacuus est ab omni bono : quo- libet vcnto vel laudis vcl vituperationit hucetillac agitatur, irruente adversitate de facili quassatus. Inde Dominus ad beatum Job de diabolo dicit :« In umbra dormit, in secreto calami (/o6.xl),>» eovide- licet quod mente tenebrosas et simulatrices, leves et fragil^s diabolus inhabitet. Bene qdoque ait Do- minus, fermentum Pharisacorum. Pharisaei quoque divisi interpretantur.Erant enim divisi a communi hominum contubernio, habitu et habitatione,victu et quarumdam observantiarum simulationc. Pro- prium siquidera est hypocritae,qui singularis et so- lus quajrit videri, fastidire communitatem,et quae- rere singularitatem,ut ultra caeteros appareat qua- tenus dicere possit : « Non sum sicut caeteri homi- num (Luc. xviu). » Plus blanditur sibi de jejunio uno, quod solus facit, quam si cum caeteris septem dies jejunaret, et de una oratione clam peculiari plus quam dc psalmodia unius nootis.In choropri- raus incipit, extremus desinit. Semper prae caeleris aliquid agit qui pra3 caeteris videri concupiscit. Cum ecoutrario viri religiosi sit omnem religio- nem tenere, infra alios se reprimere, nec super alios videri velle. Quare autem hypocriais sit ca- 1557 HOMILIiE. — II. DE SANCTIS. 1558 venda demonstrat, cum subdit : Nihilopertum quod A non reteletur^ et absconditum quod non sciatur. Ac si aperte dicat: Ideo debetis hypocrisim cavere, quia profeclo hic vel in die judiciiillorum bypocri- sis, et bonitas vestra, quffi modo est abscondita, est revelanda et remuneranda, quando, juxta Danie- lcm, « sedebit vetustus dierum, etlibri aperti erunt, et omnia omnibus manifestabuntur (Dan, vii). » Nihil igitur mali, adeo modo est opertum velamine simulationis, quod non reveletur, vel hic sacerdoti per confessionem adveniam, vel in futuro omnibus perconscientiarum revelationem ad perpetuam con- fusionem. Nihilque boni sicmodoestabsconditumy per gloriae inanis evitationem, quod non sciatur, vel hic, vel in futuro, ad remunerationem. Borro opera in tenebris, vei latibulis facta, sunt occulta. Vo- »> luntates quoque cordium sunt occultiores, intentio- nes et fmes voluntatum sunt occultissimae : quasta- men omnia revelabuntur a Domino, « qui illumi- nabit abscondita tenehrarum, et manifestabit con- silia cordium (/ Cor. iv). » Unde et subdit: Quo- niam qux in tenebris dixistis, vel fecislis, dicentur in lumine. Et quod in aure^ id est in secreto locuti estis vel itc\%\\s'\xi cuhxmXi^jprccdicabiturintectiSj id est palam. Juxta enim morem Palaestina; loquitur, ubi praeconesdesupertecta, quasdesuperplanasunt, ad populum loquuntur. Possunt enim haec ex parte ad praesens tempus referri, quoniam quae discipuli Ghristi prius in tenebris, id est in umbra carcerum et pressurarum, et in secreto locuti sunt, nunc in Ecclesia per orhcm publice praedicantur. Sequitur pars secunda in qua Dominus praeci- C pit non hominem, sed solum Deum timendum, cum subdit: Dico vobis amicis meis : Ne terreamini ab hiSy qui occidunt corpm, et post non habent quid faciant. Ostendam autem vobis quem timeatis, Ti- mele autem eumquipostquamocciderit^habetpofe' sfatem mittere ingehennam, Si bene, fratres, consi- deremus, Deus solus est timendus. Neque enim ho- mines, neque daemones, neque fcrae, neque serpen- tes neque alia creatura potest nobis nocere, nisi Domino permittente . Unde nec diabolus unam so- lam oviculam Job tangerc potuisset, nisi prius po- testatem a Domino accepisset (Job i). Non in gre- gem porconim potuit intrare, nisi Domino permit- tente (^Marc, v). « Non enim est potestas nisi a Deo (Rom, xiii). » Unde Dominus Pilato dixit: « Non jj haberes potestatcm adversum me ullam, nisi tibi datum esset desupcr {Joan. xix). » — « Non est^inquit, malum in civitate, quod non faciatDeus (kmos. iii). » Omnium igitur pocnarum Deus auctor est ; daemones vero vel homines, ministri. Unde Dominus pessi- mum regem Assyriorum, per quem idololatras laraelitas flagellabat, virgam suam vocat dicens: « Virga furoris mei Assur (Isa. x). » Non ergo dia- bolus, non homo, non fera, non serpens, non aliqua alia creatura timcnda est, sed potius Deus solus in his omnibus timendus est,quiper istaquos vultfla- gellat, tanquam per instrumenta. Qui crgo Dcum secum habere potest, nihil timere potest. Unde Apo- stolus; « Si Deus pro nobis, quis contra nos? (Bom. vni)? » Ac si aperte dicat: Si Deus pro nobis est, et si quis videatur esse contra nos, tamen pro nobis est, dum ea quae infert, non solum non obsunt, sed etiam prosunt nobis. Unde et scriptum est: « Qui timet Deum, nihil trepidabit (Eccli. xxxiv).» Et Philosophus: Qui timct Deum, nihil timet. Et qui timet Deum, omnia timent eum. Qui vero non timet Deum, timet omnia. Itaque, fratres mei, Deum super omnia offendere timeamus, quoniam si Deumnobiscum habemus, nihiltimerepossumus: scientes, si Deus timentibus se flagella, tribulatio- nesque permittit evenire, tamen eas in bonum fa- ciet eis provenire. Sequitur pars tertia, in qua demonstrat Deum etiam cum timore diligendum, cum subjungitur: Nonne quinquepasseres rencunt dipondio^ id est duo- bus assibus, et unusex itlis non esf in obiivione coram Deo? Nolife ergo timerey multis passeribus pturis, subaudi pretii, esfis vos. Ac sidicatur: Deum non solum timere, sed etiam diligere debetis, qui tantffi benignitatis est, quod vilibus voiatilibus, et, quod majus est, suis contemptoribus providere non obli- viscitur. Et quanto magis nobis rationalibus suis dilectoribus providebit,defensionem suam praebebit? Mystice vero quinque passeres sunt homines mun- dani, quinquo sensibus corporis dediti, qui sursum volant per inanem gloriam, deponuntur in terram per terrenorum dilectionem, vivunt de alieno per rapacitatem, capiuntur a diabolo per deceptionem, veneunt dipondio, id est, vili pretio terrenae cupi-* ditatis et voluptatis, in aeternam animae et corporis damnationem. Sed si Deusmcmor estetiam talium vel eis corporalia subsibia praebendo, vel etiam multoties pek* pccnitentiam ad salutem vocando, quanto magis tidelium suorum,qui eisemper adhae- rent, eum toto corde dihgunt, et eiin omnibus ob- temperant? Sed ei capilli, inquit, vestri capitis omnes nwnerafi sunf. Ac si dicat: Non hominem, sed solum Deum timere et diligere debetis, a quo nonsolumanimaevestraeetcorpora vestra, sed etiam qu£clibct vestri minimce particulae etquae abciss® non sentiuntur, numero suo conservantur. Non debetie ergo timere quod caetera majora in vobis pereant,cum nec etiam ista minima, Domino conservante, in vo- bis perire queant, Mystice vero capilli capitisvestri, id est subtilescogitationescordisvestri, apud Deum numerantur, quoniamnec subtilitas, nec multitudo earum, summum judicem fallere possunt, qui pro singulis et pro omnibus retributionem est redditu- rus. Si ergo Deus non solum facta et dicta, sed etiam minimas cogitationes ad judicium reservat, quantadiligentiadebemus,fratres mci, cor nostnim custodire, ne malae vel vanae cogitationes in eo sur- gant, vel ne surgentes crescant, scd statim parvuli Babylonisteneantur,etadpertramChristumalIidan- tur. Sequitur pars quarta in qua Dominus ostendit ISS9 RADTJLPHI ARDENTIS. qaid se confitentibus vel negantibus sit faoturus. A '^ angustiaverunt et abstuterunt labore$ eanm Primum igitur quid se confitentibus sit facturus ostendit, cum subdit: Omnis guicunque confessus fuerit me coram hoimnibuSyet Fiiius hominis eonfi- tebitur eum coram angelis Dei. Confessio, fratres mei, non est tantum oris. Qui enim Christum solo ore prasdicat, fatetur quidem eum, sed non confite- tur. Unde Dominus: « Populus hiclabiis me hono- rat, cor autem eorum longe est a me {Matth, xv).» Sed tunc est confessio vera, quando cor, os, opus Bunt consonantia. Non enim sufficit sola fides cor- dis, nisi adsit, maxime quod necessarium est, con- fessio oHs. Unde et Petrus, corde credens et oro negans Christum, damnationem incurrisset, nisi peccatumlacrymis pcDnitentioD diluisset.Ut enim ait (Sap. v), etc. Quoniam, fratres, in hoc mundojjasti spoliantur, opprimuntur et vexantur ab iniquii, unde justi muitoties contristantur et conturbantnr; et econtrario, iniqui in spoliis et oppressione jiisto- rum glorientur, ideo adconsolationem justonimet correctionem peccatorum, demonstratur in hac le- ctione, primo, quantam potestatemjusti supermales in resurrectione sint habituri ; secundo, quid iniqni sintpassuri ; terfio, quidde suamiseriajustonimqiie gloria sint dicturi ; Primum igitur quantam potestt- temjustisupermaiosinjudicio sint babituH demoB- stratur, cum dicitur : Stabuntjustiinmagnaeaiutak' tia adversus eosquise angustiaverunt, eic. Sed cum Dominus in Evangelio dicat justos in judiciosuper Paulus: « Corde creditur ad justitiam, ore autem duodecim sedes sessuros, etduodecim tribuslsrael confessio fit ad salutcm (Rom. x). » Sed nec fides cordis, nec confessio oris, sufficiunt, si non seqna- tur, sitempusadfuerit, attestatioopcris. Testeenira Jacobo, « fides sine operibus mortua est. Daemones enim tredunt et contremiscunt (Jac, ii). » Undein Evangeliodicunt, « Fili Dei,utquidvenisti antetem- pus torquerenos?»(lfa^f/t. xviii.)Qui ergo vult Chri- stum vere confiteri, cum simul corde, ore et opere confiteatur. Et etiam coram hominibus, ut videlicet Christihumilitatem, passionem, crucem, caetcraque improperia Christi, nec confiteri, nec imitari timeat vel erubescat. coram hominibuspublicc, ubi scilicet talis confessio pluribus per exemplum potest pro- desse. Bt quid Ghristus faciet sic se confitentibus? Confitebitur illwn eoram angelis Dei. Quasi dicat: judicaturos, quid est quod hic dicitur i£a6l«iir? Quo- niam judicantis est sedere, et ultionem exercentis stare. Unde et de Phinees perforante propter justi- tiam Israelitam cum Madianita fornicantem, sic scriptum est : « Stetit Phinees, et placavit, et cessaTit quassatio (Psai. cv). » Qui enim justitiam in reos exercet, stare debet, stare in virtute, stare ili recti- tudine, stare in rigore. Stare debetin virlute, Nam si in vitium defluit, quomodo vitiosum damnabit? Quomodo enim adulter adulterum, avarus avamin, latro latronem damnare potest? hinc Veritas dicil: « Qui sinepeccatoest,primusin adulteram lapidem mittat (Joan. viii). » Stare debet in rigore, ut scilicet nulla misericordia a rigore promerit« sententis rcflectatur.Namutphilosophus ait: « Judexdamna- Publice confitentes, publice confitcbitur. Confitebi- C tur, cum nocens absolvitur. » Stare debct in rcctitu- tur quoque eos corde, ore, opere. Cordc, eos tan- quam fratres et coha3rcdes vere diligendo: orc, cis dicendo: « Vcnite, benedicti Patris mei, percipitc regnum quod vobid paratum estab origine inundi (Matth. xxv). » Opere, eos in rcgnuin .Tternie beati- tudinis introducendo. Quid vero facturus sit negan- tibus se, subdit : Quiaufem negaverit me coram ho- minibus, negabitur coram angetis Dei. Omnes pro- fecto qui negant Christum, vel corde, ut Judaei et pagani, vel ore, ut imperfecti Christiani, qui timent pro eo mori, vel opere,utfalsi Christiani, quiverbis quidemconfitentur Deum, factis autem negant;om- nes,inquam,istinegabunturaChristo, similitercor- de, ore, et opere: Corde, eos odiendo et reprobando; dine, ut quanta ptrna debet ct quanta intentione dcbet, damnandos damnet. Bene igitur dicitur de justisquoniarnstabuntin magnaconstantia. Ineen- stantia videlicet virtutis, in constantia rigoris, in conslantia roctitudinis et justitia confirroati. Tuiic, fratros rnei, erit tempus exercend» justitiae inma- los, sicut nunc est tempus exercend» misericor- d\iR et patientia; in illos. Dominus namque in prinio adventu suo venit vocare pcccatores per patientiam et miscricordiain ; in secundo veniet judicare peccatores per justitiam. Sic justi exer- cent nunc in malos misericordiam et patien- tiam, in futuro vero exercebunt tantum jusli- tiani et pa^nam. Tunc erunt electi sic con- ore, eis dicendo: « Rccediteame, operariiiniquita- jj juncti divinae voluntati quod nihil poterunt velle, nisi quod scient Dominum velle. Et nihil poterunt amare nisi quod sciant Dominum amare. Undenec superdamnationemparontum etamicorum suoram movebuntur, sed potius divinae justitiae consentient ctcongratulabuntur,juxta illudPsalmist»: « Leta- bitur justus cum viderit vindictam (Psat. lviii). »» Adversus, inquit, eus, qui se angustiaverunt, etqui abstulcrunt labores eorum. Dupliciter angustfant mali bonos in hoc mundo, vel eis mala inferendo, vel eorum bona contemnendo. Licet enim nuUa afia mala inferant, tamcn eos multum in hoc, in mentc alfligunl et cruciant, quod Deum contemnunt, qnod iis (Matth. vii); » opere, eos in ignemaeternum pra3- cipitando. Itaque, fratres, confiteamur Christum: eum corde vere credendo et diligendo; ore, eum semper benedicendo; opere, ejus vitam ct mores imitando, paupcrtatem et humililatem, patientiam, charitatem, ca^terasque ejus virtutcs aemulando, ejusque prreceptis obedieudo, quatenus ipse nos confiteatur in die judicii et cum sanctis suis aeter- norum participes faciat gaudiorum. Amen. XIX. PIORIMORUM MAnriRUM. SERMO DE LIBRO SAPIENTI.K. Stabnntjusti in magna consfantiaadversus cos qui 1861 HOMILTiE. — 11. DB SANCTIS. 1M2 mandata ejns abjiciant, quo verba salutis nec au- dire volunt. Hinc Psalmista : « Taboscere me fecit Belus meus,quia obliti sunt verba tua inimici mei {PsaL cxvni).» — « Zelus domus tuae comedit me (PsaL Lxviii). )) Dupliciter quoque auferunt mali labores justorum, vel eorum temporales substantias diripiendo, vel labores quos justi propter conver- flionemeorum in corripiendo et admonendo susci- piunt, inanes faciendo. Unde eis a Domino praeci- pitur quatenus pulverem pedum suorum excutiant in illos qui verba eorum accipere noluerunt, in te- stimonium iilis (Maith. x), Unde merito justi sta- bunt in magna constantia, sententia adversus eos, quatenus sicut illi labores sanctorum abstulerunt, ita ct labores eorum auferantur,quoniam relinquent alienis di\dtias suas,et sepuicra eorum domus illo- rum in aeternum(P5rt/. xLvm).Sed si forte fecerint aliquem bonum laborem,aufereturab eis.nevaleat eis ad 9alutem.Et sicut illi sanctosangustiaverant, Ita ipsi in incendiis gebennalibus, et anima, et cor- porc in aeternum angustiantur, juxta quod in Apo- calypsi Dominus dicit ad sanctos sUos,a synagoga reproborum vexatos : « Reddite, inquit, iili, sicut ipsa reddidit vobis ; et duplicate duplicia secundum opera ejus. In poculo quod miscuit vobis, miscete illi duplum. Quantum gloriOcavit se, et in deliciis fuit, tantum date ei tormentum et luclum (ApocaL XVIll). )) Secundo demonstrantur quatuor supplicia, quae reprobi generaliter in alia vita sunt passuri : Pri- mum est terror, de quo subditur : videnter turha' buntur limore horribili. Porro in boc quod praBmit- tit, videntes, unde tantus timor sis eveniat, demon- strat, quoniam, ex visione majestatis tremendi ju- dicis, et omnium sanctorum quos videbunt contra sesententiamdamnationis ferrc;ex vibione quoque terribilium daeinonum,quibus videbunt se tradi; ex visione etiam infernalium tormentorum quae vide- bunt sibi praeparata esse. Sed majestatem summi judicis sanctorumque,non nisi ante judicium,vel in ipse judicio videbunt. Post judicium enim nullate- nus videre poterunt eos. Scriptum est enim : « Tol- latur impius ne videat gloriam Dei [Isa, xxvi). )> 8ancti vero reprobos in tormentis somper videre poterunt, quatenus videntes supplicia,vel quaepec- eando ipsi incurrerunt et quae ipsi evaserunt, sem- per causas glorificandi, et hinc Dei miscricordiam, inde Dei justitiam collaudandi habeant. Secundum SQpplicium est invidia, de qua subditur, e/mtra^ufi- Itcr, id edt,mirantes invidia cruciabuntur m suhita- tume inspiratse salutis, nascitur enim invidia ex ad- miratione et ex odio. Quia namque reprobi, illos quos oderant, videbunt subito et ex insperato apud Deum glorificatos, invidia cruciabuntur intus, et tabescent, sentientes inde tot et tantas cruciationes, quot et quantas videbunt in sanctis glorificationes. Quantum enim supplicium sit invidia ostend'tSalo- OQon dioens : « Putredo ossium^invidia {Prov, xiv). )) A Quasi dicat, noii solam oames, sed etiam ossa ta- befacit. Et poeta : Justius invidia nihil est, quae proUnus ipsum Auctorem ptinity excruciatque suum. Et alius : Invidia Siculi non invenere tyranni Majus tormentum. (HoRAT. Epist. lib. I, vers. 57, 58.) Tcrtium est poenitentia^de qua subjungitar : inlra se pcenitentes. Sane reprobi, qui in hoc saeculo p £^t per prophetam:«Eccepuermeuselectusquemclegi,quia oomplacuit in illo anima mea {Isa, xliii). » Sed ct iste sanctus episcopus, fratres mei,cui hodio festi- vamus,cum per bonam vitam,doctrinamvirtutum, et signorum evidentiam,a Deo electus.demonstra- tus et prse caBteris prdBlatussit,constatproculdubio quoniam a Deo electus sit et Deo placuit. Et hoc in diebus suis, quod videlicet,vita, doctrina et operum ttirificentia illustravit et suos efTecit.Tales quoque debent fieri sacerdotes et episcopi, qui per bonam vitam,doctrinam et opcrum sanctitatem Deoplaciti et electi esse demonstrantur. In quo illi condem- nantur qui, cum nulla virtute vel doctrina fulcian- tur,pa8toris ofQcium per ambitionem potius rapiunt quam assequantur. Secunda gratia est justitia de qua subditur : El inventus est justus. Justus quippe fuit Aaron, a mandatis Dei, nec ad dexteram, ne- que ad sinistram declinando,idolo]atras puniendo, pro peccatoribus intercedendo, unumquemque se- cundum causas meritorum judicando.Cbristusquo- que justus, imo ipsa justitia est, a quo justus est quiounque justus est^qui unumquemque,juxta me- ritum 8uum, aut salvat aut damnat.Unde et Isaias de eo praBdixit:« Et erit justitiacingulumlumborum suorum {Isa,xi). »Sedetsanetusepiscopuscuihodie Bolemnizamus justus fuit,unicuiquequodsuumerat r^ddendOy Deo religionem, sibi munditiam, subje- ctisdisciplinam,beneagentibushonorem,de]inquen- tibus correctionem, omnibus flequitatem. Et haec operando inventus est justus, quoniam nuUus vel rarua inveniebatur justus. Virtus enim quando est magis rara, tunc est magis pretiosa. Tales quippe debent esse sacerdotes vel episcopi, in quibus,ctsi non in aliis, justitia et virtus reperiatur, qui uni- A cuique quod suum est reddant, qui in dimicandis subjectis, non affectus suos,sed causas meritomm attendant.Unde et deillis dicitur^uSacerdotestuiin- duanturjustitiam(Pja/.Gxxxi).»Quodhodierno8Coa- demnat sacerdotes et episcopos, in quibus, rariui quam in ca3teris,virtus et justitia reperitur,unicui- que quod suum est non reddentes, sed ad lucrum suum omnia referentes, justitiam non facientes, sed vendentes, in dijudicandis causis non merita singulorum, sed suos afTectus attendentes. Teriia gratia est mediatio, de qua subjungitur : Et i» tempore iracundix faclus est reconciliaiio. Sane Aaron mediator fuit inter Deum et homines, re- concilians Deum hominibus, et homines Deo. Nam cum Deus iratus populum murmurantem igne D consumeret, festinat Aaron cum thuribulo, « stans- que inter vivos et mortuos, oravit Dominum, et plaga cessavit {Num. xvi). » Chrisfcus quoque, cum, propter peccatum primi parentis, Deus esset iratus homini, assumpta nostra humanitate, iactui est mediator Dei et hominis,sanguine suo reconci- lians Deum hominibus et homines Dco. Sed et iste sanctus episcopus, oui hodie festivamua pro pec- catis suis, se multoties interposuit, iram Dei jam instantem, orationibus et oblationibus avertit,pec- catoribus indulgentiam impetravit. Hoc est enim ofTicium sacerdotum et episcoporum, ut scilicetin- ter Deum et homines sempersintmediietmeditato- res,hinc conjuncti Deo familiaritate charitati8,hinc conjuncti hominibuspropinquitatecompassionis, ut ita Deumhominibus,ethomines Deo posaintreconci- C liari. Sed quid dicam de nobis, miseris sacerdoti- bus,qui nec eum Deo familiaritatem charitati3,ne« cum proximo propinquitatem compassionis (sicot oportet)babemus?Quomodo alios roconciliabimus, qui nosmetipsos reconciliare non valemuB ? Nam cum ipsi pro oITensisnostrisDeodispliceamuSyCum pro offensis aliorum Deum interpeliamus, nonne Deum magis oITendimus quam placamus ? Quarta gratia est superexcellens obedientia de qua subjungitur : Non est inventus similis illi, qui conservaret legem Excelsi, Porro Aaron in diebus suis, in populo suo excellens fuit in obedientia et observatione legis. Christus quoque superexcelleiifi fuit in obedientia et adimpletione legis, factus Pa- tri « obediens usque ad mortem {Phil. ii).»Sednec n huic sancto episcopo, cui hodie solemnizamus, in« ventus est in diebus suis, et in populo suo ^miUs, qui conservaret legem Excelsi.Non enim debet ease sacerdos sicut populus {Isa. xxiv), et pastor sicut grex, sed sicut de Saule legimus : Qui pr«ficitur toti populo, debet esse major toto populo, ut cui cffiteri debent obedientiam, prae caeteris sciat obe* dientiam, et qui caeteros docet legem, prae caeteris teneat legem (/ Reg. xii). Quod nobis indignis aa- cerdotibus obviat,qui non solumsumussicutpopu- lus,scd etiam plerumque deterioresquampapulua. Quinta gratia, est promotio, de qua subditur : Ideo jurejurando fid est immutabiliter,/ea< Ulum craoere 15B9 HOMILIiE. — II. DE SANCTIS. 1570 B insuper plebem suam, Qui& namque Aaron cxcellens A fuit in observatione legis,ideo a Deo summus pon- tifex super plebem Judaeorum sublimatus et confir- matus esl.Ghristus quoque, quia obedicns fuit Pa- tri usque ad mortem,eum sublimavit et ei « juravit Dominus, et non poBnitebit eum : Tu e» sacerdos in «ternum secundum ordinem Melchisedech {PsaL cix). » Beatus quoque pontifex, cui hodie solemni- zamus, quia excellens fuit in observatione legis, merito a Deo non soiumspiritualiteret aeternaliter, sed etiam temporaliter ad summum saccrdotium proniotus est. Hoc est quod Apostolus ait : « Qui bene ministraverint, bonum gradum sibi acquirent (I Tim. iii). » Et Dominus in Evangelio : « Omni habenti dabituret abundabit(A/a///i.xxv; Lwc. xix.) » Quod quosdam condemnat, qui non meritis suis, sed potius nummis suifragantibus perniciose promo- ventur. De quibus Dominus per prophetam : « Ipsi regnaverunt, et non ex me. Principes existerunt, et ego ignoravi (Ose.win). » Hosenim judexinlernus et provehit et ne9cit,quia quos permittendo tolerat,per judicium reprobationis ignorat. Sexta gratia est o- pinlo bona,dc qua subditur : Benedictionem oinnium genlium dedit illi. Bona quidem opinio sanctorum est causa quia ipsi ab omnibus gentibus benedi- cantur et laudentur. Data est quippe Aaron tam suavis opinio nominis ut omnes qui de eo legunt, eum benedicunt. Christo quoque datum est, ut in admirabili nominis sui suavitate, non solum eum benedicant sed ut etiam in eo benedicantur om- nes gentes. Istius quoque beati confessoris glorio- sam vitam et conversationem quicunque audiunt'C vel legunt, eum laudant et benedicunt. Sicut enim bona conscientia necessaria est coram Deo, ita et bona opinio coram hominibus, praecipue pastori, qui docere debet populum non solum verbo, sed et exemplo.Unde Dominus : « Sicluceantoperavestra coram hominibus, ut glorificent Patrem qui in coe- lis est [Matth. v). » Quod aperte contra illos est, qui etsi clam bene vivant, tamen de se extcrius male opinari permittunt, tot rei animarum, quot propter scandalum malae opinionis suaB perierunt. Septima gratia est confirmatio,de qua sequitur '.'^Et Testamentum suum confirmavit super caput ejus, id est sacram Scripturam,qufie est testamentum futurae haereditatis, confirmavit in mente ejus. Et Aaron quidem in accepta lege firmus fuit.Christus quoque tx non solum firmus, sed etiam utriusque Testamenti confirmator fuit. A quo etiam iste gloriosus ponti- fex sic confirmatus fuit,quodpro legeDeisuiusque ad mortem certavit,et non timuit a verbis persecu- torum et haereticorum. Unde etsi animam ejus gladius non abstulit, palmam tamen martyrii non amisit. Convenit quippe quod episcopus sit doctus et firmus in lege, qui alios debet docere in lege. Unde et mitram bicornem in capite gerit,ut utrius- que comu Testamenti fidem tueri et confirmare possit. In qno quidem miserrimi episcopi condem- 'nantk]r,(|tti legis Dei ignari, nec se,nec alios regere norunt. Et juxta illud propheticum : « Heu perit hodie lex a sacerdote,et consilium a sapiente,et sermo a propheta [Euch. vii). » A quo ergo minores rcqui- rcm lcgcm, cum scriptum sit : « Labia sacdrdolis CQstodiunt seientiam, et logem requirent de ore ejus (Mal. n). » Octava gratia est approbatio benedictionis, de qua subditur : Cognovit, id est approbavit eum in hmiedictionibus suis. Et Aaron quidem in Israel in tcmpore suohabuitefficaciam benedicendi.Christtis vero semper et ubique non solum benedixit, eed etiam ipsa benedictio est, sine qua nullus potest esse benedictus. Sed etiam istum giorioeum con- fessorem sic cognovit Deus in benedictionibussuis, quod ad benedictionem ejus benediceret ; de- moniacos liberaret, sgros sanaret^ pestes fugaret, peccatores absolveret. Episcopus quippe grati&m et discretioncm benedicendi habere debet, unde et sacro oleo manum inunctam habet. 8ed quid dicam de quibusdam cpiscopis perverais, qui af. fcctus suos, non causas meritorum sequentes, benedicunt malcdictis, et malcdicunt benedictis? Hi, juxta prophetam, « vivificant anioias qum moricntur, et mortificant animas quae non m^- riuntur (Ezech, xiii). » Nona gratia est misericor- dia, de qua subditur : fonservaxnt illi misericdT' diam 5uam,quasidicat : misericordiam quam CAteris parce dedit,justo multiplicavit.NulIum enimmagis quam sacerdotem misericordia decet,qui per com- passionem omnibus omnia fieri debet. Et Aaron quidem magnam misericordiam habuit, qui pro transgressoribus et etiam murmurantibus contra se supplicavit.Christus vero non solum misericor8,Bed etiam ipsa misericordia et est,et fuit,qui etiam pro suis crucifixoribus in cruce exoravit (Luc, xxin). Iste quoque gloriosus confessor totis misericordiae visceribus affluxit, patientibus compatiens, dolen* tibus condoIens,aliorum onera portans, res suas 4n operibus misericordiae distribuens^peccataaliormn lugens,pro persecutoribus suis exorans, etiam ini- micis suis benefaciens. In quo nos miseri sacer- dotes confutamur, qui erga pauperes et afflictos nulla compassione commovemur, qui ad alionim infirmitates fcrrei et duri sumus, quos plus tangit ruina anim^e nostrae cadentisquam damnumanrmas Christianae pereuntis. Decima gratia est gratiae > Nequam, quia tene- brose et oblique videt atque inutiliter. Tenebrose vidct, quia malitiae suaj pertinacia ita eum excac- cavit quod nisi tenebrosa diligit et quaerit. Oblique videt, quoniam in omnibus promissis suis inten- tionem fallendi habet. Inutiliter videt, quoniam, ctsi vivaci ratione aliqua vidcat perspicaciter, ta- men sibi et aliis ea videt inutiliter. Qui, etsi quan- doque praeter spem alicui insidiando proficiat, ta- nien hoc illius intenlio non habebat. Si crgo dia- boIum,qui utique ncquam oculus cst, consultorem et provisorem aliquis sequatur, totum corpus, id puli, permittit Dominus hypocritam regnare {Job xxxiv). Sed et mores multorum hujusmodi sunt, quoniam magis proficiunt positi in imo quam in alto, in occulta vita quam in alta, in viia contem* plativa quam in activa. Lucema quippe corporU tui cst oculus tuus. Doctor quippe ecclesiasticus non solum luccrna, sed et oculus, id est speculatoret custos et praecipuum Ecclesi» membrum esse debet. SpccuIator,quatenusinaltoconstitutus,siDguIoram mores circumspiciat. Unde Dominus: «Fili hominis, inquit, speculatorem dedi te domui Israel (Ezech. iii).» Custos,quatenusvigilias noctis supergregem suum vigilet, ne aliquem de suis leo circuiens diri- piat. Membrum, quatenus co^teris Chrisii membris est opus vel vita ejus talem provisorem sequendo, ^^ nervis charitas compaginatus eis compatiatur tenebrosa erit. Videf inquit, ne lumen quod in le est^ tenebrse sint, id est, cavc ne ille quem tanquam lu- cem,ducem etprovisorem sequeris, tenebrosus sit. Quod aperie contra illos cst qui diabolum dedubiis ot futuris per artes magicas consulore non vorentur. Diabolus enim futuraetoccultacordium conjectare potest, scire non polest, nisi forte angelorum rcve- latione. Sed sive sciat, siVo ncsciat, quae major in- sania est quam suum inimicum consulere, qui nun- quam novit alicui consulere, sed fallere. Si ergo^ inquii totum corpu^ tuumy id est tota Ecclesia, vcl tota aliciijus vita, vel opus sequendo, simplicem ocu- lum, scilicet Dominum nostrum, lucidum /'wm7,ita quod non habeat in se aliquam partcm tenebra- ram, erit tunc lucidum totum, ef sicut lucema fulgo Porro si hic oculus fuerit simplex, clare, utiliter rccteque videndo, totum corpus Ecclesiae quod eum sequitur, lucidum erii.Si autem nequam faerii, te- nebrose inutiliter etoblique videndo,totum corpos EccIesi(B quod cum ducem sequiiur ienebrosum erit. Sicut enim clarus visus oculorum ioiam faciemEc- clesia} clarificat ct honestat, et sicui ienebrosasTel cxcaccatus oculus totam hominis faciem obteQebrai et deturpat, ita tenebrosus pa^ior toiam Ecclesia faciem excoicat ei fcedat. FtV/^, inquit,n^ lumen quoi in te est tenehrx sint, Ac si dicat : Omni vigilantia cave ne doctor tuus qui ie debet illuminare tenebro- sus sit. Nam, sicut alibi dicit: « Si lumen quodin te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quani® erant? {Malth. VI.) » Gaveant igitur filii Ecclesiae ne iene- ris illuminabit te, subaudi,Iumen oculi et lucernae. C brosum oculum in ducem sibi eligant,ei neetiam. Sed et perfecta Ecclesiae munditia erit in alia vita*, ubi erit sine macula et ruga. Dum enim in hac vita defectus patitur, semper macula erii in luna. Sed ei vita alicujus sancti sic esse potest lucida in b&c vita, quin aliquando aliquid habeat tenebrosum,et si non in criminalibus, saltem in venialibus. Pro- pterea, fratres mei,sequentcs lucernam,id cstocu- lum nosirum Jesum Christum,ad illam beatamvi- iam toio desiderio festinemus, ubi perfectam mun- ditiam consequamur et fulgorem. Lucerna vero par- iicularis esi quilibet magister praeclaruset spiritua- lis, hujusmodi Dominus dicit : « Vos estis lux mundi (Matlh, v). » Hic ad instar solis sive lucernae, oculos rationis in omnibus, et si non ut auctor, si sit violenter sibi instructus,vel de priori, ai pu- tabatur, bono postea depravatus, ejus dacaium ise- quatur, ne forte caBci,caecos ducenies ei seqaentes, pariter cum eo in foveam aeiernae damnaiionis pwe- cipientur {Matth. xv), sed potius quam citius po- terunt, nequam oculum eruant,juxtaDominiman- datum dicentis : « Si oculus iuus dexier scandalizat te, erue cum et projice a tc {Matth. v). » Quod aperte condcmnat illos qui, neglectis viris vita et doctrina praeclaris, sublimant super candelabrum Ecclesiae, carbones poiius fumanies quam flamman- ies, ut qui ingrediuntur lumen non videani. Lace^ na singularis esi in una quoque homine raiio men- tis, quae ad instar luminis hominem illuminat,quid saltem ut minister illuminat, viam vitae exemploet n fugicndum aut sequendum sii demonsirai, ei ad doctrina demonstrat, nulli lucem suae doctrinae ne- gai ; quam qui negat ab officio lucernae se privat. Bujusmodi lucernam Dominus in sanctis accendit, non ut ponatur in abscondito vitae solitariae et ab- scondiiae, neque sub inodio vitae reclnsae,sed supcr emiuontiam Ecclesiae, ut qui ingrediuntur Eccle- siam, lumen videant boni exempli et doctrinae. Ita Dominus semper faceret, nisi merita moresque hominum impedirent. Merita quippe mali populi exigunt quatcnus super eos sublimetur non aliquis vir viia et doctrina luminosus, sed aliquis ienebro- 0U8|inmfigu8 sui ipsiud detrimenium ei populi,Job modum flammae superferturnaiuraliierad saperio- ra. Haec autem flamma divinae graii» accensa non debet in abscondito poni, id est besiialibas moribus ct corporis voluptatibus, non debet premi, vel ab- scondi, nequc sub modio debet poni, sub mensura corporaliura sensuum non debet includi,sedpoUus super candelabrum,id est super emineniiam toiius hominis debei elevari, quatenus omnia membrt sensusque hominis ei subdantur ; ipsa vero regai, provideai et dominetur. Haec autem non solum est luccrna, sed etiam oculus, id esi speculairix, ser- vairix, et superior pars hominis. Oculus Mtem rt- HOMILIiG. — II. DB SANCTIS. 5 lunc est simplex, quando clare utilitcr et re- \ idet. Quidam enim oculis clare videt, sed non er. Quidam vero oculis videt clare et utiliter, on recte. Porro clare videt, sed inutihter, qui m a malo perspicaciter discernit, sed discrete jligit. Clare vero etutiliter, sed non recte videt, irudenter discernit et discretum utiliter eligit, lectum ad debitum (inem non dirigit. Oculus r simplex est, qui et prudenter discernit et etum utiliter eligit, et electum per bonam in- )nem ad Deum dirigit. Si igitur oculus ratio- oc modo simplex fuerit, totum corpus vitae vel s, quae taii oculo gubernatur, lucidum erit. Si n oculus rationis fuerit nequam, vei tenebrose rnendo, vel male eligendo, vel oblique in finem im dirigendo,totumcorpusvitffiveloperis, quffl ^. )culo gubernatur, tenebrosum erii, Vicleigitur^ it, ne lutnm quod in te est, tenebroe sint^ id est ne ratio tua,quse tedebet illuminare, vcl tene- B vel inutiliter vel oblique videndo, tenebrosa Si autem, inquit, totum corpus tuum id est vitffi iperis, lucidum erit^ scilicet non habens, nec gnorantiam nec pcr malam electionem, nec bliquam intentionem, aliquid tenebrarum, erit lum totum, id est totus homo. Si enim ratio ^st tota lucida et vita tua tota lucida, tunc per. totus eris lucidus, et oculus tuus omnimo sim- . Tunc, sicut lucerna fulgoris illumitiabit tc, ut icet sis lucidus penes teipsum, penes popu- et penes Deum. Itaque, fratres mei, oculum lis purgare studeamus, non solum tenebrosa a, sed etiam tenebrosas cogitationes fugiamus, C . opera cum bona intentione faciamus; Deum Q operum nostrorumconstituamus, ad eum toto lerio festinemus; vilescant nobisomniaqudB in saeculo possidemus, omnia qnaccunquc possu- , ad ccelestes thesauros per opera misericordiae sferamus, quatenusstolaaeternae claritatis indui >amur, praestante Deo et Domino nostro Jesu 3to, qui cum Patre et Spiritu saneto vivit et at in aeternum. Amen. GOMMUNE UNIUS VIRGINIS. XXX. 'NIUS VIRGINIS. DE BPISTOLA AD CORINTHIOS SERMO. i gloriatur, in Domino glorietur (II Cor. x), Haec lectio tripartita est, fratres mei. Primo ]) 1 monet Apostolus gloriantem in Domino glo- . Secundo optat suam insipientiam supportari. 0 dicit se zelarc nos zelo Dei. Primum igitur 9t ut qui gloriatur, in Domino glorietur :Porro ad 1 aliquis in Domino glorietur, tria concurrunt: lod gaudium suum et causam ejus Deo attri- , et quod inde ei gratias agat, et quod gaudii ^um (inem constituat. Sunt enim quidam qui ium suum et causam gaudii sui, sibi, non Doo )uunt, et superbi sunt utilli qui dicunt: « Ma- lostra excelsa, et non Dominus fecithaec om- Deut, zxxii). » Et sunt quidam qui gaudium suum et causam gaudii sui Deoattribuunt, scd non illi dtfbitas gralias agunt, et ingrati sunt, ut novem leprosi qui ad reddendumeigratias, quemcuratio- nis suae auctorem noverant, non redierunt. £t sunt quidam, qui et gaudium suum et causam gaudii sui Deo attribuunt, et ei gratias agunt, sdd ilnem gaudii sui ad aliquam vanam intentionem deflectunt, et vani sunt, ut hypocritae et omnes vanitatis ama- tores. Qui ergo et quod gaudet, et unde gaudet Deo attribuit, et inde ei gratias agit, et eumdem fmem eum constituit, in Deo profecto gloriatur, et bene gloriatur, si de bono glorielur. Sunt enim quidam qui de malo bono gloriantur, ut Paulus et caBteri legis aemuli, qui gloriabantur in persecutione apo- stolorum, arbitrantes « se obsequium praestare Deo (Joan, xvi), »habebantquidemzelum«Dei, sed non secundum scientiam (Rom, x). » Sunt et qui de bono in malo gloriantur, ut hypocritae, et pejores sunt hypocrita; enim de bono, si quod faciunt vane gloriantur. Sunt et qui de malo in malo gloriantur, et pessimi sunt, ut illi « quilaetanturcum malefe- cerint, et exsultant in rebus pessimis (Prov, ii). » Sunt, et qui de bono in bono gloriantur, et boni sunt, ut illi debonoquodhabent,inDeoglorientur. Qui ergo de bono in bono gloriantur, bene utique et discretc faciunt. Quare autem homo debeat non in sc, sed in Deo gloriari, ostendit, cum subdit: Non enim qui seipsum commendat ille probatus est^ sed quem Deus commendat, id est non ex hoc quod aliquis se probat est probatus et laudabilis, sed ex bocquodDeuseumprobatetcommendat. Suntenim quidam qui in conspectu hominum, vanis laudibus, vel simulatis operibus sese probant et reprobantur, ut jactatores et bypocritae. Sunt ct alii qui in eon- spectu Dei de fide et charitate sua praesumenles sese probant. Et inde non ideo reprobantur, sed magis improbantur et humiliantur, ut suam reco- gnoscant inflrmitatem, ut Petrus de se praesumens dixit: « Et si oportuerit me moritecum, nontene- gabo {Matth. xxvi). » Permissus cst cadere, ut de caetero suam infirmitatem agnosceret, et non in se, sed in solo Deo conflderet. Sic et David cum quasi de se praesumendo dixisset : « Ego dixi in abundan- tia mea: Non movebor in aeternum (Psal. xxix), moxdehacpraesumptionese correctum esse demon- strat, cum subdit: « Avertisti faciemtuama me,et factus sum conturbatus (ibid.) »Similiter cum de se praesumendo dixissct: « Juravi et statui custodire judicia justitiae tuae (Psal. cxviii), » mox de hac praesumptione se correctum esse ostendit cum subdit: « Hurailiatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum (ibid.). » Sunt et alii qui coacti humiliter et fine debito sese pro- bant, nec taraen ex hoc reprobantur, sed potiusex hoc Deus eos probat et commendat, ut Paulus, qui, coactus a pseudoapostolis, sese commendat Gorin- thiis (// Cor. xi), ut magis audiant eum praedican- tem vera quam pseudoapostolo praedicante falsa. Homo igiturse laudat 8olisyerbi8,Deu8aut6m laiH m IIADUI4PHI ARDENTtSi. m. dat hominem faetis. Homo se laudat, laudabilem A. promissis, cxhortationibus, minis, verberibus ad lantum sees8edicendo;Deus verolaudathominem, eui!) iaudabilem faciendo, conferendo videlicet ei gralias suas et praecipue virtutem humiiitatis, qua instruatur semper de se humiiiter sentire, nihil de se, sed semper de Deo praesumere, omnia Deo attribuere, et ad Deum omniareferre.Haechominemprobatum atque laudabilem faciunt. Quanto enim quis magis fugit gloriam, tanto magis eum gloria sequitur. Secundo optat Apostolus suam insipientiam sup- portari, cum subdit: Utinam susUnerelis modicum quid insipientice mex! sed et supportate me (// Cor. xi). Porro suam insipientiam vocat Apostolus; hoc quod seipsum commendare est compulsus, cum scriptum sit: « Laudet te os alicnum, et non tuum cuslilatcin et sanctitatem provocare. Cui autem pastor ecclesiasticus, dobeatzelare Ecclesiam osten- ditApostolus cum subdit: Despondi enim vos uni viro virginem castamexhibere Christo. Multi enim pa- ranymphi, sed unus solus sponsus est Jesus Chri- stus. Et miilta} sunt personae Christo desponsaiae, sed una sola est Christi sponsa, videlicet Ecclesia. Qu.ne, quamvistam exincorruptisquam ex corniptis corpore constet, tamen propter fidei integntatem inviolabiliter conservatam, virgo casta nuncupatur. Quamvis autem ha^c desponsatio in utero virginali sit celebrata, tamen Paulus ait. Desponsavi, co quod desponsationis nuntius et conciliator^ quan- tum ad Corinthios, fuit. Porro in despbnsatione {Prov. xxvii). » Nunquamenim suntalicujus probi- ^ quatuor concurrunt, videlicct consensus, paciio tates ita splendidae, quin ex ejus ore fiant sordids. Esset igitur vere insipientiaquodApostolus secom- mendat, nisi hoc humiliteret debito fine faceret,et nisi magis in se Deum quam seipsum commenda- ret. Tres enim causae inveniuntur in sacris litteris, quibus sancti coguntur sua bona humiliter retrac- tare, vidclicetautquandopremuntur vehementi ad- versitate, bona sua adconsolationem etspem humi- liter retractant, ut Job qui dicebat. • Oculus fui caeco, et pes claudo {Job, xxix). » At quando mo- vere volunt Deum summum Judicem ad misericor- diam, ut Ezechias, cui cum dictum esset a Domino: « Morieris tu et non vives, ait: Memento, Domine, quomodo ambulaverim coram te in veritate (Isa. xxxviii). • Aut quando volunt persuadere auditori- conjugalis, cx parte virginis arrha, et dos ex parte viri. Haec eadem sunt in desponsatione Ghristi et Ecclesise. Consentit enim Ecclesia, sive quelibetfi- dclis anima sponte ut Christo inhaereat per fidem. Cum enim caetera possit homo facere nolens, cre- dere non potestnisivolens.Pasciturse in dilectione et observantia mandatorum Dei perseveratunim. Christus vero sponsus largitur ei stcrnse haeredita- tis dotem. Itaque, fratres mei^quiaspopondistisin baptismo vos per fidem Christo sponso adhsrere, quia pacti esti vos in charitate ejus et mandatis perseverare, quod Spiritum sanctum accepistis in peccatorum remissione, consideratediligenter, siin his perseveratis, procul dubio beati estis, quam per- cepturi estis dotem aeternse haereditatis. Quod si bus, ut sibi magis acquiescant quam pseudoprsdi- C consensum et pactum desponsationis vestrae fran- catoribus, ut hic Paulus: Ministri, inquit, Christi sunt, et ego, (ut minus sapiens dico), plus ego. Hanc ergo insipientiam suam optat Apostolus su- stineri, ac si dicat: Opto ut meam personam com- mendantem non redarguatis, sed sustineatis : sed, quod plus est, supportate me. Sustinemus cnim ea quae non approbamus. Supportamus ea quibus con- sentimus. Est ergo ac si dicat: Si infirmitates et ex- cessus patris vestri spiritualis sustinere ct excusare debetis, et maledictus est, qui sicut Cham pudenda palri s irridet , quanto magi s vos meam propter vos su- sceptam insipientiam supportare debetis? Quare au- tem eum in hoc supportare debeant ostendit, cum subdit: jEmulor enim vos Dei amiulatione. Ac si gistis, festinate quam citius poteritis, illud per pce- nitentiae remcdium, illud renodare, quoniam beni- gnus et misericors est Dominus, qui post multas fornicationes animam nonsolumreciperedignatur, imo ut ad seipsum redeathortatur.Unde ipse per Jere- miam dicit: « Si recedens a viro suo nmlier duxe. rit alterum virum, nunquid revertetur ad eum ultra? Nunquid non polluta eritmulierilla?Ettu fomicata es cum amatoribus multis, tamen ad me reverterc, et ego te suscipiam, ait Dominus {Jer. 111). >» Quis visceradivinajmisericordiae pcnsare sufficiat? Homo peccator mulierem post fornicationem ad se rede- untem recipore dedignatur, et Deus, qui ipsa mun- ditia est, animam post multas fornicationes ut ad apertius dieat: Propter hoc debetis me supportare n se redeat hortatur. Jam nobis nullus excusationis in hoc, quiapropterdilectionem et salutem vettram facio totum hoc. Est autem haec pars tertia, in qua Apostolus dicit se noszelarezelo Dei. ^Emulor enim pro zelo positum est. Sane qui zelatsponsam suam, quatuor facit: eam ardenter amat, eam cultibus exornat, omnes personas suspectas ab ea seque- strat, eam monitionibus, minis et verberibus casti- gat. Sic faciebat Paulus. Sic facere debet omnis pastor ecclesiasticus. Debet enim Ecclesiam sibi commissam ardenter amare» bonis moribus et vir- tutibus eam exornare, haereticos, criminosos et om- nes animarum corruptores ab ea sequestrare, eam relinquitur locus. Propterea, fratres mei, post mul- tas turpitudines et praevaricationes ad Deum rever- tamur, scelera nostra lacrymis verae pGenitentiae di- luamus, operibus misericordiae redimamus, jejuniis et afllictionibus corpora nostra castigemus^ oratio- nibus et bonis operibus superni sponsi gratiam imploremus, ad eum totis suspiriis et gemilibus clamemus, quatenus ad suas sternas nuptias nos introducere dignetur, et dotem promissam nobis concedat Dominus noster Jesus Christus, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per om- nia saecula. Amen. HOMILLfi. — II. DB SANCTIS. tm XXXI. WnJS VIROINIS. 8ERM0 DE MATTHiCO. »tM dUcipulis suis: Simile est regnum caslo- n virginibus quse,accipientes lampades suas, ibviam sponso et spoiuae {Matth.,xxv), etc. In ;i Evangelii lectione,fratroscharissimi,nos hortatur ut cum omni sollicitudine et vi- 108 prsBparemus, ne, ipso subito veniente, eparati reperiamur. Sunt enim quidam qoi (unde dolendum est) in nullo prspa- iii sunt qui, etai in aliquo se praeparent, aliquo imprsparati manent,Quidamenim leo fidem Christi habent, qui, ut ait Domi- judieati sunt (Joan, iii). Alii vero sunt qui A. 68t. DeBignantur autem fa» virgine» per denarlum numerum, eo quod de illis ruina novem ordinum angelorum est restauranda, et quasi ordo decimus est restituendus.Que bene dicuntur virgines, quasi ab illecebris carnalibus sese continentes.Unde me- rito tam ha quam ill» dicuntur quinque,qua por^ tas quinque sensuum ab illicitis noverint reft^na- re. Bene quoque utraeque lampades, qua vasa am- pla et lucida sunt, accipiunt, quoniam utraque operationes amplas et preclaras facere contendunl. Sed ill» tecum oleum nonsumunt, qu» pro nobie operibus suis non de oonscientia sua apud Deum, sed ab ore hominum apud seoulum gloriam qu«- runt. Ista vero cum lampadibui et oleum siimiint in vasia iuis, que cum bonis operibus suia inten- habent, sed opera non habent. Qu« qui- ^ tionem divina glorias reconduntinconacientiissuii. lyteste sancto Jacobo, mortua eat (Jac, ii). Unde Apostolus ait gloriam nostram esse testimo- nium nostrs conscientis (// Cor. i); et alibi : « Pro- bet, inquit, unusquisque opus suum, et slo in se- melipso gloriara habebit,ct non in altero (Gal.vi),» Unde recte istae prudentes dicuntur, qu« pro tem- poralibus et caducis operationibus, eternam glo- riam emere norunt. Et illffi econtra fatu» dicun- tur, quao totum laborem suum pro ventulo vana gloris vendiderunt. Notandum est tamen quoniam juxta Evangclii textum videtur quod hsB fBitue vir- ginea opera sua non fecerunt intentione laudis hu- man®,8ed propter adventum sponsiysoriptum quippe est: Acdpientes lampades suaSf eximmi ohvivm spon» io.In quo oausam finalem videtur 8ignifioare,qua8i dicat : Propter hoc acoeperunt ut exirent obviasi sunt, qui etsi lldem et opera habeant, ta- I gloriam humanam, non gloriam Dei ca- i, ut Dominus ait, « Jam receperunt mer- lam (Matth, vi). » Alii item sunt, qui ex suis dlvinam gloriam pariterethumanam sed ecce (ut ait Jacobus) « vir duplexani- stans est in operibus suis [Jac, i). » Alii . qui,etsi in proposito sui operis principa- lam gloriam qu«rant,tamen in ipso opere, gloria sese latenter adjungit^quas ex raagna ritum boni operis excludit. Contra quod inus monet, v Faciente, inquit,te eleemo- ssciat sinistra tua quid faciat dexteua tua ). • Aiii sunt qui, etsi gloriam in opere urgentempenitusrepellant^tamengloriam C 8pon80.Non ergo propter hoo quod principaliterre- nibus oblatam penitus contemnere non ui, etsi erubescant et indignos se esse di- Qen interius animus ad laudes Iffitatur, , elevatur. Qui nisi tempe^tive refrenetur, peris tota evacuatur.Quam subtilis quippe rie sit pugna, nemo advertit, nisi qui ei itulit, Gaeteri vero humanam gloriam aut 8, aut oblatam non respuente8,in adventu mpraeparati et sine lumine reperiuntur. quod Dominus regnum cceiorum, id est Q regnum coelorum sperantem, assimilat bus et fatuis virginibus {Matth. xxv). Sunt irabolsB hujus septem particul». Primum rgines in adventu sponsi se praeparant; se- quirerent in operibus suia vanam gloriam, fatua dicuntur, sed quia gloriam, a latere 8urgeotem,vel ab hominibus oblatam non contempserunt. Quid ergo patienter illi qui principaliter ex operibus r^ quirunt vanam gloriam, cum sic reprobentur et ilH qui eam non requirunt, sed oblatam non contem- nunt? Tertio, de dormitione earum subjungitur : Moratn autem fadente sponso, dormitaverunt omne^, et dormieront. Porra mora ista est a primo Ghristi adventu usque ad secundum. Non est autem h«q mora pensandajuxta Ghristi divinitatem,cui omnia sunt praesentia. Unde de eo dioitur : « Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies heetema quas praeteriit (PsaL lxxxix). » Ncc secundum ro- lormiunt; tertio, sponso veniente, surgunt; j) proborum mentem,qui secundum Christi adventum fatuaB a prudentibus oleum petunt, nec ac- quinto, cum sponso introductis prudenti- luptias janua clauditur ; sexto, fatu® cla- \ repulsam patiuntur ; septimo, per hoc rigilare admonemur. Primum igitur, om- ines sponsi adventum sperare et in aliquo larare demonstratur, cum dicitur : Simile m co&lorum decem virginibus quae, accipien- ades suas, exierunt obviam sponso et sponsx X%i quod iniideles, et illi qui in nulloadad- 9ummi Judicis se praBparant, in hac para- n includuntur;illorumenim certa damnatio Patrol. 6LY. nunquam vellent advenire,eo quod tunc eorum poB- nas duplicabuntur, sed, juxta electorum mentemet desiderium,qui eum in consummatione suaa glori» advenire desiderant.Quorum desiderio,omni8 festi- nantia mora reputatur.Unde et illis clamantibusin Apocalypsi dicitur:« Sustinete adhuc modicum,do- nec impleatur numerus fratrum vestrorum (^poc. VI). » Dormitaverunt, inquit, omnes et dormierunL Dormitare est egrotare, dormire autem mori est. Omnes igitur virgines dormitaverunt et dormierunt, quia aegrotando ad somnum mortis acceesemnt. Tertio,de excitatione earum 8ubjungitar,cum di« 1611 RADULPHI ARDENTIS. 1612 citur : Media axitein mcle clamor factus esl : Ecce sponsus venitf exite obviam ^i.Porro traditio Judaeo- rum est Dominum ad judicium media noctc esse venturum quia in nocte mediapcrcussitiEgyptum. Sed nos hic per mortem intelligimus ignorantiam, quia scilicet Dominus sic improvisus et repentc ad judicium festinabit,quod a nemine valebitcompre- hendi nec praBvideri. Scriptum est enim : « Dies Domini, sicut fur, ita in nocte veniet (// Petr.m).» ClamoVf inquit, factus est, Hoc est quod Dominus in Evangclio dicit : » Amen, amen dico vobi8,quia venit hora in qua omnes qui in monumentis sunt audiant vocem Filii Dei [Joan. v). » Et apostolus : « Dominus,inquit,in voce Archangeli et in tuba Dei descendet de coeio (/ Thess.i\), » Quis clamor'^ Ecce sponsus venitfBid consociandam sibi perpetuo Eccle- siam sponsam suam. Exite obviam ei, Hoc est quod Apostolus ait : ^ Et nos rapicmur simul cum illis in nubibus obviam Christo in aera {Ibid.), » Ad hanc vocem omnes virgines surgunt, quoniam ad praeceptum Christi omnes tam boni quam maii a sepulcris exibunt. Lampades ornant, quia dc operi- bus suis reddere rationem parant,sed dissimiliter, nam boni in ca puritate in quaea fecerunt demon- strare parant ; reprobi vero impuritatcm operum suorumcolorepalliationissimulareilaborant.Quarto, fatuae a prudentibus olcum petunt,cum eis dicunt: Date nobis de oleo vestro^ quia lampades nostrx ex- stinguuntur, Porro fatuarum lampades exstinguun- tur,quiaearumopera,qud3foris ciara hominibusap* paruerant, in advontu judicis intus obscurantur, ei a Deo retributionem non inveniunt,quia pro eis re- ceperunt laudes quas amaverunt.Quidergoestquod tunc a prudentibus oleum petunt,nisi quod cum in adventu judicis se vacuas inter invenerunt, more solito, testimonium foris quasrunt. Ac si a sua fidu- cia dcceptae proximis dicant : Quia nos quasi sine bono opere repelli conspicitis,dicite de nostris ope- ribus quid vidistis. Sicque testimonium hominum, qui corda non vident, habere volunt apud Deum, qui est inspector cordium. Sed quid prudentes vir- gines respondeant audiamus. Ne forte, inquiunt, non sufficiat nobis et vobis. In illo enim die cujus- que testimonium vix sibiipsi sufficit^quanto minus et sibi et proximo. Neque enim alieno testimonio quis juvatur apud Deum,cui omne cor patet.Neque bonorum virtutes possuntvitia malorum redimere, cum quisque pro meritis suis recipiet./^,inquiunt, potius ad vendentes et emite vobis, Non dant consi- lium, sed potius eas increpant et commemorant crimen earum. Venditores quippc olei sunt adula- tores,qui dant inancm laudem,etaccipiuntaliquam mercedem, De quo oleo ait Psalmista:« Oleum au- tem peccaloris non impinguet caput meum (Psal. cxl). » Per caput principaliorpars hominis,scilicet mens designatur.Impinguat ergo oleum caputpec- catoris cum dcmulcet mentem laus adulantis.Ac si dicant : Ite, et more vestro venamini laudes homi- pum, et videamus quid possint vobis prodesselau- Al des eorum. Quinto, venit sponsus, et prudentes in- trant cum eo ad nuptias,unde et subditur,dttm a»- tem irent emere, venit sponsus^ quia, dum fatus vitc suae testimonium foris quaerunt, judex venit, qai non opera,sed mcntes attendit.E^ quaeparatx erant intraverunt cum eo ad nuptiaSf et clausa est januA, Quis pensare sufYiciatjfratres mei,quid horroriaha- beat quod dmiur fVenitspofisusfQuid dulcediniSyCaiB dicitur, intraverunt cum eo ad nuptias ? Quid ama- ritudinis, et clausa estjanuaf Quid enim magis ho^ rendum est nobis peccatoribus,quando summusjn- dex et peccatorum ultor venit ? Suo enim adveatu elementa concutit, terram coelosque accendit,homi- nes et angelos ad judicium trahit. Unde ipse per Prophetam : « Adhuc,inquit,semel et ego movebo, P non solum terram,sed etiam ccelum (^^^^^.ii^.MEtsi anteejusconspectum virtutes caelorum movebuntur, ut in Evangelio dicitur (Luc, xxi), et columns cosli, ut Job testatur, contremiscent [Job xxvi), quid fa- cient peccalorcs ? « Et si justus vix salvabitur, im- pius et peccator ubi parebunt?» (/ P^/r. iv).QuaDtui terror erit,fratres mei,eum quem etiam tranquillum mens humana capere non valet, iratum videre? Quanta confusio erit omnibus occultis turpitadi- nibus, in conspectu omnium hominum angelo- rumque propalatis erubescere ? Quanta desperatio erit tormenta sibi parata videre, et nuUum remo- dium invenire ? quem diem intuens propheta ait : « Dies illa, dies irae, dies tribulationis et miseric, dies calamitatis etangustiae,dieBnebulnetturbini8, dies tubae et clangoris [Soph, i).» Quantis asperita- C tibus vidit illum diem reprobis amarescere, quem tot amaritudinis non valuit explicare ? Qus vcro major dulcedo poterit contingere justis quam de ejus visione gaudere, quam caeteri tremebunt, et cum eo ad aeternas nuptiasintroire,etadiviniamo- ris amplexibus separari non posse ? Et qua major amaritudo poterit contingere reprobis quam a coetu sanctorum janua clausa in aeternum sequestrari,et daemoniorum horribili collegio in aeternis crucia- tibus aggregari?Tunc regni janua lugentibus clau- detur quae modo pcenitentibus quotidie aperitur. Erat quippe tunc poenitentia, sed infructuosa, quia nequaquam veniam est consecuturus qui modo aptum veniae negligit tempus. Unde Apostolus : u Ecce nunc tempus acceptabile,ecce nunc dies sa- jk lutis (// Cor, vi). Sexto fatuae repulsam patiuntur,unde et subditun Novissim£ veniunt, et reliquce virgines dicentes : DO' minCf domine, aperi nobis, .4t ille respondens ait : Amen dico vobis^ nescio vos, Non dicitur quod eme- runt olcum, quia tunc nullum erit gaudiumdelau- dibus alienis, sed in angustiis redeunt ad implo- randam Dei misericordiam,qui eis dicii: Nescio voSf id est, per vitae meritum non agnosco vos.Pensate, fratres mei, quanta confusio et quantus dolor erit pro momentaneis et vilibus voluptatibus, a consor- tio Dei et sanctorum perpetuo excludi, pulsare et ropulsam pati,poenitere et noninvenireindultoremi 1613 HOMILIiE. — IL DE SANGTIS. 1014 lugere et non invenire conaolatorem, orare et non invenire exauditorem. Ibi enim a Deo non potest mereri quod petit qui huic noiuit audire quod jussit. Qui tempus tempestivs poenitentiae hic perdit, fru - stra cum lacrymis antejanuam vcnit.HincDominus per Salomonem : « Vocavi etrenuistis; extendi ma- nummeamyet non fuit qui aspiceret^despexistis om- ne consilium meum,et increpationes meas neglexi- stis. Ego quoque in interitu vestro ridebo et subsan- nabOyCum vobis quod timebatis advenerit (Prov. i).» Septimo generalis admonitio subinfertur : Vigilate itaque, quia nescitis diem neque lioram, Ac si dicat : Vigilate in vestri prffiparatione^ne imparati reperia- miniySummo judice veniente. Quarc autem sit nobis sempcr vigilandum ostendit,cum subdit: (?uta nesci- tis diem nequ^ horam.Si pr(BSciremus horam vocatio- nis nostrs, aliud tcmpus pcenitentiac, aliud tempus voluptatibus possemus aptare. Sed qui praesentem dicm nobis ad painitentiam dedit, crastinum non promisit. Semper ergo debcmus vlgilarc.semperque parati esse. Scd nos non solum commissa pcccata non plangimus, sed etiam quae plangantur auge- mus.Ecce nunc dicm ipsum de quo loquimur^quam ad nuptias convcrsionis accepimus, et tamen rca- tus nostros flere recusamus. Et si nos aliqua aegri- tudo corripiat, si signa sgritudinis vicinitatem de- signant mortis, inducias cum fletibus flagitamus, quas acceptas nunc aspernamur. Refert beatus Gregorius quod quidem vir nobilis fuit in provin- cia Valerise, nomine Grisorius, tantum plenus vitiis quantum rebus, superbia tumidus, carnis suae vo- luptatibus subditus, avaritiae facibus accensus, qul ad extremum venicns, ea hora qua erat moriturus, vidit apertis oculis tetros et nigerrimos spiritus coram se assistere, et ad se rapiendum vehementer imminere. Coepit tremere, pallere, sudare, ct cum magnis vocibus inducias petere, filiumque suum, nomine Maximum, clamando vocare : « Maxime, curre, et in fide tua me suscipe. » Turbatus mox Maximus adfuit, lugens famula convenit, sed illos malignos spiritus videre non poterant, sed ecrum praesentiam in confusione, in pallore, in tremore et pavore ejus qui trahebatur videbant. Pavore autem eorum ille vertebatur in lectulo, jacebat in sinistro latere, aspectum illorum ferre non potorat, vertebatur ad parietem ne videret eos. Cumque jam nimis contractus desperaret, coepit clamare inducias usque mane. Et in his clamoribus de habitaculo carnis est evulsus. De quo nimirum constat quia pro nobis non pro se, ista viderit, ut ejus visio nobis proficeret, quos Dei longanimitas exspectat. Nam illi quid profuit qui inducias quas petiit non accepit? Itaque, fralres mei, semper aes- timemus oxtremum diem nobis imminere, semper certemus nos magis ac magis praeparare. Sic viva- mus,sic nos habeamus,ac si jam morituri essemus, quatenus summo sponso venienti parati ei occur- rere valeamus, et cum ipso ad «eternas nuptias iotroire, prsstante Domino nostro Jesu ChristOy A qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus. Amen. XXXII. UNIU8 C0NTINENT18. DE UBRO SAPIEMTI^ SERMO. Mulicrem fortem quis invenietl Pvocul etde uttimis finibus pretium ejuSteic. (Prov. xxxi.) Juxta iitteram, fratresmei,videns Salomon sexum femineum tantis- perad vitiaproclivum,quodvix aliqua matrona repe- riri possit honesta,unde et ipsedicebat : «Virum ex mille unum reperi, mulierem vero ex mille unam non reperi (Eccle. vii.) ; propterea admirans con- queritur et quserit dicens, Mulierem fortem quis inveniet ? Oppositio videtur esse in adjecto ; nam si mulier, quomodo fortis? aut si fortis, quomodo mulier? Porro in muliere triplex est infirmitas, j^ videllcet infirmitas carnis, sexus et mollitiei con- jugalis. Itaque mulierem in hac triplici infirmitate fortem quis inveniet? Procul et de ultimis finibus pretium ejus. Ac si aperte dicat : Raro potest repe- riri. Et si potcst reperiri, certe raris ct pretiosis et dc longe requisitis divitiis potest comparari. Est quidem rara, sed quanto rarior, tanto pretiosior. Scriptum est enim : « Gratia supcr gratiam mulier sancta et pudorosa (Eccli. xxvi). » Deinde que sint officia, et quae merces fortis mulieris exponit. Pri- mum autem fortis mulieris est,quod sit fideli8,non solum erga Deum, sed etiam erga virum suum. Quod per consequens demonstrat, cum subdit : Confidit in ea cor viri sui. Ex fidelitate enim mulie- ris sequitur quod vir ejus in ea confidat, quod scilicet ei fldem et dilectionem, et in corde et in C opere, et in rebus sit observaturam. Et propter hoc ipso providente spoliis non indigebit, id est acquisitis divitiis abundabit. Et hoc contra illam mulierem quae fidem violat nuptiarum, thorum maculat conjugalem,virum spernit, et ideo ffiterna indigentiae subjacebit. Secundum officium est quod sit de sibi collatis bonis viro grata,de quo subditur : Reddet ei bonum, et non malum, omnibus diebus vitx suas* Sicut enim ingratae mulieris est reddere viro (Buo malum pro bono, vel bonum^ sed non perse- veranter, vel ex malo fme, ita grat® mulieris est reddere viro suo bonum, id est reverentiam sub- jectionem, obedientiam et offlciositatem, et hoc cum dilectione et perseverantia. Tertium ofiicium fortis matrons est semper aliquid honesti et utilis ]) operis agere, ne diabolus, qui semper otiosis insi- diatur, inveniat eam otiosam. Unde et subdit : Qusesivit lanam et linum, et operata est consilio, id est, arte manuum suarum. Lanificium enim conve- niens est, ut habeat unde suos vestire^ hospitem operire, nudum vestire queat. Et hoc contra illam quae mavult otiari, jacere, et in stercore suo putre- scere, quam aliquid operari. Quartum oflQcium est, sibi,et domui suae et indigentibus victualia sapien- ter et juste providere et conservare, quibus cur- sum hujus vitffi possit consummare. Unde suhdi- tur : Facta est quasi navis institoris,de longeportans panem suum. Hinc Joseph qui frumentii in futuram mn fkADULf HI ARDSimS. m famem conservavit, commendatQr,et salvator nun- A cupatur. Quintum ofTicium est, diluculo unicuiqiie servorum et ancillarum opera injungere, ne vacent, et efbaria distribaere, ne deficiant, unde subdit : De nocte consurgit, deditque prcedam, id est officium ac- qnirendi dcmesticis suis et ancillis suis ciharia. Scri- ptum est enim : « Gibaria et virga,et onus asino panis etdisoipKna et opusservo.Muitam namque malitiam docnitotiositas {Eccli,Txxm),y> Hinc Apostolus: «Qui ifon laborat,non manducet (// Thess. m).» Scxtum of- fieium est reetiorem et bonestiorem modum vivendi oonsiderare, et eo modo vivere. Porro rectior et iKmestior niodus vivendi est agrieultura. Unde sub- ditur : Consideravit agrunif id est agriculturam, et emit eum. De fructUf id estlabore manuum suarum plantavit vineam. Hunc vivendi modum commendat «v Psalmista, dicens : « Labores manuum tuarum quia manduoabiSybeatus es,et bene tibi erit(Pja/.xxvii].» Septimum officium estjn virtute castitatis etcsete- rarum virtutum operibus se lortiteroxercere; unde snbdit : Accinxil fortitudine lumbos suos^ et corrobo- Tdvit brachium suum, Hinc enim sunt omamenta qfim prscipue bonam matronam exornant : cingu- him castitatis, perichelides bonee operationis, pe- plum pud^is,monile bonae eruditionis,inauris ohe- dientie, torques prudentie^armilla subjectionis. Et hsc contra illas qus ad nullum bonum se accin- gunt, sed in sola libidine fortes sunt. Octavum oflfi- cium est, gustare et experiri quam sit bonum, de negotio agriculturae, et de caeteris rectis laboribus sibi et indigentibus necessaria providere, et pro- pterea non solum in die, sed etiam in nocte justis C laboribus instare. Quatuor enim utilitates confert labor manuum : vitia destruit, virtutes nutrit, ne- eessaria parat,eleemo8ynam donat. Unde et subdit : Gustavit et vidit quoniam bona est negotiatio ejus; non exstinguetur in nocte lucema ejus. Hinc Paulus, ne pro sustentatione sui et suorura quemquam gra- varet,dicitse laborasse,et alios hortatur ad labo- randum,dicens : «Magis autem laboret unusquisque manibas suis, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti (Ephes. iv). » — « Beatius enim est dare quam accipere (Act. xx), » Qui enim dat. Deum imitatur, qui accipit, fGenerator cst. Nonum officium est, non solum ad fortia et magna, sed et vitia et humilia opera (si locus fuerit) manum apponere. Unde subdilur : Manum suam misit ad [) fortia, et digiti ejus apprehenderunt fusum. Sicut enim superbae mentis est opera humilia abhorrere, ita humilis mentis est nullam operum vilitatem (si locus fueriL) evitare. Decimum ofricium est operibus misericordis insistere, ct inopi non solum pctenti, sed et petere erubescenti, praeveniendo palmas lar- gius extendere. Unde et subdit : Manum suam ape- ruit inopif et palmas suas extendit ad pauperes. Hinc Psalmista : « Beatus qui intelHgit super egenun et pauperem (Psal. xl). • Super egenum intelligit qui, intelligens aliquem egere, non exspectat ut pttatur, sed pradveniens munus extendit. Bis enim tribuit qui indigentis verecundfam pnBvenit. Uil- decimum officium est, famiH« sui^ contra fHgus, csteraquQ necessaria provtdere, unde flfeibdRfir : Non timebit domui sux a frigtmbus nivis; omM enim domesttd ejus vestiti sunt iupliettus. Hiae Apostolus : « Si quis suorum et maxime domestieo- rum curam non habet, fldem negavit (? Tinu v}. • Et poeta : Non sibi sed domino gravis est^ eui servit egesias. Duodecimum officium bonae matronae «t 9eip9i& honeste et decenter omare, nt plaeeat viro sno, m si forte ei displiceret, ei forte oceasio fomicatioiiif fieret, unde et subditor : Strangulaiam vestem feeit sibif byssus et purpura indumentum ejus. « HuBer quse nupta est, cogitat quomodo plac^ viro (/ Cett VII).» Sicut enim cultior cnltus reprebenBibiUs est in vidua, sic inhonestus in co^jugata, si tamen per hunc non alieno viro appetit placere, sed lao. Qiui enim ob hoc se ornat ut alienis plaeeat,hoc ipso jam est moechata. Tertium decimum ofQcium mulieris fortis est, bono exemplo et verbo virum suum he- nestare et sanctifieare, juxta quod Apottolus ait : « Sanctificatur vir infidelis per mnlierem fidelem(l Cor. vii) ; » hoc est ergo quod sequitur : NobUisii^ portis vir ejus, id est in judicio, cum seierU em senatoribus terrae. Sicut enim mulier inhonesta ti- rum suum reddit verecundum et latibundnm, !tt mulier honesta virum suum reddit nobilem atqtte solemnem. Quartum decimum ofQcium bone et Mtt- ctffl matronae est, quamdam telam innocentis 6t mundse vitae ordiri et perficere, et ad ejus emendtfn negotiationem,Ghanansum,idest qnemlibet exEr^ neum negotiatorem,bonas negotiationesqusrentem per «emulationem accingere. Unde subditiir : StfuK^ nem fecit et vendidit, et cingulum tradidit Chcmans^. Et hoc contra illas que telam inf amiae texunt^et «d illam malo exemplo, reliquas feminas aceinguBt Quintum decimum officium est se fortibus et be- nestis moribus tanquam quibusdam indumentis iii- ducere. Unde subditur : Fortitudo et decor tndumen- tum ejuSf et ridebit in die novissimo. Non ait, ridei, quoniam « vaj vobis qui ridetis {Luc. \i). » Et hoc contra illas quas dissolutione et turpitudrne seae in- duunt, etin cachinnum sese effundunt. Sextum de- mum officium est, fllios et familiam snam in si- pientia,et in lege Domini exemplis et verbis emdir^j unde subditur : Os suum aperuit sapientise^ et Isk clementix in lingua ejus. Gum autem lex tam cle- mentise quam justitiee sit, tamen hic Icx clementia dicitur, ut meminerit matrona clementiam, quam lex praecipit, in famlliam habere, sicut Dominam vuit invenire clementem in se. Et hoc coutra iUas mulieres, quae turpiloquia et impudicas cantilenas discunt, et legem Dei non curant. Septimum deci- mum ofBcium est, omnes semitaa domus 8U«, sive inutiles, sive utiles,sive nocenteiconsiderare^unde subditur : Consideravtt semitas domus sux^etpaneti^ otiosa non comedit, sed potius vigilando et labb- rando, semitas per quas bonum domui provenifB HOMILIi!:. ~H. M! SAKGTIS. 1M8 aperuit, et eas pcr quas damnum domui A invenietf ac si apertius dicat: Ecclesiam vel etiam re poterat, obstruxit. Et hoc contra luxu- iriduaSy quas Apostolus redarguit, dicens : et otiose discunt circuire domos, nec solum Bed et verboss et curiosse (/ Tim, v). » mtur mercedes fortis mulieris. Prima mer- «8t, laus flliorum, unde subditur: Surrex&- ' ^us^ subaudi, ad bonos mores, virtutes et II beatinimam prasdicaverunt eam, eo modo ificium prodicat artificem, fabricatura fa- iieiura factorem, sioque filii bene eruditi eruditricem. Secunda iaus est viri. Unde ? : Vir ejvis ktudavit eom, quasi dicat : Gui Mli debety tanquam illi qui secretorum suae I diiigans est perscrutator. Quibus autem animam in tot inflrmitatibus moliem et iniirmam, quis inveniens poterit oontra easdem inQrmitates faoere fortem ? Procul. Quasi dicat: Nostri non est temporia nec nostri similis, sed prooul iatervalio temporis, a Salomone usque ad partum VirginiB. El de ultimiSf inquit, finibus pretium ejus, quia • a summo cgbIo ^ressio ejus (Psal, xviii).» Non enim Christus aliud pretium pro nobis dedit quam se- ipsum. Deinde commendat Ek^clesiam vel animam fortem primum avirtutibus, deinde a prsmiis snis. Primum igitur commendat eam de fidelitate cum subdit : Cmfidit in ea cor viri sui. Vir est Ghristus, unde « deapondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Gbristo (i/ Cor. xi). » Ghristus ergo in im iaudet, ostenditur cum subjungitur : ^ Ecclesia vel in forti aniroa confidit, dum eam flde- lUw congregaverunt divitias, tu autem su- lem et in se confldentem facit, ut nulla adversitate, nec etiam ipsa morte, ab eo separari posait. Unde Apostolus : « Quis nos separabit a charitate Dei ? Tribulatio, an fames, an gladius?» (/kmt.vin.) Se- cundo, eam commendat de aoquisione^ cuni sub* dit : Et spoliis non indigebit, Spoliat quippe Eeole- sia vel quflBlibet ildelis anima diaboIum,dumquoti- die a faucibus ejus vasa captivitalis eripit, et ag- gregat gregi fldeiium ; quod facere,. est victoriam Christi imitari. Tertio, commendat eam de gralitu- dine,cum euhdii: Redditei bonum et non maiumoitnr nibus diebus vitx sua. Reddet Ecclesia aive anima Christo bonum cum,preceptisvitffimuneribu8,recte vivendo ei.respondet. Sed quia quidam bonum ftr ciunt, sed iilud intentione vanae glorie corrumpunty i €S universaSf quia videlicet non fallaces et it cetersB, sed potius spirituales et sternas pregasti, unde et subdit : Fallax gratia, sive \ vana est pulchritudo, Fallax quippe est gra- imago temporalium divitiarum,vanaetiam iiitudo corporalium bonorum, quia sive in- 18 divitiis non solum nonprosuntyimo etiam [Jade Saiomon : « Quid prodest stulto habere cttm sapientiam emere non possit (Prov. mo etiam noceL Divitis in manu insipientis sst in manu furentis. Bt iterum : « Girculus n naribus suis, est mulier pulchra et fatua [). » Sus enim etsi habeat circulum aureum ue, non ideo minus subdit eum vertendis tM». Sic pulchra et fatua mulier, quamvis ^ addit : Etnonmalum, Sed quia quidam bona faciimt et bona intentione,8ed non per8everanter,addit: Om' nihus diebus vitxsux, Tunc igitur Ghristo benegnLli 8nmu8,cum bonum simpliciter et perseveranter ope- ramur.Quarto commendat eamdeBtudio presentie operationis cum subdit : QuxsivU lanaim, ei UMumf et operata est consilio manuum suarum, Porro Eoele- sia^velunaquaBque fidelis anima,tunc qusrit lanafti etIinum,quando in simplicitate vitffi,et in castiga- tione camis studet, et in his prudenter se exereet, ne citra remaneat vel ultra excedat. Quinto oom- mendateam de bono proposito et perseverantia^cum subdit : Facta est quasi navis insHtoris de Umge par- tans panem suum, Porro Ecclesia, sive Hdelis anima, ad instar navis fluctus praosentis seculi desiderio it aurea pulchritudine, non ideo minus ve- JB subdere stercoribus luxuris. Unde au- )eedant verae divitis ostendit, quia ex Dei qui est initium sapientis (Psal, cx) ; unde r : Mulier iimens Deum ipsa laudabitur. Mu- m qu» timet Deum non servili, sed casto ti- 6re laudabilis est, quia laudabitur «terna rerlia meroes, est remuneratio et prssens nra, unde subditur : Date ei de fructu ma' ttamm, quoniam et vir uxoris su» fldem et n agnoscens, eam hic remunerat dilectione, is et honore. EtDeus propter quem fldelis ex- imunerabit eam in flne secundum quod me- sma beataque glorificatione. Quarta merces I et prffisentis et sterni judicii. Unde subdi- D U^ansit^etad portum salutis tendit, ut merces bonas ; laudent eam m portis opera ejus, Quoniam lenatores laudabunt in concilio suo virtutes U mulieris, et in magno judicii die Dens n judex et remunerator laudabit eam, di- il et cateris justis : « Venite, benedicti Pa- i, peroipite regnum quod vobis paratum est jne mundi (Uatth, xxv). » iee vero, videns Salomon genus humanum yribus implicatum, et quod homo in carnis tate et in lubricitate mundanae vits et inter mee positus, et quod peccato vix resistere eonquerituretqnarit : Mulierem fortem quis commutet in meliores^etdeterrenisemot ccelestes. £t interim ne deficiat, panem verbi divini eecum de- ferty quo se confortat. Sexto, commendat eam de sollicitudine ft^atem» charitatis, cum subdit : De nocte consurgit, deditque prxdam domesHcis suts^ et cibaria ancUlis suis, Sic qusBlibet fidelis anima propter salutem proximorum, a quiete oontem- plationie sus surgit, et dat prsdam domesticis suis, cum eos quos diabolus rapuerat, fidelibus ad- jungiU Et cibaria ancillis, cum infirmiores, ne in ope- re mandatorum Dei lassescant, sustentat et reflcit. Septimo, de spirituali negotiatione eam oommendBt, 1619 RADULPHIS AROENTIS^ 16S0 cum subdit : Consideravil agrum et emil eum, De A fructu manuum suarum plantavit vineam, Gonside- ravit enim primitiva Ecclesia, et adhuc quotidie qusque fidelis anima, mundum spinis vitiorum horridum, et emit eum, cum talentum verbi audito- ribustradit. Etin eodem agro plantavit vineam, id esty Ecclesiam quam de fructu manuum suarum plantavit, quia non solum verbis, sed etiam factis et virtutibus confirmat eam. Octavo de fortitudine eam commendat, cum subdit : Accinxit fortUudine lumbos suoSy fluxas scilicet voluptates et voluntates virtute continentiae in se restringendo. Et roboravit brachium suum, ad perficicnda virtutum opera sese praparando. Et bene primo lumbos accinxit, et post brachium roboravit, quia bonum opus apud Deum non accipitur, nisi prius luxuria restringatur. Hinc -d scriptum est : « Sint lumbi vestri praecincti, et lu- cemae ardentes in manibus vestris (Lu€. xii). » Nono eam commendat de vigilantia, cum subdit : Gustavit, et vidit quoniam bona est negotiatio ejus^ scilicet alios acquirendi, et seipsam castigandi et exercendi. iVon exstinguetur in nocte lucema ejuSy" quia sicut vigilat in die fratrum eruditioni, ita vi- gilat in nocte propris utilitati, psalmodis, lectioni et contemplationi. Decimo, eam commendat de forti operatione, cum subdit : Manum suam misit ad fortia, Fortia opera sunt opera perfectae charita- tis, ut benefacere his qui oderunt nos {Matth. v), et vendere omnia et dare pauperibus (Matth. xix). Nam per hujusmodi opera « regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud (Matth. xi).» Et di- gitif inquit, ejus apprehenderunt fusum. Sane colus C est in sinistra, fusus in dextera. Per sinistram vero vita praesens, per dexteram vero vita aeterna desi- gnatur.Tunc ergo lanam de colo.id est fusum desi- nistra in dexteram, traducimus, cum temporalia bona per opera raisericordis ad ccelestes thesauros transferimus. Undecimo commendat eam de mise- rieordia, cum subdit : Manum suam aperuit inopi, etpalmas suas extendit ad peuperem, quia ridelicet sancta Ecclesia vel unaquaeque animafidelis animae indigenti et petenti, manum spiritualis consilii atque instructionis aperit. Ei vero quae nec etiam indigere se novit, eleemosynam doctrinse sponte lar- gitur, oiTert, et ostendit. Duodecimo eam de charitate commendat, cum subdit : Non timebit domui surse a frigoribus nivis, j) Nix est diabolus, qui ob superbiam cadens de coDio, ad huc transfigurat se in angelum lucis. Hujus fri- gora sunt infldelitas et iniquitas, unde dicitur : « Quoniam cum abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum (Matth. xxiv). » Cujusmodi fri- goribus Ecclesia non timebit, quia domestici ejus vestiti sunt duplicibus, id est duplici charitate, Dei videlicet et proximi, quae est vestis nuptialis,qua in- duti securi discumbunt.Tertio decimo commendat eam de virtutum varietate, cum subdit ; Stragula- tam vestem fecit sibi, byssus et purpura mdumentum ejus. Stragulata vestis varia; texturas et fortis est. Haec signiflcat diveraarum virtutumvarictatem.qua sancta Ecclesia vel fidelis anima decoratur. Juxta illud : « Astitit regina a dextris tuis in vestitu deau- rato, circumdata varietate (Psal. xuv). » Byssus, exercitationibus multis ad candorem ducitur. Pur- pura de sanguine muricis tingitur.Ecclesia,vel fide- lis anima, tunc bysso et purpura induitur,cum can- dorc castitatis et sanguine martyrii exomatar. Quarto decimo, de nobilitate sponsi commendat eam, cum subdit : Nobitis in portis vir ejus cum sederUcum «enatort^uf £^rr<3?. Portas vocat judicium , eo quod anti- qui in portis indicabant ut requirentibus praesto es- sent. Itaque Christus qui ante tribunal Pilati apparuit ignobilis,injudicio et in portis aeternae civitatisap- parebit nobilis et gloriosus cum apostolis, et cum eis qui eum fuerunt secuti, juxta illud : « Vos qui estis secuti me, sedebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel (Maith. xn). » Quinto dccimo,de doctrina praedicationis eam com- mcndat cum subdit, Sindonem fecit et vendidit, et cingulum tradidit ChananE. — 11. DE SANCTIS. tM4 operibus !lorere,mundana omniavilipenderc,Deum tonscium habere, mortem non timere, sed potius eidpectare? Nonne haec magna sunt per se? Sed quanto incomparabiliter fiunt majora cum thesauro (BternsB beatitudinis ? In seounda quoque parabola, hortatur nos Domi- iius ad idem, cum subdit : Iterum simile estreqnum tcelorum^ id est negotium acquirendi regnum coelo- him, homini negotiatori quasrenti bonas margaritas. Bene omnes homines bonas margaritas qusrunt, id est beatitudines, sed inquirendo 6t sstimatione IkUuntur plerique.Quidam enim sestimant beatitu- ^inem esse in abundantia divitiarum. quidam in lionore seculari, quidam in potestate humana,qui- dam in gloria temporaii, quidam in corporali vo- luptate.Sed omnes hi decipiuntur : quoniam abun- dantia diviti^rum temporaiium egens est ; honor imcularis inhonorus est,potestas humana impotens est ; gioria temporalis, falsa est ; voluptas corpora- li8,fastidiosa est.Et insuper unumquodque istorum Vanum et momentaneum est.Propterea prudens ne- gotiator cum videt quod in his omnibus verae bea- Htudinis margaritam invenire non potest, quaerit per Bacram Scripturam, et invenit per fidem et bo- nam operationem margaritam ffitern® beatitudinis ln alia vita repositam esse, et dicit : « In omnibus rsqiliem qusBsivi, et in haoreditate Domini morabor {Eceti. xxatiy: S. Raynaldi' Si Cypriani a^Bafis' ActaVeAISi^. g. Berlrandi S. Jullahi" aT^batifc V! lSfolitifed««^ sis. S. Hildeberti Nantuliia6Mi8is abbatis. V. Nantolis ih'valle. S. Fulchardi 8. SalviaitotfB «bBaU» V.^ Btatvic. S. Anchelini , Gocelini Burdegalensis ecclesitt archidiaconi. ., \'t'\ TTKlllit* «■ » -^•SA ■"^ ' ■' "*"» mm, 1. Ml AHATI BdRDeGALENSK AnPtSCOPt DIPLOMATA. I. B Judicium Atnati archiepiscopi Burdegalensu el apo- ttolicge sedis legali in gratiam monaslerii Sanclx Crucis. , (Mabtene, Thes. Anecd. I, 276.) ,. Iii nomine Domini Dei et Salvatdris nostri Jesu Qhrif ti^ Amatus, sanctse Romanae ecclesi® legatu^, Burdegalensium qiioque archiepiscopus. Quoniani sspissime hominummemoria mundanis a^eo 8olj[icitudinibus iropeditur, quod non solum oUip, sed etiam nuperrime gestorum obliviscitur : ut deincepa; praBsentium mens iitteris excitata, qus vidit et audivit facile imaginetur, et futurorum in- genia iisc^em notulis de prstcritis erudiantur : placuit paucis comprehendere, et scriptis sanct« matris Ecclesis fidelium tam praesentium quam fu- turorum mentibus iuscrere,qualiter controversiam C i|iter abbatem Sancts Grucis, videlicet domnum Fulcon^m, etdecanum domnum Petrum, super ec- clesia Sancti Michaelis exortam infringibili judicio sedavimus. Gonsistcntibus namque in prsesentia postra abba(e cum suis, et decano iterum cum suis, totiusque causae rationibus utrimque attenta spicu- latione circumspectis illorum causx tale judicium imposuimus. Si abbas SanctaB Grucis tenorem Bancti Michaelis a praedecessore suo A. et a seipso habitum, prout multis conflrmat asscrtionibus, ipse cum duobus suis monachis sacramento probaverit, quiete in posterum ecclesiam habebit; sin autem, ^siuscausae supersedendum dccrevimus. Quod ju- dicium argucnte rect^tudinis examinecollaudandum cunctis enituit. Quocirca in conspectu omnium ibi- n dcm consistentium abbas Sanctae Crucis domnus Fulco assurgcns cum suis superqnatuorEvangelia juravit quod praedecessor suus bonae memoriaB A. Trencardi cum suis monachis a reverendissimo praBdecessore nostro domino Goscelino et a Sancti Andreae capitulo ecclesiam Sancti Michaelis extra urbem super Garonam sitam prorsus ex intcgro in Jus Sanctae Crucis acquisivit, praeter illud quod vo- catur tricesimum et confessiones. Et lit praedictus abbasetsuiyjuxta sanctorum Patrum decreU, ali- qua commutatione praedictam ecclesiam firmiter et qiiiete possidet^ent, quo*(iu4 aimo m- feMiviUte sancti Andrea ojiis matris eecleiia tfanoi&ieta 4wm solidos perablvereDft. Hane erga eeGlmiatt ho6 mo- do Sancta Gruioi conoessam pfasdieiinr abbif quoad vixit quicte obtittmty neoiMMr jtirtffit ao ^mm in abbatem conatitutuih oOiBdettr t^aorom obt^ nnisse. Quapropter lit doitroepa ecdesiar Safiiotl III- chaelis invioldbiliter et quiote) taxnon aenapef par capellanos^ seciindQm delibbrationoor SMfCt» Qn- cis tractaretur : hoc privil^itim iloitr» attetoriUftif flrmavimus, quod fmpressiOttO sigiUi itoetri f igRari praecepimus. Actum est et concessum in prttaoBtia itootrif a^- sistentibuB P. decano, et E. archidiaoono, eum e«^ teris Sancti Andre» canonicii, et quldm piQnbof aliis valentibuB tam clericif quam laicio^ aaiio ab Incarnatiohe Domini miltesimo Dota^BStiiko Bdae^ indictione septima, epacta vicosima sextav eoBoar- rente... anno pontificatus doioani Urbani pape se* cundi duodeciino. II. Amatus archiepiscop, Burdegalehs, dat. ^lv» Ihjiri etctesiolam S. iMpii {GalL Chrisi. II, 275, !ndtl»tfiB. fiot.) In nomine sanctae et ihdividd& 'frimiatls» ego Amatus Dei gratia ^urdegalensii afchlepifcd- pus. Sl locis Deo dicatis aliquid largiiibnis iiostni munere ob divini cultus amorem iinpertimur, prio- mium aeternas remunerationis nobi^ repcfndi procu! dubio non diffidimus. Notum itaque sii omMbus 0« delibus tam prssentibus quaih futuris, qiioniam ec- clesiae Sanctae Maris de SilVa Majore k^ divini ciiliuii auginentum ecclesiolam quamclam, quas est ihtef duo maria constructam, in honore B. Liipi cbnfes- soris perpetuo concedimus,et sahcib'ana ad supHi* dictam ecclesiolam pertinentia ; et ut hsd cidnc6in6 pcr succedentia teinpora iirma et iB^irvtdi{& {S&^ m POPPO JJfEXBJJ^IS IIPlSCqpTIS. - I«0,TITIA. 1680 maneat, hanc cJjar^u^un.Bigillo nostrae auotoritatis A carnationis Domini, indict. vi, concur. iv, eoaota insignin prsc^pimus III. Q^sedam 4icia qd ^Anu^lurn Bjuriegalensem spe- ctantia, . AMATUsgratiaDoi Burdeg^ensium archiepiscopus et S. R. E. legatusy.ad petitionem venerandi Asculfi Angeriacs imo angelicze cgngregat^onia S. Joannis Baptistse abbatis, dedit privilegium de q.uibusdam eccleslis quaS: antecessor Asculf), O.do bgns memo- riae aUbas, a Goscclino archiepiscopo in archiprae^u- latu, Burd^galensi acqujsiverat ; quatenus ipsa su- pradicta.aAgelica congregatio.fiimul cnm ipsis ec- clesiplis tam in.augi^ento rermcn temporalium per ten;)pora .sucpedentia crescat, quam in divino ser- XV, domino Urbano secundo Romansc sedi' papa residente. Data per manum Petri decani ipsi abbati, A. in capituio S. Andreae v Idus Martii. Ex chartul. Jn- geriac. fol. 97. Idem Amatur deflnivit in concilio Burdegalensi altercationem quae erat inter Ansculfu^. abi)atepi S. Joannis de Angeriaco, et Garnerium abbatem S. MiM^entii,etmonachos utriusque monasterii propt^ ecclesiam S. Petri de Mareistais vetulo sitam prope c^kstrum quod nominatur Mastacius : in favorem Angeriacensium ros fuit difHnita. Actum et concessum in Curdogalcnsi conoilio vitio in.difis mejius p^-oficjat. Sunt.autem istse.ec- p anno abIncarnaUoneDomini4098,indict. vi,epacta t .' « ».._' j1 ,,::.__ « r.-x_; _ j_ iif_i_ « ^ xxvi, assistentibus et prssidentibus S. Auciensium clesiae : S. Maria de Vairas, 8. Petrus de Vals, S. Sulpitius de Averniaco, S. Martinus delson, S. Mar- tinus de Boiseth, S. Maria de Grisiliaco, S. Vin- cenliuadeMQlon, S.. Laureutius de Medulco ^^t.h» ecclesis sunt inter duo maria. Pctrus decanus et archiepiscopo, el R. Dolensium archipraesule cum suffraganeis eorum episcopis et abbatibus, nechon et S, Agennensium, et R. Petragoricensium episco- pis cum suCTraganeis eorum al)batibus. Anno vero archidiaconus, Eblo aijqbidijLC^nus. Arnaljjiis ^i- . xi pontific. domini papae Urbani II, data iii Nonas monis oantor et ccteri c^nojiipvin; caBitujo S^ ^n- Oclabifis. Ex char.tul.^^er^. fol 95. dreffi confirmant hoc privilegium. Depositio domni Amati archiepiscopi notatur in Actum et concessum Burdegale, anno 1098 In- .necrolog. Monast. novi Pictaviens. x Kalend. Junii^ ,AmO, POMINI IfLCfil NOTITIA ((^llnQhrUtynoy. t. XIII, col. 734.) Buchar^p succeasitPoppOi arphidiaconus. Ecclesi» C Treyirensis, Hei\rici comitis palatini fr^jter, tam schismaticorum fac^ioni contrarius, quam par- tibuB Catholicorum addictus. Quam ob causam «•■■•' • ' competitprem expertus est Adelberonejn seu Adel- bertum, quem licet jmperatoris. auctoritate su fTqltum secjusere cives .Metenses. ^taque Poppo in episco- p,atu8 pqssessione permansit. Verum opue erat ar- qhiepiscopo jqui e,um.consec;«ret ; nam Egilbertus prpyinciae metropQlitanus schisma sectabatur. Gu- ram hfgic in se recepit Jarentonis abbatis 8. Beni- gni I)ivionensis^ precibus victus.Hugo. archiepisco- pus Lugdunepkis^ Bedis apostolica; legatus. Ille si- q^uidem intei^jgericula, pluribus comitatus prslatis, Metas accessit ac Popponem unxit in episcopum prima Quadragesimae hebdomada. Ila^c narrat in Ghronico Ugo abbas Flaviniaci, auctor agualis, M annum 1093 : Scriptor historise mss. S. Huberti, paulo minus antiquus, idem refert de Burchardb. Unde npnnulli censuerunt Burchardum et Ppppo- nem eamdem ess»personam. Aliunde Berthol^us continuator Ghronlci Hermanni Gontracti yult ut quem clegissent Metenses episcopum cjnsecraverit Gebehardus Gonstantiensis legatus apostoiicuSy 27 Martii medio Quadragesims. Ut ut est, verisimile videtur historicos Metenses cx inaugurationis cun- ctatione conclusisse episcopatum Metensem pasto- ribus orbatum fuisse per plures annos, licet Bur- chardus immediate Herimannosuccesserit.Sed dum deesset.consQcratio, sedes vacua censebatur, liqet plures personiB de co episcopatu contcnderent : vi- delicet Burchardus, Poppo, Bruno^ Adell^ro, et 1681 POPPONIS MBTBNSIS BPISCOPI. less forte Nicodemus memoratus in oharta Bosonis- A villsB, vel etiam alter designatus per litteram 0, ad quem litteras papa direxit. Attamen Poppo anno 1094 ecclesiam de Thiecourt, quam Gerardus de Thiecourt et filius ejus Arnulfus tradiderant, conflrmavit monasterio Cluniacensi. Testimoniales litteras indulsit anno 4094 Richero Virdunensi episcopOjUt consecrationem ab archiepiscopoLugdu- nensi acciperet, eumque adeuntem in possessionem comitatus est. Eodem anno visitavit Spinalense cce- nobium, ut instit«tam jam pridem ab Adalberone observantiam restitueret. Popponis episcopi an- nus 5 componitur cum anno Incarnationis 1094 in charta Brunonis Trevlrensis archiepiscopi, eccle- siam S. Petri in Arenis monasterio S. Clementis confirmantis. Unde colligere est episcopatum Pop- ponis incoBpisse anno 1090. Cum Spinalense mo- nasterium ilie visitavit,tunc temporis ibidem dege- bat, ut legitur, sanctimonialis Gsoilia noinine,qu« apud eum de disciplms regularis prolapsione ezpo- stulavit, tumque praedixit quondam futurum ut, quod nunc cernitur, sorores ejurata S. Benedicti Regula ad mores prorsus ssculares se converterent. Concilio Claromontano interfuit Poppo anno 1095, quo mediator exstitit inter Varnerum abbatem Gorziae et Vezelonem advocatum super poiestate Amellae. Nominatur etiam anno 4097 cum Hilde- berto Trevirensi archiepiscopo ac Widone S. Ar- nulfi iBbbate. Antonium Layii priorem in locum Bercheri Senoniensis abbatis mortui sufHciendum curavit anno 1098. Ut vero semper exstitit exosus imperatori, omnia Metensis Ecclesi® bona sita in Hasbaniasub suam manum princeps tradidit, etin feodum concessit comiti Arnulfo de Los. Obiit autem hic praesul anno 1403. POPPONIS DIPLOMATA I B Integram centenam (1) S. Juliani abbatias S. Vin- centii concedity et omnia bona ejus confirmat. (Anno4094, Octobr. 1.) [Histoire de MetZf t. HI, Preuves, p. 98, ex archivis abbat. S. Vincent., fascic. 4, n. \.] In nomine sanctffl et individuae Trinitatis,etbea- tissims Virginis Marise, sanctique Michaelis archan- geli, et sancti Petri apostolorum principis, et bea- tissimi Pauli apostoli, et sancti Stephani protomar- tyris, sanctique Vincentii gloriosi martyris, et san- ct^ Luciffi pretiosissimae virginis et martyris, om- niumque coelestium ordinum, Popposanctae Medio- matrtcorum Eclesiae, gratia Dei pontifex, universis ' spiritalibus sancts matris Ecclesiae filiis. Gommendat vencranda Patrum auctoritas nos p condecorare, excellentissimo studio, corpora san- etorum, quos intercessores pios apud omnipotentem Deum fore credimus ; ut quanto deditiores erimus in pretioso ornatu sanctorum, tanto celerius frua- mur in nostris necessitatibus ip^orum patrocinio. Ad quam venerabilem dcvotionem subtiliter invigi- lans dilectissimus noster fllius Lanzo, reverentissi- mus abbas eoenobii Sancti Vincentii, sacratissimum corpus sanctffi Luciae, quod ibidem requiescit,quia intra quoddam habitaculum minus digne locatum per annos plurimos fuerat, honorabiliter transferre concepit. Insudavititaque multis impensisad fabri- candam capsulam, auro, argento,gemmis decoram, ut sanctissimum quod conceperatdesiderium com- pleret. Peracto igitur opere, et die ad beatissimum propositum significato, collooavimus transferentea pretiosissimum corpus praefat» virginis intra artifi- ciosum receptaculum, priesentibus nonnullis reli- giosis personis, quee de diversis finibus ad tantum gaudium ultro convenerant. Noa vero altiits contem- plantes laudabile factum venerabllis abbatis, propo- suimus aliquid insigne de nostris bonis ad hanc translationcm ampliGcandum, adhibito suffragio nostrorum (idelium, clericorum et laicorum. Qua- propter ego Poppo, sanctae Metensis Ecclesiae prae- sul, notum designo omnibus fidelibus tam praesen- tibus quam posteris, quia trado indissolubiliter bea- tissimae Luciae, propter salutem meam etpredeces- sorum meo^umsuccessorumque,integram centenam in burgo Sancti Juliani,etin omnibus ejus appendi- ciis, utillamdistrictionem obtineat abbas praenomi- natus, omnesque sui successoresliberepropriismi- nisterialibus adhibitis etomni alia potestate seque- strata, Quotiescumque vero per bannum venditur vinum, in urbe, sive extra urbem, tradimus licen- tiamabbati,sui8que omnibus successoribus habendi vinum venale per bannum in curte Sancti Vincentii, omnibus inculpatis, tam vendentibus quam ementi- bus. Gollaudamus praeterea et obnixe sancimus quaecunque pontiflces, praedecessores nostri, tradi- derunt abbatiae Sancti Vincentii, tam de pertinenti- bus ad propriam mensam quam deomnibus acquisi- tis in villis, in vineis, in terris, in nova portione, in hominibus, in ecclesiis et in omnibus possessioni- bus, quatenus abbas et Deo inibi militantes, absque aliqua injuria,omniainperpetuum ratapossidcant. (4) Seigneurie, juriiiction. 1653 DIPLOMATA. 1681 Ad hffic quidquid dlgnitatis et auctoritatis aerenissimi pap», videlicet Joannes, BenedictuS) Leo, Urbanus, per privilegia sua concesserunt abbatibus Sancti Vincentii, quidquid etiam observandum de bonis ad abbatiam respicientibus substituerunt, concedimus etinviolabiliter conservandum praecipimus, collibra- ta in omnibus dignitate et auctoritate nostra om- niumque Metensis Ecclesi» praesulum, si catholici fuerint. Nos igitur corroborantes universa superius notata, ut in omne tempus rata et inconvulsa exi- stant, violatores eorum, auctoritate Dei omnipoten- tis Patris et Filii et in virtute Spiritus sancti, gla- dio districti anathematis, a liminibus sancts Eccle- siflB sequestramus, ut nullam partem in sortem ele- ctorum habeant, nisi per emendationem resipi- scant. Actum Metis in ecclesia Sancti Vincentii, anno Dominicas Incarnationis 4094, indictione iii, die Do- minica, Kal. Octobris, episcopatus autem domni Popponis anno v. Prsesentibus et collaudantibus domno Adalberone primicerio et archidiacono, domno Gerardo archidiacono. Amulpho thesaura- rio, Emicone, Accone, Folcuino, Leubi^inco, Thie- frido, Sigifrido, canonicis. Walone abbate Sancti Arnulphi, Alberto abbate Sancti Martini. De laicis quoque prssente et cooperante Burchardo judice, Becelino et Alberto fratribus, Ebroino cum aliis in- numeris, quorum nominascriptasuntin librovitsB. IL Jura advocatorum Amellee ordimt. (Anno 1095.) [Ubi supra, p. 400, ex chartul. abbati» Gorziensis, tit. 138, p. 188-190.] In nomine sanctsetindividuse Trinitatis, etbeatas Dei Genitricis Marise, et sancti Michaelis archan- geli, et sancti Petri et Pauli, et sancti Gorgonii, et omnium ccelestium ordinum, Poppo, sanctee Medio- matricorum Ecclesise gratia Dei pontifex. Contradimus notum omnibus fidelibus, tam prae- sentibus quam posteris, quod veuerabilis abbas Gorziensis ccenobii, nomine Warnerus, cum suo praeposito fratre Adelone, nostram prsesentiam hu- militer adiens, conquestus fuit de Wezelone advo- cato suo, qui super potestatem Amellae, ubi est ad- vocatus, extraordinarie per se et per suos, nonnul- las res vindicabat, excedens sequitatem quam obti- nuerunt alii qui memorantur inibi fuisse advocati. Nos itaque satisfacientes desiderio querimoniae suae, venimus Amellam, collectamultitudine nostro- rum fidelium, ubi convictus supradictus advocatus, nobis et abbati nostro, ob illicitas invasiones justi- ficavit, secundum consilium praesentium, et po- stremo dereliquit quae injuste usurpaverat, collau- dans abbati et suis quidquid dignitatis et utilitatis, ex antiquitate in supradicta Amella palam fuit enarratum. Ut autem nulla ambiguitas super hoc puUulet apud praesentes, sive posteros, sequestra- vimus quae sint jura abbatis, quae advocati, sicut ndicant^ hoc ordine, sequentia: Apud Amellam A nuUus habet bannum {juridiction,) neque potesta* temnisiabbasGorziensis,praepositusquesuus, etmi- nisteriales sui, cumomnibus appendiciis. In tribus annalibusplacitisetinaliisplacitis, perannumconti- nuum, praDpositusetvillicus [maire devillage) agent et finient, absque advocato quaecunque ad placita pertinent. Omnis investitura fiet subbanno abbatis et praepositi et villici, nulla mentione advocati ha- bita. Abbas et praepositus ponet villicum et omnes ministeriales, absque advocato. Villicus bannalis quemcunque rebellem accipiet per se et per suos, et in cippum (prison) tradet, eum cogendo, donec justitiam exsequatur, sine advocato, nisi forte ne- cesse fuerit. In centena (seigneurie) totius potestatis Amellae, tam de fure quam de latrone, et de aliis ^ omnibus, definietviliicus, sine advocato, omniase- cundum judicium scabiniorum ipsiuscurtis Amellae. Quod si fur vel latro extraneus fuerit, et se rcde- merit, advocatus tertiam partem suscipiet ; ei vero aufugerit, dum in custodia tenetur nihil interest ad- vocati a villico requirere, si sc poterit purgare eum suo assensu non aufugisse. Abbas suum habebit bannum vendendi vinum {droit de ban-vin) per menses duos, requirere quoscunque voluerit, ex- cepto Julioct Augusto. De leuda (amende pour cause d^homidde) hominis interfecti solus villicus placita- bit, accipiens ad opus abbatis leudam, advocatus nihil habebit inde, nisi invitatus fuerit. De muta- tione monetae et de duello sive incipiatur, sive flnia- tur, nihil pertinet ad potestatem advocati. Advocatus enim, ut omnia alia in libera potestate abbatis con- G sistant, mansos decem habet in feodo, praeter ban- num quem retinet abbas, quos mansos habet seor- sumj ut totam potestatem defendat, sine alio respe- ctu, nisi qui inscriptus est. Habct etiam idem ad- vocatus in illis mansJs mancntes, debentes sibi censum de capitibus, ethabet ibi proprium villicum, decanum, scabioncm, omncsque redditus illorumx mansorum, absque banno. Praeterea advocatus de singulis manentibus infra bannum istum, et quo- rumest advocatus, et qui censum solvunt, accipitin solemnitate sancti Martini soniam unam {droit de gite, ou plutdt prestation qui se payait pour ne point loger) ad mensuram quartalli de curte Amellaj. 8i vero ea die sonia non fuerit persoluta, tamcn advo- catus nullam faciet violentiam, scd villicus abbatis D exsequetur sibi justitiam, annali placito abbatis fl- nito. Sequentidie advocatus habebit placitum suum super suos homines de suis decem mansis tenentes, et super illos censum de capite sibi debente. Quod si causaaliqua in suo placito usque ad duellum per- venerit, in curte abbatis Amcllae flnietur, et abbatis villicus faciet districtionem {punition^ peine imposie parlejuge) dabitque abbati suamjustitiam, etadvo- cato suam. Si meta aliqua fuerit exterminata in illis decem mansis de feodo advocati, villicus abbatis fa- ciet totam districtionem, dans advocato suam justi- tiam, abbati bannum et metam restituet. Advocatus domum propriam apud Amellam nuilam habebit, l^ f n 1655 ANSELMI MEDIOLANiENSIS ARCHIEP. Ifi&e nequQ.^uiservientes, nec hospitabitur ibi, nisi forte Abates: Warne|*U8,.WalOy Lauzo, Petriis pr^pomtiis, .causa sui placiti yenerit, et tunctantum apud suos Adelo.Clerici : Adalbero archidiacoDUS, EoiichQ a> chidiaconus, Rotcelinus archidiaconus. Ainuiriis thesaurarius. Laici : dux Theodericus.GeraFdus co- mes, Gotbertusde Aspero montei, Albertus de Brlac^ et duo fllii ejus; Theodericus, AlbertuSy WigericDi de Spinal, I^ugo de Asperp monte, Bertaldus de , Turre, Theod^ricus de Confluentio, Wig^icus de Donobrio, BurchaLrdus judex^» AnsennuB dapifer, Gi- rardus scan^e, Walteriis G^rzieasis advbcatiis, Wipaldus Metensis primuq scabinio. Actum ^fetis publice, Henrico AHg[U8to,impe- rante, Folmaro comite; anno Incarnatibnis Pomi- nics 1095, indictidne iii. Ego Andreas cai&ceilariiis .yaric^tores, si qui exoriantur, nullam sortem cum dictavi, et sigillavi, ex pfsecepto serenissimi domni si^nQUs hab^ntcs., •n mei Popponis, gratia Dei Mediomatricorum- pontl- Pbppo sanctae Metensis Ecclesiae episcopus. Ab- ficis. homines hospitabitur. Hsc suprascripta consistunt Juris totius potestatis Amella^. Iloc jus conservave- ,runt prioresinviolabiliter usque ad nostram memo- !riam. Hoc jus, licet deprevaricatum a Wezelone ad- ^yocatp fuisset, tamen, sicut superijis, praelibavimus, 8,e conseryaturum deinceps collaudavit et promisit. •!^Vt autem.ratum et inconvulsum in perpetuum ha- [beatu^, indissolubili vinculo anathematis violatores Ibiyus renovati c|ecreti innodamus, et ut firmiori ful- !^oiatur robore, subter notamus inscriptionem nostri .nomii^isy nostrprumque fideliuixii ad.testimonium \ yeritatis, in virtute bmnipotentis Dei adversus prae- ' • r f I . '■ 1>M ir.i.i .nx^i ,j:.:i«f!:fii ■ « I > • 1 •. . . : t POPPONNIS EPISTOLiE AD LAMfiERTOM ATREBATENSEM EPISCOPUM {Vide inter epistolas Lambertij Patrotogise, tdm. CLXIL) .1 . . ■• ■ « , ANNO DOMIIIICI MG MEDIOLANENSIS ARGHIEPISeOPDS NOTITIA (Ughelu, Italia sacra ^ iomi IV, col. -116.) .» . .Anselmus, higus nominis quartus, Valvasorius, alias de Buis, ex Laurentian» basilicae praeposito, dictus est archiepiscopus Mediolaneasis, et ab Ur- bano n pontifice confirmatus anno 1096. Qui sui optimi antecessoris secutus vestigia, Gruciatam, ut vocant, etipseinstituit pro^dicare, conscriptisquo ac cruojB signatis quinquaginta millibus Longobardo- rum, aa sacrum bellum trajecit in Syriam. Cujus electionem, expeditionem morosgue sic describit Landulphue de S. Paulo in Chronico, cap. 1 : . ,«, Armanus eni^i ille monachus, guasi cardinalis Romanus, et a parte Brixiensum civium atque fa- Vore comitissae MathildisinEcclesiaBrixiensiclectus (Bpiscopus, defunoto Arnulpho archiepiscopo Medio- lancnsi, ad alium eligendum venit ; qui ubi sensit npbilem m^ultitudinem Mediolanensiuipcoovenircad igendum Landulphum de Badagio, S. Ambrosii ca- * • • ■ " * - C .nonicffi prspositum, in archiepijsoopumj, yirum^v^ ' raoribus, et vita quam bene ornat^m, ^UDsiitit et electioni non consen^it.Corond^ind^ vuig^jg^tia Ro- man» Ecclesiae, et Britieh^isV ac Mtttnirdis c'6Tbiti^s , favore putans illum fore religionis virum : mox ubi _ sensit illum Armanun^, (luic .electjonji oh^sis^y ccepit adversus ipjsam elec^mn^m, ip^sai^ire, %\ cler|cip9li et sacerdotes pugnisetfusiibus v^hem^ntet' laciehaire, virum quoque de. . . civibus Pc^&'ti*tfm" ildllllhe Bt in porto orientali. . . ih'^'sa eccTesia ^uof dicitbr Hiemalis, presumpsit pcci^Qre* fi&^c ii^sf^iiai^jio* bis LaiidiUphus vitavit ; .et (iiescf ndons ^rfitwuni ecclesis , aa domesticam suaiii ecciesiip(m , ^u^^ncti Joannis ad Quatuor FacieBdibllur^perViBnit.A^fAa- . nus autem ille in tanta ' perturMtione in ecotena Sancti Ambrosii ait RQPmIo^s^q (H)ngregaiQ.^/)^is fiet prout proverbium aicit : Populo stulto* episco- PRIVILEGTA. jm surdus' Hoc dicto stalim elcglt sibi ct illis iii X ' archiepiscopum Anselmum de Buis, hominem sim- plicem, et canonic» S. Laurentii pr.Tposilum. llic Arero ubi sedsit electum a Brixiens illo Armano, ct populo impetuoso collaudatum,illico caihedramar- chicpiscopatusQSCcndit, ctscdit.otdrlicif.-ntiliiissibi " suffraganeis episcopiSjOmncs ecclcsiasticos ordincs usque ad presDyteratum,ordinaliouem quoqueepi- scopatus ab extraneisepiscopissusccpit, virg;c quo- q\ie pastorali per manus camitissieEalhildis adlKC- sit, stolam vero per legatum domini Urbani pap^e sibi delatam induit.Deindc homo istc elfcctus pru- dens neglexit Obertum, cognomine Baliricum, qui • propter mvestituram Brixiensis episcopatus, (juam a rege suo Henrico susceperat, Armano rcpu;;nabat: et Armanum, (jui se in archicpiscopum clegit, in 'ipiseopum ordmavit. fn Tusciam adirc tcntavit. Et ciim pervenisset Florentiam, rex ipsc prudcns,?a- .•|>iens, atque decorugspecic,prohdolor! adolcscens, accepta potione ab Aviano medieo Eathildis comi- n tissae vitam finivit. » Scciuitur idem auctor cap.2 : «Rcgeigitur in regno denciente,supradictus Ansel- mu8 de Buis Mediolanensis archiepiscopus, quasi monitus apostolicaauctoritate,.jam clicto presbytero nolente, studuit congregare de diversis geutibus exercitum cum quo capcret Babylonicum rcgnum: et in hocstudio praemonuitprwclectam juventutem Mediolanensem cruces suscipere, et cantilcnam de UUreja UUreia cantare ; atcjue ad vocem hujus pru- dentisviri plures viri cujuslibet conditionis per civi- tates Longobardorum,villas et castella corum cru- ' ces susceperunt et eamdem cantilenam dc Ultreja UUreja csLniayevuni. Cum adhuc homo istesimplex ' Mediolani viveret,et exercitum congretjaretjhabuit consilium statuendi sibivicarium,hominem multa- rum artinm. Unde quidam sagacissimi viri, ab eo ordinati sacerdotes, mandatum cundi Saonam su- sceperunt, ut in ipsa civitate suo jussu et anctori- tate electionem episcopi admonercnt, ct ficri coge- ^ rent.Quidum iter faccrent venerunt Fcrrariam: in ^ (juo nemore amplexi sunt Grosulanum et cjus consi- hum.Quorum sacerdotum exercitium in tantum va- luit, quod quidam ex Saoncnsibns ipsum Grosula- num, in victu afflictum, in vestitu abjectum elcge- runt sibi episcopum, et eligentcs una cum illoclccto, et illis duobds sacerdotibus ab archiopiscopo missis, videlicet presbytero Joannne Aculeo, et prcsbytcro ' Niazaricl Muricula Mediolanum pervenerunt.Ibique • per jU8si(3nem archiepiscopi,c[uijam erat in expedi- , tione positus Grosulanus ab Armano Brixiensi, et Ariamo Januensi,et MainardoTaurincnsi ordinatus est episcopus,et archiepiscopiviearius. Vcrum quia ipse ordinatus, sedem Saonensemnondumascende- rat, ad ipsam civitatem adire tentavit. et quodam- mpdo pervenit. Sed reguies ibi, si quam habuit, paucissimafuit.AtcitissimeindcexiensMcdiolanum lete rcdiit.Cujus magnae civitatis commovit gentem,nt pcr singulas hchdomadasin secundaferiaadSancti Ambrosiiecclcsiamconvenirent,etproarchiepisoopo illo Ansclmo, cjusque exercitu litaniasfacerent. Ipse vcroGrosulanusnonsoluminipsisferiis, sedfereper singulasrcstivitale^ulli magnae genti luculenterser- mocinando non magis afTcctabat eam sibi, qnafn aspcritate vcstibus ct cibi. » Hactenus ille ejus svi scriptor. Anno 1003, vcl initio sequentis anni,Anselmu8 e Syria Mcdiolanum rcdiit, antequam Hierosolymaa Cnristi fideliqus capta fuisset, nam Idibus Juliian. 1()99. duce Gothifredo, in eorum mauibus devenit, summa totius orbis Ghaistiani laetitia. Anselmus vero IV Nonas Fcbruarii Mediolani sententiam tulitad fa- vorem abbalis S.Simpliciani,quam (juidcmcumsit valde celcbris, ad hujus rci indagandam veritatetn exhibendam duximus ex authentico exomplari, quod nobisdocumentumsubministravitdootus, et rerom an ticjuarum peritissi mus Gonstantinus abbas Cegeta- nus. Basilicae S.Simplictani accessit deinde nobileBc- ncdicti ordinis coenobtum,po8tquam Sittiplician^s in eo solitariam vitam duxii, et post ipsum alios ejusdem instituti viros, quibus Benedictmi monachi succcssere circa sunum Domini 700 ; tunc ad S. Protasium ad monachosmoram trahentes, aMedio- lanensibus archicpiscopis juribus atquo ptivilegiis ornati, hactenusque sub Gasinensi nobili piiiqve congrogationc illustre cccnobium perseverat. Ccelcrumcum GothifredusBulonius sancta civitate Jerusalcm, ejectis barbaris, fuisset potitus, Ansel- mus archicpiscopus in palriam,in testimonium Hie- rosolymitanfE victoriae ecclesiam de Rdtizone, quffi in honorcm S. Trinitatis erecta olim fuerat, refor- mavit, ct ad vcram sirailitudinem Hierosolymitani scpulcri, sive Hierosolymitanae illius Ecclesiae rede- git, pcrfectoque opere, eam solemniter eidem sepul- cro consecravitan. 1100, Idibus Julii; dequaoonse- cratione pauca Calchus,plura vero Puricellus habet rccitattiuc Anselmi epistolam, seu pubticum docu- mentum ab aulhentico archetypo exemplari exscrip- tum quod habes infra. Anselmus igitur, e Syria Mediolanum regresstis, mox illa sanctic Trinitatis ecclesiain honorem Do- miniei sepulcri renovata, camdem Idibus Julii ann. ■1100 consecravit. Deinde Kalendis Augusti Genua discessit una cum ea Genuensi classe de qua Ubertiis Folieta Gonuensis historiae lib. i. In Syrfam pro- fectus,a Saracensis fugatus,GonstantinDpoli exspi- ravit eodem anno 1100. Kalendis Octobris(l), sepul- tus in Divi Nicolai fledcposterisimmortalisnomiilis 8ui fama relicta;sicenim diserteasseruntChalcus, Acta Ecclesiffi Mediolan., et Landulphus deS. Paulo, cap. 2, a Turcis, ait, el Sarracenis fugalus in gravi luctu Constantinopoli exspiravit. ANSELMI PRIVILEOIA. I. Privilegium pro ecclesia S. Simpliciani. (Anno 1099.) [UcHELLi, Ualia sacra, IV, 118.1 • Ouorifam gratiam S, Spiritus spcculatum domui * Istaerexceilsam turrim Sion montis conscendimus. "omtiibtis dOmmissis providenter invigilemus, non ' dantes domnum oculis ; sed toto corde nostro in cir- (t) Anselmus ex Gatalogo scdit an. in, mens. Xydirs ' xxviri : obiitii Kal. Octob.y sepultus Constantinopoli ut peregrinus in monasterio S. Nicotai. Ansclmus au- tem ex isto calculo sedere coDpit an. 1097, die 3 No- vembrig, feria tunc tertia post vacationem mcns. i, dienim 8, et vixit usque 3 Septemb. anni UOl. Er- D cuitu oculato habemus aspectus similes succensis carbonibus. Ostendentes vultus ignitse flammffi lam- padum admodum animalium,bisvivisdivers« formffi vultibus super rotascoruscantium,uttotacivitasin tranquillitate conquiescat, cum supragregem suirm virgam vigilantem videat : unde si quam clanculo surripientem ab ipsa specula videbimns, vel palam irruentem ad domus Dei publicaminfestationem,nt)s ravit ifrilur Ughcllus, quando ipso saecblari anno mnrtunm Anj^nlmum hunc scribit, qui dicto anno adhuc Mediolani consistens celebraverat d«dioatio- nem eccleslo! S.SepuIcri,cujusdedicationisinsigne monumentum refert idem Ughellus. PAPiGBROCHius. ies9 ANSELMI MEDIOLANENSIS ARCHIBP. 1600 illis adversantes non dubitemus pro muro domus A sLris clericis et abbatibus in secretarium conveni- Israel ad pugnandum in pr^lio. Nunc ergo quia quosdam superstitiosa religione videmus in domo Dei contendere, ignorantes Dei justitiam, et suam quaerentes constituero, oportet nos pastorali cura superintendere, et discordes ac contcntiosos, qui sunt in Ecolesia perarma justitiajsubecclesiasticis statutis ad pacem, et unanimitatem reducore. Au- divimus noviter scissuras esse factas Eccles. Doisub nostro regimine, vicinis I). Protasii sub nominere- ligionis decertantibus pro quadamEcclesiacumab- bate S.Simpliciani.Cur autem hoc scandalumexo- riatur, noster ex ordine stylus prosequatur, ut cun- ctis clarius innotescat, quid ex auctoritate SS.ca- nonum a nobis inde censeri conveniat in primisvi- mus,ut corum consilio hujuslitigiicanoniceventi- lata cnnclearetur ratio.Ubi lucernasapientissuper candclabrumposita,utluceret his qui in domosunt, cum ex hac causa rationem ponerecum nostriscon- servis, non est inventus aliquis, qui commissumta* lcntum subfodiendoabsconderet,sedaperti8 ihesau- ris multiplicet superlucratanobis postulantibus pro- tulerunt talenta. Quibus ostentatis, ezpulsa esk ignorantia, introductaque veritate per legalem di- lucidationcm sapientiasalterutrum amplexati sumui brachiisconcordiae.Postcujus amplezusconcorditer cum clectisclericisibidem statuimus jutitiam supn dictis contcntionibus hactenus conculcatam nunc ab ipso thalamo eductam per legisperitiamincra- cinorum causantium postulatio clare fiat. Dicunt t> stinum oris n^strigladio legalitersponderepopolo • • • • v« f • fy» Y\ A * * 1 * i* * ^^ HM t < il*a* enim vicini Ecclesiam S. Protasii olim fuissc mona- sterium abbatis et monachorum, basilicam vcro S. Simpliciani ex longo tempore fuisse canonicorum. Sed abbate, et monachis ad habendam solitariam vitani, evitare volentibus popnlorum frequentiam : canonicis vero, velut constitutis in agro, non recu- santibus esse in populo, talis inter utrosque factaest commutatio, ut abbas, et monachi, cum omnibus rebus ad monasterium pertinentibus ad ecclesiam processerunt S. Simpliciani, item canonici, cum omnibus suis rebus ad ecclesiam devcnerunt S. Pro- tasii ut illi essent in solitario ; tsti in populo. Ilis rationibus vicini confidentes, nullosque monachos ulterius ibi starevoIenteselegeruntGualdonemfra- trum prspositum S. Protasii officialium, abbatc. Mane autem utramque contradictionem . . . . po- pulo nostrum postulantibus audire judicium. cum eisdem elericis, et abbatibus S. Maris eonscendimos pulpitum, Tunc facto prius silentio hoc locum c&pi- talium est Gre pluribus capitulis diligenter a nobis, ac nostro clero, et in secretario consideratis inspectaque antiquainstitutionemona» stcrii et S. Simpliciani, et ecclesi» S. Protasii . . ut deinceps ad ecclesiam S. Protasii permansissse claustrales monachi per constitutionem abbatii S. Simpliciani, laudantes quoque firmamus eamdem Ecclesiam,ejusqueecclesiaBmona8teriumcumomni- bus rebus adutraquecoenobia pertinenti- bus, amodo manere sub potestate, et ordinatione ejusdem abbatis. Deinde lectum est capitulum Ana- quiainillumturpiter murmuraverant,ejusclectioni C clcti papae. Quo explanato diximus ad populom. invito consentiente, ac omnibus proclamanie :« Ne forte tumultus Oeret in populo : huic electioni quo~ dammodo consentio, salva tonen nostri monasterii dignitate, nostroque privilegio. » Audita vicinorum ratione consequens est. . . . Abbatis contradictio- nem in medium deducere. Dicit enim abbusmona- sterium monachorum dudum fuisse constitutum apud Protasium. Cum autem in omnibus monasterio- rumabundantersuccresceret, utcopiamonachorum, cum pluribus aliis adbaerentibus ad societatem, vel famulatum eorum, intolerabilem ferretincommodi- tatem propter augustiamloci,et civilem tumulatio- nem, transmutata estAbbatiaforasad S. Simpliciani basilicam, abbate olim in proprietatem acquisitam Pr^eterea constituimus, ut omuino pro infecto ha- bcatur,quod Gualdonem nostrum capellanumvobis eligentibus dedimus, ut presbyterorum, et clerico- rum ecclesiae S. Protasii esset prepositus. Cum ab- bas S. Simpliciani tunc dicat, ac jurejurando asse- rere si volumus, promittat, se non voluntarie, sed per metum ejus electionem consensisse ; dioens quoquesuam,et nulliusalteriu8,ab antiquotempore sempcr fuisse elcctionem capellanorum ecclesisS. Protasii. Quapropter sicut jura nostrasque dignita- tes semper ob impugnatoribus debemus defendere legaliter, sic aliena non debemus cum fratribos ....auferet; statuimus etiam, ut ab hac hora et deinceps abbas S. Simpliciani eligat Capellanos ofB- ex decreto archiprssulis, qui erat tunc lemporis. ]) ciales S. Protasii,quisusepote3tatisu«eque obedien- quibusdam tamen ibidem remanentibus monachis cum suis monasterialibus instrumentis in monaste- rio S. Protasii. Omnibusque patet ab ipso die in prjedicta ecclesia eancti Protasii monachos sempf r mansisse, cum capellanisinecclesiastico officioad- ministrantibuspopulo in omnibussubmissisabbati, sibique submissse congregationi.His autcm conten- tionibus abbas et vicini tamgraviter disscntienles, ut Dei Ecclesia vacillanter inquietaretur,omnisque civita8perturbaretur,emoIiti tandem nostris crcbris admonitionibus omnem causam nostro nostrique cle- ri judicio terminari statuerunt. Quapropter cum no- tis subjaceant, nec alium praepositum habeant, nisi ipsum abbatem, qui eos regat, et custodiat, et si inter se ipsos, vel in alios psccaverint, eos in virga rectitudinis corrigat,eo8que ad eamdem Ecclesiam viverc faciat,vel regulariterin claustro cum suprv dictis monachis si ipsimet capellani hanc vitam magis elegerint, vel canonice in domibus aliis.HaM fratres canonice sancivimus : hoc una cum nostro clero laudavimus: idemqueanobisomnibus firmiter laudari volumus; utvicini, et abbas, ut nunc sta- tuimus, inviolabiliter teneant^et dixit omnispopo- lus : flat, fiat. PRimEGIA. 16M t go Anselmus Dei gratia archiepiscopus a mc A mane et vespore. Finito autem ofticio, religiose e 0 subscripsi. 00 autem^et dictatum est ab Ariprando cancel- > anno Dominicae Incarnationis 1099, iv Nonaa ruariiyindict. vii. go ArmannusBrixiensisepiscopus intcrrui,et8s. ^o Guillelmus S.Ambrosii abbas interfui, et ss. goBonusSenior Regiensis episcopus interfui et ss. go AriaIdus,S.Dionysii indignus abbas interf.et 3C. ;o Bellotus filius q. Ambrosii Gambarelli not. 'i palatii,authenticum hujus exempli vidi,et legi : uo continebatur, sicut in isto legitur exemplo, ter litteras plusve minus. go Niger, filius q. Girami de la Fragia de Burgo honoriflce suscipiant majores tres solidos ex obe- dientisB munere, duodecim denarios accipiant cum veglionibus custodes,duos item denarios habeat qui crucembajulaveritauream,duositemaccipiantpueri qui missae officiumfecerint.Tuncantemagistratum proBterea sancimus, ut octo diebus ante solemnita- tcm pr(Bnarratam, et octo postea ita sit pax et tre- gua per nostrum comitatum firma,quod omnes qui ad hanc solemnitatem voluerint accedere, possint securi ct sine molostia confluere undique.Quicunque vero ad illud sepulcrum,in quo Ghristi corpusdor- mivit, aliquo impcdimento detentus accedere non poterit ; et ad hoc sepulcrum,ad ejus veram simili- tudinem factum,venerit sana mente et bona inten- t« Cumanae not.dominiHenrici imper.hoc exem- ^ tione,remissionem suorum tertiae partis delictorum n ab authentico exemplo vidi et Iegi,et sic in eo Jnebatur, ut in isto legitur in exemplo, cxtra iras plus minusve. ijo Martinus,fiIiu8Nigronis de la Vagia de Burgo ^ Cumanae not.et missus DominiOthonisImp. exemplum ab authentieo sigillato exemplavi : uo continebatus, sicut in isto legitur exemplo ler litteras plus minusve. II. osiam de Ronwne^qmm ad similUudinem Hie- rosolymitani Sepulcri redegerat, consecrat. (Anno 1099.) [UoHELLi, Italia sacraj IV, 124.] inominesanctae sempiternaequeindividuaiTrini- iyetsanctisepuIcriDomini nostriJesuChristi (2). habeat, et ad laudem Hierosolymltani sepulcri hoo so retulisse cognoscat. Et si quis alicui venienti ad hanc nostri destinationem molestiam ingesserit ali- quam,anathematis gladio percussus incunibaty do- nec ad eamdem ecclesiam hoc emendare recurrat. Stabilitur quoque et communi institutione a nobis Iaudatur,quatenus ibi sitmercatumannualeomnium rerum fluens et venale : ex quo nullus prsesumat curaturam quserere, et in quo nullus audeat nltra unum stadium obtinere, nec quod commune est omnibus dent alicui vel ut proprium vendere, nec sui juris ullo modo dicere ; sed sicut communis est solemnitas ad omnium animarum utilitatem, ita commune sit mercatum ad omnium corporalium re- rum venditionem. Insuper etiam parochiam quam ^o Anselmus, magna Dei opitulante clementia C IlderatusetDeibertus,hujus ecclesiae religiosi pres- )isB matris Ecclesiac archiepiscopus Mediolanen- Jt bonus pastor animam meamdeberem ponere meis ovibus, sed quia hoc facere, mundanis sditus curi3,non valeo nec immerito doleo quod pastoris officium non exercco,ne penitus tamen re deditus ignorantia;, inspirante summa Dei lentia, quae civitatem supra montem positam, 38iam scilicet Sancti Sepulcri, in medio hujus atis sitam,non est passa diutius abscondi, sed quasi exaltare fecit et jubilare ad signum vi- is Hyerosolymitani sepulcri, ad cujus gloriam precedentes cum nostris fratribus, altare Do- 3 cum ecclesia simul interins dedicavimus, et vt illud Deo nostro hostiam laudis obtulimus. byteri, selongeantepossedissedicebant, eorum pre- cibuscommotus,fpatrnmnostrorumMajorisEccIesiffi cardinalium aliorumquehujuscivitatissapienti con- silio communicato, concedimus, damus et confir- mamus, ut prxnominati presbyteri ecclesiae Sancti Sepulcri,et eorum successores,de caetero proediotam parochiam habcant et possideant,sciIicet casas Ni-i gronis Marthae, et Lanfranchi Littae,et inde omnes domos usque ad domum Anselmi Mugeti : ex altera parte via3 casas Amhrosii de la Carzere, et inde omnes casas usque ad domum Romedii eancellariiy et ipsam domum ; ex altera vero parte domos Ro- zonis et Alberici et Arnaldi Faroli, et inde omnes domos usque ad casas Benzonis Amblatoris, et aato igitur clericorum populorumque conventu, j) Vatfredi fratris ejus, casas Lanfranchi et Marchi- muni consilio omnium ac frequenti hortatu san- n est a nobis et laudabiliter firmatum,ut uno- {ue anno cum gloria et honorc celebretur haec nnitas in sancti sepulcri commemorationc, ita anctae Mariae cardinales ibi adveniant revcren- mm processioae. Qui cum fuerint ad ecclesio; ntnmfTeDeum laudamus intonent excelsa voce, ntes manus invicem ad signum victoriae habito} osolymae ; inter quos etiam accedat subdiaconus lampade, accendens luminaria more consueto siiAmblatorum,etindeomnescasasusque ad domos Otthonis de Samblatore, et Gratiani Cantoni, et ipsas domos Dionysii Dodonis et Petri Butelli, et Pctri Gualasecca, ct Lanterii Patells, ex altero la- tere ecclesise casas Homobeni de Calagana^ Petri Patritji,et fratrum ejus Rolandi, et Alberti, Lanzo Ciogliae, Petri Vexa, Alberti Buntaro, Petri Sama- ruga, Guiredi Bionoldi, Landulfi Clerici, Joannis Spata in Zotta. Actum est hoc omnium Mediolanensium testimo- De hujus documenti fide dubitat Muratorius inAnecd. tom. I, pag. 244. MB3 ANSELMI MEDIOLANBNSIS ARCHIEP. PRIVILEGIA. m nia,ei confirmaiione, anno ab Incarnationc Domini A sclmus, sola Dei oaisericordia MedioUQe^sis Eod^l nostri.Jesu Ghristi millesimo centesimo, indictione sinp archiepiscopus. octava, Idus Julii. .Ego Anselmus quartus,Dei gratia archiepiscopus firmavi et ss. .Ego Grosolanus indiguus episc. laudavi ct ss. -Ego Andreas presb.primicerius laudavi et s«. Bgo Landulfus,Dci gratia Nazariaujc ecclesioi li- eet indignus-praepositus laudavi et ss. EJgo Landttlfus notarius,qui ctdictus privposiUi.-, laudavi et subsc. , E^o Ansclmus archipresb. laudavi ct ss. .Ega Heuricus abbas Padulensis,laudavi et ss. .:Ego Aliprandus oanccllarius laudavi et ss. .Ego Dionysius.presbyter laudavi et ss. -EgOi presbyter Bonifacius laudavi et ss. Bga presbyter Albertus laudavi et ss. Ego presbyter Landulfus laudavi et ss. •Pgo. presbyter Henricus laudavi et ss. Ego archidiac.Tedaldus laudavi et ss. i Ega Rozo diaconus laudavi et ss. tEgo Darprandus diac. laudavi et ss. ^go Henricus vice diac. laudavi et ss. .{Iga Adam Mortariensis electus laudavi et ss. ..Jlgo.GuillelmttS monasterii. S.Ambrosii abbas in- 4ignua laud.. et eubsc. . JBgo Joannes abbas S. Simpliciani laudavi et ss. Ego Martinus moBasterii S. Gclsi indignus abbas laadavi et aubsc. ,|)ga.Arnaldus indignua abbas monasterii Sancti Dio|iysii laadavi et ss. B Convenit nostro Christiano moderamini. pia gionc acbcnevolaeompassione alacri oaente.posjD^ lium animis assensumimp«rtire.Idcirco adnostnmi auctorilalcm pertinet cunctos nostraBBlcelesiaBfilk» patcrno affeotu diligere et optata) pietatis. opem bod dencgare. Ex hoc enim lucri potissimum premioiD apud Deuni omnium conditorcm promercfl:i*ir.Q«i- proptcr oinnibus nostris fidelibus tam praesentiki quani et futuris notum fieri volumus x^uod ngiiB nostra Mediolanensi ecclesia cum nostris x^anji^lli- bus de nostrarum animarum ^alute dj^put^te^ nostrorum fidelium, scilicet Arialdi et ^n.fraDci fratrum ac Aloniseorumconsanguinei de Mereg^t^ imploratu,Sancta3 Mariffi ccclesiam de GalyenzaDO,' quam ex nostra ecclesia tenebant loogo tempor^ cum terra ac eorum, scilicet Arialdi et LanfraDci, proprii piaedii decimis quas ad praesens CQnQesserupt, et omnibus bonis qua&nunc habet. et in perpetuum adipisci potuerit, sanctae Cluniacensi eccleai^. Qon- cessimus.Insupervolumus etJaudamus^^pd si quis eorum ha?redum vel aliasquilibctjlicunodeecclesiii supra eorum prxdium xdiiicatis yel,ae|difiQ^dis,aat eorum decimis, eo inspirante qui ubi vuit spirat, pra?taxatae ecclesi^e conferre voluerit, conferat cum Dei benedictiona et hac nostra CQnce9sioiie,eo sciti- cet ordinc ul nostra prcefata ecclesia de Calvenzaiio amodo absque penditio et conditiqne Ubera libere Cluniacensi ca^nobio deserviat, et. nullius alterios ecclesia; ditioni in aliquq pec inflnita s^cula 8ulj«' ^EgoPetrus monafiterii S.Victoris indignus abbas C ceat. Quod si quis nostrorum successoru^m vel i^- laudavi et ss. - JSgo Atho monaatorii S. Vincentii abbas laudavi eisubsc. ..Ego Ildericua presb. laud. et subsc. •.EgctDaibertus presb. laudavi et ss. ^.Ego* Gulialmus^ episcppus Ticincnsis Ecclesi bunt, i^urgant, emungunt, suo candori rcstituunt, atque in lucem curant emittendoe, quam istos ^si phiiantiid spiritu rapti, non sine magna nostrorum hominum jactura, suas futiles, vanas ae interduai hOiias haenias et qusstiones (quo; lites generunt) obtrudunt : cum interim -nihil nisi a veteribue prlae dictum, verborum tantum ampullosa libertato absque sentcntiarum ullo pondere^ nobis proponaift* Quocirca cum plurimos veterum libros a blattis ct tincis repurgandos suscepissem, maxime autem iotel» lexissem has doctissimi Radulphi Ardenlis homilias ante 500 annos apud suos habitas, non pftuoomea eorumque doctorum,ac piorum hominum calculis comprobari,omnem laborem ac studium in his tranaciit bendis preloquB committendis adhibui.lis etenimquopactojuslitise scse assuefacere quis debeat eontine" (Ur. Docbt quippe noster Ardens unicuique suum cssc rcddcndum : utpotc Deo religionem, nobie mnnditiam, parentibus honorem; domesticis providentiam, majoribus obedientiam, minoribus gubeniar tionem, leequaHbus socictatem, bonis dilectioncm, malis corrcctionem, oppressis miserioordiam,omnibiM ontem ^quitatem. Uis denique homiliis instruimur quo pacto dilectio proximi sit oonservanda, Qu» (ut itostrl Ardentis verbis utar)Deum nobis reddit propitium,proximo9 benevolos ef(lcit,iDimicos reconoiliat, diabolunl superat, malum ignorat, adversa a^quanimiter portat prospera sapienter temperat, oauiia coihmtlilibat, et nunquam excidit. Quod meeum reputans, lubenti animo illas edendas curavi, tttm ttt populti^ OhHiitianus et Gatholicus in illa unionc, charitateet dilectione^quam a parentibus antiqais 1667 ADDENDA. — RADULPHI ARDENTI8. m pi(, permaDeat : ium ut tantum auctoris scriptis hse nostri seculi sectse ac dissentioDis pesies, qiue ia dies,magis ac magis puliulant, radicitus evellantur. Decrevi autem apud me tibi antiquitatis et pietatii amantissimo, ilias credere^ ut harum patrocinium suscipias. Qnod si egeris, quae restant illius Ardentis operabrevi accipies. Servet te Deus Opt. Max. abbatum decus, ecclesiee busq sancts multo tempore iJicO' lumen. Vale. Parisiis Nonis Maii 1564. AUCTORIS VITiE EX EJUSDEM LIBRIS EXCERPTA. Radulphus Ardens, Picfaim.viculo q